36 Economics RBI 1 / 54 Category: RBI 1. मध्यवर्ती बँक आणि सरकारने निर्माण केलेल्या पैशाला काय म्हणतात ? (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) व्यापक पैसा B) शक्तीशाली पैसा C) कागदी पैसा D) संकुचित पैसा शक्तीशाली पैसा हा शब्द मध्यवर्ती बँक आणि सरकारने निर्माण केलेल्या पैशाला सूचित करतो. हा पैसा चलनी नोटा, नाणी आणि मध्यवर्ती बँकेच्या साखळी दप्तरातील शिल्लक यांचा समावेश करतो. या पैशाचा उपयोग व्यवहार करण्यासाठी आणि मूल्य स्टोअर करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: कागदी पैसा हा फक्त चलनी नोटांचा संदर्भ देतो. संकुचित पैसा हा चलनी नोटा, नाणी आणि व्यापारी बँकांच्या साखळी दप्तरातील शिल्लक यांचा समावेश करतो. व्यापक पैसा हा संकुचित पैसा आणि इतर आर्थिक साधनांचा समावेश करतो, जसे की ठेवी आणि प्रमाणपत्रे. 2 / 54 Category: RBI 2. 2012-2013 मध्ये रोखतेची स्थिती सुधारण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने. (a) सी.आर.आर. व एस्.एल्.आर. कमी केले. (b) सी.आर.आर. कमी केला पण एस्.एल्.आर. बदलला नाही. (c) एस्.एल्.आर. कमी केला पण सी.आर.आर. बदलला नाही. (ASO पूर्व, 2013) A) वरीलपैकी एकही नाही B) (a) फक्त बरोबर आहे. C) (a) आणि (c) बरोबर आहे. D) (a) आणि (b) बरोबर आहे. रोखतेची स्थिती सुधारण्यासाठी रिझर्व्ह बँक कॅश रिजर्व रेशिओ (CRR) आणि स्टॅट्युटरी लिक्विडिटी रेशिओ (SLR) कमी करते. C कायद्यानुसार, बँकांना त्यांच्या निक्षेपांचा विशिष्ट टक्कावा रिझर्व्ह बँकेकडे जमा ठेवावा लागतो. CRR आणि SLR कमी करून बँकांकडे कर्जासाठी अधिक रोख राहील, ज्यामुळे रोखतेची स्थिती सुधारेल. म्हणून, पर्याय (a) फक्त बरोबर आहे. पर्याय (b) आणि (c) चुकीचे आहेत कारण ते CRR आणि SLR मध्ये फक्त एक बदल दर्शवतात, तर रोखतेची स्थिती सुधारण्यासाठी दोन्ही कमी करणे आवश्यक आहे. पर्याय (d) देखील चुकीचा आहे कारण C आणि S मध्ये किमान एक बदल आवश्यक आहे. 3 / 54 Category: RBI 3. भारतातील पहिल्या महिला बँकेची स्थापना कोणत्या वर्षाच्या अर्थ संकल्पात करण्यात आला? (MES Pre. - 2018) A) 2015−16 B) 2013−14 C) 2012−13 D) 2010-11 2013-14 हे उत्तर बरोबर आहे कारण भारतातील पहिली महिला बँक भारतीया स्टेट बँक ही 2013-14 च्या अर्थसंकल्पात स्थापन करण्यात आली होती. 2010-11 आणि 2012-13 या पर्यायांमध्ये कोणत्याही महिला बँकेची स्थापना झाली नाही. 2015-16 मध्ये, भारतीया महिला बँकची स्थापना झाली, भारत स्टेट बँक नाही. 4 / 54 Category: RBI 4. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. मौद्रिक धोरणाच्या अमंलबजावणीसाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ही मुख्य संस्था आहे. ब. आर्थिक विकासाला गती देणे हे मौद्रिक धोरण उद्दिष्ट आहे. क. बँक दर हे मौद्रीक धोरणाचे साधन आहे. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? (Combine गट-क (पूर्व) - 2018) A) अ आणि क B) ब आणि क C) अ आणि ब D) वरील सर्व बरोबर उत्तर 'वरील सर्व' आहे. 'विधान अ:' रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ही मौद्रिक धोरण अमलात आणणारी मुख्य संस्था आहे. 'विधान ब:' आर्थिक विकासाला चालना देणे हे मौद्रिक धोरणाचे एक उद्दिष्ट आहे. 'विधान क:' बँक दर हे मौद्रिक धोरणाचे एक साधन आहे. म्हणून, वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत. 5 / 54 Category: RBI 5. रेपो रेट व रिवहर्स रेपो रेट या संज्ञा कशाशी संबंधित आहेत? (ASO पूर्व, 2016) A) सरकारचे वित्तीय धोरण B) रिझव्ह बँकेचे पतधोरण C) आयात-निर्यात D) सार्वजनिक कर्ज रेपो आणि रिव्हर्स रेपो दर हे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या पतधोरणशी संबंधित असतात. रेपो दर हे ते व्याजदर आहे ज्यावर रिझर्व्ह बँक वाणिज्यिक बँकांकडून पैसे उधार घेते, तर रिव्हर्स रेपो दर हे ते व्याजदर आहे ज्यावर वाणिज्यिक बँका रिझर्व्ह बँकेकडून पैसे उधार घेतात. हे दर अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा नियंत्रित करण्यासाठी आणि महागाई आणि आर्थिक विकास यांमध्ये समतोल साधण्यासाठी वापरले जातात. 6 / 54 Category: RBI 6. 2009 पासून रिझर्व बँकेने चलनात आणलेल्या 10 रु. नाण्याचे वजन व व्यास किती आहे? (ASO पूर्व, 2013) A) 8 ग्रॅम 28 मिलीमीटर B) 7 ग्रॅम 24 मिलीमीटर C) यापैकी नाही D) 9 ग्रॅम 26 मिलीमीटर बरोबर उत्तर 8 ग्रॅम 28 मिलीमीटर आहे कारण रिझर्व बँकेने 2009 मध्ये चलनात आणलेल्या 10 रु. नाण्याचे वजन 8 ग्रॅम आणि व्यास 28 मिलीमीटर आहे. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: - पर्याय 1: हे नाणे 7 ग्रॅम वजनाचे आणि 24 मिलीमीटर व्यासाचे आहे. - पर्याय 2: हे नाणे 9 ग्रॅम वजनाचे आहे, परंतु व्यास 26 मिलीमीटर आहे. - पर्याय 4: हा पर्याय यापैकी कोणत्याही संयोजनाशी जुळत नाही. 7 / 54 Category: RBI 7. 2016 मध्ये भारतीय रिझर्व बँकेच्या डेप्युटी गव्हर्नर एच.आर. खान यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापलेल्या समितीचे काम काय होते? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) खाजगी कर्जांना उत्तेजन देणे. B) रोकडा-रहित आदान-प्रदान प्रचलीत करणे. C) कॉर्पोरेट बंधपत्र बाजार विकसित करणे. D) महागाई आवाक्यात आणण्यासाठी उपाय सुचवणे. कॉर्पोरेट बंधपत्र बाजार विकसित करण्यासाठी समिती स्थापण्यात आली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते समितीच्या अभ्यास क्षेत्राशी संबंधित नाहीत: महागाई आवाक्यात आणणे: ही रिझर्व्ह बँकेची प्राथमिक जबाबदारी आहे, समितीची नाही. रोकडा-रहित आदान-प्रदान प्रचलित करणे: हे डिजिटल पेमेंटशी संबंधित आहे, कॉर्पोरेट बंधपत्रांशी नाही. खाजगी कर्जांना उत्तेजन देणे: हे बँकिंग क्षेत्राशी संबंधित आहे, कॉर्पोरेट बंधपत्रांशी नाही. 8 / 54 Category: RBI 8. मौद्रिक धोरणाची उद्दिष्टे कोणती आहेत? अ) पैशाची तटस्थता, किंमत स्थिरीकरण, विनिमय स्थिरीकरण. ब) पूर्ण रोजगार, आर्थिक वृद्धी. क) पायाभूत विकास. ड) शिक्षण आणि आरोग्यातील सुधारणा. योग्य पर्याय निवडा : (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) अ आणि ब बरोबर B) फक्त क बरोबर C) अ, ब आणि क बरोबर D) क आणि ड बरोबर मौद्रिक धोरणाची दोन प्रमुख उद्दिष्टे आहेत: पैशाची तटस्थता, किंमत स्थिरीकरण आणि विनिमय स्थिरीकरण (पर्याय अ) पूर्ण रोजगार आणि आर्थिक वृद्धी (पर्याय ब) पर्याय क आणि ड पायाभूत विकास आणि शिक्षण-आरोग्य सुधारणांसारखे मौद्रिक धोरणाचे अप्रत्यक्ष परिणाम आहेत, परंतु ते प्राथमिक उद्दिष्टे नाहीत. त्यामुळे, बरोबर उत्तर 'पर्याय अ आणि ब बरोबर' आहे. 9 / 54 Category: RBI 9. रेपो दर म्हणजे ज्या दराने - - - - - (संयुक्त गट 'क' पूर्व, नोव्हें., 2022) A) व्यापारी बँका लोकांना कर्जे देतात. B) सरकारची कर्जे घेण्यावर आकारला जातो C) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया व्यापारी बँकांना कर्जे देते. D) व्यापारी बँका त्याचेकडे असणाज्या बचती ठेवीवर दर आकारतात. बरोबर उत्तर आहे: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया व्यापारी बँकांना कर्जे देते. रेपो दर म्हणजे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (आरबीआय) व्यापारी बँकांना कर्ज देण्यासाठी किंवा 'रेपो' करण्यासाठी आकारला जाणारा व्याज दर आहे. हा दर आरबीआयच्या धोरण दराचे अनुसरण करतो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: व्यापारी बँका लोकांना कर्जे देतात, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया नाही. सरकारची कर्जे घेण्यावर आकारला जाणारा दर सरकारचा बँड दर आहे, रेपो दर नाही. व्यापारी बँका त्यांच्याकडे असणाज्या बचती ठेवीवर दर आकारतात, रेपो दर नाही. 10 / 54 Category: RBI 10. भाववाढीच्या नियंत्रणाच्या मौद्रिक उपायात याचा समावेश होतो. (a) बँकांच्या पतपुरवठ्यावर निर्बंध. (b) बँकदरात वृद्धी. (c) सार्वजनिक खर्चात कपात. (d) बचतीस प्रोत्साहन (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) (a) फक्त B) (c) फक्त C) (a) आणि (b) D) (c) आणि (d) पर्याय (a) आणि (b) हे बरोबर आहेत कारण मौद्रिक उपायांचा उद्देश पैसे पुरवठा कमी करणे आहे. (a) बँकांच्या पतपुरवठ्यावर निर्बंध पैसे पुरवठा कमी करतात, कारण ते बँकांना कर्ज देण्यास प्रतिबंधित करते. (b) बँक दरात वृद्धी देखील पैसे पुरवठा कमी करते, कारण ते कर्ज आणि गुंतवणुकीचा खर्च वाढवते. उलटपक्षी, पर्याय (c) आणि (d) हे मौद्रिक उपाय नाहीत. (c) सार्वजनिक खर्चात कपात हा एक आर्थिक उपाय आहे जो पैसे पुरवठ्यावर थेट परिणाम करत नाही. (d) बचतीस प्रोत्साहन देणे हे एक संरचनात्मक उपाय आहे जो दीर्घकालीन आर्थिक वाढीस प्रोत्साहित करते. 11 / 54 Category: RBI 11. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) रोख राखीव गुणोत्तर हे पत नियंत्रणाचे प्रभावी साधन आहे. (b) 9 फेब्रुवारी 2013 मध्ये रोख राखीव गुणोत्तर 4.0% पर्यंत कमी केले गेले. (c) 11 ऑगस्ट 2012 मध्ये वैधानिक रोखता गुणोत्तर 1 ते 30% पर्यंत कमी केले गेले. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त? (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) फक्त (c) B) (a) व (c) C) (b) व (c) D) (a) व (b) बरोबर उत्तर: (a) व (b) स्पष्टीकरण: विधान (a) बरोबर आहे कारण रोख राखीव गुणोत्तर (CRR) हे पत नियंत्रणाचे एक प्रभावी साधन आहे. आरबीआय वाणिज्य बँकांना जमा रकमेच्या विशिष्ट टक्केवारीचे रोख स्वरूपात राखून ठेवण्यास भाग पाडते, ज्यामुळे बँका मंजूर करू शकणारी पत कमी होते. विधान (b) देखील बरोबर आहे कारण आरबीआयने 9 फेब्रुवारी 2013 रोजी CRR 4.0% पर्यंत कमी केले होते. विधान (c) चुकीचे आहे कारण 11 ऑगस्ट 2012 रोजी वैधानिक तरलता गुणोत्तर (SLR), म्हणजे बँकांना सरकारी किंवा इतर मंजूर केलेल्या सुरक्षिततेमध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे, ते 24.0% ते 23.5% पर्यंत कमी केले गेले. 12 / 54 Category: RBI 12. भारतीय रिझर्व बँकेचे खालीलपैकी मध्यवर्ती स्वरूपाचे कार्य कोणते? (राज्यसेवा पूर्व - 2012) A) केंद्र सरकारच्या अंदाजपत्रकाला अंतिम रूप देण्यात मदत करणे. B) बँकांची बँक म्हणून कार्य करणे C) निरनिराळ्या वित्तीय संस्थांच्या बैठकीत भाग घेणे. D) भारत सरकारचा कर वसूली अधिकारी म्हणून कार्य करणे बँकांची बँक म्हणून कार्य करणे हे भारतीय रिझर्व बँकेचे मध्यवर्ती स्वरूपाचे कार्य आहे कारण ते सर्व व्यावसायिक बँकांवर नियंत्रण आणि देखरेख करते. हे त्यांना पैसे उधार देऊन, त्यांच्या जमा राखून आणि त्यांच्यासाठी निधी व्यवस्थापित करून करते. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंवा तर आरबीआयची मुख्य जबाबदारी नाहीत किंवा ते आरबीआयचे मध्यवर्ती कार्य नाहीत. 13 / 54 Category: RBI 13. भारताच्या केंद्रीय बँकेला रिझर्व्ह बँक' का म्हणतात? (PSI Pre. - 2016) A) ती बँकांची बँक आहे. B) ती सर्वश्रेष्ठ मौद्रिक आणि बँकिंग अधिकारिता आहे C) ती सर्व अनुसूचित बँकांचा रोख रकमेचा साठा D) ती देशाच्या बँकव्यवस्थेचे नियंत्रण करते. रिझर्व्ह बँकेला 'रिझर्व' म्हणतात कारण ती सर्व अनुसूचित बँकांच्या रोख साठ्याचे व्यवस्थापन करते. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पर्याय 2: मौद्रिक अधिकारिता अर्थव्यवस्थेतील पैशाच्या पुरवठ्यावर नियंत्रण करते. पर्याय 3: नियंत्रण करणे म्हणजे नियमन करणे, व्यवस्थापन करणे नाही. पर्याय 4: "बँकांची बँक" म्हणजे रिझर्व्ह बँक इतर बँकांना कर्ज देते, परंतु मुख्यतः त्यांचा रोख साठा व्यवस्थापित करते. 14 / 54 Category: RBI 14. देशातील महागाईचे नियंत्रण आर्थिक धोरणातून ठेवण्याचे कार्य पुढीलपैकी कोणती संस्था करते? (कृषी सेवा पूर्व - 2017) A) RRB B) SBI C) IMF D) RBI बरोबर उत्तर आहे RBI (रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया) कारण RBI हे भारताचे केंद्रीय बँक आहे आणि महागाईचे नियंत्रण हे त्याच्या प्रमुख कार्यांपैकी एक आहे. RBI विविध पद्धतींद्वारे महागाईचे नियंत्रण करतो, जसे की व्याजदर व्यवस्थापन आणि खुले बाजार व्यवहार. IMF (आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी), SBI (स्टेट बँक ऑफ इंडिया) आणि RRB (क्षेत्रीय ग्रामीण बँका) यांचा महागाईचे नियंत्रण यात थेट सहभाग नाही. 15 / 54 Category: RBI 15. भारतीय रिझव्ह बँकेचा रेपो दर' 14 जून 2014 रोजी - - - - होता. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 9 टक्के B) 7 टक्के C) 6 टक्के D) 8 टक्के 8 टक्के हे बरोबर उत्तर आहे कारण 14 जून 2014 रोजी भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा रेपो दर 8% होता. पर्याय 6%, 7% आणि 9% चुकीचे आहेत कारण या तारखेला RBI चा रेपो दर या किंमतींवर नव्हता. 16 / 54 Category: RBI 16. देशातील पत निर्मिती नियंत्रित करण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेकडून खालीलपैकी कोणता उपाय योजला जातो? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) बँकदर कमी करणे. B) खुल्या बाजारातून रोख्याची खरेदी करणे. C) खुल्या बांजारात रोख्यांची विक्री करणे. D) रोख राखीव निधीचे प्रमाण कमी करणे. रिझर्व्ह बँक खुल्या बाजारात रोख्यांची विक्री करणे हा उपाय पत निर्मिती नियंत्रित करण्यासाठी वापरते. रोख्यांची विक्री केल्यास बँकांना कर्ज देण्यासाठी कमी रोकड राखीव असते. परिणामी, बँकांकडून कर्ज देण्याची क्षमता कमी होते आणि पत निर्मितीत घट होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: खुल्या बाजारातून रोख्यांची खरेदी केल्यास पत निर्मितीत वाढ होते. रोख राखीव निधीचे प्रमाण कमी केल्यास बँकांना कर्ज देण्यासाठी अधिक रोकड राखीव असते, ज्यामुळे पत निर्मितीत वाढ होते. बँकदर कमी केल्यास कर्ज घेण्याचा खर्च कमी होतो, ज्यामुळे पत निर्मितीत वाढ होते. 17 / 54 Category: RBI 17. रिझर्व बँकेच्या संख्यात्मक पद्धतीत - - - - - चा समावेश होतो. (Excise Pre - 2017) A) खुल्या बाजारातील कर्जरोख्यांची खरेदी-विक्री B) बँक रेट (व्याज दर) C) राखीव निधीचे बदलते प्रमाण D) वरीलपैकी सर्व बरोबर उत्तर 'वरीलपैकी सर्व' आहे. रिझर्व बँकेची संख्यात्मक पद्धती ही पतपुरवठा नियंत्रित करण्यासाठी वापरण्यात येणारी पद्धत आहे. या पद्धतीमध्ये खुल्या बाजारातील कर्जरोख्यांची खरेदी-विक्री, बँक रेटचे बदल आणि राखीव निधीचे बदलते प्रमाण या तिन्ही पद्धतींचा समावेश होतो. 'खुल्या बाजारातील कर्जरोख्यांची खरेदी-विक्री:' रिझर्व बँक कर्जरोखे खरेदी करून पतपुरवठा वाढवू शकते, तर विकून तो कमी करू शकते. 'बँक रेट:' रिझर्व बँक बँकांकडून कर्जाच्या बाबतीत आकारण्यात येणारा व्याजदर आहे. हा दर बदलून रिझर्व बँक बँकांकडून होणारी कर्ज देण्याची क्षमता नियंत्रित करू शकते. 'राखीव निधीचे बदलते प्रमाण:' राखीव निधी म्हणजे बँकांना जमा केलेल्या ठेवींचा काही भाग रिझर्व बँकेकडे ठेवावा लागतो. हे प्रमाण बदलून रिझर्व बँक बँकांकडे उपलब्ध पतपुरवठा नियंत्रित करू शकते. 18 / 54 Category: RBI 18. मध्यवर्ती बँक सदस्य बँकांना ज्या दराने कर्ज देते त्या दरास काय म्हणतात ? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) व्याज दर B) अधिकर्ष सवलत C) बँक दर D) रेपो दर बरोबर उत्तर 'बँक दर' आहे. मध्यवर्ती बँक ही सदस्य बँकांची बँक आहे आणि ती सदस्य बँकांना कर्ज देते. सदस्य बँकांना कर्ज देण्याच्या बदल्यात ज्या दराची आकारणी केली जाते त्याला बँक दर म्हणतात. रेपो दर हा तो दर आहे ज्यावर मध्यवर्ती बँक व्यापारी बँकांकडून प्रतिभूती खरेदी करते. अधिकर्ष सवलत हा मध्यवर्ती बँकेकडून सदस्य बँकांना त्यांच्या काउंटरच्या मर्यादेपेक्षा अधिक कर्ज घेण्यास परवानगी देणारा विशेष सवलत आहे. व्याज दर हा सामान्यपणे बँका ग्राहकांना कर्ज देण्यासाठी वापरतात तो दर आहे, मध्यवर्ती बँक दर सदस्य बँकांना कर्ज देण्याच्या बाबतीत वापरते. 19 / 54 Category: RBI 19. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) भारतीय रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया आणि सरकार उच्च शक्ती पैसा निर्माण करते. (b) व्यापारी बँकाकडून उच्च शक्ती पैशाची संख्या निश्चित केली जाते. (c) उच्च शक्ती पैशाची मागणी आणि पुरवठा हा पैशाचा पुरवठा सिद्धांताचा पाया आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने असत्य आहे/आहेत? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) फक्त (c) B) (a) आणि (b) C) फक्त (b) D) (b) आणि (c) बरोबर उत्तर आहे: फक्त (b). (b) विधान चुकीचे आहे कारण व्यापारी बँका उच्च शक्ती पैशाची संख्या निश्चित करत नाहीत. उच्च शक्ती पैसा हा भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि सरकारकडून तयार केला जातो. (a) विधान बरोबर आहे कारण रिझर्व्ह बँक आणि सरकार उच्च शक्ती पैसा तयार करतात. (c) विधान बरोबर आहे कारण पैशाच्या पुरवठा सिद्धांताचा पाया उच्च शक्ती पैशाचा मागणी आणि पुरवठा आहे. 20 / 54 Category: RBI 20. खालीलपैकी कोणती बाब 'उपभोग कर्ज' म्हणून संबोधली जात नाही ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) वैद्यकिय खर्चासाठी घेतलेले कर्ज B) धार्मिक कार्यक्रमांसाठी घेतलेले कर्ज C) शैक्षणिक गरजेसाठी घेतलेले कर्ज D) पंप संचासाठी घेतलेले कर्ज उपभोग कर्ज हे असे कर्ज असते जे उपभोगी वस्तू किंवा सेवांवर खर्च केले जाते ज्याचा दीर्घकालीन फायदा होत नाही. पंप संचासाठी घेतलेले कर्ज उपभोग कर्ज मानले जात नाही कारण पंप संच एक उत्पादनशील गुंतवणूक मानली जाते जी दीर्घकालीन उत्पन्न निर्माण करते. इतर पर्याय (वैद्यकीय खर्च, धार्मिक कार्यक्रम आणि शिक्षण) हे उपभोगी वस्तू किंवा सेवांवर खर्च केले जातात ज्याचा दीर्घकालीन फायदा नसतो. 21 / 54 Category: RBI 21. मानव विकास निर्देशांक हा - - - - - वर आधारित आहे. (STI Mains, 2014) A) दरडोई उत्पन्न B) दरडोई उत्पन्न, सरासरी आयुमर्यादा आणि प्रौढ साक्षरता C) सरासरी आयुमर्यादा, प्रौढ साक्षरता आणि संयुक्त प्रवेशदर D) सरासरी आयुमर्यादा, प्रौढ साक्षरता, संयुक्त प्रवेशदर आणि वास्तव स्थूल राष्ट्रीय उत्पादन मानव विकास निर्देशांक हा 'सरासरी आयुमर्यादा, प्रौढ साक्षरता, संयुक्त प्रवेशदर आणि वास्तव स्थूल राष्ट्रीय उत्पादन' या चार घटकांवर आधारित असतो. 'दरडोई उत्पन्न' हा फक्त एक घटक आहे, म्हणून पर्याय 1 चुकीचा आहे. 'सरासरी आयुमर्यादा, प्रौढ साक्षरता आणि संयुक्त प्रवेशदर' हे केवळ तीन घटक आहेत, म्हणून पर्याय 3 चुकीचा आहे. 'वास्तव स्थूल राष्ट्रीय उत्पादन' हा एक घटक आहे, म्हणून पर्याय 4 बरोबर आहे. 22 / 54 Category: RBI 22. भारतीय रिझर्व्ह बँकेची रोखता समायोजन सुविधा याला परवानगी देते. अ. भारतीय रिझर्व्ह बँकेला रोजच्या रोज बाजारातील रोखता व्यवस्थापन करणे. ब. बाजार व्याजदराचे संकेत प्रसारित करणे. वर दिलेल्या विधानापैकी कोणते/कोणती विधान बरोबर आहेत ? (MES Pre. - 2018) A) अ आणि ब दोन्ही B) फक्त अ C) वरीलपैकी कोणतेही नाही D) फक्त ब स्पष्टीकरण:' रोखता समायोजन सुविधा (LAF) ही रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) द्वारे प्रदान केलेली सुविधा आहे जी बँकांना रोजच्या रोज रोखता व्यवस्थापन करण्याची अनुमती देते. RBI बँकांना LAF अंतर्गत रातोरात किंवा सातकरी रिपो आणि उलट रिपो करारांद्वारे रोखता उधार देते किंवा स्वीकार करते. याव्यतिरिक्त, LAF बाजार व्याजदराचे संकेत देते. रिपो दरात बदल करून, RBI बाजारातील पैशाचा पुरवठा आणि मागणी नियंत्रित करू शकते, ज्यामुळे व्याजदर प्रभावित होतात. म्हणून, अ आणि ब दोन्ही विधाने बरोबर आहेत आणि पर्याय 'अ आणि ब दोन्ही' हे बरोबर उत्तर आहे. 23 / 54 Category: RBI 23. केंद्र सरकार व घटकराज्य सरकारांच्या कर्जव्यवहारांचे व्यवस्थापन कोणामार्फत केले जाते? (STI (मुख्य) - 2018) A) संसद B) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया C) भारताचे पंतप्रधान D) केंद्रीय अर्थमंत्रालय केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांच्या कर्जव्यवहारांचे व्यवस्थापन रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (आरबीआय) द्वारे केले जाते. आरबीआय हे भारत सरकारचे केंद्रीय बँकिंग संस्था आहे आणि त्याची भूमिका देशाच्या आर्थिक धोरणे राबवण्याची आहे. त्यात केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांना कर्ज देणे आणि त्यांचे कर्ज व्यवस्थापित करणे देखील समाविष्ट आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण भारताचे पंतप्रधान, संसद किंवा केंद्रीय अर्थ मंत्रालय यांची कर्जव्यवहार व्यवस्थापनात कोणतीही भूमिका नाही. 24 / 54 Category: RBI 24. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने सुरू केलेल्या "सार्वभौम सुवर्ण रोख्यांचा" (Sovereign Gold Bonds) मुख्य उद्देश कोणता? अ) प्रत्यक्ष (भौतिक) सोन्याची मागणी कमी करणे. ब) प्रत्यक्ष (भौतिक) सोन्याची मागणी वाढविणे. क) सोन्यात पैसे गुंतवून अधिक व्याज मिळविणे. ड) काळा पैसा शोधण्यासाठी. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) विधान ब बरोबर आहे B) विधान क बरोबर आहे C) विधान अ बरोबर आहे D) वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने "सार्वभौम सुवर्ण रोख्यांचा" ही योजना सुरू केली होती प्रत्यक्ष (भौतिक) सोन्याची मागणी कमी करण्यासाठी. त्यामुळे, विधान अ बरोबर आहे. विधान ब चुकीचे आहे, कारण ही योजना प्रत्यक्ष सोन्याची मागणी वाढविण्यासाठी नव्हे तर कमी करण्यासाठी सुरू केली होती. विधान क चुकीचे आहे, कारण या रोख्यांमधून व्याज मिळत नाही. विधान ड चुकीचे आहे, कारण या योजनेचा काळा पैसा शोधण्याशी काही संबंध नाही. 25 / 54 Category: RBI 25. रिझर्व बँकेने सन 1970 साली - - - - - यांच्या अध्यक्षतेखाली विभेदीत व्याज दराचा विचार करण्यासाठी एक समिती नेमली होती. (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) डॉ. मनमोहन सिंग B) डॉ. गाडगीळ C) डॉ. स्वामीनाथन D) डॉ. हजारी डॉ. हजारी हे बरोबर उत्तर आहे कारण 1970 मध्ये रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने विभेदीत व्याजदरवर अभ्यास करण्यासाठी डॉ. आर.के. हजारी यांच्या अध्यक्षतेखाली एक समिती स्थापन केली होती. डॉ. मनमोहन सिंग, डॉ. गाडगीळ आणि डॉ. स्वामीनाथन यांनी या समितीवर काम केले नाही. 26 / 54 Category: RBI 26. देशातील विविध बँकानी RBI कडून उसनवार घेतलेल्या रकमेवर RBI जे व्याज आकारते त्याला काय म्हणतात? (राज्यसेवा पूर्व - 2012) A) रिव्हर्स रेपो रेट B) रेपो रेट C) अप्रत्यक्ष व्याज दर D) प्रत्यक्ष व्याज दर REPO Rate हा बँकांनी RBI कडून घेतलेल्या उसनवारीवरील व्याज दर आहे. यात बँका RBI कडे सुरक्षितता म्हणून सरकारी बॉन्ड किंवा इतर मान्यताप्राप्त प्रतिभूती ठेवतात. या बॉन्डवर RBI व्याज देते. दुसरे पर्याय चुकीचे आहेत कारण: प्रत्यक्ष व्याज दर प्रत्यक्ष कर्जावरील व्याज दर आहे, न की उसनवारीवरील. रिव्हर्स रेपो रेट RBI बँकांना त्यांच्याअंतर्गत असलेल्या अतिरिक्त रोखेच्या पैसे जमा करण्यावर दिलेले व्याज आहे. 27 / 54 Category: RBI 27. अर्थव्यवस्थेत 'Dear money' याचा अर्थ असा की, कर्ज - - - - - उपत्बब्ध असते. (कृषी सेवा पूर्व, 2016) A) जास्त व्याज दराने B) यापैकी एकही पर्याय नाही. C) प्रचलित (त्याच) व्याज दराने D) कमी व्याज दराने Dear money' या संज्ञेचा अर्थ असा आहे की अर्थव्यवस्थेत कर्ज मिळवणे महाग होते. 'Dear' म्हणजे ' महाग', आणि 'money' म्हणजे ' पैसा'. जेव्हा व्याज दर जास्त होतात तेव्हा कर्जाचे दर जास्त होतात, ज्यामुळे कर्ज घेणे महाग होते. पर्याय 2 आणि 3 चुकीचे आहेत कारण ते 'Dear money' च्या संकल्पनेशी विरोधाभासी आहेत. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण ते स्पष्ट करत नाही की कर्ज कसे उपलब्ध आहे. म्हणून, एकमेव बरोबर उत्तर म्हणजे 'जास्त व्याज दराने', कारण हे 'Dear money' च्या संकल्पनेशी सुसंगत आहे. 28 / 54 Category: RBI 28. खालील विधाने पहा. (a) रिझर्व बँक रेपोदरात कपात करून व्यवस्थेत आणखी रोखता आणते. (b) व्यवस्थेतील रोखता शोषून घेण्यास रिव्हर्स रेपोदर रिझर्व बँकेस मदत करतो. (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) (a) आणि (b) चूक आहेत B) (a) आणि (b) बरोबर आहेत. C) (a) बरोबर आणि (b) चूक आहे. D) (a) चूक आणि (b) बरोबर आहे. रिझर्व बँक ऑफ इंडिया (RBI) रेपो दरात कपात केल्यास बँकांना कर्ज देण्यासाठी त्यांच्याकडे अधिक रोख उपलब्ध होते, ज्यामुळे व्यवस्थेत अधिक चलन आणले जाते. उलट, रिव्हर्स रेपो दर हा RBI द्वारे वापरला जाणारा एक साधन आहे ज्याद्वारे ते व्यवस्थेतील अतिरिक्त चलन शोषून घेते. म्हणून, दोन्ही विधाने (a) आणि (b) बरोबर आहेत. 29 / 54 Category: RBI 29. बँकेचा दर हे पतनियंत्रणाचे कोणते साधन आहे? (STI Pre. - 2016) A) संख्यात्मक व गुणात्मक B) गुणात्मक C) वरीलपैकी नाही D) संख्यात्मक बँकेचा दर हा एक संख्यात्मक पतनियंत्रण साधन आहे. हा दर रिझर्व्ह बँक द्वारे निर्धारित केला जातो आणि बँकांना त्यांच्याकडे असलेल्या अतिरिक्त तरलतेवर लागू केला जातो. हा दर वाढवून, रिझर्व्ह बँक बँकांकडे असलेली रोख पैसे कमी करते आणि त्यामुळे चलनवाढीवर नियंत्रण ठेवते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते पतनियंत्रणाचे गुणात्मक साधने आहेत, जे आदेश किंवा निर्देशांसारख्या प्रस्तावित उपाययोजनांवर आधारित असतात. 30 / 54 Category: RBI 30. जेव्हा मध्यवर्ती बँकेकडून रोख राखीव गुणोत्तरात घट केली जाते तेव्हा त्याचा काय परिणाम होतो? (वनसेवा मुख्य-2014) A) मध्यवर्ती बँकेकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो. B) व्यापारी बँकांकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो. C) मध्यवर्ती बँकेकडे कर्ज देण्यासाठी कमी पैसा उरतो. D) व्यापारी बँकांकडे कर्ज देण्यासाठी कमी पैसा उरतो. जेव्हा रोख राखीव गुणोत्तर कमी केले जाते, तेव्हा व्यापारी बँकांकडे त्यांच्या जमा राशीचा कमी भाग राखीव ठेवण्याची आवश्यकता असते. त्यामुळे, त्यांच्याकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उपलब्ध होतो. 'पर्याय 1 चुकीचा आहे:' रोख राखीव गुणोत्तर कमी केल्याने मध्यवर्ती बँकेकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो, कमी नाही. 'पर्याय 2 बरोबर आहे:' व्यापारी बँकांकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो कारण त्यांना जमा राशीचा कमी भाग राखीव ठेवावा लागतो. 'पर्याय 3 चुकीचा आहे:' व्यापारी बँकांकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो, कमी नाही. 'पर्याय 4 चुकीचा आहे:' रोख राखीव गुणोत्तर कमी केल्याने मध्यवर्ती बँकेकडे कर्ज देण्यासाठी अधिक पैसा उरतो, कमी नाही. 31 / 54 Category: RBI 31. खालीलपैकी कोणता भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा परिणामात्मक मौद्रिक उपाय नाही? (Combine ' B ' पूर्व ऑक्टो. 2022) A) वैधानिक रोखता प्रमाण B) नैतिक समजावणी C) रोख राखीव प्रमाण D) बँक दर नैतिक समजावणी हा भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा परिणामात्मक मौद्रिक उपाय नाही कारण तो बँकांना पैसे कर्ज देण्यास प्रोत्साहित करणारा थेट आदेश किंवा नियंत्रण नाही. बँक दर, रोख राखीव प्रमाण आणि वैधानिक रोखता प्रमाण ही रिझर्व्ह बँकेची धोरणे आहेत जी थेटपणे पैसे पुरवठा आणि व्याज दरांवर परिणाम करतात, तर नैतिक समजावणी ही अप्रत्यक्ष आवाहन आहे. 32 / 54 Category: RBI 32. खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/आहेत? (a) रोख राखीव गुणोत्तर हे पत नियंत्रणाचे प्रभावी साधन आहे. (b) 9 फेब्रुवारी 2013 मध्ये रोख राखीव गुणोत्तराचे प्रमाण 4.0% ने कमी झाले होते. (c) 11 ऑगस्ट 2012 मध्ये वैधानिक रोखता प्रमाण 30.0% कमी केले होते. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) (b) आणि (c) B) (a) आणि (c) C) फक्त (c) D) (a) आणि (b) पर्याय (a) आणि (b) बरोबर आहेत. '(a) रोख राखीव गुणोत्तर हे पत नियंत्रणाचे प्रभावी साधन आहे:' रोख राखीव गुणोत्तर कमी केल्याने बँकांना जास्त कर्ज देणे शक्य होते, तर वाढवल्याने कर्ज देण्याची क्षमता कमी होते, म्हणून हे पत नियंत्रणाचे प्रभावी साधन आहे. '(b) 9 फेब्रुवारी 2013 मध्ये रोख राखीव गुणोत्तराचे प्रमाण 4.0% ने कमी झाले होते:' हा एक ऐतिहासिक घटक आहे जो प्रश्नार्थी विधानाच्या वैधतेची पुष्टी करतो. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण 11 ऑगस्ट 2012 रोजी वैधानिक रोखता प्रमाणमध्ये 30.0% ची घट झाली नव्हती. 33 / 54 Category: RBI 33. रेपो रेट म्हणजे- अ. बँका ज्या दराने रिझर्व बँकेकडून कर्ज घेतात त्याचा वटाव दर ब. बँका ज्या दराने उद्योगास कर्ज देतात तो दर क. अल्पकालीन कर्ज ड. केंद्र सरकार ज्या दराने बंकांकडून कर्ज घेतात तो दर (STI Mains-2013) A) ब आणि क B) अ आणि ड C) अ आणि क D) अ आणि ब पर्याय अ बरोबर आहे:' रेपो रेट हा रिझर्व बँकेचा उपकरणांचा दराचा दर आहे ज्या अंतर्गत बँका लहान मुदतीच्या कर्जाच्या बदल्यात रिझर्व बँकेकडून कर्ज घेतात. 'पर्याय ब चुकीचा आहे:' उद्योगांना कर्ज देण्याच्या दरावर बँकांचा नियंत्रण असतो, रिझर्व बँकेचा नाही. 'पर्याय क बरोबर आहे:' रेपो रेट हे एक अल्पकालीन कर्जाचे साधन आहे, जे आमतौरपण 1 ते 14 दिवसांच्या मुदतीचे असते. अल्पकालीन कर्जाचा अर्थ अल्प मुदतीसाठी दिलेले कर्ज. 'पर्याय ड चुकीचा आहे:' केंद्र सरकार जेव्हा बँकांकडून कर्ज घेते तेव्हा त्या दरावर केंद्र सरकारचा नियंत्रण असतो, रिझर्व बँकेचा नाही. 34 / 54 Category: RBI 34. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. राज्यांच्या राज्यकोषीय व्यवस्थापनात रिझर्व्ह बैंक ऑफ इंडिया महत्वाची भूमिका पार पाडते. ब. राज्याच्या बाजार कर्ज उभारणीस मदत करण्याचे महत्त्वाचे कार्य RBI करते. क. रिझर्व्ह बैंक ऑफ इंडिया वर्षातून दोन वेळा राज्य वित्त सचिवांची सभा मुंबई येथील मुख्यालयास आयोजित करते. वरीलपैकी कोणते विधाने बरोबर आहेत ? (STI Mains-2017) A) फक्त ब आणि क B) फक्त अ आणि क C) वरील सर्व D) फक्त अ आणि ब बरोबर उत्तर आहे - 'वरील सर्व'. 'विधान अ बरोबर आहे:' RBI राज्य सरकारच्या राज्यकोषीय व्यवस्थापनात महत्त्वाची भूमिका बजावते, अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन कर्ज उभारणीत सल्लागार म्हणून काम करते आणि राज्याच्या नोंदणीकृत स्टॉक आणि प्रतिभूतिंचे व्यवस्थापन करते. 'विधान ब बरोबर आहे:' RBI राज्यांना बाजारात कर्ज उभारण्यास मदत करते, धनादेश उभारणी आणि व्यवस्थापन करते आणि विदेशी चलन कर्ज उभारण्यामध्ये मार्गदर्शन करते. 'विधान क बरोबर आहे:' RBI वर्षातून दोन वेळा राज्य वित्त सचिवांची सभा आयोजित करते, एक मार्चमध्ये बजेटपूर्व सादरीकरणासाठी आणि दुसरी सप्टेंबरमध्ये वित्तीय पुनरावलोकनासाठी. 35 / 54 Category: RBI 35. भारतात मौद्रिक धोरण कोणत्या वित्तीय संस्थेमार्फत राबविले जाते? (संयुक्त गट 'क' पूर्व, नोव्हें, 2022) A) आयुर्विमा महामंडळ B) भारतीय रिझर्क्ह बँक C) युनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया D) सहकारी बँका भारतीय रिझर्क्ह बँक हा भारताचा केंद्रीय बँक आहे जो भारतामध्ये मौद्रिक धोरण राबवतो. इतर पर्याय हे आर्थिक संस्था आहेत, परंतु त्यांची मौद्रिक धोरण राबवण्याची भूमिका नाही. 36 / 54 Category: RBI 36. 1934 च्या कायद्यान्वये रिझर्ह्ह बँक ऑफ इंडियाला - - - - कार्य करणयाचे हक्क प्रदान केले आहेत. (कृषी सेवा पूर्व - 2011) A) वरील सर्व पर्याय B) सरकारची बँक C) बँकांची बँक D) पत नियंत्रण बरोबर उत्तर आहे 'वरील सर्व पर्याय' कारण 1934 च्या कायद्यान्वये रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाला पत नियंत्रण कार्ये, बँकांची बँक म्हणून कार्य करणे आणि सरकारची बँक म्हणून कार्य करणे या सर्व अधिकार प्रदान केले आहेत. 37 / 54 Category: RBI 37. सांविधिक रोखता गुणोत्तर म्हणजे व्यावसायिक बँकांनी खालीलपैकी कोणत्या कारणासाठी बाळगलेली रोख रक्कम होय? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) खातेदाराची सुरक्षितता. B) निर्देशित कर्ज कार्यक्रम राबवण्यासाठी. C) सरकारी रोखे विकत घेण्यासाठी. D) सरकारला आणीबाणीच्या परिस्थितीत उपलब्ध करून देण्यासाठी. सांविधिक रोखता गुणोत्तर ही व्यावसायिक बँकांना सरकारने सक्ती केलेली रोख रक्कम आहे. हे रोखे बँकांना सरकारी रोखे (जसे बॉन्ड किंवा ट्रेझरी बिल) खरेदी करण्यासाठी वापरले जातात. 'खातेदाराची सुरक्षितता:' ही बँकांची जबाबदारी आहे, सांविधिक रोखता गुणोत्तर त्यात येत नाही. 'सरकारला आणीबाणीच्या परिस्थितीत उपलब्ध करून देण्यासाठी:' बँका अशी रोख रक्कम बाळगत नाहीत कारण सरकार सांविधिक रोखता गुणोत्तरातून आपला वाटा काढू शकते. 'निर्देशित कर्ज कार्यक्रम राबवण्यासाठी:' हे सांविधिक रोखता गुणोत्तरचा भाग नाही. निर्देशित कर्ज कार्यक्रम हे सरकारचे एक धोरण आहे जे बँकांना विशिष्ट क्षेत्रांना कर्ज देण्यास प्रोत्साहित करते. 38 / 54 Category: RBI 38. मध्यवर्ती बँकेच्या मौद्रिक व पतविषयक धोरणातील खालीलपैकी कोणत्या मौद्रिक साधनांचा पैशाच्या विस्तारावर सारखाच परिणाम होतो. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) वैधानिक रोखता गुणोत्तर B) वरील एकही नाही C) वरील दोन्ही D) रोख राखीव गुणोत्तर रोख राखीव गुणोत्तर आणि वैधानिक रोखता गुणोत्तर ही दोन्ही मौद्रिक साधने बँकांना त्यांच्या जमावरील विशिष्ट टक्केवारी मध्यवर्ती बँकेकडे रोख स्वरूपात ठेवणे आवश्यक करते. हे गुणोत्तर वाढवणे किंवा कमी करणे बँकांना पैसा देऊन किंवा काढून घेऊन पैशाच्या विस्तारावर परिणाम करू शकते. तर इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते पैशाच्या विस्तारावर थेट परिणाम करत नाहीत. 39 / 54 Category: RBI 39. वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर प्रभाव टाकणारा, खालीलपैकी कोणता/कोणते नवीनतम उपाय रिझर्व्ह बँकेने प्रारंभ केला आहे/आहेत? अ. मुद्रा बाजार संयुक्त निधी(MMMF - Money Market Mutual Fund) ब. मुद्रा रेपो (Reverse Repo) क. रोखता समायोजन सुविधा (LAF - Liquidity Adjustment Facility) ड. सीमांत स्थायी सुविधा(MSF - Marginal Standing Facility) (STI Mains-2017) A) फक्त ब आणि क B) फक्त ड C) फक्त ब आणि ड D) फक्त अ बरोबर उत्तर: फक्त ड सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) ही रिझर्व्ह बँकेने प्रारंभ केलेली नवीनतम उपाय आहे जो वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर प्रभाव टाकतो. MSF ही एक सुविधा आहे जी बँकांना त्यांच्या दैनंदिन आरक्षित आवश्यकतांपेक्षा अधिक रोखते मिळवण्याची परवानगी देते. ही सुविधा सुरक्षित किंमतींवर उपलब्ध आहे आणि बँकांना पुरेशी रोखता राखण्यास मदत करते, जे त्यांची उधार देण्याची क्षमता वाढवते आणि वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर सकारात्मक प्रभाव टाकते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: मुद्रा बाजार संयुक्त निधी (MMMF) हा एक प्रकारचा म्युच्युअल फंड आहे जो रोखते आणि रोखते समतुल्य मालमत्तेत गुंतवणूक करते, त्यामुळे तो वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर थेट प्रभाव टाकत नाही. मुद्रा रेपो हा एक प्रकारचा व्यवहार आहे ज्यामध्ये रिझर्व्ह बँक बँकांकडून प्रतिभूतींविरुद्ध रोखते उधार घेते, परंतु ते वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर दीर्घकालीन प्रभाव टाकत नाही. रोखता समायोजन सुविधा (LAF) ही रिझर्व्ह बँकेने प्रदान केलेली एक श्रेणी सुविधा आहे जी बँकांना त्यांच्या रोखते व्यवस्थापनासाठी लवचिकता देते, परंतु ती विशेषत: वित्तीय व्यवस्थेत रोखतेवर परिणाम करण्यासाठी डिझाइन केलेली नाही. 40 / 54 Category: RBI 40. मौद्रिक धोरण म्हणजे असे नियामक धोरण की ज्याद्वारे केंद्रीय बँक - - - - वर आपले नियंत्रण ठेवते. (Combine गट-ब (पूर्व) - 2018) A) सार्वजनिक खर्च B) कर महसूल C) पैशाचा पुरवठा D) वरील सर्व पैशाचा पुरवठा' हा मौद्रिक धोरणाचा बरोबर उत्तर आहे, कारण केंद्रीय बँक अर्थव्यवस्थेत पैशाच्या पुरवठ्याचे नियमन करते. हे मुद्रा निर्गमन, बँकांकडून जमा धनावर बँक दर आणि खुल्या बाजारातील ऑपरेशन्सद्वारे करते. 'इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:' 'सार्वजनिक खर्च' सरकारी खर्च आहे, जो मौद्रिक धोरणाचा भाग नाही. 'कर महसूल' सरकारद्वारे गोळा केलेला पैसा आहे, जो मौद्रिक धोरणाचा भाग नाही. 'वरील सर्व' चुकीचे आहे कारण सार्वजनिक खर्च आणि कर महसूल यांचा मौद्रिक धोरणाशी थेट संबंध नाही. 41 / 54 Category: RBI 41. खालील विधाने विचारात घ्या : अ) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया भाववाढीच्या काळात महाग चलन नितीचा वापर करते. ब) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया भावघटीच्या काळात स्वस्त चलन धोरणाचा वापर करते. क) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ने 1951 मध्ये बँक दर 3% इतका करून स्वस्त चलन धोरण सुरू केले. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/आहेत? (संयुक्त गट 'क' पूर्व, नोव्हें, 2022) A) ब आणि क B) वरील सर्व C) अ आणि क D) अ आणि ब बरोबर उत्तर आहे : 'वरील सर्व' अ) असे आहे कारण महाग चलन धोरणात आरबीआय व्याजदर वाढवते, जे चलनपुरवठा कमी करते आणि भाववाढ नियंत्रित करते. ब) असे आहे कारण स्वस्त चलन धोरणात आरबीआय व्याज दर कमी करते, जे चलनपुरवठा वाढवते आणि भावघट रोखते. क) हे असे आहे कारण 1951 मध्ये आरबीआयने बँक दर 3% केला होता, जो त्या काळात अतिशय कमी होता, ज्यामुळे स्वस्त चलन धोरण सुरू झाले. 42 / 54 Category: RBI 42. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाची स्थापना 1 एप्रिल, 1935 रोजी झाली. ब. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे राष्ट्रीयीकरण 1950 मध्ये झाले. क. भारत सरकारच्या वित्त मंत्रालयाकडून एक रुपयाची नोट आणि सर्व परिमाण नाणी जारी केली जातात. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने असत्य आहे/ आहेत? (Combine गट-क (पूर्व) - 2018) A) फक्त ब B) अ आणि ब C) फक्त क D) ब आणि क बरोबर उत्तर:' फक्त ब 'स्पष्टीकरण:' विधान अ आणि क दोन्ही बरोबर आहेत. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाची स्थापना 1 एप्रिल, 1935 रोजी झाली होती आणि भारत सरकारच्या वित्त मंत्रालयाकडून एक रुपयाची नोट आणि सर्व परिमाण नाणी जारी केली जातात. विधान ब मात्र चुकीचे आहे कारण रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे राष्ट्रीयीकरण 1949 मध्ये झाले होते, 1950 मध्ये नव्हे. 43 / 54 Category: RBI 43. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या चलन निर्मिती विभागास कायमस्वरूपी किमान किती रुपयाचा सुवर्णसाठा ठेवणे आवश्यक आहे? (राज्यसेवा पूर्व - 2015) A) वरीलपैकी एकही नाही. B) 85 कोटी रु. C) 200 कोटी रु. D) 115 कोटी रु. भारतीय रिझर्व्ह बँक अधिनियम, 1934 च्या कलम 33 नुसार, रिझर्व्ह बँकेच्या चलन निर्मिती विभागास कायमस्वरूपी किमान 115 कोटी रुपयांचा सुवर्णसाठा ठेवणे आवश्यक आहे. पर्याय 85 कोटी रु. आणि 200 कोटी रु. चुकीचे आहेत कारण ते कायदेशीरपणे निश्चित केलेल्या रकमेशी जुळत नाहीत. पर्याय "वरीलपैकी एकही नाही" चुकीचा आहे कारण कायमस्वरूपी किमान सुवर्णसाठा राखणे आवश्यक आहे. 44 / 54 Category: RBI 44. 'ओपन मार्केट ऑपरेशन्स'च्या मार्गाने चलनवाढ रोखण्यासाठी मध्यवर्ती बँक खालीलपैकी कुठले पाऊल उचलेल? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) व्यापारी बँकाच्या उसनवारीचा व्याज दर कमी करणे. B) सरकारी रोखे खरेदी करणे. C) सरकारी रोखे विकणे. D) व्यापारी बँकांच्या उसनवारीचा व्याज दर वाढवणे. बरोबर उत्तर आहे: 'सरकारी रोखे विकणे.' मध्यवर्ती बँक सरकारी रोखे विकते तेव्हा ते चलनवाढ रोखते. कारण यामुळे बँकिंग व्यवस्थेमधील चलनाचा पुरवठा कमी होतो. उलट, सरकारी रोखे खरेदी केल्यास चलनपुरवठा वाढतो, त्यामुळे चलनवाढ वाढते. व्याजदर वाढवणे आणि कमी करणे हे चलनवाढ नियंत्रित करण्याचे अप्रत्यक्ष मार्ग आहेत जे सरकारी रोख्यांच्या खरेदी आणि विक्रीइत प्रभावी नाहीत. 45 / 54 Category: RBI 45. आर्थिक विकासासाठी वित्तपुरवठा आणि किमतस्थैर्याचा प्रयल याविषयीचे धोरण म्हणजे- (ASO पूर्व, 2015) A) मौद्रिक धोरण B) विकास धोरण C) राजकोषीय धोरण D) आर्थिक धोरण मौद्रिक धोरण हा आर्थिक विकासासाठी वित्तपुरवठा आणि किमतस्थैर्याचा प्रयत्न करणारा धोरण आहे. हा धोरण केंद्रीय बँकद्वारे राबविला जातो आणि त्यामध्ये आर्थिक विकासाला चालना देण्यासाठी पैसेपुरवठा आणि व्याजदर व्यवस्थापित करणे समाविष्ट असते. आर्थिक धोरण अधिक व्यापक आहे आणि त्यामध्ये मौद्रिक धोरणासह विविध धोरणे समाविष्ट आहेत. विकास धोरण आर्थिक विकासाला प्रोत्साहन देण्यावर केंद्रित आहे, तर राजकोषीय धोरण शासनाचा खर्च आणि प्राप्ती व्यवस्थापित करतो. 46 / 54 Category: RBI 46. रिझर्व्ह बँकेने जारी केलेल्या चलनाला 'उच्च समर्थित चलन' (High Power Money) खालीलपैकी कोणत्या कारणामुळे म्हणतात? (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) या चलनाच्या मूल्याची हमी सरकार देते. B) वरीलपैकी सर्व C) या चलनाला विशिष्ट साठ्याचा आधार असतो. D) हे चलन सरकार आणि रिझर्व बँक यांचे दायित्व आहे. वरीलपैकी सर्व हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते सर्व रिझर्व्ह बँकेने जारी केलेल्या चलनाला उच्च समर्थित चलन म्हणण्याची कारणे दर्शवतात: 'विशिष्ट साठ्याचा आधार:' उच्च समर्थित चलन विशिष्ट साठ्यांनी, जसे की सुवर्ण, विदेशी चलन किंवा सरकारी बॉंडद्वारे आधारित असते. 'सरकाराची हमी:' या चलनाच्या मूल्याची हमी सरकार देते, ज्यामुळे त्याचे मूल्य स्थिर राहते. 'सरकार आणि रिझर्व्ह बँकेचे दायित्व:' उच्च समर्थित चलन सरकार आणि रिझर्व्ह बँक दोघांचेही दायित्व असते, ज्यामुळे त्याची विश्वासार्हता आणि स्वीकृती सुनिश्चित होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते फक्त उच्च समर्थित चलनाची काही वैशिष्ट्ये दर्शवतात, सर्व नाही. 47 / 54 Category: RBI 47. बँक रेट म्हणजे - - - - - आहे. अ. रिझर्व्ह बँकेचा, बँकांना असणारा पुर्नवटाव दर ब. व्यापारी बँकांचा ग्राहकांना असणारा व्याज दर क. सहकारी बँकांचा ग्राहकांना असणारा व्याज दर ड. ठेवीदारांना मिळणारा व्याज दर (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) ब आणि क विधाने योग्य आहेत. B) अ विधान योग्य आहे. C) ब, क आणि ड विधाने योग्य आहेत. D) ड विधान योग्य आहे. बँक रेट हा रिझर्व्ह बँकेचा बँकांना दिला जाणारा पूनर्वटाव दर आहे. हे बँकांना रिझर्व्ह बँकेकडून कर्ज घेण्यासाठी लागणारे व्याज दर आहे. पर्याय ब, क आणि ड चुकीचे आहेत कारण व्यापारी बँका ग्राहकांना व्याज दर ठरवतात, सहकारी बँका ग्राहकांना व्याज दर ठरवतात आणि ठेवीदारांना मिळणारा व्याज दर रिझर्व्ह बँक ठरवत नाही. 48 / 54 Category: RBI 48. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने त्यांची मध्यम मुदतीच्या धोरणाची रचना 'उत्कर्ष 2022' या नावाने - - - - - मध्ये सुरू केली. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) ऑक्टोबर 2019 B) मार्च 2019 C) एप्रिल 2019 D) जुलै 2019 जुलै 2019 हे बरोबर उत्तर आहे कारण भारतीय रिझर्व्ह बँकेने त्यांची मध्यम मुदतीच्या धोरणाची रचना 'उत्कर्ष 2022' या नावाने जुलै 2019 मध्ये सुरू केली होती. अप्रिल 2019, ऑक्टोबर 2019 आणि मार्च 2019 हे चुकीचे पर्याय आहेत कारण या महिन्यात "उत्कर्ष 2022" धोरण सुरू करण्यात आले नव्हते. 49 / 54 Category: RBI 49. व्यापारी बँकांना त्यांच्याजवळील नगद रोकडीचा काही भाग सरकारी रोखे खरेदी करण्यासाठी वापरावा लागतो.या भागाला काय म्हणतात? (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) रेपो रेट B) वरीलपैकी कोणतेही नाही C) रोख राखीव गुणोत्तर D) वैधानिक रोखता गुणोत्तर व्यापारी बँकांना त्यांच्याजवळील नगद रोकडीचा काही भाग सरकारी रोखे खरेदी करण्यासाठी वापरावा लागतो याला "वैधानिक रोखता गुणोत्तर" म्हणतात. 'रेपो रेट' हा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने व्यापारी बँकांना कर्ज देण्यासाठी आकारला जाणारा व्याजदर आहे. 'रोख राखीव गुणोत्तर' हा व्यापारी बँकांनी त्यांच्या ठेवींच्या विशिष्ट टक्केवारी कायम राखण्याची आवश्यकता आहे. 50 / 54 Category: RBI 50. रिझर्व्ह बँकेसंदर्भात खालील प्रवर्गाचा विचार करा. 1. कृषीक्षेत्र 2. लघुउद्योग 3. बांधकाम क्षेत्र 4. शैक्षणिक कर्ज वरीलपैकी क्षेत्र प्राधान्य कर्जपुरवठ्यात येते ? (राज्यसेवा पूर्व - 2012) A) 3 व 4 B) 1,2 व 4 C) फक्त 1 D) 1 व 2 बरोबर उत्तर पर्याय :- 1,2 व 4 स्पष्टीकरण :- प्राधान्य कर्जपुरवठा हा रिझर्व्ह बँकेचा एक उपक्रम आहे जो काही विशिष्ट क्षेत्रांना कर्जासाठी प्राधान्य देतो. वरील पर्यायांपैकी कृषी क्षेत्र (1), लघुउद्योग (2) आणि शैक्षणिक कर्ज (4) ही क्षेत्रे प्राधान्य कर्जपुरवठ्यात येतात. बांधकाम क्षेत्र (3) हे प्राधान्य कर्जपुरवठ्यात येत नाही. 51 / 54 Category: RBI 51. जेव्हा रिझर्व बँक ऑफ इंडिया बँक रेट (व्याजाचा दर) वाढवते, तेव्हा - - - - - होते. (Excise Pre - 2017) A) गुंवणूकीस परावृत्त करणे B) चलन वाढ C) वरीलपैकी सर्व D) रोजगारीत वाढ बँक रेट ही रिझर्व बँक ऑफ इंडियाद्वारे коммерशिअल बॅंकांना दिलेल्या कर्जावरील व्याजदर आहे. जेव्हा रिझर्व बँक बँक रेट वाढवते, तेव्हा कमर्शियल बँकांना रिझर्व बँकेकडून कर्ज घेणे अधिक महाग होते. त्यामुळे कमर्शियल बँकांना त्यांच्या ग्राहकांना दिलेला व्याजदर वाढवावा लागतो. यामुळे गुंतवणूक आणि कर्ज घेणे महाग होते आणि त्यामुळे गुंतवणूक आणि कर्ज घेण्यावर निरुत्साह निर्माण होतो. यालाच गुंतवणुकीला परावृत्त करणे म्हणतात. चलन वाढ, रोजगारीत वाढ किंवा वरीलपैकी सर्व ही उत्तरे योग्य नाहीत कारण बँक रेट वाढवणे या गोष्टींशी थेट संबंधित नाही. 52 / 54 Category: RBI 52. खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने अयोग्य आहे/आहेत? (a) रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया आणि सरकार जननक्षम पैसा निर्माण करते. (b) व्यापारी बँकाकडून जननक्षम पैशाची संख्या निश्चित केली जाते. (c) जननक्षम पैशाची मागणी आणि पुरवठा यावर पैशाचा पुरवठा निश्चिती सिद्धांताचा पाया आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) फक्त (b) B) (a) आणि (b) C) (b) आणि (c) D) फक्त (c) पर्याय (b) चुकीचा आहे कारण व्यापारी बँकाकडून जननक्षम पैशाची संख्या निश्चित केली जात नाही. जननक्षम पैसा रिझर्व्ह बँक आणि सरकार यांच्याकडून तयार केला जातो. 53 / 54 Category: RBI 53. आर.बी.आय. च्या प्रमुख कार्यात - - - - - समाविष्ट होतो. अ. सरकारची बँक ब. शेतकऱ्यांची बँक क. उद्योजकांची बँक ड. चलनी नोटा छपाई (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) सर्व विधाने योग्य आहेत. B) अ आणि ड विधाने योग्य आहेत. C) अ, ब आणि ड विधाने योग्य आहेत. D) अ, क आणि ड विधाने योग्य आहेत. आर.बी.आय. ही भारताची केंद्रीय बँक आहे. त्याची प्रमुख कार्ये आहेत: सरकारची बँक: आर.बी.आय. त्याचा बँकर म्हणून कार्य करून सरकारला वित्तीय सेवा प्रदान करते. चलनी नोटा छपाई: आर.बी.आय. भारतातील चलनी नोटा छापण्यास जबाबदार आहे. उद्योजक किंवा शेतकऱ्यांची बँक असणे ही आर.बी.आय.ची भूमिका नाही. त्यांना त्यांच्या स्वतःच्या विशिष्ट बँकांना नियंत्रित करण्याची जबाबदारी आहे. म्हणूनच पर्याय अ आणि ड योग्य आहेत. 54 / 54 Category: RBI 54. रिझर्व्ह बँकेजवळ व्यावसायिक बँकांना ठेवावा लागणारा किमान रोख राखीव निधी म्हणजेच? (ASO पूर्व, 2015) A) SLR B) Repo C) CRR D) OMO CRR (कॅश रिझर्व्ह रेशो) रिझर्व्ह बँकेजवळ व्यावसायिक बँकांना ठेवावा लागणारा किमान रोख राखीव निधी आहे. हे व्यावसायिक बँकांच्या रोख आणि किंमती भरेल सिक्युरिटीजमधील टक्केवारी म्हणून मोजले जाते. हे रिझर्व्ह बँकेच्या नियंत्रक उपाय म्हणून कार्य करते, कारण ते व्यावसायिक बँकांना अतिशय कर्ज देण्यापासून प्रतिबंधित करते, जे आर्थिक नestabilitàतते निर्माण करू शकते. SLR (स्टॅच्युटरी लिक्विडिटी रेशो) हा किमान रोख आणि किंमती भरेल सिक्युरिटीज आहे ज्या व्यावसायिक बँकांना आपल्या जमा राशीच्या निश्चित टक्केवारी म्हणून ठेवणे आवश्यक आहे. Repo (रेपो करार) हा रिझर्व्ह बँक आणि व्यावसायिक बँकांमधील करार आहे ज्याद्वारे रिझर्व्ह बँक व्यावसायिक बँकांना पुनर्खरीद करारावर किंमती भरेल सिक्युरिटीज विकते. OMO (खुले बाजाराचे ऑपरेशन) हा रिझर्व्ह बँकचा मौद्रिक धोरणाचा उपाय आहे ज्याद्वारे तो सरकारी किंमती भरेल सिक्युरिटीज खरेदी आणि विक्री करून आर्थिकतेमध्ये पैसे जोडतात किंवा काढतात. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE
