बरोबर पर्याय "ब, क" आहे कारण मुख्य माहिती आयुक्त किंवा माहिती आयुक्तांना त्यांच्या पदावरून दूर करण्यात येण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने निर्देश दिल्यानंतर राष्ट्रपतींच्या आदेशावरून आणि शाबीत झालेल्या गैरवर्तनाच्या किंवा असमर्थतेच्या कारणास्तव त्यांना पदावरून काढले जाऊ शकते. भारतीय माहिती अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, या आयुक्तांच्या कार्यप्रणालीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित करण्यासाठी हे नियम महत्वाचे आहेत. यामुळे, न्यायालयाच्या हस्तक्षेपामुळे आणि शाबीत झालेल्या गंभीर गैरवर्तनाच्या कारणामुळेच मुख्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती आणि कार्यपद्धतीवर नियंत्रण ठेवले जाते. त्यामुळे या दोन कारणांसाठी बरोबर पर्याय "ब, क" आहे.

बरोबर पर्याय "3 4 1 2" आहे कारण या जोडीमध्ये "भारताचे मुख्य न्यायमूर्ती" आणि "सभापती" योग्यपणे स्थानांतरित केले आहेत. माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, भारताचे मुख्य न्यायमूर्ती सर्वोच्च न्यायालयाच्या स्तरावर सक्षम अधिकारी मानले जातात. त्याचप्रमाणे, "सभापती" लोकसभेच्या संदर्भात सक्षम अधिकारी म्हणून कार्यरत असतात. या दोन्ही पदांचा अधिकार क्षेत्र व कार्यक्षेत्र माहिती अधिकाराच्या प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. "अध्यक्ष" आणि "उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायमूर्ती" या पर्यायांच्या संदर्भात योग्य जोड्या नाहीत कारण ते माहिती अधिकार अधिनियमाच्या दृष्टीकोनातून योग्य सक्षम अधिकारी म्हणून ओळखले जात नाहीत. त्यामुळे, बरोबर उत्तर "3 4 1 2" आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाने 'माहिती अधिकार'चा अर्थ 'पीपल्स युनियन ऑफ सिव्हील लिबर्टीज आणि अदर्स (Vs) यु. ओ. आय.' या प्रकरणात स्पष्ट केला आहे. या प्रकरणात न्यायालयाने माहिती अधिकाराच्या व्याख्येमध्ये व्यापकता आणली, ज्यामुळे नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याच्या प्रक्रियेत अधिक सुसंगतता आणि पारदर्शिता प्राप्त झाली. न्यायालयाने सांगितले की, माहितीचा अधिकार नागरिकांचा मूलभूत हक्क आहे, जो लोकशाहीत पारदर्शकता आणि सरकारच्या उत्तरदायित्वाला प्रोत्साहन देतो. या निर्णयामुळे माहिती अधिकार अधिनियमाची अंमलबजावणी अधिक प्रभावी झाली आणि नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यामुळे या प्रकरणात दिलेला अर्थ बरोबर आहे.

केंद्र सरकार द्वारे स्थापित गुप्तवर्ता व सुरक्षा संघटनांना माहितीचा अधिकार अधिनियम लागू नाही, परंतु मानवी हक्कांचे उल्लंघन करण्याच्या अभिकथनांशी संबंधित असणारी माहिती 45 दिवसांच्या आत द्यावी लागेल हे बरोबर आहे. या अधिनियमात, मानवी हक्कांचे उल्लंघन करणाऱ्या प्रकरणांमध्ये लवकरात लवकर माहिती उपलब्ध करून देण्याचा विचार करण्यात आलेला आहे, ज्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांबाबत जागरूकता मिळू शकेल. 45 दिवसांचा कालावधी हा संबंधित माहितीची प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी ठरवण्यात आलेला आहे, ज्यामुळे तात्काळ उपाययोजना करण्यात येऊ शकतात. त्यामुळे, हा कालावधी म्हणजे नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्याची एक महत्त्वाची पायरी आहे.

बरोबर पर्याय "लोकसभा" आहे कारण केंद्रीय माहिती आयुक्तांची नियुक्ती पंतप्रधान, विरोधीपक्ष नेता आणि प्रधानमंत्री नामनिर्देशित केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री यांच्या समितीच्या शिफारशीनुसार केली जाते, ज्यामध्ये लोकसभेचा प्रतिनिधी असतो. माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत, केंद्रीय माहिती आयुक्ताची भूमिका महत्त्वाची आहे आणि या प्रक्रियेमध्ये लोकसभेच्या सदस्याचे समावेश असणे आवश्यक आहे. लोकसभा भारताच्या संसदेत प्रतिनिधित्व करणाऱ्या लोकांची निवड करणारी संस्था आहे, त्यामुळे तिचा समावेश या नियुक्तीच्या प्रक्रियेत असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

राज्य मुख्य माहिती आयुक्त आपल्या पदाचा लेखी राजीनामा राज्यपालांना उद्देशून देतात हा पर्याय बरोबर आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, राज्य मुख्य माहिती आयुक्ताची नियुक्ती आणि त्यांच्या राजीनाम्याची प्रक्रिया राज्यपालांच्या मार्गदर्शनाखाली केली जाते. राज्यपाल हे राज्यातील सर्व प्रमुख नियुक्त्यांचे प्रमुख असतात आणि त्यांच्याकडे या प्रकारच्या प्रशासनिक कार्यवाहीसाठी अधिकृत अधिकार असतो. हे सुनिश्चित करते की राज्य मुख्य माहिती आयुक्तांचे कार्य आणि त्यांच्या निर्णयांवर राज्यपालांचे नियंत्रण राहते, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाची भावना वाढते. त्यामुळे, राज्यपालांना उद्देशून राजीनामा देणे योग्य आहे, हे अधिनियमाच्या कार्यपद्धतीवर आधारित आहे.

राज्य मुख्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती राज्यपाल करतात, हे माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत स्पष्ट केलेले आहे. या अधिनियमानुसार, प्रत्येक राज्यात एक मुख्य माहिती आयुक्त असतो, जो माहिती अधिकाराच्या अंमलबजावणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. राज्यपालांच्या अधिकारात या आयुक्तांची नियुक्ती असते, कारण ते राज्यातील सर्वोच्च कार्यकारी अधिकाऱ्याचे प्रतिनिधित्व करतात. या पदावर नियुक्त केलेला व्यक्ती सार्वजनिक माहितीच्या अधिकाराचे संरक्षण आणि कार्यान्वयन सुनिश्चित करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो. त्यामुळे, "राज्यपाल" हा पर्याय योग्य आहे, कारण तो संबंधित कायद्यानुसार नियुक्तीचे प्राधिकृत अधिकारी आहे.

"सर्व विधाने सत्य आहेत" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 हा शासकीय गुपिते कायदा 1923 ला अधिक्रमित करतो. या दोन कायद्यांमध्ये भारताची सुरक्षा एक महत्त्वाचा उद्देश आहे, जो दोन्ही कायद्यांमध्ये विचारात घेतलेला आहे. याशिवाय, माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये तुंरुगवासाची शिक्षा नाही, परंतु दंडाची तरतूद आहे, ज्यामुळे माहितीच्या अधिकाराच्या उल्लंघनावर कारवाई केली जाऊ शकते. या सर्व गोष्टी एकत्रितपणे दर्शवतात की या सर्व विधानांमध्ये सत्यता आहे, त्यामुळे "सर्व विधाने सत्य आहेत" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "फक्त क बरोबर" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अन्वये नागरिकांना सरकारी प्राधिकरणाकडे असलेल्या माहितीचा उपयोग करून घेण्याचा अधिकार आहे, ज्यामध्ये सामग्री प्रमाणीत असो वा नसो, त्यांचे नमुने घेणे समाविष्ट आहे. हे नमुने घेणे म्हणजे त्या माहितीच्या साक्षात्काराची प्रक्रिया, जी ग्राह्य आहे. तथापि, काम, कागदपत्रे, नोंदी यांची तपासणी आणि कागदपत्रांच्या प्रमाणित प्रती वा उतारे मिळविणे यावर काही मर्यादा असू शकतात, त्यामुळे त्या दोन्ही गोष्टी "फक्त क बरोबर" या पर्यायात घेतल्या जात नाहीत. त्यामुळे, "फक्त क बरोबर" हा योग्य पर्याय आहे.

उच्च न्यायालयाचे व सर्वोच्च न्यायालयाचे माहिती अधिकार अधिनियम 2005 कक्षेत येत नाहीत, हे विधान चुकीचे आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 हा भारतातील प्रत्येक नागरिकाला माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान करतो, ज्यामध्ये सरकारी संस्थांच्या विविध स्तरांवर माहिती मागवण्याचा समावेश आहे. यामध्ये सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालय देखील येतात. या न्यायालये माहिती अधिकार अधिनियमच्या अंतर्गत माहिती मागवण्यासाठी उत्तरदायी आहेत, ज्यामुळे न्यायालयीन प्रक्रियेत पारदर्शकता आणली जाते. त्यामुळे, विधान-चूक हा बरोबर पर्याय आहे कारण या न्यायालयांचा समावेश माहिती अधिकार अधिनियमाच्या कक्षेत आहे.

"कलम 6" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार, कलम 6 हे अधिनियम अधिनियमित झाल्यानंतर 120 दिवसांच्या आत लागू करण्यात आले. या कलमामध्ये माहितीच्या मागणीसाठी आवश्यक प्रक्रिया आणि अटींचा समावेश आहे, ज्यामुळे जनतेला त्यांच्या अधिकारांबाबत जागरूक करण्यास मदत होते. हे कलम माहितीच्या मागण्या व प्रक्रिया यामध्ये पारदर्शकता सुनिश्चित करते, ज्यामुळे लोकांना त्यांच्या अधिकारांचा उपयोग करण्यास प्रोत्साहन मिळते. त्यामुळे, या सुद्धा कलमाची अंमलबजावणी वेळेवर केली जात असल्याने, ती महत्वाची ठरते.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत मुख्य माहिती आयुक्ताला शपथ देणारे व्यक्ती म्हणजे राष्ट्रपती. हे अधिनियम माहितीच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांची पूर्तता करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. मुख्य माहिती आयुक्ताचे पद महत्त्वाचे असून, या पदावर असलेल्या व्यक्तीला राष्ट्रपती शपथ देतात. यामुळे, मुख्य माहिती आयुक्तांचे कार्य सरकारी पारदर्शकता सुनिश्चित करण्यात आणि माहितीच्या अधिकाराच्या अंमलबजावणीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावण्यात महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे, "राष्ट्रपती" हा पर्याय योग्य आहे.

"राज्यांचे मुख्यमंत्री" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मधील कलम 2 (इ) नुसार 'सक्षम प्राधिकारी' म्हणून ज्यांचा समावेश आहे, त्यामध्ये लोकसभा सभापती, भारताचे सर न्यायाधीश आणि भारताचे राष्ट्रमंत्री यांचा समावेश केला जातो. तथापि, राज्यांचे मुख्यमंत्री यांना "सक्षम प्राधिकारी" म्हणून परिभाषित केलेले नाही. या अधिनियमात अधिकृत माहितीच्या मागणीसाठी योग्य प्राधिकृत व्यक्तींची व्याख्या केली आहे, ज्यामध्ये केंद्र सरकारच्या उच्चपदस्थ व्यक्तींचा समावेश आहे, परंतु राज्य सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांचा समावेश नाही. त्यामुळे, हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "ज्या दिनांकास आपले पद धारण करील त्या दिनांकापासून पाच वर्षाच्या कालावधीपर्यंत किंवा त्याच्या वयाची पासष्ठ वर्ष पूर्ण होईपर्यंत यापैकी अगोदर घडेल तोपर्यंत" आहे, कारण माहितीचा अधिकार कायदा 2005 च्या तरतुदीनुसार माहिती आयुक्तांचा पदावधी हा दोन अटींवर आधारित आहे. या अटींमध्ये एकतर पाच वर्षांचा कालावधी पूर्ण होणे किंवा आयुक्ताच्या वयाची पासष्ठ वर्षे पूर्ण होणे आवश्यक आहे. यामुळे, आयुक्तांना कार्यरत राहण्याचा निश्चित कालावधी मिळतो, ज्यामुळे ते त्यांच्या कार्यकाळात पूर्णपणे सक्षम आणि प्रभावीपणे काम करू शकतात. या करून, लोकशाही प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित केले जाते.

बरोबर पर्याय "2" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत दोन अनुसूच्यांचा समावेश आहे. या दोन अनुसूच्यांमध्ये विविध माहितीच्या प्रकारांबद्दल आणि संबंधित तत्त्वांबद्दल मार्गदर्शन केले जाते. पहिली अनुसूची सार्वजनिक प्राधिकार्यांबद्दल माहिती प्रदान करते, तर दुसरी अनुसूची माहितीच्या प्रकारांवर लक्ष केंद्रित करते, ज्यामुळे नागरिकांना माहिती मिळवण्याच्या त्यांच्या अधिकारांची पूर्णपणे जाणीव होते. त्यामुळे, हा अधिनियम पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाची वाढ करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे, आणि त्यात दोन अनुसूच्यांचा समावेश असल्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय "फक्त अ, ब आणि ड" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत, जर माहिती मिळवण्यासाठी केलेला अर्ज फेटाळला गेला, तर जनमाहिती अधिकारी या निर्णयाच्या कारणांची माहिती अर्जदाराला देणे बंधनकारक आहे. याशिवाय, अर्जदाराला अपील प्राधिकरणाचा तपशील देखील कळवला जातो, ज्यामुळे तो निर्णयाच्या विरोधात अपील करू शकतो. त्याचप्रमाणे, फेटाळलेल्या अर्जाच्या विरोधात अपील करण्याच्या कालावधीची माहिती देखील दिली जाते, ज्यामुळे अर्जदाराला त्याच्या अधिकारांचे संरक्षण करता येते. त्यामुळे या तीन मुद्द्यांचे समावेश असणे आवश्यक आहे, जे "फक्त अ, ब आणि ड" पर्यायात आहे.

बरोबर पर्याय "अ बरोबर ब चूक" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 आणि शासकीय गुपिते अधिनियम 1923 यामध्ये वादग्रस्त तरतुदी आढळल्यास माहिती अधिकार अधिनियमच लागू होतो, ज्यामुळे विधान अ सत्य आहे. यामुळे नागरिकांना माहिती मिळवण्याचा हक्क वृद्धिंगत होतो. दुसरे, ब विधानामध्ये "हेरगिरी" करणे आणि हेराला आसरा देणे यांसारख्या गुन्ह्यांसाठी शिक्षेची तरतूद आहे, हे खरे नाही. शासकीय गुपिते अधिनियम गुन्ह्यांच्या संदर्भात विशेष तरतुदी देतो, त्यामुळे ब विधान चुकीचे आहे. यावरून स्पष्ट होते की, विधान अ बरोबर आहे आणि विधान ब चूक आहे, म्हणून "अ बरोबर ब चूक" हा पर्याय योग्य आहे.

श्री वजाहत हबीबुल्ला हे केंद्रीय माहिती आयोगाचे पहिले मुख्य माहितीआयुक्त आहेत, हे बरोबर उत्तर आहे. माहितीच्या अधिकार अधिनियम, 2005 च्या अंमलबजावणीसाठी केंद्रीय माहिती आयोगाची स्थापना करण्यात आली आणि वजाहत हबीबुल्ला यांची नेमणूक या आयोगाच्या पहिल्या प्रमुख पदावर झाली. त्यांनी या भूमिकेत कार्यरत राहून सरकारच्या पारदर्शकतेसाठी आणि नागरिकांच्या माहितीच्या अधिकारांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी माहिती अधिकाराच्या कार्यान्वयनासंदर्भात अनेक धोरणात्मक निर्णय घेतले आणि आयोगाच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा केली. त्यामुळे, श्री वजाहत हबीबुल्ला यांचे नाव या संदर्भात ऐतिहासिक आहे.

वरीलपैकी सर्व पर्याय बरोबर आहेत कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अन्वये काही विशिष्ट माहिती प्रकट करणे बंधनकारक नाही. विदेशी शासनाकडून विश्वासपूर्वक मिळालेली माहिती, संसदेच्या किंवा राज्य विधानमंडळाच्या विशेषाधिकारांचा भंग करणारी माहिती, तसेच न्यायालयाचा अवमान करणारी माहिती याबाबत अधिनियमात स्पष्टपणे तरतूद आहे की अशी माहिती सार्वजनिक करण्याची आवश्यकता नाही. यामुळे, या सर्व प्रकारच्या माहितीच्या संरक्षणासाठी नियम ठरवले गेले आहेत, जेणेकरून विश्वसनीयता, गोपनीयता आणि न्यायालयीन प्रक्रियेची अखंडता राखली जाईल. त्यामुळे "वरीलपैकी सर्व" हा पर्याय योग्य आहे.

माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या तरतुदीनुसार, त्रयस्थ व्यक्तीला दुसरे अपिल दाखल करण्यासाठी 90 दिवसांचा कालावधी आहे. हा कालावधी त्या व्यक्तीला उपयुक्त माहिती मिळवण्यासाठी आणि अपिल प्रक्रियेमध्ये सहभागी होण्यासाठी आवश्यक आहे. या 90 दिवसांच्या कालावधीत, संबंधित व्यक्ती आपल्या अपिलासाठी आवश्यक कागदपत्रे संकलित करू शकते, तसेच अपिलाच्या प्राथमिक निर्णयाची समीक्षा करू शकते. या प्रणालीमुळे सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कार्यपद्धतीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित होते, ज्यामुळे नागरिकांची माहिती मिळवण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ होते. त्यामुळे, "90 दिवस" हा पर्याय बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय "अ आणि ब दोन्ही चूक आहेत" आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 हा संपूर्ण भारतात लागू असला तरी, या कायद्याअंतर्गत मागितलेली सर्व माहिती मोफत पुरवली जात नाही. काही परिस्थितींमध्ये माहितीवर शुल्क लागू असू शकते, विशेषत: जर माहिती मोठ्या प्रमाणात किंवा विशेष स्वरूपात मागवली गेली असेल. म्हणजेच, माहितीची विनंती साठी काही शुल्क आकारले जाऊ शकते. तसेच, या कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी अनेक नियम आणि अटी आहेत, ज्यामुळे माहितीच्या पुरवठ्यात मर्यादा येऊ शकतात. त्यामुळे, दोन्ही विधानं चुकीची आहेत.

"कोणत्याही व्यक्तीस सजा सुनावणे" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहिती आयोगाला माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत अशी शक्ती नाही की तो कोणत्याही व्यक्तीस सजा देऊ शकतो. आयोगाचे कार्य मुख्यतः माहितीचा अधिकार लागू करणे, अपिलांचे व्यवस्थापन करणे आणि माहितीच्या अधिकाराच्या उल्लंघनाच्या बाबतीत निर्णय घेणे यावर केंद्रित आहे. त्याला न्यायालयीन अधिकार दिला गेलेला नाही, त्यामुळे तो सजा देण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी होऊ शकत नाही. यामुळे हा पर्याय सर्वात योग्य आहे. इतर सर्व पर्याय आयोगाच्या कार्यक्षेत्रात येतात, जसे की साक्षीदारांची तपासणी करण्यासाठी समन्स काढणे आणि पुरावा घेणे.

बरोबर पर्याय "पाच दिवस" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, संबंधित सार्वजनिक प्राधिकरणाने अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर पाच दिवसांच्या आत माहिती हस्तांतरित करणे अनिवार्य आहे. हा कालावधी निश्चित करून, अधिनियमाने नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांचा प्रभावीपणे उपयोग करण्याची संधी दिली आहे. तसेच, हे प्राधिकरणांना यंत्रणा कार्यान्वित करण्यास आणि माहितीच्या प्रामाणिकतेची आणि पारदर्शकतेची खात्री करण्यास मदत करते. पाच दिवसांच्या या कालावधीत, प्राधिकरणाने अर्जाची प्रकृती समजून घेतली पाहिजे आणि योग्य ती माहिती संबंधित प्राधिकरणाकडे पाठवली पाहिजे, जेणेकरून ते माहितीची उपलब्धता सुनिश्चित करू शकतील. यामुळे, नागरिकांना त्यांच्या हक्कांचा संरक्षण मिळतो आणि प्रशासनिक कार्ये अधिक पारदर्शक बनतात.

बरोबर पर्याय "अरुणा रॉय" आहे, कारण माहिती अधिकाराचे आंदोलन भारतात मुख्यत्वे अरुणा रॉय यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झाले. अरुणा रॉय आणि त्यांच्या संघटनेने राजस्थानमध्ये जनसूचना कायद्याच्या मागणीसाठी प्रभावीपणे काम केले. त्यांनी समाजातील सर्व स्तरांतील लोकांना माहितीच्या हक्काबद्दल जागरूक केले आणि त्यांच्या हक्कांसाठी लढा दिला. या आंदोलनामुळे भारतात माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अस्तित्वात आला, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढले. अरुणा रॉय यांचे योगदान आणि नेतृत्व या कायद्याच्या निर्मितीत महत्त्वाचे ठरले, ज्यामुळे नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा हक्क प्राप्त झाला. यामुळे, माहितीचा अधिकार हा एक सामाजिक न्यायाचा महत्वपूर्ण भाग बनला.

"48 तास" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जर मागितलेली माहिती व्यक्तीच्या जीवित किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल, तर ती माहिती संबंधित अधिकाऱ्यांनी 48 तासांच्या आत प्रदान केली पाहिजे. या नियमामुळे तात्काळ निर्णय घेणे शक्य होते, जेव्हा व्यक्तीच्या सुरक्षेसाठी किंवा त्यांच्या स्वातंत्र्यासाठी आवश्यक असते. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची सुरक्षा करणारी एक प्रभावी प्रणाली निर्माण होते आणि अशा परिस्थितीत तातडीच्या माहितीची उपलब्धता महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे, या अधिनियमाच्या उद्देशानुसार, 48 तासांच्या आत माहिती प्रदान करणे हे योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "नव्वद दिवसात" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या तरतूदीनुसार दुसरी अपील दाखल करण्यासाठी नव्वद दिवसांचा कालावधी दिला आहे. या अधिनियमांतर्गत, नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांचा उपयोग करून माहिती मिळवण्यासाठी विविध पर्याय उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये दुसऱ्या अपीलसाठीचा हा निश्चित कालावधी समाविष्ट आहे. या प्रक्रियेत, जर प्रथम अपीलातून समाधानकारक उत्तर न मिळाले, तर नागरिकांना नव्वद दिवसांच्या आत दुसरी अपील दाखल करण्याचा अधिकार आहे. त्यामुळे या कालावधीत अपील दाखल करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे माहितीच्या अधिकाराची प्रभावी अंमलबजावणी सुनिश्चित होते.

"30 दिवस" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 7 नुसार सर्वसाधारण परिस्थितीत माहिती मिळवण्यासाठी लागणारा कालावधी 30 दिवस आहे. या अधिनियमात स्पष्टपणे सांगितले आहे की, माहिती मागितल्यावर संबंधित अधिकाऱ्याने 30 दिवसांच्या आत माहिती उपलब्ध करून दिली पाहिजे. हे प्रमाण माहितीच्या जलद प्रवेशाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांचा उपयोग करण्यास मदत होईल. इतर पर्याय 10, 15 आणि 25 दिवसांचे आहेत, परंतु ते या अधिनियमात उल्लेखित केलेले नाहीत, त्यामुळे "30 दिवस" हा बरोबर उत्तर ठरतो.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, काही विशिष्ट संघटनांना या अधिनियमाचा लागू होणे अपेक्षित आहे, परंतु गुप्तवार्ता केंद्र, केंद्रीय राखीव पोलीस दल आणि सीमा रस्ता विकास मंडळ हे सर्व संघटन या अधिनियमाच्या व्याप्तीत येत नाहीत. हे संघटन सुरक्षा आणि गुप्तता संबंधित कामे करतात ज्यामुळे त्यांच्या कार्यपद्धतींवर माहितीच्या अधिकारांचा प्रभाव कमी असतो. त्यामुळे, "कोणालाही नाही" हा पर्याय योग्य आहे, कारण या सर्व संघटनांना माहिती अधिकार अधिनियम 2005 लागू नाही. यामुळे नागरिकांना या संघटनांच्या कार्यपद्धतींवर थेट माहिती मिळवता येत नाही, ज्यामुळे सार्वजनिक पारदर्शकता कमी होते.

"माहिती अधिकार अधिनियम 2005 नुसार विभाजनीय माहिती ही सूट दिलेल्या माहितीच्या भागातून विभाजन करून देता येते." हे वाक्य बरोबर आहे कारण या अधिनियमात स्पष्टपणे सांगितले आहे की, काही माहिती विभाजनीय असते; म्हणजेच, जर त्या माहितीचा काही भाग गोपनीय किंवा संवेदनशील असेल, तर त्या गोपनीयतेच्या भागाला वेगळे करून उर्वरित माहिती दिली जाऊ शकते. यामुळे जनतेच्या हक्कांचे संरक्षण केले जाते आणि त्यांना आवश्यक ती माहिती मिळवण्यास मदत होते, तर दुसरीकडे गोपनीयता टिकवली जाते. त्यामुळे, या विधानाचे समर्थन करण्यासाठी हे स्पष्ट आहे की माहितीचा योग्य वापर आवश्यक आहे, जो या अधिनियमाच्या उद्देशांची पूर्तता करतो.

कलम - 3 हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मधील कलम 3, जो माहिती मिळविण्याच्या अधिकाराची व्याख्या करतो, एकशे वीस दिवसांनी लागू करण्यात आला होता. या कलमामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची स्पष्टता मिळते आणि सरकारी माहितीच्या पारदर्शकतेसाठी हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. या कलमाने नागरिकांना माहिती मिळविण्याचा अधिकार प्रदान केला आहे, ज्यामुळे प्रशासन अधिक उत्तरदायी आणि पारदर्शक बनते. त्यामुळे, कलम 3 अंमलात आल्यानंतर नागरिकांना माहितीच्या अधिकाराचा उपयोग करून त्यांच्या हक्कांची जाणीव होण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

बरोबर पर्याय "खंड 8" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 7 च्या उपखंड 8 ने स्पष्ट केले आहे की, जर जन माहिती अधिकारी विनंतीचा अर्ज फेटाळतो, तर त्याला सूचना द्यावी लागते की अर्ज फेटाळण्याची कारणे काय आहेत, अपील करण्याचा कालावधी कोणता आहे, आणि अपील प्राधिकरणाची माहिती काय आहे. हे सर्व माहिती मिळविणाऱ्याच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी महत्वाचे आहे, जेणेकरून ते त्यांच्या अधिकारांचा वापर करून योग्य ती कारवाई करू शकतील. इतर पर्याय योग्य नाहीत कारण ते या प्रक्रियेच्या संदर्भात नाहीत आणि त्यामुळे कलम 8 हेच योग्य उत्तर आहे.

बरोबर पर्याय "शासकीय अधिकारी" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मधील कलम 4 च्या स्पष्टीकरणानुसार, "प्रसारित करणे" म्हणजे शासकीय अधिकारी किंवा सार्वजनिक प्राधिकृत्यांनी माहिती उपलब्ध करून देणे. यामध्ये शासकीय अधिकारी माहितीचे स्रोत आणि तपशील नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी जबाबदार असतात. ही प्रक्रिया माहितीच्या पारदर्शकतेसाठी महत्त्वाची आहे, कारण यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांबद्दल जागरूकता मिळते. याशिवाय, शासकीय अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून माहिती प्रसारित केल्याने गोपनीयतेचा विचार केला जातो आणि अधिकाऱ्यांना त्यांच्या कार्यासाठी आवश्यक माहिती नागरिकांना मिळविण्यात मदत होते. त्यामुळे "शासकीय अधिकारी" हा पर्याय योग्य ठरतो.

बरोबर पर्याय 120 आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 4(1)(b) नुसार प्रत्येक सार्वजनिक प्राधिकरणाला अधिनियमीत झाल्यानंतर 120 दिवसांच्या आत आपल्या संस्थेची, कार्यांची आणि कर्तव्यांची माहिती प्रसिद्ध करणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेमुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांबद्दल जागरूकता वाढते आणि त्यांना सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कार्यप्रणालीबद्दल माहिती मिळते. यासोबतच, प्रत्येक वर्षी या प्रकाशनांचे अद्ययावत करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून माहिती ताजगीत राहील आणि जनतेच्या संदर्भात उपयुक्त ठरेल. त्यामुळे, 120 दिवसांचा कालावधी बरोबर आहे आणि यामुळे नागरिकांना अधिक पारदर्शकता आणि माहिती मिळविण्याच्या प्रक्रियेत मदत होते.

"48 तास" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जर मागितलेली माहिती व्यक्तीच्या जीवित किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल, तर ती माहिती विनंतीचा अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर 48 तासांच्या आत उपलब्ध केली जावी. या नियमाचा उद्देश तात्काळ निर्णय घेण्यास मदत करणे आहे, विशेषत: जेव्हा व्यक्तीच्या सुरक्षेसाठी किंवा अधिकारांसाठी तातडीची माहिती आवश्यक असते. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची संरक्षण व माहितीची जलद उपलब्धता सुनिश्चित करण्यास मदत मिळते. त्यामुळे, 48 तासांच्या आत माहिती देणे हे योग्य ठरते आणि या अधिनियमाच्या प्रभावीतेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

बरोबर पर्याय "अ आणि क" आहे कारण केंद्रीय माहिती आयोगाची रचना मुख्य माहिती आयुक्त आणि आवश्यकतेनुसार दहापेक्षा अधिक नसलेल्या केंद्रीय माहिती आयुक्तांच्या सदस्यत्वाने होते. मुख्य माहिती आयुक्त आयोगाचा प्रमुख असतो, तर अन्य केंद्रीय माहिती आयुक्त आयोगाच्या कार्यामध्ये सहकार्य करतात. यामुळे आयोगाच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा होते आणि माहितीच्या अधिकाराची अंमलबजावणी अधिक प्रभावीपणे केली जाते. त्यामुळे या दोन विधानांमध्ये दिलेली माहिती अधिनियमाच्या संरचनेसाठी योग्य आहे. पर्याय ब आणि ड चुकीचे आहेत कारण उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती आयोगाचा भाग नाहीत आणि पाचपेक्षा अधिक केंद्रीय माहिती आयुक्त असण्याची आवश्यकता नाही.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 ला राष्ट्रपतीकडून 15 जून 2005 रोजी अनुमती मिळाली, हे बरोबर उत्तर आहे. या अधिनियमामुळे भारतातील नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचे अधिकार प्रदान केले गेले, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढले. या अधिनियमाच्या अंतर्गत, कोणत्याही व्यक्तीला सरकारी कार्यालयांमध्ये उपलब्ध माहिती मागवण्याचा अधिकार आहे, ज्यामुळे लोकशाही प्रक्रियेत लोकांची अधिक सहभागिता सुनिश्चित होते. 15 जून 2005 ही तारीख इतिहासात महत्त्वाची आहे, कारण या दिवशी माहितीचा अधिकार लागू झाला, ज्यामुळे नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यात आले. त्यामुळे, हा दिवस माहिती मिळवण्याच्या अधिकाराच्या दृष्टीने एक क्रांतिकारी टप्पा ठरला.

"31" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये एकूण 31 कलमे आहेत. या कलमांमध्ये नागरिकांच्या माहितीच्या अधिकारांची स्पष्ट मांडणी केली गेली आहे, ज्यामध्ये माहिती मिळवण्यासाठी प्रक्रिया, सूचना अधिकार, अपिल प्रक्रिया आणि माहितीच्या संरक्षणाचे नियम समाविष्ट आहेत. या कलमांमुळे नागरिकांना सरकारी माहिती प्राप्त करण्याचा हक्क मिळतो, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते. यामुळे सरकारी यंत्रणांचे कार्य अधिक प्रभावी आणि नागरिकाभिमुख बनते. या कारणास्तव, 31 कलमे असलेला हा पर्याय योग्य आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 2 (एफ) नुसार "माहिती" म्हणजे कोणतीही माहिती जी सार्वजनिक प्राधिकरणाच्या अधीन असलेल्या कागदपत्रांमध्ये उपलब्ध आहे. या संदर्भात, खाजगी निकायांशी संबंधित माहितीचा समावेश नाही. त्यामुळे, वाक्य "माहिती"च्या अर्थामध्ये खाजगी निकायाशी संबंधित माहितीचा समावेश होतो हे विधान अंशतः बरोबर आहे, कारण काही परिस्थितीत खाजगी व्यक्तींच्या माहितीला सार्वजनिक हितासाठी मागितले जाऊ शकते. तरीसुद्धा, या संदर्भातच "माहिती" हा शब्द मुख्यत्वे सार्वजनिक प्राधिकरणातील माहितीपर्यंत मर्यादित आहे. त्यामुळे, योग्य पर्याय "अंशतः बरोबर" आहे.

बरोबर पर्याय "कलम 24" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या दुसऱ्या अनुसूचीकडे विशेष लक्ष देण्यात आले आहे, ज्यामध्ये माहितीच्या अधिकारासंबंधी विशेषतः सुरक्षा पुरवणाऱ्या घटकांचा समावेश होतो. कलम 24 मध्ये माहिती मिळवण्यासाठी काही महत्वाच्या तरतुदी आहेत, ज्यामध्ये सुरक्षा व गोपनीयतेच्या दृष्टीने संवेदनशील माहितीवर लक्ष केंद्रित केले जाते. हे कलम स्पष्टपणे सांगते की, काही विशेष संस्थांना माहिती उघड करण्याच्या कर्तव्यापासून मुक्त केले जाऊ शकते, जेणेकरून राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित गोपनीयता राखली जाईल. त्यामुळे, कलम 24 द्वारे माहितीच्या अधिकाराचे अंमलबजावणीचे साधन म्हणून महत्वाचे स्थान आहे, ज्यामुळे हे बरोबर उत्तर आहे.

"पंचवीस हजार रुपये" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जर कोणतीही व्यक्ती हेतुपुरस्सर माहिती देण्यास नकार देते किंवा जाणूनबुजून चुकीची, अपूर्ण किंवा दिशाभूल करणारी माहिती प्रदान करते, तर संबंधित अधिकाऱ्यावर पंचवीस हजार रुपयांपर्यंतचा दंड लागू होतो. हा दंड नागरिकांच्या अधिकारांचे उल्लंघन आणि माहितीच्या पारदर्शकतेच्या तत्त्वांचे पालन न करण्यासाठी आहे. या दंडामुळे अधिकाऱ्यांना त्यांच्या जबाबदाऱ्यांची जाणीव होते आणि योग्य माहिती प्रदान करण्यास प्रोत्साहन मिळते. त्यामुळे, या कायद्याचा उद्देश नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची सुरक्षा करणे आणि प्रशासनात पारदर्शकता सुनिश्चित करणे आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत दारिद्र्यरेषेखालील व्यक्तींसाठी माहिती मिळविण्यासाठी अर्ज करताना कोणतेही शुल्क आकारले जाऊ शकत नाही. हे विधान बरोबर आहे कारण संदर्भित कायद्यानुसार, आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत व्यक्तींना माहितीच्या अधिकाराचा उपयोग करण्यास सक्षम बनवणे महत्त्वाचे आहे. यामुळे दारिद्र्यरेषेखालील नागरिकांना त्यांच्या हक्कांबद्दल जागरूकता वाढवता येते आणि सरकारी व्यवस्था व योजनांचा लाभ घेण्यास सुलभता मिळते. यामुळे सुरक्षितता आणि पारदर्शकतेच्या दृष्टीने हे प्रावधान अत्यंत आवश्यक आहे. त्यामुळे, दारिद्र्यरेषेखालील व्यक्तींचा पर्याय योग्य आहे, कारण हा वर्ग माहितीच्या अधिकाराच्या दृष्टिकोनातून विशेष सहानुभूतीचा हक्क राखतो.

विधानांपैकी "फक्त ब" हा योग्य आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अन्वये, अर्जदाराला आवश्‍यक माहिती मिळविण्यासाठी त्याने अर्जामध्ये स्पष्टपणे मागितलेल्या माहितीचा उल्लेख करणे आवश्यक आहे. यामध्ये संपर्क तपशील देणे आवश्यक असले तरी, त्यावेळी फक्त संपर्क तपशील देणे अपर्याप्त आहे, कारण यामुळे अर्जदाराची माहिती मिळवण्याची प्रक्रिया प्रभावित होते. 'अ' विधानात दिलेल्या माहितीच्या हस्तांतरणाची कालमर्यादा योग्य आहे, तथापि, यामध्ये प्राधिकाऱ्याचे उत्तर देण्याच्या प्रक्रियेचे पार्श्वभूमी स्पष्ट नाही, त्यामुळे 'फक्त ब' हा पर्याय योग्य ठरतो. यामुळे माहितीच्या अधिकाराचा योग्य वापर सुनिश्चित केला जातो, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि लोकशाहीची धारणा अधिक मजबूत होते.

"30" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, केंद्रीय जन माहिती अधिकारी अथवा राज्य जन माहिती अधिकारी यांच्या निर्णयांवरील अपिलासाठी 30 दिवसांची मर्यादा निश्चित केलेली आहे. या अधिनियमात ही वेळ मर्यादा दिली गेली आहे, ज्यामुळे नागरिकांना त्यांचे हक्क आणि माहितीचा अधिकार साधण्यासाठी योग्य कालावधी उपलब्ध होतो. 30 दिवसांच्या या मर्यादेमुळे, संबंधितांना त्यांच्या अपिलांचे दस्तऐवजीकरण आणि सादर करणे सुलभ होते. त्यामुळे, हा पर्याय बरोबर आहे आणि यामुळे माहितीच्या अधिकाराच्या प्रभावी अंमलबजावणीस प्रोत्साहन मिळते.

भारतीय नागरिकास माहिती अधिकार अधिनियम 2005 खाली शासकीय प्राधिकरणातील अधिकाऱ्यांची वैयक्तिक माहिती दिली जाऊ शकत नाही हे वाक्य बरोबर आहे. या अधिनियमांतर्गत, माहितीच्या मागण्या प्रक्रियेत काही संवेदनशील माहिती, विशेषतः वैयक्तिक माहिती, जसे की अधिकाऱ्यांची वैयक्तिक माहिती, सुरक्षित ठेवली जाते. या अधिनियमाचा उद्देश म्हणजे नागरिकांना सरकारी कार्यप्रणालीबद्दल माहिती मिळविण्याचा अधिकार प्रदान करणे, पण यामध्ये वैयक्तिक गोपनीयता आणि सुरक्षा यांचाही विचार केला जातो. त्यामुळे, अधिकाऱ्यांची वैयक्तिक माहिती तिसऱ्या व्यक्तीला दिली जाणे हे अधिनियमाच्या नियमांनुसार योग्य नाही.

बरोबर उत्तर "कलम 4" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 4 मध्ये 'स्वाधिकार' (सुओ मोटो) प्रकटीकरणाच्या बाबतीत सूचना दिलेल्या आहेत. या कलमामध्ये सरकारी संस्थांना निश्चित केलेल्या कालावधीत स्वतःहून माहिती सार्वजनिक करण्याचे निर्देश दिलेले आहेत, ज्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची आणि सरकारी कार्यपद्धतींची माहिती मिळवण्यास मदत होते. यामुळे पारदर्शकता सुनिश्चित होते आणि लोकशाहीत नागरिकांचा सहभाग वाढतो. अन्य पर्याय योग्य नाहीत कारण त्यांनी स्वाधिकार प्रकटीकरणावर थेट निर्देश केलेले नाहीत, त्यामुळे कलम 4 हे योग्य उत्तर आहे.

बरोबर पर्याय "वरीलपैकी सर्वांना" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या तरतुदी अंमलात आणण्यासाठी केंद्र सरकार, राज्य सरकार आणि सक्षम अधिकारी यांनाही नियम करण्याचा अधिकार आहे. या अधिनियमानुसार, प्रत्येक स्तरावरच्या सरकारांना आणि सक्षम अधिकाऱ्यांना माहितीच्या वितरणाचे आणि पारदर्शकतेचे व्यवस्थापन करण्यासाठी नियम बनवण्याची जबाबदारी आहे. यामुळे विविध सरकारी यंत्रणांनी माहितीच्या अधिकाराचा पुरवठा अधिक सुलभ आणि प्रभावी करण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्यामुळे, सर्व संबंधित संस्थांना या अधिनियमाच्या अंमलात आणण्यासाठी नियम तयार करण्याची परवानगी असते, ज्यामुळे "वरीलपैकी सर्वांना" हा योग्य पर्याय आहे.

बरोबर पर्याय "19(1)(a), नागरिकांना" आहे कारण भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 19(1)(a) अंतर्गत सर्व नागरिकांना भाषण आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क दिला आहे, ज्यामध्ये माहितीचा अधिकार अंतर्भूत आहे. या अनुच्छेदानुसार, प्रत्येक नागरिकाला विचार, माहिती व अभिव्यक्तीचे स्वातंत्र्य आहे आणि यामुळे नागरिकांना प्रशासनाकडून माहिती मिळविण्याचा हक्क मिळतो. हा हक्क केवळ नागरिकांपर्यंत मर्यादित असतो, जेणेकरून त्यांनी सरकारच्या कार्यपद्धतीवर देखरेख ठेवता येईल. इतर पर्याय योग्य नाहीत कारण ते या संदर्भातील संविधानिक आधारे अयोग्य आहेत. त्यामुळे, बरोबर उत्तर "19(1)(a), नागरिकांना" आहे.

बरोबर पर्याय "239" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 2(ई) नुसार 'सक्षम अधिकारी' म्हणजे संविधानाच्या अनुच्छेद 239 अन्वये नियुक्त करण्यात आलेला प्रशासक. अनुच्छेद 239 हे केंद्रशासित प्रदेशांच्या प्रशासकीय व्यवस्थेवर प्रकाश टाकते आणि त्यात सक्षम अधिकाऱ्यांची नोंद घेतली जाते. यामुळे, या कायद्याच्या संदर्भात सक्षम अधिकाऱ्यांना अधिकार आणि जबाबदाऱ्या स्पष्टपणे दिल्या जातात. त्यामुळे, अनुच्छेद 239 चा संदर्भ देणे योग्य आहे कारण तो केंद्रशासित प्रदेशांसाठी प्रशासक नियुक्तीला सांगतो, जो माहिती अधिकार अधिनियमाच्या कार्यपद्धतीसाठी महत्त्वाचा आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 12 अंतर्गत मुख्य माहिती आयुक्ताच्या नियुक्तीची शिफारस करणाऱ्या समितीमध्ये लोकसभेचा सभापती याचा उल्लेख नाही. या समितीत पंतप्रधान, लोकसभेचे विरोधी पक्षाचे नेते, आणि पंतप्रधानाद्वारे नामनिर्देशित केलेला केंद्रीय मंत्रीमंडळ सदस्य यांचा समावेश असतो. तथापि, लोकसभेचा सभापती या समितीत नाही, कारण त्यांचा स्थानिक भूमिका यामध्ये नाही. या संदर्भात, समितीची रचना अधिक पारदर्शक व कार्यक्षमतेसाठी स्थापन करण्यात आली आहे, जेणेकरून योग्य व्यक्तीची निवड सुनिश्चित करता येईल. त्यामुळे लोकसभेचा सभापती हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "48 तासात" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या तरतुदीनुसार, जर मागितलेली माहिती व्यक्तीच्या जीवन किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल, तर संबंधित प्राधिकरणाला ती माहिती अर्ज प्राप्त झाल्यापासून 48 तासांच्या आत प्रदान करणे अनिवार्य आहे. या नियमामुळे, अत्यावश्यक परिस्थितींमध्ये नागरिकांना तातडीची माहिती मिळवण्याची सुगमता होते, ज्यामुळे त्यांचे जीवन आणि स्वातंत्र्य सुरक्षित राहू शकते. त्यामुळे, 48 तासांची वेळ ही माहिती अधिकार अधिनियमाच्या उद्देशांनुसार योग्य आणि आवश्यक आहे. अन्य पर्यायांमध्ये दिलेल्या वेळा योग्य नाहीत, जेणेकरून नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण होऊ शकत नाही.

अर्जदाराचे कोणतेही नुकसान अथवा अन्य हानीस जबाबदार सार्वजनिक प्राधिकरणाला भरपाई देण्याचे आदेश देण्याचा अधिकार केंद्रीय माहिती आयोग आणि राज्य माहिती आयोगाला आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, आयोगांना त्यांच्या कार्यपद्धतीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित करण्याची जबाबदारी असते. यामुळे, जर अर्जदाराला सार्वजनिक प्राधिकरणाच्या माहितीच्या अकार्यक्षमतेमुळे नुकसान झाले असेल, तर आयोगाने त्या प्राधिकरणाला भरपाई देण्याचे आदेश देऊ शकते. यामुळे माहितीच्या चांगल्या वापराला चालना मिळते आणि लोकांना हक्कांची जाणीव होते, ज्यामुळे सार्वजनिक प्राधिकरण अधिक उत्तरदायी आणि पारदर्शक बनते.

बरोबर पर्याय "प्रत्येक दिवसाला रुपये दोनशे पन्नास" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत जनमाहिती अधिकाऱ्याने वाजवी कारणास्तव अर्ज स्वीकारण्यास नकार दिल्यास किंवा माहिती वेळेत सादर न केल्यास किव्हा चुकीची माहिती दिल्यास प्रत्येक दिवसाला 250 रुपयांची शास्ती होऊ शकते. या शास्तीचा उद्देश जनमाहिती अधिकाऱ्यांना त्यांच्या कर्तव्यांची महत्त्वता लक्षात आणून देणे आणि माहितीच्या अधिकाराचे उल्लंघन रोखणे आहे. त्यामुळे, जनतेला त्यांच्या अधिकारांची पूर्तता करण्यात मदत करणे हे या शास्तीचे मुख्य लक्ष्य आहे. यामुळे, जर अधिकाऱ्याने दिलेल्या नियमांचे उल्लंघन केले, तर त्याला या प्रमाणे शास्ती भोगावी लागेल.

बरोबर पर्याय "लेखी स्वरुपात किंवा इलेक्ट्रॉनिक साधनाद्वारे" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, माहिती मागविण्यासाठी व्यक्तीला माहितीच्या अधिकाऱ्याला लेखी स्वरुपात किंवा इलेक्ट्रॉनिक माध्यमाद्वारे विनंती करणे आवश्यक आहे. यामुळे, माहितीची मागणी अधिकृत आणि पारदर्शकपणे केली जाते, ज्यामुळे माहितीच्या प्रक्रियेत कोणतीही गोंधळ होण्याची शक्यता कमी होते. अधिनियमाच्या नियमांनुसार, विनंती स्पष्टपणे आणि सुसंगतपणे प्रस्तुत केली पाहिजे, जेणेकरून संबंधित अधिकाऱ्याला माहितीची योग्यपणे प्रक्रिया करता येईल. त्यामुळे, हा पर्याय अधिकृत प्रक्रियेस अनुरूप आहे आणि यामुळे "लेखी स्वरुपात किंवा इलेक्ट्रॉनिक साधनाद्वारे" हा बरोबर उत्तर आहे.

बरोबर पर्याय "भारताचे राष्ट्रपती" आहे कारण लोकपालांची नियुक्ती भारतीय संविधानानुसार भारतीय राष्ट्रपतींकडून केली जाते. लोकपाल हा एक स्वतंत्र अधिकार आहे, ज्याचे मुख्य कार्य भ्रष्टाचाराच्या प्रकरणांची चौकशी करणे आणि जनतेच्या तक्रारींचा विचार करणे आहे. लोकपालाची स्थापना 2013 मध्ये झाली होती आणि त्याचे कार्य भारतीय लोकशाहीच्या पारदर्शकतेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. लोकपालाची नियुक्ती करण्याची प्रक्रिया राष्ट्रपतींच्या अधिकारात आहे, ज्यामुळे त्यांना या पदासाठी योग्य व्यक्तींची निवड करण्याचे अधिकार प्राप्त आहे. त्यामुळे, या प्रश्नात दिलेला बरोबर पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "10 पेक्षा जास्त नसेल" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत केंद्रीय माहिती आयोगामध्ये केंद्रीय माहिती आयुक्तांची संख्या अधिकतम 10 आहे. यामध्ये एक मुख्य आयुक्त आणि अन्य आयुक्तांची नियुक्ती केली जाते, पण या आयोगात एकूण आयुक्तांची संख्या 10 पेक्षा जास्त असू शकत नाही. त्यामुळे यामध्ये दिलेल्या पर्यायांमध्ये हा पर्याय योग्य ठरतो. माहिती आयोगाचा कार्यभार सुरळीत ठेवण्यासाठी ही मर्यादा निश्चित करण्यात आली आहे, ज्यामुळे आयोगाच्या कार्यक्षमतेवर सकारात्मक परिणाम होतो. त्यामुळे, "10 पेक्षा जास्त नसेल" हे बरोबर उत्तर आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, दुसरे अपील करण्याची वेळ 90 दिवस आहे. हे नियम नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांबाबत एक निश्चित कालावधी देतात, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या फेऱ्या संपल्यानंतर, दुसऱ्या स्तरावर अपील करण्याची संधी मिळते. हा कालावधी आवश्यक आहे कारण यामुळे लोकांना योग्य विचार आणि निर्णय घेण्यास मदत होते, तसेच हे सुनिश्चित करते की त्यांची तक्रार किंवा अपील योग्यरित्या सुनावले जाईल. त्यामुळे, 90 दिवसांचे उत्तर योग्य आहे कारण यामध्ये संबंधित नियमांचे पालन केले जाते आणि नागरिकांचा आदर राखण्यात येतो.

बरोबर पर्याय "कलम 2 (ज)" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मध्ये 'सक्षम प्राधिकरण' याचा स्पष्ट परिभाषा या कलमात दिली आहे. या कलमात सक्षम प्राधिकरणाचे कार्य, त्याची व्याख्या आणि त्याच्या कार्यपद्धती याबद्दल माहिती दिली जाते. 'सक्षम प्राधिकरण' म्हणजे अशी यंत्रणा जी माहितीच्या अधिकाराच्या अंमलबजावणीसाठी जबाबदार आहे, ज्याद्वारे नागरिकांना माहिती मिळविण्याचा अधिकार सुनिश्चित केला जातो. या कलमाने नागरिकांना माहिती मिळविण्याच्या प्रक्रियेत सुसंगतता प्रदान केली आहे, तसेच प्रशासनिक पारदर्शकता वाढविण्याचा उद्देश साधला आहे, त्यामुळे हे कलम महत्वाचे ठरते.

सर्वोच्च न्यायालयाने माहितीच्या अधिकाराची व्याख्या 'पीपल्स युनियन फॉर सिव्हिल लिबर्टीज आणि ओ. आर. एस. वि. रु. ऑ. इंडिया' या प्रकरणात केली आहे, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. या निर्णयात न्यायालयाने माहितीच्या हक्काला महत्त्व देत तो मूलभूत हक्क म्हणून मानला आहे. न्यायालयाने स्पष्ट केले की, माहितीचा अधिकार नागरिकांच्या स्वातंत्र्याच्या आणि लोकशाहीच्या मूलभूत तत्त्वांचा एक भाग आहे, जो सरकारी पारदर्शकतेला प्रोत्साहन देतो. या प्रकरणात न्यायालयाने नागरिकांच्या अधिकारांची संरचना मजबूत करण्यासाठी माहितीवर आधारित न्याय मिळविण्याच्या प्रक्रियेस महत्त्व दिले, जे लोकशाहीत अत्यंत आवश्यक आहे. त्यामुळे, हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "वयाचा कोणताही निकष नाही" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत, माहितीच्या अधिकाराचा अर्ज दाखल करण्यासाठी वयाची कोणतीही मर्यादा नाही. त्यामुळे कोणत्याही वयाच्या व्यक्तीला, जसे की लहान मुले, किशोरवयीन किंवा प्रौढ, माहितीच्या अधिकाराचा लाभ घेता येतो. या अधिनियमामुळे सर्व नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा हक्क मिळतो, जे लोकशाहीत पारदर्शकता आणि सार्वजनिक उत्तरदायित्व सुनिश्चित करते. त्यामुळे वयाच्या बाबतीत कोणतीही अडचण नसल्यामुळे, अधिकतर नागरिक या अधिकाराचा उपयोग करून माहिती मिळवण्यास सक्षम असतात, ज्यामुळे सामान्य जनतेला अधिक सशक्त बनवले जाते.

बरोबर पर्याय "अ, ब, क आणि ड" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत "अभिलेख" च्या व्याख्येत सर्व चार पर्यायांचा समावेश आहे. या अधिनियमानुसार, अभिलेख म्हणजे कोणताही दस्तऐवज, हस्तलिखित, फाईल, मायक्रोफिल्म, मायक्रोफिश, दस्तऐवजाची प्रत, किंवा संगणकाद्वारे तयार केलेले इतर साहित्य. यामुळे नागरिकांना विविध प्रकारच्या माहितीपर दस्तऐवजांवर प्रवेश मिळतो, जे पारदर्शकतेसाठी महत्त्वाचे आहे. यामुळे शासकीय कार्यप्रणालीतील माहिती उपलब्ध करून देण्यात येते, ज्यामुळे जनतेला त्यांच्या अधिकारांचा आग्रह धरण्यास मदत होते. त्यामुळे सर्व चार पर्याय योग्य असून, बरोबर उत्तर हे "अ, ब, क आणि ड" आहे.

बरोबर पर्याय "फक्त अ खरे आहे" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या अंतर्गत माहिती मिळविण्यासाठी अर्जदाराने लेखी विनंती करणे आवश्यक आहे. हे अधिनियमास स्पष्टपणे नमूद केले आहे की अर्जदाराने माहिती मागण्यासाठी एक ठराविक पद्धतीने आणि लेखी स्वरूपात विनंती करावी. दुसऱ्या पर्यायात, जन माहिती अधिकाऱ्याने व्यक्तीच्या जीवित अथवा स्वातंत्र्यासंबंधीची माहिती 30 दिवसांच्या आत द्यावी, हे खरे नाही, कारण या प्रकारची माहिती 48 तासांच्या आत द्यावी लागते. त्यामुळे, फक्त "अ" हे विधान खरे आहे आणि यामुळे बरोबर उत्तर "फक्त अ खरे आहे" आहे.

बरोबर पर्याय "वरीलपैकी काहीही नाही" आहे कारण सध्या भारताचे मुख्य माहिती आयुक्त (CIC) म्हणजे वर्मा आहेत, जे यादीत दिलेल्या कोणत्याही नावांमध्ये नाहीत. माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार मुख्य माहिती आयुक्ताची नियुक्ती केंद्र सरकारच्या सल्ल्यावर केली जाते आणि त्यांना माहितीच्या अधिकाराच्या अंमलबजावणीसाठी जबाबदार करण्यात आले आहे. त्यामुळे, या प्रश्नात दिलेल्या पर्यायांमध्ये योग्य उत्तर नाही. योग्य माहिती मिळविणे हे महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे नागरिकांनी सद्यस्थितीतील माहिती आयुक्तांची माहिती जाणून घेणे आवश्यक आहे.

बरोबर पर्याय "2" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये 'अनुसूची' 2 आहेत. पहिली अनुसूची म्हणजे माहितीच्या अधिकाराचा उपयोग करणार्‍या व्यक्तीसाठी आवश्यक असलेल्या माहितीच्या प्रकारांची यादी आहे, तर दुसरी अनुसूची म्हणजे त्या माहितीच्या अधिकारात लागू असलेल्या विविध प्राधिकरणांची यादी आहे. या दोन्ही अनुसूच्यांमुळे अधिनियमाचे कार्यान्वयन अधिक प्रभावीपणे आणि पारदर्शकतेने होण्यास मदत होते. त्यामुळे, "2" हा पर्याय योग्य आहे, कारण तो अधिनियमात दिलेल्या स्पष्ट व सुस्पष्ट माहितीवर आधारित आहे.

बरोबर पर्याय "भारताचे राष्ट्रपती" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत केंद्रीय माहिती आयोगाच्या मुख्य माहिती आयुक्त आणि माहिती आयुक्तांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. या अधिनियमानुसार, आयोगाच्या कार्यक्षेत्राचे व्यवस्थापन आणि आयोगाच्या सदस्यांची नियुक्ती या प्रक्रियेत राष्ट्रपती महत्त्वाची भूमिका निभावतात. यामुळे, नियुक्त केलेल्या आयुक्तांवर योग्य प्रकारे देखरेख आणि नियंत्रण ठेवले जाते, जेणेकरून माहिती अधिकाराच्या कार्यान्वयनात पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता सुनिश्चित केली जाऊ शकेल. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांचा उपयोग प्रभावीपणे करता येतो, जे सध्याच्या माहितीच्या युगात अत्यंत आवश्यक आहे.

बरोबर पर्याय "कलम 12" आहे कारण माहिती अधिकार कायदा, 2005 अंतर्गत केंद्रीय माहिती आयोगाची स्थापना कलम 12 मध्ये दर्शविली आहे. या कलमाच्या आधाराने आयोगाची रचना, कार्यपद्धती आणि तज्ञांची नियुक्ती याबाबत आवश्यक नियम निश्चित केले आहेत. आयोगाची स्थापना अत्यंत महत्त्वाची आहे कारण ती माहितीच्या अधिकाराची अंमलबजावणी करण्यास मदत करते आणि जनतेला सरकारी माहिती मिळविण्यासाठी योग्य मंच प्रदान करते. यामुळे माहितीच्या मागणीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते, जे माहिती अधिकार अधिनियमाचा मुख्य उद्देश आहे. त्यामुळे खंड 12 हा पर्याय योग्य ठरतो.

बरोबर पर्याय "राष्ट्रपती" आहे कारण केंद्रीय मुख्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती भारतीय संविधानानुसार राष्ट्रपतीद्वारे केली जाते. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत भारतीय माहिती आयोगाची स्थापना करण्यात आली आहे, ज्यामध्ये मुख्य माहिती आयुक्त आणि सहाय्यक माहिती आयुक्त यांचा समावेश आहे. या आयुक्तांची नियुक्ती अधिकृतपणे राष्ट्रपती करतात, जो भारतीय राज्याच्या प्रमुख आहे. या प्रक्रियेतील पारदर्शकता आणि न्याय सुनिश्चित करण्यासाठी, नियुक्तीची सल्ला पंतप्रधान आणि मंत्रिमंडळाचे अन्य सदस्य घेतात, तरीही अंतिम निर्णय राष्ट्रपतींचा असतो. त्यामुळे, केंद्रीय मुख्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात, हे विधान योग्य आहे.

सर्व विधाने चूक आहेत हा पर्याय बरोबर आहे. माहिती अधिकार अधिनियम 2005 प्रमाणे, अर्जदाराला विचारलेली कोणतीही आणि सर्व प्रकारची माहिती मिळविण्याचा अधिकार नाही; काही अपवाद आहेत जसे की राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी संवेदनशील माहिती. तसेच, अर्जदाराला 24 तासांच्या आत माहिती मिळविण्याचा हक्क नाही, कारण सामान्यतः माहिती देण्याचा कालावधी 30 दिवसांचा आहे. नुकसानभरपाईसंदर्भातही, अर्जदार सीधे कोर्टात दावा करु शकत नाही, कारण माहिती मिळविण्यासाठी विशेष तक्रार प्रक्रिया आहे. त्यामुळे, वरील तीनही विधाने अधिनियमाच्या तरतुदींनुसार चुकीची आहेत, आणि त्यामुळे सर्व विधाने चूक आहेत हा उत्तर बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय "30 दिवसात" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार, जनमाहिती अधिकाऱ्याने मागितलेली माहिती 30 दिवसांच्या आत प्रदान करणे आवश्यक आहे. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या हक्कांचा वापर करण्यास मदत होते आणि सरकारी कार्यप्रणालीत पारदर्शकता आणली जाते. हा कालावधी माहितीमागणी प्रक्रियेला गती देतो, ज्यामुळे नागरिक त्यांच्या अधिकारांचा प्रभावीपणे वापर करू शकतात. जर जनमाहिती अधिकाऱ्याने 30 दिवसांच्या आत माहिती उपलब्ध केली नाही, तर संबंधित व्यक्ती पुनः माहिती मागणी करू शकते किंवा अपील करू शकते. त्यामुळे, 30 दिवसांचा कालावधी हा माहितीच्या तात्काळ उपल्ब्धतेसाठी महत्त्वाचा आहे.

बरोबर पर्याय "कलम 18" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 18 मध्ये माहिती अयोग्याच्या अधिकाराबद्दल स्पष्टता दिली आहे. या कलमात माहिती आयोगाला माहिती मिळवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्रक्रियांची माहिती पुरवली जाते आणि योग्यतेच्या बाबतीत निर्णय घेण्याची शक्ती आयोगास दिली जाते. यामुळे, माहिती मागणाऱ्याला त्यांच्या विनंतीनुसार योग्य माहिती मिळविण्यात मदत होते. कलम 18 अंतर्गत, माहिती आयोगाने अयोग्य माहितीच्या दाव्यांवर कार्यवाही करण्याची आणि माहितीच्या अयोग्यतेची तपासणी करण्याची जबाबदारी घेतली आहे. त्यामुळे, माहिती अधिकार अधिनियमातील माहिती अयोग्याच्या अधिकाराशी संबंधित विभाग म्हणून कलम 18 हे सर्वात योग्य ठरते.

बरोबर पर्याय "8" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 8 मध्ये माहिती देण्यापासून अपवादांचे संकेत दिलेले आहेत. या कलमात अशा माहितीच्या प्रकारांची यादी आहे जी भारताच्या सुरक्षा, सार्वजनिक आदेश, वैयक्तिक गोपनीयता, वाणिज्यिक रहस्य किंवा इतर संवेदनशील मुद्दयांमुळे उपलब्ध करणे योग्य नाही. या अपवादांमुळे माहितीच्या अधिकाराचा वापर जबाबदारीने केला जातो आणि नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण होते. यामुळे सरकार आणि सार्वजनिक संस्थांना त्यांच्या कार्यामध्ये पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व ठेवणे आवश्यक असते, तरीही काही संवेदनशील माहितीच्या सुरक्षेसाठी अपवाद लागू असतात. त्यामुळे, कलम 8 अंतर्गत प्रदान केलेले अपवाद योग्य अर्थाने महत्त्वाचे आहेत.

बरोबर पर्याय "फी आकारण्यात येत नाही" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलमांनुसार, दारिद्रय रेषेखालील व्यक्तींना शासनाकडून माहिती मिळवण्यासाठी कोणतीही फी आकारली जात नाही. या अधिनियमाचा उद्देश म्हणजे सर्वांना समान माहिती मिळावी, विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या कमी सक्षम असलेल्या व्यक्तींना. त्यामुळे या वर्गातील लोकांना माहिती मिळविण्यासाठी अतिरिक्त आर्थिक ओझे न येता, त्यांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळविण्याची संधी निर्माण होते. या बाबतीत शासनाने सामाजिक न्याय आणि समानतेच्या दृष्टीने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलेले आहे. यामुळे दारिद्रय रेषेखालील व्यक्तींना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळविण्यात सुलभता निर्माण होते.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार लोकसभेचे तत्संबंधित किंवा तद्नुषंगिक बाबींकरिता 'सक्षम अधिकारी' म्हणून लोकसभेचे अध्यक्ष हे बरोबर उत्तर आहे. लोकसभेचे अध्यक्ष हे संसदीय प्रणालीत अत्यंत महत्त्वपूर्ण भूमिका निभवतात आणि त्यांच्या कार्यक्षेत्रात माहितीचा अधिकार अधिनियम लागू करण्याची जबाबदारी असते. अध्यक्षाच्या नेतृत्वात संबंधित माहितीची विचारणा आणि पुरवठा याबाबत निर्णय घेण्यात येतात, जेणेकरून पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित केले जाईल. त्यामुळे, लोकसभेचा अध्यक्ष हा सक्षम अधिकारी मानला गेला आहे, कारण त्यांच्या निर्णय प्रक्रियेतील स्थानामुळे नागरिकांना आवश्यक माहिती मिळवण्यात मदत होते.

"रिसर्च फाँऊडेशन फॉर सायन्स, टेक्नॉलॉजी अँड नॅचरल रिसोर्स पॉलिसी वि. यु. ओ. आय्. जे. टी. 2007 (11) एस. सी. 49" हा पर्याय बरोबर आहे कारण या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने माहितीचा अधिकार, पर्यावरणाचे रक्षण, आणि मानवी आरोग्याचे संरक्षण याबाबत सामाजिक सहभागाच्या अधिकाराची महत्त्वता मान्य केली आहे. न्यायालयाने याबाबत स्पष्ट केले की, लोकांच्या जीवन आणि आरोग्याच्या सुरक्षेसाठी योग्य माहिती मिळविणे आवश्यक आहे, जे संविधानाच्या अनुच्छेद 21 अंतर्गत येते. या निकालामुळे पर्यावरणाशी संबंधित नीतिमत्त्वे आणि मानवी अधिकारांचे रक्षण यामध्ये सामाजिक सहभागाचे महत्त्व अधोरेखित झाले. त्यामुळे हा निर्णय माहिती अधिकार अधिनियमाच्या संदर्भात एक महत्वाचा टप्पा ठरला.

बरोबर पर्याय 48 तास आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 7 अंतर्गत, जेव्हा माहितीची मागणी व्यक्तीच्या जीवन किंवा स्वतंत्रतेशी संबंधित असते, तेव्हा ती माहिती विनंती अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर 48 तासांच्या आत प्रदान करण्यात यावी. हा नियम अत्यंत महत्त्वाचा आहे कारण तो तात्काळ माहिती मिळवण्याच्या प्राधान्याला महत्व देतो, विशेषतः आपातकालीन परिस्थितीत. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव आणि संरक्षण अधिक प्रभावीपणे करण्यास मदत होते. त्यामुळे, कलम 7 च्या संदर्भात, 48 तास हे योग्य उत्तर आहे.

बरोबर पर्याय "खंड एन्" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 2 मध्ये "त्रयस्थ पक्ष" याच्या संदर्भात विचार करण्यासाठी खंड एन् या व्याख्येमध्ये माहिती मिळवण्यासाठी विनंती करणाऱ्या व्यक्तीच्या श्रेणीमध्ये सार्वजनिक प्राधिकरणाचा समावेश होतो. त्यामुळे, या कलमाद्वारे नागरिकांना त्यांच्यासाठी महत्त्वाची माहिती मिळवण्यासाठी त्रयस्थ व्यक्तींचा वापर करण्याची परवानगी दिली जाते, ज्यामुळे माहितीच्या मागणी प्रक्रियेमध्ये अधिक पारदर्शकता येते. या नियमामुळे नागरिकांचे अधिकार आणि माहितीच्या प्रवाहाला गती मिळते, जे अधिनियमचा मुख्य उद्देश आहे. त्यामुळे खंड एन् हा पर्याय योग्य आहे.

तामिळनाडू हा पर्याय बरोबर आहे कारण तामिळनाडूने भारतातील सर्वप्रथम राज्यस्तरावर माहिती अधिकाराचा कायदा 1997 मध्ये तयार करून अंमलात आणला. हा कायदा नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्यासाठी अधिकार प्रदान करतो, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते. तामिळनाडूच्या या उपक्रमामुळे अन्य राज्यांमध्येही माहिती अधिकाराच्या कायद्याची गरज लक्षात आल्याने त्यानंतर अनेक राज्यांनी त्यांचे स्वतःचे कायदे तयार केले. त्यामुळे तामिळनाडूचा हा ऐतिहासिक टप्पा माहितीच्या स्वातंत्र्याच्या चळवळीत महत्त्वाचा ठरला आहे. या कारणांमुळे तामिळनाडूचा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "अ आणि ब दोन्ही चूक" आहे कारण विधान अ मध्ये "माहितीचा अधिकार" याचा अर्थ फक्त सार्वजनिक प्राधिकरणाकडून माहिती प्राप्त करण्याचा अधिकार आहे, पण हे खाजगी प्राधिकरणांवर लागू होत नाही. "माहितीचा अधिकार" कायदा मुख्यत्वे सार्वजनिक प्राधिकरणांमध्ये माहितीच्या उपलब्धतेसाठी आहे. विधान ब देखील चुकीचे आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या अंमलबजावणीची तारीख 12 ऑक्टोबर 2005 आहे, जी अधिनियमित झाल्यानंतर लगेच लागू झाली. त्यामुळे, विधान ब मध्ये 120 दिवसांचा संदर्भ चुकीचा आहे. त्यामुळे दोन्ही विधानच चुकीची आहेत, म्हणून "अ आणि ब दोन्ही चूक" हा पर्याय योग्य आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मधील कलम 17(3) नुसार, राज्यपाल मुख्य माहिती आयुक्तास वरील सर्व कारणांसाठी पदावरून काढून टाकू शकतात, त्यामुळे बरोबर उत्तर 'वरील सर्व' आहे. या कलमात असे स्पष्ट केले आहे की, न्यायालयाने नादार घोषित केल्यास, नैतिक अधःपतन अपराधाबद्दल दोषी ठरल्यास किंवा त्याच्या पदीय कर्तव्याबाहेरील वेतनिक रोजगार करीत असल्यास मुख्य माहिती आयुक्तास पदावरून काढू शकतात. यामुळे, या सर्व परिस्थितींचा विचार करता, राज्यपालांनाही आवश्यक अधिकार दिले गेले आहेत, ज्यामुळे माहिती आयुक्तांची कार्यक्षमता आणि नैतिकता सुनिश्चित केली जाऊ शकते. त्यामुळे, वरील सर्व पर्याय एकत्रितपणे योग्य आहेत.

बरोबर पर्याय "माहितीचे स्वातंत्र्य कायदा, 2002" आहे, कारण हा कायदा माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या आधी लागू होता आणि त्याच्या अंतर्गत माहितीच्या स्वातंत्र्याच्या मुद्दयांवर प्रकाश टाकला जात होता. माहिती अधिकार अधिनियम 2005 चा उद्देश अधिक विस्तृत आणि प्रभावी माहिती मिळवण्याच्या प्रक्रियेला सक्षम करणे होता. या अधिनियमाने माहितीच्या अधिकारावर स्पष्टता आणली आणि नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा अधिकार दिला, जो माहितीचे स्वातंत्र्य कायदा 2002 च्या तुलनेत अधिक व्यापक आहे. त्यामुळे, माहितीचे स्वातंत्र्य कायदा, 2002 हा आधीचा कायदा म्हणून निरसित करण्यात आला.

बरोबर पर्याय "(अ) आणि (ब) खरे आहेत" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार प्रथम अपीलीय अधिकारी यांनी प्रथम अपीलाचा निर्णय सामान्यतः 30 दिवसांच्या आत द्यावा लागतो. तथापि, काही अपवादात्मक परिस्थितींमध्ये, जिथे अधिक वेळ लागतो, तिथे अधिकृत कारणे दर्शवून 45 दिवसांची कालमर्यादा लागू होते. या दोन पर्यायांचा समावेश असल्याने, हे स्पष्ट करते की कायद्यात विचारलेल्या कालमर्यादांचा योग्य अर्थ लावला आहे. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांची काळजी घेता येते आणि शासकीय यंत्रणांच्या पारदर्शकतेला प्रोत्साहन मिळते. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "माहितीचा" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 3 च्या अंतर्गत नागरिकांना माहिती मिळवण्याचा अधिकार दिला गेला आहे. या अधिनियमामुळे प्रत्येक नागरिकाला सरकारी यंत्रणांकडून माहिती मागवण्याचे अधिकार प्राप्त झाले आहेत, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते. या अधिकारामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळवणे सोपे झाले आहे, आणि यामुळे सरकारवर देखील दबाव निर्माण होतो की ते त्यांच्या कार्यप्रणालीमध्ये अधिक पारदर्शकता ठेवतील. माहिती मागवण्याच्या प्रक्रियेद्वारे नागरिकांना त्यांच्या प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्याची संधी मिळते, म्हणून "माहितीचा" हा पर्याय बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय "राष्ट्रपती" आहे कारण केंद्रीय माहिती आयुक्तांची नियुक्ती भारताच्या संविधानानुसार राष्ट्रपतीच करतात. माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत, केंद्रीय माहिती आयुक्त या पदावर नियुक्ती करण्याची प्रक्रिया राष्ट्रपतीच्या अधिकारात आहे, ज्यामध्ये पंतप्रधान आणि अन्य संबंधित मंत्र्यांच्या सल्ल्यानुसार निर्णय घेतला जातो. या नियुक्ती प्रक्रियेमध्ये, पंतप्रधान आणि मंत्रिमंडळाच्या शिफारशींचा विचार केला जातो, पण अंतिम अधिकार राष्ट्रपतींचा असतो. यामुळे या प्रक्रियेत राष्ट्रपतीची भूमिका महत्त्वाची आहे, आणि त्याशिवाय इतर पर्याय योग्य नाहीत. त्यामुळे केंद्रीय माहिती आयुक्तांची नेमणूक राष्ट्रपतींच्या आधिपत्याखाली होते, हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

बरोबर पर्याय "6 प्रकरणे आणि 31 कलमे" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये एकूण 6 प्रकरणे आहेत आणि या अंतर्गत 31 कलमे समाविष्ट आहेत. या अधिनियमाचा उद्देश सरकारी संस्थांमधील माहितीचे पारदर्शकतेसाठी आहे, ज्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव होऊ शकते. या अधिनियमामुळे लोकांना माहिती मागविण्याचा हक्क मिळतो, जो लोकशाहीत महत्त्वाचा आहे. योग्य माहिती मिळवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्रक्रियांचे तपशील या कलमांमध्ये दिलेले आहेत. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांचा वापर करण्याची संधी मिळते आणि सरकारी कार्यपद्धतीत पारदर्शकता वाढते. त्यामुळे 6 प्रकरणे आणि 31 कलमे हेच बरोबर उत्तर आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 ने माहिती मिळविण्याचे स्वातंत्र्य अधिनियम, 2002 याला निरसन केले आहे. 2005 च्या अधिनियमानुसार, माहितीच्या अधिकाराचे संरक्षण अधिक प्रभावी करण्यात आले आहे. हे अधिनियम नागरिकांना सरकारी माहिती मिळविण्यासाठी अधिक पारदर्शकता आणि सुलभता प्रदान करते. 2002 चा अधिनियम माहितीच्या अधिकारासंदर्भात मूलभूत बाबींचा समावेश करतो, परंतु 2005 चा अधिनियम त्याला अधिक व्यापकतेने व प्रभावीपणे अंमलात आणतो. त्यामुळे, माहिती मिळविण्याचे स्वातंत्र्य अधिनियम, 2002 हा पर्याय योग्य आहे, कारण यामुळे 2005 च्या अधिनियमानुसार माहितीच्या अधिकाराची कार्यपद्धती सुधारली गेली आहे.

बरोबर पर्याय "अ, ड आणि इ" आहे कारण या तीन विधानांमुळे माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 चा उद्देश स्पष्टपणे दर्शविला जातो. "त्यामुळे प्रशासन आणि जनतेमधील दुरावा कमी होतो" हे विधान योग्य आहे कारण माहितीचा अधिकार नागरिकांना प्रशासनाच्या कार्यप्रणालीमध्ये सहभाग देतो. "त्यामुळे प्रशासन जनतेच्या गरजेपोटी अधिक प्रतिक्रियाशील बनेल" असे असून, यामुळे लोकांच्या गरजांवर आधारित निर्णय घेणे शक्य होते. "त्यामुळे लोकांना प्रशासकीय निर्णय प्रक्रियेसंबंधी माहिती होते" हे विधान देखील सत्य आहे कारण यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळते आणि प्रशासनाच्या निर्णयांवर प्रभाव टाकता येतो. त्यामुळे, बरोबर पर्याय म्हणून "अ, ड आणि इ" हा योग्य आहे.

महाराष्ट्राच्या एकूण वनक्षेत्रात भारताच्या एकूण वनक्षेत्राच्या तुलनेत महाराष्ट्राची टक्केवारी सुमारे 13% असल्याचे विधान चुकीचे आहे. वास्तविकता अशी आहे की महाराष्ट्राचे वनक्षेत्र भारताच्या एकूण वनक्षेत्राच्या तुलनेत कमी आहे. महाराष्ट्रातील वनक्षेत्राची टक्केवारी 13% पेक्षा कमी आहे, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर नाही. अन्य पर्यायांमध्ये जिल्ह्यांच्या आणि खेड्यांच्या संख्येत महाराष्ट्राची टक्केवारी, क्षेत्रफळात व लोकसंख्येत महाराष्ट्राची टक्केवारी आणि शेती लागवड क्षेत्रात महाराष्ट्राची टक्केवारी योग्य आहेत, कारण हे आकडेवारीत दर्शवतात की महाराष्ट्राचे स्थान भारतात महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे एकूण वनक्षेत्रातील 13% टक्केवारी चुकीची आहे.

"राज्यपाल" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, राज्य मुख्य माहिती आयुक्त आणि राज्य माहिती आयुक्त यांची नियुक्ती मुख्य मंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली गठीत समितीच्या शिफारसीनुसार राज्यपाल करत असतात. राज्यपाल या पदावर असलेल्या व्यक्तीला राज्याच्या कार्यकारी अधिकाऱ्यांची नियुक्ती करण्याचे अधिकार दिलेले आहेत, त्यामुळे ही प्रक्रिया विधिमंडळाच्या कार्यपद्धतींपासून स्वतंत्र असते. यामुळे राज्यातील माहितीच्या अधिकाराच्या व्यवस्थेतील पारदर्शकता आणि प्रभावीपणावर लक्ष ठेवण्यात येते. त्यामुळे, राज्यपाल द्वारा नियुक्तीचा पर्याय योग्य आहे, कारण तो राज्याच्या प्रशासनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतो.

बरोबर पर्याय "वरील सर्व" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या दुसऱ्या सूचीमध्ये गुप्तहेर संस्था, सीमा सुरक्षा दल आणि इंडो-तिबेटियन सीमा पोलीस यांचा समावेश केला गेला आहे. या संस्थांना राष्ट्रीय सुरक्षा आणि सुरक्षा साधनांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित महत्त्वपूर्ण माहिती हाताळावी लागते. या संस्थांचे कार्य अत्यंत संवेदनशील असते, त्यामुळे त्यांच्या माहितीवर माहिती अधिकार अधिनियम लागू आहे. यामुळे नागरिकांना या संस्थांच्या कार्यप्रणालीबद्दल अधिक माहिती मिळविण्याचा हक्क आहे. त्यामुळे, "वरील सर्व" हा पर्याय योग्य आहे, कारण यामध्ये सर्व संबंधित मुद्यांचा समावेश आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत 'सक्षम अधिकारी' म्हणजे तसा अधिकारी जो संबंधित प्राधिकरणाच्या कार्यपद्धतीनुसार माहितीच्या मागण्या हाताळण्यास सक्षम आहे. या संदर्भात, लोकसभेचे किंवा राज्य विधानसभेच्या बाबतीत सभापती, सर्वोच्च न्यायालयाच्या बाबतीत भारताचे मुख्य न्यायमूर्ती, उच्च न्यायालयाच्या बाबतीत उच्च न्यायालयाचा मुख्य न्यायमूर्ती व संविधानाद्वारे स्थापन केलेल्या इतर प्राधिकरणांच्या बाबतीत संबंधित अधिकाऱ्यांचे नावे योग्य आहेत. त्यामुळे, "अ, ब, क आणि ड" हा पर्याय बरोबर आहे, कारण या सर्व विधानांमध्ये सक्षम अधिकाऱ्यांची व्याख्या स्पष्टपणे दिली आहे आणि त्यामुळे माहिती अधिकाराच्या अंमलबजावणीमध्ये यांचा समावेश होतो.

"सर्वोच्च न्यायालय" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, मुख्य माहिती आयुक्त आणि माहिती आयुक्त यांना निलंबीत करण्यासाठी राष्ट्रपतींना सर्वोच्च न्यायालयाचा अभिप्राय घेणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेमुळे न्यायालयाच्या साक्षांकडे विचार केला जातो, ज्यामुळे या अधिकाऱ्यांच्या कार्याचे मूल्यांकन अधिक सखोलपणे केले जाते. हे सुनिश्चित करते की निलंबनाची प्रक्रिया निष्पक्ष आणि पारदर्शक आहे, तसेच संबंधित अधिकाऱ्यांच्या अधिकारांचे संरक्षण होते. त्यामुळे, या विधानात सर्वोच्च न्यायालयाचा समावेश बरोबर आहे आणि यामुळे न्यायालयाच्या सुपरविजनची गरज अधोरेखित होते.

माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अन्वये, अधिनियमित झाल्यापासून एकशेवीस दिवसांच्या आत प्रत्येक सार्वजनिक प्राधिकरणाने आपली रचना, कार्य व कर्तव्ये, आपल्या अधिकाऱ्यांची आणि कर्मचाऱ्यांची निर्देशिका आणि जनमाहिती अधिकाऱ्यांची नावे, पदनामे आणि इतर तपशिल प्रकाशित करणे अनिवार्य आहे. हे नियम पारदर्शकता आणि सार्वजनिक माहितीच्या अधिकारांच्या बाबतीत महत्त्वाचे आहेत. त्यामुळे, यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची माहिती मिळवणे सोपे होते आणि सरकारी कामकाजावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत होते. या आधारे, "फक्त अ, ब आणि ड" हा पर्याय योग्य आहे, कारण यामध्ये आवश्यक सर्व माहितीचा समावेश आहे.

बरोबर पर्याय "दोन्ही विधाने चूक" आहे. विधान I मध्ये दिलेल्या माहितीनुसार, राज्याचे मुख्य माहिती आयुक्त सहावर्षे कालावधीसाठी पदावर राहतील, पण वास्तविकता अशी आहे की आयुक्तांचे कार्यकाल तीन वर्षांपर्यंत मर्यादित असते. विधान II मध्ये "राष्ट्रपतींनी विहित केलेल्या मुदतीसाठी" हा शब्द वापरला जाणार असल्याचा उल्लेख आहे, परंतु दुरुस्ती कायदा, 2019 मध्ये याबाबत स्पष्टता नाही, त्यामुळे हे विधानही चुकीचे ठरते. त्यामुळे दोन्ही विधाने चूक आहेत, आणि यामुळे योग्य उत्तर "दोन्ही विधाने चूक" आहे. माहितीच्या अधिकार अधिनियमाच्या संदर्भात या दोन विधानांचे सत्यापन आवश्यक आहे, ज्यामुळे योग्य माहितीची उपलब्धता सुनिश्चित होते.

बरोबर पर्याय "1 2 3 4" आहे, कारण युनायटेड किंगडममध्ये माहिती अधिकार अधिनियम 1985 मध्ये लागू करण्यात आला, अमेरिकेचे संयुक्त राज्यात 1964 मध्ये माहिती अधिकाराच्या संदर्भातील नियमांची अंमलबजावणी झाली, ऑस्ट्रेलियामध्ये 1982 मध्ये संबंधित कायदे अस्तित्वात आले, आणि भारतात माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये पारित झाला. या सर्व देशांमध्ये माहितीच्या अधिकारांच्या अधिनियमांचा कार्यान्वयन भारतातल्या नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्याच्या उद्देशाने महत्त्वाचा आढळतो. त्यामुळे, या जोड्या योग्य आहेत, कारण प्रत्येक देशाचा माहिती अधिकार अधिनियम त्याच्या वर्षानुसार योग्यरीत्या जोडलेला आहे.

बरोबर पर्याय "ते आपले पद पाच वर्षे किंवा वयाची 70 वर्षे पूर्ण होईपर्यंत धारण करतात" हा विधान चुकीचा आहे कारण केंद्रीय माहिती आयोगाचे सदस्य, मुख्य माहिती आयुक्त आणि माहिती आयुक्त, हे सामान्यतः पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी नेमले जातात, परंतु ते वयोमर्यादेतून हटवले जातात, म्हणजेच 70 वर्षे पूर्ण झाल्यावर ते पदावर राहू शकत नाहीत. यामुळे, वयोमर्यादा ही एक महत्त्वाची बाब आहे, परंतु ते पदावर राहण्याची स्थिती पाच वर्षे पूर्ण झाल्यावर संपुष्टात येते. त्यामुळे, हा विधान चूक आहे. इतर पर्याय योग्य आहेत कारण ते आयोगाच्या कार्यपद्धती आणि स्थापनेशी संबंधित आहेत.

बरोबर पर्याय "कलम 3" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 3 अन्वये नागरिकांना 'माहितीचा अधिकार' प्राप्त झाला आहे. या कलमात माहिती मागितलेल्या व्यक्तीला कोणतीही माहिती मिळवण्याचा हक्क दिला गेला आहे, जो सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कार्यपद्धतींवर पारदर्शकता आणतो. कलम 3 च्या अंतर्गत, नागरिकांना त्यांच्या हक्कांसाठी माहिती विचारण्याची संधी मिळते, ज्यामुळे प्रशासनाची सुस्पष्टता आणि जवाबदेही सुनिश्चित होते. हे कलम माहितीच्या स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन देते, त्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव होऊन, समाजातील विविध मुद्द्यांवर विचार करण्यासाठी सक्षम बनवते. त्यामुळे कलम 3 हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "पर्याय (अ), (ब) आणि (क) योग्य आहेत" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 12(3) नुसार केंद्रीय माहिती आयोगाच्या गठनेसाठी मुख्य माहिती आयुक्त आणि माहिती आयुक्तांची नियुक्ती पंतप्रधान, लोकसभेतील विरोधी पक्षातील नेता आणि पंतप्रधानांनी नामनिर्देशित केलेला केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री यांच्या शिफारशीनुसार केली जाते. या प्रक्रियेमध्ये राज्याच्या मुख्यमंत्र्याचा समावेश नाही, त्यामुळे पर्याय (ड) योग्य नाही. यामुळे या तीन व्यक्तींच्या सहभागामुळे आयोगाच्या कार्यप्रणालीत विविधता आणि पारदर्शकता येते, ज्यामुळे माहितीच्या हक्काचे संरक्षण अधिक प्रभावीपणे होऊ शकते.

बरोबर पर्याय "फक्त ब आणि क" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत "त्रयस्थ पक्ष" म्हणजे माहिती मिळविण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी असलेली व्यक्ती किंवा संस्था, जी माहितीच्या विनंतीसाठी नागरिकाशिवाय असते. येथे "ब" पर्याय दिलेला आहे, जो माहिती मिळविण्याची विनंती करणाऱ्या नागरिका व्यतिरिक्त इतर एखाद्या व्यक्तीला दर्शवतो, आणि "क" म्हणजे सार्वजनिक प्राधिकरण, जे माहितीच्या स्रोतास मान्यता प्राप्त असते आणि माहितीच्या खुलासामध्ये योगदान देते. भारताचा नागरिक (अ) आणि परदेशस्थ भारतीय (ड) या पर्यायांचे त्रयस्थ पक्ष म्हणून समावेश नाही, कारण हा कायदा विशेषतः माहितीच्या खुलासाच्या संदर्भात त्रयस्थ स्थितीवर केंद्रित आहे. त्यामुळे "फक्त ब आणि क" हा बरोबर पर्याय आहे.

बरोबर पर्याय "दोन्ही विधाने बरोबर आहेत" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, नागरिकांना सरकारी माहिती मागवण्याचा अधिकार आहे, ज्यात विशिष्ट सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या नियुक्तीसाठी केलेले अर्ज देखील समाविष्ट आहेत. यामुळे नागरिकांना प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीबद्दल पारदर्शकता मिळते. दुसरीकडे, विधान 2 मध्ये सांगितले गेले आहे की वैयक्तिक गोष्टींचा समावेश असलेल्या माहितीच्या विनंतीस नकार दिला जाऊ शकत नाही, जे योग्य आहे कारण या अधिनियमानुसार, वैयक्तिक गोष्टींवर आधारित माहिती सार्वजनिक माहिती म्हणून उघड केली जाऊ नये. त्यामुळे दोन्ही विधान सत्य आहेत आणि त्यांच्यातील विचार प्रक्रियेचा आधार एकाच ठिकाणी असतो.

माहितीच्या अधिकाराचा कायदा सर्वप्रथम स्विडनमध्ये अस्तित्वात आला, हा पर्याय बरोबर आहे. स्विडनने 1766 मध्ये माहितीच्या अधिकारासंबंधीचा कायदा आणला, जो जगातील पहिला कायदा ठरला. या कायद्यामुळे नागरिकांना सरकारी माहिती प्राप्त करण्याचा हक्क मिळाला आणि तो पारदर्शकता तसेच उत्तरदायित्व वाढविण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरला. स्विडनच्या या कायद्याने इतर अनेक देशांना प्रेरणा दिली आणि त्यानंतर माहितीच्या अधिकाराचे कायदे विविध देशांमध्ये लागू करण्यात आले. स्विडनचा हा कायदा नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यास आणि व्यवस्थेतील पारदर्शकतेला वाव देण्यास प्रमुख कारण ठरला, ज्यामुळे तो ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जातो.

माहितीचा अधिकार ऑनलाईन करणारे भारतातील पहिले राज्य "वरीलपैकी नाही" हा पर्याय योग्य आहे. कारण, माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 लागू झाल्यानंतर, विविध राज्यांनी त्याच्या अंमलबजावणीसाठी ऑनलाईन प्रणाली विकसित केल्या, पण या प्रक्रियेत कोणतेही एक राज्य पहिले ठरलेले नाही. काही राज्यांनी या बाबतीत वेगाने पुढे येत ऑनलाईन सुविधा सुरू केल्या, परंतु कोणतेही राज्य हा मानक आधीच स्थापित केलेले नाही. त्यामुळे या प्रश्नात दिलेल्या पर्यायांमध्ये याबद्दल योग्य माहिती नाही, आणि म्हणून "वरीलपैकी नाही" हा पर्याय योग्य ठरतो. यामुळे, माहितीच्या अधिकाराची जागरूकता आणि अंमलबजावणीसंबंधी स्पष्टता साधणे आवश्यक आहे.

बरोबर पर्याय "कलम 10" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 10 मध्ये 'पृथक्करणीयता'चा उल्लेख आहे. या कलमाअंतर्गत, जर माहितीचा काही भाग खाजगी किंवा संवेदनशील असेल आणि त्याचे प्रकटीकरण सार्वजनिक हितास विरुद्ध असेल, तर तो भाग माहितीच्या मागणीकडे दुर्लक्ष करून काढला जातो. यामुळे, माहितीच्या मागणीतून आवश्यक माहिती मिळवण्यासाठी आणि संवेदनशील माहितीच्या संरक्षणासाठी उचित समतोल राखला जातो. त्यामुळे कलम 10 हे पृथक्करणीयतेसाठी योग्य आहे, जेणेकरून माहितीचा उपयोग पारदर्शकतेसाठी होऊ शकतो, पण संवेदनशील माहिती देखील सुरक्षित राहील.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मधील कलम 12 नुसार केंद्रीय मुख्य माहिती आयुक्तांच्या नियुक्तीची शिफारस करणाऱ्या समितीमध्ये भारताचे सर न्यायाधीश सदस्य नसतात. या समितीत पंतप्रधान, लोकसभेतील विरोधी पक्ष नेता, आणि पंतप्रधानांनी नामनिर्देशित केलेला एक कॅबिनेट मंत्री यांचा समावेश असतो. या समितीची रचना असेल की, ती विविध राजकीय दृष्टिकोनांचे प्रतिनिधित्व करेल आणि केंद्रीय माहिती आयुक्तांच्या नियुक्तीत पारदर्शकता व नैतिकता सुनिश्चित करेल. परंतु, भारताचे सर न्यायाधीश या समितीचा भाग नाहीत, कारण न्यायालयीन कार्यप्रणाली वेगळी आहे आणि त्यात या समितीप्रमाणे राजकीय प्रभाव नसावा लागतो, त्यामुळे न्यायव्यवस्थेची स्वतंत्रता कायम राहते.

बरोबर पर्याय "कलम 21" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 21 अंतर्गत सद्भावनेने केलेल्या कृतीला संरक्षण प्रदान केले आहे. या कलमामध्ये सरकारी कर्मचाऱ्यांनी माहितीच्या अधिकाराचा वापर करताना सद्भावनेने कार्य केले तर त्यांना कोणतेही कायदेशीर संरक्षण मिळते. यामुळे सरकारी कर्मचाऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि ते चुकलेल्या किंवा चुकीच्या माहितीच्या पुरवठ्यापासून संरक्षणित राहतात. यामुळे माहितीच्या अधिकाराचा वापर करणाऱ्यांमध्ये विश्वास निर्माण होतो, कारण त्यांना माहित आहे की अधिकाऱ्यांवर अनावश्यक दबाव नाही. त्यामुळे, कलम 21 हा बरोबर पर्याय आहे.

बरोबर पर्याय "प्रत्येक नागरिक" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या तरतुदींनुसार, कोणत्याही भारतीय नागरिकाला माहिती मागण्यासाठी अर्ज करण्याचा हक्क आहे. या अधिनियमाचा मुख्य उद्देश नागरिकांना माहिती मिळवण्यास सुलभता निर्माण करणे आणि सरकारच्या कार्यपद्धतीवर पारदर्शकता आणणे आहे. त्यामुळे, प्रत्येक नागरिकाला या अधिनियमाच्या अंतर्गत माहिती मागणीचा अधिकार आहे आणि यामुळे लोकशाही प्रक्रियेत नागरिकांचा सहभाग वाढतो. अन्य पर्याय क्रमशः परदेशी, सामुदायिक मंडळ, किंवा वरील सर्वच हे योग्य नाहीत कारण परदेशी नागरिकांना या अधिनियमांतर्गत माहिती मागण्याचा हक्क नाही आणि सामुदायिक मंडळ देखील एक स्वतंत्र इकाई नसल्याने त्या संदर्भात माहिती मागणी करण्याचा अधिकार नाही. म्हणून "प्रत्येक नागरिक" हा बरोबर पर्याय आहे.

राज्य जन माहिती अधिकाऱ्याकडे माहिती मिळविण्याची विनंती करणारा अर्ज मिळाल्यावर तो 30 दिवसांच्या आत माहिती देईल हा पर्याय बरोबर आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, अर्ज सादर केल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत संबंधित माहिती उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. या अधिनियमाचा उद्देश नागरिकांना सरकारी माहिती सहजपणे उपलब्ध करून देणे आणि पारदर्शकता सुनिश्चित करणे आहे. त्यामुळे, 30 दिवसांचा कालावधी हा माहितीच्या अधिकाराच्या अंमलबजावणीसाठी एक महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे नागरिकांना त्यांचे अधिकार जाणून घेण्यास आणि त्यांचा उपयोग करण्यास मदत होते, ज्यामुळे प्रशासनात सुधारणा होत असते.

बरोबर पर्याय "30 दिवसांच्या आत" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत केंद्रीय जनमाहिती अधिकारी किंवा राज्य जनमाहिती अधिकारी यांनी माहिती मिळण्याचा अर्ज मिळाल्यावर 30 दिवसांच्या आत माहिती प्रदान करणे आवश्यक आहे. या अधिनियमाचा उद्देश जनतेला माहिती प्राप्त करण्याचा अधिकार देणे आणि पारदर्शकता सुनिश्चित करणे आहे. 30 दिवसांची मुदत ही त्या व्यक्तीला योग्य माहिती मिळवण्यासाठी लागणारी आवश्यक वेळ प्रदान करते, ज्यामुळे प्रशासनिक प्रक्रियेतून माहिती त्वरित मिळवता येते. हा नियम अपवादात्मक परिस्थितींमध्ये 5 दिवसांनी वाढवला जातो, परंतु सामान्य स्थितीत 30 दिवसांची मुदत पाळणे आवश्यक आहे. त्यामुळे, योग्य उत्तर "30 दिवसांच्या आत" आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 7 नुसार, मागितलेली माहिती जर एखाद्या व्यक्तीच्या व्यक्तिगत जीविताशी किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल तर ती मागणी प्राप्त झाल्यापासून 48 तासांच्या कालावधीत पुरविण्याचे बंधनकारक आहे, हा पर्याय बरोबर आहे. या अधिनियमाचा मुख्य उद्देश म्हणजे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांबद्दल जागरूक करणे आणि त्यांना तात्काळ माहिती उपलब्ध करून देणे. 48 तासांचा कालावधी व्यक्तीच्या सुरक्षेसाठी आणि त्यांच्या स्वातंत्र्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण या कालावधीत तात्काळ माहिती प्रदान केल्याने आवश्यक ती कारवाई वेळेत होऊ शकते. त्यामुळे, हा बंधन नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्याच्या दृष्टीने प्रभावी ठरतो.

"20" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, माहिती मागण्यासाठी निश्चित केलेला कालावधी 20 वर्षे आहे. यामध्ये, 20 वर्षांच्या आधीच्या घटनांबाबत माहिती मिळवता येत नाही, कारण त्या कालावधीतील माहिती सामान्यतः सार्वजनिक हितासाठी उपलब्ध नसते. या अधिनियमाच्या उद्देशानुसार, माहिती साधारणतः त्या घटनांशी संबंधित असते जी सध्याच्या व्यवस्थेत महत्त्वाची असू शकतात. त्यामुळे, 20 वर्षांपूर्वीच्या घटनेच्या संदर्भातील माहिती मागितली जाऊ शकते, पण त्यानंतरची माहिती उपलब्ध असते. इतर पर्याय 20 वर्षांच्या कालावधीच्या तुलनेत कमी आहेत, त्यामुळे ते योग्य नाहीत.

बरोबर पर्याय "वरील सर्व" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 हा तीन प्रमुख उद्देशांनी पारित केला आहे. प्रथम, तो सार्वजनिक प्राधिकरणांमध्ये पारदर्शकता आणतो, ज्यामुळे नागरिकांना शासनाच्या कारभारामध्ये अधिक माहिती मिळते. दुसरे, हा अधिनियम सार्वजनिक प्राधिकरणाच्या कार्यामध्ये जबाबदारीची भावना निर्माण करतो, त्यामुळे प्रशासन अधिक उत्तरदायी ठरते. तिसरे, माहिती आयुक्तालयाची स्थापना करून नागरिकांना माहिती मिळविण्यासाठी एक सकारात्मक मंच उपलब्ध करतो, ज्यामुळे त्यांचे हक्क अधिक मजबूत होतात. म्हणून, या सर्व उद्देशांच्या एकत्रित प्रभावामुळे माहितीचा अधिकार अधिनियम एक महत्त्वाचा कायदा आहे, ज्यामुळे नागरिकांची माहिती मिळवण्याची प्रक्रिया सुलभ आणि पारदर्शक झाली आहे.

एखाद्या सार्वजनिक प्राधिकरणाकडे प्राप्त झालेला अर्ज अन्य सार्वजनिक प्राधिकरणाकडे हस्तांतरित करावयाचा असल्यास 5 दिवसांच्या आत करावा लागेल हा पर्याय बरोबर आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जर अर्ज सादर केलेला प्राधिकरण संबंधित माहिती देऊ शकत नसेल किंवा जबाबदार नसेल, तर त्याची माहिती दुसऱ्या प्राधिकरणाकडे हस्तांतरित करणे आवश्यक आहे आणि हे हस्तांतरण 5 दिवसांच्या आत करणे बंधनकारक आहे. हे नियम पारदर्शकता आणि नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. यामुळे अर्जदाराला त्याच्या माहितीच्या मागण्या अधिक जलद आणि प्रभावीपणे पूर्ण करण्यास मदत होते, जेणेकरून यंत्रणेत कार्यक्षमतेचा सुधारणा होईल.

बरोबर पर्याय "दंडाची एकूण रक्कम रु. 25,000/- पेक्षा अधिक असू नये" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अन्वये जनमाहिती अधिकाऱ्यांवर लादण्यात येणाऱ्या दंडाची रक्कम निश्चित करण्यात आलेली आहे. या अधिनियमात स्पष्टपणे सांगितले आहे की, जनमाहिती अधिकाऱ्यांना चुकीच्या माहितीच्या वितरणाबद्दल दंड वसूल करण्यात येऊ शकतो, परंतु त्याची रक्कम 25,000 रूपयांपेक्षा अधिक असू नये. यामुळे, जनमाहिती अधिकाऱ्यांची जबाबदारी वाढते आणि त्यांना त्यांच्या कर्तव्यात दक्ष राहण्याची प्रेरणा मिळते. त्यामुळे, "दंडाची एकूण रक्कम रु. 25,000/- पेक्षा अधिक असू नये" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "15.06.2005" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 यास राष्ट्रपतींनी या तारखेला मंजूरी दिली. हा अधिनियम भारतातील नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान करतो, ज्यामुळे लोकशाहीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते. या अधिनियमामुळे नागरिकांना कोणत्याही सार्वजनिक प्राधिकरणाकडून माहिती मागवण्याचा हक्क आहे, ज्यामुळे सरकारी कार्यप्रणालीवर जनतेचा विश्वास वाढतो. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव होते आणि ते अधिक सक्रियपणे शासनाच्या कार्यात सहभागी होऊ शकतात. त्यामुळे, 15.06.2005 ही सही तारीख आहे जी या ऐतिहासिक अधिनियमाच्या मंजुरीसाठी महत्त्वाची आहे.

माहितीच्या अधिकाराचा कायदा सर्व प्रथम स्वीडनमध्ये अस्तित्त्वात आला, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. स्वीडनने 1766 साली माहितीच्या हक्काचा कायदा लागू केला, जो जगातील पहिल्या माहितीच्या अधिकाराच्या कायद्यांपैकी एक मानला जातो. या कायद्यामुळे नागरिकांना सार्वजनिक कार्यालयांमध्ये उपलब्ध असलेल्या माहितीचा अधिकार मिळाला, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण सुनिश्चित झाले. स्वीडनच्या या पायाभूत कायद्याने इतर देशांमध्ये माहितीच्या अधिकाराच्या कायद्यांच्या विकासाला प्रेरणा दिली. त्यामुळे, स्वीडन हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "भ्रष्टाचाराला आळा घालण्याकरिता" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 ची प्रस्तावना नागरिकांच्या माहितीच्या अधिकाराबद्दल जागरूकता निर्माण करते आणि भ्रष्टाचाराचे प्रमाण कमी करण्यासाठी पारदर्शकता महत्त्वाची असल्याचे स्पष्ट करते. या अधिनियमाचा उद्देश म्हणजे सरकारी यंत्रणांच्या कार्यपद्धतीत पारदर्शकता आणणे आणि नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांचा उपयोग करून माहिती मिळवणे शक्य करणे. भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी हे अधिनियम प्रभावी ठरते कारण यामुळे प्रशासनातील दोष उघडकीस येतात आणि जनतेला त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळते, ज्यामुळे ते सरकारी यंत्रणांच्या कामकाजावर नियंत्रण ठेवू शकतात. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "वरीलपैकी सर्व" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, माहिती अधिकाऱ्यावर संसदीय विशेषाधिकारांचे उल्लंघन करणार्‍या, विदेशी शासनाकडून मिळालेल्या गोपनीय माहितीच्या, तसेच गुन्हे तपास संदर्भातील माहितीच्या बाबतीत कोणतीही माहिती खुली करण्याचे बंधन नाही. या सर्व परिस्थितींमध्ये माहिती अधिकाऱ्याला माहिती देणे आवश्यक नाही, कारण यामुळे संवैधानिक किंवा कायदेशीर अडचणी निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे, या सर्व पर्यायांचा समावेश केल्याने "वरीलपैकी सर्व" हा बरोबर उत्तर ठरतो, ज्यामुळे माहिती अधिकाऱ्याचे बंधन सिद्ध होते.

'माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005' अंतर्गत माहिती मागण्याचा अधिकार सर्व भारतीय नागरिकांना आहे, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. या अधिनियमाचा मुख्य उद्देश प्रत्येक नागरिकाला सरकारी माहिती मिळवण्याचा हक्क प्रदान करणे आहे, ज्यामुळे सरकारी कार्य पद्धतीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व येते. भारतीय नागरिकांना माहितीच्या हक्काच्या माध्यमातून सरकारी संस्थांच्या कार्यपद्धतीवर देखरेख ठेवणे शक्य होते. त्यामुळे, हा अधिकार लोकशाही मूल्यांना बळकट करण्यास मदत करतो. अन्य पर्याय विदेशी व्यक्ती, इतर राष्ट्रांचे दूत आणि त्यांच्यासारख्या गटांना माहिती मागण्याचा अधिकार नाही, त्यामुळे 'सर्व भारतीय नागरिक' हा एकटा योग्य पर्याय आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अन्वये कलम 21 च्या अंतर्गत कोणत्याही व्यक्तीविरुद्ध दावा, खटला किंवा अन्य कारवाई दाखल करण्यात येणार नाही. हे कलम माहिती अधिकार अधिनियमाच्या कार्यान्वयनाच्या संदर्भात सद्भावनेने केलेल्या किंवा करण्याचे अभिप्रेत असलेल्या गोष्टींवर संरक्षण प्रदान करते. यामुळे सरकारी अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कामकाजाबद्दल संरक्षण मिळते, ज्यामुळे ते अधिक पारदर्शकपणे काम करू शकतात. त्यामुळे, कलम 21 हे या संदर्भात योग्य आहे कारण ते माहिती अधिकार अधिनियमाच्या अंतर्गत संरक्षणाचे महत्त्व स्पष्ट करते आणि कार्यवाहीस हताश करते, जेणेकरून माहिती प्राप्त करण्याच्या प्रक्रियेत कोणतीही अडचण येऊ नये.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत अ आणि ब ही विधाने सत्य आहेत. जनमाहिती अधिकाऱ्याने माहिती देणे नाकारल्यास, माहिती आयोग त्या अधिकाऱ्यावर दंड आकारण्याची शक्ती राखतो, जो रु. 250/- प्रति दिवशी परंतु जास्तीत जास्त रु. 25,000/- पर्यंत असू शकतो. याशिवाय, माहिती आयोग शिस्तभंगाची कारवाई करण्याचा आदेश देऊ शकतो, ज्यामुळे माहिती अधिकाऱ्याच्या कार्यप्रणालीत सुधारणा होईल. यामुळे पारदर्शकतेत वाढ होते आणि जनतेला त्यांचे हक्क मिळवण्यास मदत होते. अन्य पर्यायांमध्ये दिलेली विधान सत्यतेच्या बाबतीत चुकतात, त्यामुळे अ आणि ब या विधाने योग्य आहेत.

बरोबर पर्याय "कलम 12" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत केंद्रीय माहिती आयोगाच्या स्थापनेची तरतूद याच कलमात आहे. कलम 12 मध्ये आयोगाचे गठन, कार्य आणि अधिकार याबद्दल माहिती दिली जाते, ज्यामुळे नागरिकांना माहिती मिळवण्याच्या प्रक्रियेत मदत होते. या आयोगाचा उद्देश माहितीच्या अधिकाराची अंमलबजावणी सुनिश्चित करणे आणि माहिती मागणाऱ्या व्यक्तींना न्याय मिळवून देणे आहे. त्यामुळे कलम 12 हे आयोगाच्या कार्यपद्धतीसाठी महत्त्वाचे ठरते आणि यामुळेच ते बरोबर उत्तर आहे.

बरोबर पर्याय "दोन्ही 1 व 2" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत काही संस्थांना माहिती देण्याची आवश्यकता नाही. बॉर्डर रोड डेव्हलपमेंट बोर्ड आणि ऐव्हीएशन रिसर्च सेंटर या दोन्ही संस्थांचा कार्यक्षेत्र आणि कार्यपद्धती अशा प्रकारच्या आहेत की त्यांना सार्वजनिक माहिती देण्यास वगळले गेले आहे. या संस्थांमध्ये संवेदनशील आणि सुरक्षा संबंधित माहितीचे व्यवस्थापन केले जाते, ज्यामुळे ते माहिती अधिकार अधिनियमाच्या अंमलबजावणीच्या क्षेत्रात येत नाहीत. त्यामुळे या दोन्ही संस्थांनी माहिती अधिकार अधिनियमाच्या तरतुदींनुसार माहिती देणे बंधनकारक नाही, ज्यामुळे "दोन्ही 1 व 2" हा पर्याय योग्य ठरतो.

बरोबर पर्याय "वरील सर्व पर्याय योग्य आहेत" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 26(3) मध्ये सांगितलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये अधिनियमाद्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांच्या बाबतीत उपाययोजना, उद्दिष्टे, विनंतीसाठी फी याबाबत आवश्यक माहितीचा समावेश असणे अपेक्षित आहे. या मार्गदर्शक तत्त्वांचा उद्देश नागरिकांना माहिती मिळवण्याच्या प्रक्रियेत अधिक स्पष्टता आणि सुसंगतता प्रदान करणे आहे. यामुळे, सर्व पर्याय योग्य असल्याचे सिद्ध होते, कारण ते सर्व आवश्यक मुद्दयांचा समावेश करतात, ज्यामुळे माहितीच्या पारदर्शकतेला प्रोत्साहन मिळते आणि नागरिकांना त्यांचे अधिकार समजून घेण्यात मदत होते.

बरोबर पर्याय "राज्याचे राज्यपाल" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार राज्य मुख्य माहिती आयुक्तांची नेमणूक संबंधित राज्याच्या राज्यपालांनी केली जाते. हे अधिनियम माहितीच्या अधिकाराच्या कार्यान्वयनासाठी एक संरचना प्रदान करते आणि राज्य मुख्य माहिती आयुक्त हे या प्रक्रियेतील महत्त्वाचे पद आहे. राज्यपाल ही एक संवैधानिक पद आहे आणि येथून मुख्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती केल्यामुळे हे सुनिश्चित होते की या व्यक्तींची निवड योग्य आणि पारदर्शक पद्धतीने केली जाते. त्यामुळे या संदर्भात राज्यपालांचा भूमिका महत्त्वाची आहे आणि त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "केंद्र सरकार" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, जर 20 वर्षांपूर्वी घडलेल्या घटनेची माहिती मागितली गेली असता आणि त्या संदर्भातील निर्णय केंद्र सरकारच्या कक्षेत येतो. हा कायदा सरकारी माहितीच्या प्रवेशास प्रोत्साहन देतो आणि त्यात केंद्र सरकारला अनेक महत्त्वाचे अधिकार दिलेले आहेत. केंद्र सरकारने जर माहिती देण्यास नकार दिला, तर नागरिकांना अपिल करण्याचा हक्क असतो, ज्यामध्ये केंद्र सरकारचे निर्णय अंतिम असतात. यामुळे, माहितीच्या मागणीला योग्य व तात्काळ प्रतिसाद देणे आणि पारदर्शकता राखणे हे सुनिश्चित होते, ज्यामुळे केंद्र सरकारच्या निर्णयाला प्राधान्य दिले जाते.

जनमाहिती अधिकाऱ्याविरोधात शास्ती लावण्याचे कारण वरील सर्व पर्याय आहेत. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, जनमाहिती अधिकाऱ्याने असद्भावनेने माहितीची मागणी नाकारणे, जाणून बुजून चुकीची, अपूर्ण किंवा दिशाभूल करणारी माहिती देणे आणि मागणीचा विषय असलेली माहिती नष्ट करणे यांपैकी कोणतेही कृत्य केले तर त्याच्या विरोधात कारवाई केली जाऊ शकते. या सर्व कृत्यांमुळे जनतेच्या अधिकारांच्या उल्लघडणीत वाढ होते आणि पारदर्शकतेत कमी येते, त्यामुळे यावर योग्य ती कारवाई केली जाणे आवश्यक आहे. या कारणास्तव "वरील सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय "अ बरोबर असून ब चूक आहे" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या काही तरतुदी लागू झाल्यानंतर एकशे विसाव्या दिवशी अंमलात आल्या. या अधिनियमाने लोकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान केला, जेणेकरून पारदर्शकता वाढवता येईल. परंतु, हा कायदा जम्मू आणि काश्मीर राज्याला लागू नाही. जम्मू आणि काश्मीरच्या विशेष स्थितीमुळे, येथे स्वतंत्र माहिती अधिकार कायदा लागू आहे. त्यामुळे, विधाने वाचनानुसार, अ बरोबर आहे आणि ब चूक आहे. यामुळे नागरिकांना योग्य माहिती मिळवण्यास सक्षम करण्यात हा कायदा महत्त्वपूर्ण ठरतो.

बरोबर पर्याय "वरीलपैकी एकही नाही" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार, जर मागितलेली माहिती एखाद्या व्यक्तिचे जीवित वा स्वातंत्र्य यासंबंधी असेल, तर ती माहिती 24 तासांच्या आत उपलब्ध करुन देणे बंधनकारक आहे. तथापि, या प्रश्नातील दिलेल्या पर्यायांमध्ये 24 तासांचा पर्याय नाही, त्यामुळं "वरीलपैकी एकही नाही" हा पर्याय योग्य ठरतो. हा नियम माहितीच्या तात्काळ उपलब्धतेवर भर देतो, विशेषतः जेव्हा व्यक्तीच्या जीवितास किंवा स्वातंत्र्यास धोका असतो. त्यामुळे, यामध्ये योग्य उत्तर "वरीलपैकी एकही नाही" आहे.

बरोबर पर्याय "अ, ब, क आणि ड" आहे कारण माहितीचा अधिकार हा विविध दृष्टिकोनांतून अधिकार म्हणून ओळखला जातो. हे विधान "अ" कर्तव्य धारक आणि लाभार्थी यांच्यातील संबंध दर्शवते, ज्यामुळे माहितीच्या मागणीचा अधिकार मानवी हक्क म्हणून स्थापित होतो. "ब" कर्तव्य धारकाला जबाबदारी देतो की तो माहिती उघड करण्यास नकार देताना त्याची भूमिका सिद्ध करावी लागेल. "क" आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार माहितीचा अधिकार स्वीकारला जातो, ज्यामुळे तो जागतिक स्तरावर एक अधिकार म्हणून मान्यता प्राप्त करतो. "ड" माहिती सार्वजनिक आणि प्रशासनाशी संबंधित नसल्याची चिन्हे दर्शवते, ज्यामुळे सरकारची पारदर्शकता सुनिश्चित होते. त्यामुळे सर्व चार पर्याय योग्य आहेत आणि यामुळेच बरोबर उत्तर "अ, ब, क आणि ड" आहे.

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 19 (1) (अ) अंतर्गत माहिती मिळण्याचा अधिकार प्राप्त झाला आहे. हा अनुच्छेद व्यक्तीला विचारांची स्वतंत्रता, विचारांचे प्रकाशन आणि माहिती मिळविण्याचा अधिकार देतो, ज्यामुळे नागरिकांना सरकारी कामकाजाबद्दल माहिती घेण्याची आणि व्यक्त करण्याची क्षमता मिळते. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 या अनुच्छेदाच्या आधारेच अधिकृतपणे लागू करण्यात आलेला आहे. त्यामुळे, 19 (1) (अ) हा पर्याय बरोबर आहे, कारण तो माहिती प्राप्त करण्याच्या अधिकाराला समर्थन देतो आणि नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करतो. हा अधिकार लोकशाहीच्या मूलभूत तत्त्वांपैकी एक मानला जातो आणि त्यामुळे शासनाच्या पारदर्शकतेला वाव देतो.

"माहितीचा अधिकार" या व्याख्येत "प्रश्न विचारणे" हा पर्याय समावेशीत होत नाही. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत नागरिकांना सरकारी माहिती प्राप्त करण्याचा हक्क आहे. या अधिनियमानुसार, माहिती मागविणे, दस्तऐवजांची तपासणी करणे आणि त्यांची प्रमाणित प्रत घेणे यासारख्या क्रिया समाविष्ट आहेत. तथापि, "प्रश्न विचारणे" हे एक क्रियाकलाप आहे जो माहितीच्या अंमलबजावणीशी थेट संबंधित नाही. माहितीचा अधिकार म्हणजे उपलब्ध माहितीवर आधारित निर्णय घेणे आणि माहितीच्या अधिकाराचा उपयोग करून माहिती मिळवणे, ज्यामध्ये प्रश्न विचारणे याचा समावेश नाही. त्यामुळे, "प्रश्न विचारणे" हा पर्याय योग्य उत्तर आहे.

श्री एस. सी. अग्रवाल आणि अनिल बैरवाल विरुद्ध एआयसीसी, बीजेपी, सीपीएम, सीपीआय, एनसीपी, बीएसपी हा पर्याय योग्य आहे कारण या प्रकरणात केंद्रीय माहिती आयोगाने स्पष्ट केले की राजकीय पक्ष सार्वजनिक प्राधिकरण म्हणून माहितीचा अधिकार कायद्यानुसार काम करतात. या निर्णयामुळे राजकीय पक्षांना त्यांच्या कार्यपद्धतींमध्ये पारदर्शकता आणण्यास बाध्यता झाली आहे. त्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या प्रतिनिधींविषयी माहिती मिळवणे शक्य होते, जे लोकतंत्राच्या मूलभूत तत्त्वांमध्ये एक महत्त्वाचा भाग आहे. या निर्णयामुळे राजकीय पक्षांच्या कामकाजात अधिक पारदर्शकता आणि accountability सुनिश्चित करण्यात मदत झाली आहे, ज्यामुळे लोकशाही मजबूत करण्यासाठी एक महत्त्वाचा पाऊल उचलला गेला आहे.

माहितीचा अधिकार म्हणजे नागरिकांना सरकारी माहिती प्राप्त करण्याचा हक्क आहे, ज्यामध्ये नमुना घेणे व माहितीची छायांकित प्रत घेणे यांचा समावेश होतो. यामुळे नागरिकांना सरकारी कार्यपद्धती आणि निर्णय प्रक्रियेवर माहिती मिळविण्याची संधी मिळते. त्यामुळे, अ आणि ब पर्याय बरोबर आहेत, कारण या दोन्ही प्रक्रियांचा माहितीच्या अधिकाराशी थेट संबंध आहे. यामध्ये सरकारी कागदपत्रे आणि माहितीचा उपयोग करून नागरिकांना पारदर्शकता साधता येते, जे प्रशासनातील उत्तरदायित्व वाढवते. या दृष्टिकोनातून, माहितीच्या अधिकाराचे महत्त्व लक्षात घेतल्यास, अ आणि ब चा पर्याय योग्य आहे.

एखाद्या सार्वजनिक प्राधिकरणाकडे मागितलेली माहिती दुसऱ्या सार्वजनिक प्राधिकरणाकडे असल्यास व प्राप्त अर्ज त्या प्राधिकरणाकडे हस्तांतरित करावयाचे असल्यास 5 दिवसांपेक्षा जास्त विलंब करता येणार नाही हा पर्याय बरोबर आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जेव्हा एक सार्वजनिक प्राधिकरण माहितीच्या अर्जावर प्रक्रिया करताना दुसऱ्या प्राधिकरणाकडे माहिती आहे असे लक्षात आणते, तेव्हा त्याला 5 दिवसांच्या आत त्या अर्जाला संबंधित प्राधिकरणाकडे हस्तांतरित करणे आवश्यक आहे. या कालावधीत विलंब न करता, अर्जदाराला माहिती मिळविण्यासाठी अधिक वेळ लागणार नाही, यामुळे नागरिकांचे अधिकार आणि पारदर्शकता सुनिश्चित होते. त्यामुळे 5 दिवसांचा कालावधी हा नियमात स्पष्ट केल्यामुळे प्राधिकरणांची जवाबदारी वाढते.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत अर्ज केलेल्या तारखेपासून मागील 20 वर्षांची माहिती मागता येते, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. या अधिनियमाचा उद्देश नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळवण्यासाठी सक्षम करणे आहे आणि यामुळे सरकारी कामकाजात पारदर्शकता येते. 20 वर्षांची माहिती मागवणे हे सुनिश्चित करते की नागरिकांना पुरेशी, अद्ययावत आणि उपयुक्त माहिती मिळते. यामुळे सरकारच्या कार्यपद्धतीवर नजर ठेवण्यास मदत होते. अन्य पर्याय 35, 30 आणि 25 वर्षांची माहिती मागवण्याबाबत चुकीचे आहेत कारण या अधिनियमात माहिती मागण्याची मर्यादा स्पष्टपणे 20 वर्षे असल्याचे ठरवले गेले आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 8 (1) (b) नुसार न्यायालयाने किंवा न्यायाधिकरणाने प्रकाशित करण्यापासून रोखलेली माहिती उघड करण्यापासून सूट देण्यात आलेली आहे. या कलमानुसार, न्यायालयाच्या कार्यपद्धतींचा आणि निर्णयप्रक्रियेचा आदर राखणे आवश्यक आहे, त्यामुळे न्यायालयाची प्रतिष्ठा आणि प्रक्रिया सुरक्षित राहते. या कलमामुळे न्यायालयाच्या कार्याला बाधा येणार नाही याची काळजी घेतली जाते. त्यामुळे, "कलम 8 (1) (b)" हा पर्याय योग्य आहे, कारण तो माहितीच्या अधिकाराच्या अंमलबजावणीमध्ये न्यायालयांच्या कार्यपद्धतींवर प्रभाव टाकण्यास प्रतिबंध करतो, जेणेकरून न्यायालयाच्या कार्यप्रणालीत कोणतीही अडथळा येत नाही.

बरोबर पर्याय "कलम 17(1)" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत या कलमानुसार मुख्य राज्य माहिती आयुक्त आणि राज्य माहिती आयुक्त यांची हकालपट्टी राज्यपाल करू शकतो. ही प्रक्रिया सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशी अहवालानुसार निर्धारित केलेल्या कारणांमुळे केली जाते. या कलमाचा उद्देश म्हणजे माहिती अधिकाराच्या कार्यान्वयनात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित करणे. त्यामुळे, कलम 17(1) हे माहिती अधिकार अधिनियमाच्या अंतर्गत महत्वाचे आहे, ज्यामुळे राज्यपालांना आयुक्तांची हकालपट्टी करण्याचा अधिकार मिळतो, ज्यामुळे प्रशासनामध्ये प्रभावीता आणि गुणवत्ता राखली जाते. यामुळे माहितीचा अधिकार प्रभावीपणे कार्यान्वित होतो.

"हे वाक्य चूक आहे" कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार केंद्रीय माहिती आयोगाला न्यायिक चौकशीच्या संदर्भात सत्र न्यायालयाचे अधिकार नाहीत. केंद्रीय माहिती आयोग हा एक प्रशासनिक प्राधिकरण आहे, जो माहितीच्या मागण्या पूर्ण करण्याबाबत निर्णय घेतो आणि त्याला न्यायालयाच्या अधिकारांसारखे अधिकार नाहीत. आयोगाने माहितीच्या हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांवर कारवाई करण्याची क्षमता असली तरी, तो न्यायालयाच्या समांतर नाही. त्यामुळे वाक्यातील माहिती चुकीची आहे आणि यासाठी योग्य उत्तर "चूक" आहे.

बरोबर पर्याय "रु. 50,000" आहे कारण माहितीच्या अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत दंडाची कमाल रक्कम रु. 25,000 आहे, परंतु काही विशेष परिस्थितींमध्ये ही रक्कम रु. 50,000 पर्यंत वाढवली जाऊ शकते. या अधिनियमाच्या अंमलबजावणीच्या प्रक्रियेत, दंडाची रक्कम संबंधित कर्तव्य धारकाच्या चुकीच्या कृतीवर आधारित असते. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की माहिती अधिकार अधिनियमाचा उद्देश पारदर्शकता वाढवणे आणि जनतेला माहिती मिळवण्याचा अधिकार देणे आहे. त्यामुळे, दंडाची रक्कम हे एक साधन आहे ज्याद्वारे कर्तव्य धारकांना त्यांच्या कर्तव्यांचा मान ठेवण्यास प्रवृत्त केले जाते. त्यामुळे बरोबर उत्तर "रु. 50,000" आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत कलम 19 व त्याचे उपकलम 1 नुसार निर्णयाच्या विरोधात दुसरे अपील 90 दिवसांच्या आत करता येते. या अधिनियमात नागरिकांना सरकारी माहिती मिळविण्याचा अधिकार दिला आहे, आणि या प्रक्रियेत अपील करण्याची कालमर्यादा निश्चित केली गेली आहे. 90 दिवसांच्या कालावधीत संबंधित व्यक्तीने अपील दाखल केले पाहिजे, ज्यामुळे ती व्यक्ती तिच्या अधिकारांची प्रभावीपणे रक्षा करू शकते. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी एक सक्षम मार्ग मिळतो, तसेच प्रशासनाच्या कार्यप्रणालीत पारदर्शिता वाढवते. त्यामुळे, 90 दिवसांची कालमर्यादा बरोबर आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 हा 'गुप्तताचा अधिकार' याचे रक्षण करणारा कायदा असलेला बरोबर उत्तर आहे. या अधिनियमाचा मुख्य उद्देश म्हणजे नागरिकांना सरकारी माहिती मिळविण्याचा अधिकार प्रदान करणे आणि त्यामुळे पारदर्शकता आणणे. या कायद्यामुळे नागरिकांना त्यांचे अधिकार, विशेषतः माहिती मिळविण्याचा अधिकार, समजून घेता येतो आणि त्यांच्या गुप्ततेचे संरक्षण होते. यामुळे प्रशासन अधिक उत्तरदायी आणि पारदर्शक बनते. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या सरकारी कामकाजाबाबत माहिती मिळवणे सोपे होते, ज्यामुळे सक्षम नागरिकत्वाला प्रोत्साहन मिळते. त्यामुळे, 'गुप्तताचा अधिकार' याचे रक्षण करणारा कायदा म्हणून माहितीचा अधिकार अधिनियम महत्त्वाचा आहे.

माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत न्यायालयांच्या अधिकारतेस आडकाठी करण्यात आलेली नाही. यामुळे "वरीलपैकी कोणतेही नाही" हा पर्याय बरोबर आहे. या अधिनियमात न्यायालये आणि न्यायालयीन प्रक्रिया याबाबत विशेष नियम व शर्ते नाहीत, ज्यामुळे सार्वजनिक माहितीच्या अधिकारांचा वापर कार्यरत असलेल्या न्यायालयीन प्रक्रियेवर प्रभाव टाकू शकेल. याचे मुख्य कारण म्हणजे न्यायालये स्वतंत्र असतात आणि त्यांचे निर्णय प्रकरणाच्या मूलभूत बाबींवर आधारित असतात. त्यामुळे, माहिती अधिकार अधिनियम न्यायालयीन कार्यपद्धतीला बाधा आणणार नाही, म्हणून बरोबर उत्तर "वरीलपैकी कोणतेही नाही" असे आहे.

बरोबर पर्याय "प्रकरण चार" आहे कारण माहितीच्या अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत प्रकरण चार राज्य माहिती आयोगाशी संबंधित आहे. या प्रकरणात राज्य माहिती आयोगाच्या संरचनेची, कार्यपद्धतीची आणि अधिकारांची माहिती दिलेली आहे. यामध्ये राज्य माहिती आयोगाच्या सदस्यांची नेमणूक, त्यांचे कार्य, आणि आयोगाच्या कामकाजाच्या नियमांची माहिती समाविष्ट आहे. या अधिनियमाचा मुख्य उद्देश म्हणजे सरकारी माहितीला सार्वजनिक करण्यास प्रोत्साहन देणे आणि त्यामुळे नागरिकांना माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान करणे, ज्यामुळे पारदर्शकता साधता येईल. त्यामुळे प्रकरण चार हा अधिनियमाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे जो राज्य माहिती आयोगाच्या कार्यप्रणालीसाठी अत्यावश्यक आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 हा मुख्यतः सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कामकाजात पारदर्शकता आणण्यासाठी पारित करण्यात आला. या अधिनियमाचे उद्दिष्ट लोकशाहीत माहितीच्या हक्काचे संरक्षण करणे आणि नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव करून देणे आहे. सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कामकाजातील पारदर्शकता म्हणजे सरकार आणि इतर सार्वजनिक संस्थांच्या निर्णय प्रक्रियेत नागरिकांचा सहभाग वाढवणे, जेणेकरून ते त्यांच्या अधिकारांचा उपयोग करून माहिती मागवू शकतील. त्यामुळे, "सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कामकाजात पारदर्शकता आणणे" हा पर्याय बरोबर आहे. हा अधिनियम माहितीची उपलब्धता सुनिश्चित करून लोकांना अधिकार देतो, ज्यामुळे लोकशाहीत विश्वास वाढतो आणि सरकारच्या कार्यप्रणालीत पारदर्शकता येते.

राज्य मुख्य माहिती आयुक्तांची आणि राज्य माहिती आयुक्तांची नियुक्ती राज्यपाल माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 15(3) प्रमाणे केली जाते. या कलमात स्पष्ट करण्यात आले आहे की प्रत्येक राज्यातील माहिती आयुक्तांची नियुक्ती राज्यपालांच्या अधीन राहून करण्यात येते. यामुळे, राज्यपाल कोणत्याही व्यक्तीला या भूमिकेसाठी नियुक्त करण्याचा अधिकार ठेवतो, जो माहितीच्या हक्काच्या अंमलबजावणीसाठी आवश्यक आहे. कलम 15(3) च्या आधारे, राज्यपालांना याबाबत निर्णय घेण्याची परवानगी असते, ज्यामुळे या नियुक्ती प्रक्रियेला औपचारिकता आणि वैधता प्राप्त होते. म्हणून "15(3)" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "वरीलपैकी सर्व" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 2 (झ) अन्वये 'अभिलेख' या संज्ञेत दस्तऐवज, हस्तलिखित, फाईल, मायक्रोफिल्म आणि प्रतिरूप प्रत यांचे समावेश होतो. यामध्ये संगणकाद्वारे किंवा कोणत्याही उपकरणाद्वारे तयार केलेले साहित्य देखील अंतर्भूत आहे. हे सर्व घटक माहितीच्या स्वरूपात उपलब्ध असून, त्यामुळे नागरिकांना माहिती मिळवण्याच्या अधिकाराचा उपयोग करता येतो. या अधिनियमाचा उद्देश सरकारी माहितीची पारदर्शकता आणि नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करणे आहे. त्यामुळे, 'अभिलेख' या संज्ञेत दिलेल्या सर्व पर्यायांचा समावेश असल्याने "वरीलपैकी सर्व" हा योग्य पर्याय आहे.

बरोबर पर्याय "राज्यपाल किंवा त्यांनी नियुक्त केलेला त्यांचा प्रतिनिधी" आहे कारण भारतीय राज्य माहिती आयोगाच्या नियमांनुसार, राज्य माहिती आयुक्त हे त्यांच्या पदावर नियुक्तीपूर्वी राज्यपाल किंवा राज्यपालांच्या प्रतिनिधीसमोर शपथ घेतात. ही शपथ प्रक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्यामुळे आयुक्तांची कार्यपद्धती आणि जबाबदारी स्पष्ट होते. राज्यपाल हे राज्यातील सर्वोच्च कार्यकारी अधिकारी आहेत आणि त्यांच्या समोर शपथ घेणे हे संविधानेनुसार आवश्यक आहे. अन्य पर्याय योग्य नाहीत कारण सर्वोच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश, उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश किंवा भारताचे राष्ट्रपती हे या प्रक्रियेत समाविष्ट नसतात. त्यामुळे योग्य उत्तर हे राज्यपाल किंवा त्यांच्या नियुक्त प्रतिनिधीसमोर शपथ घेणे आहे.

बरोबर पर्याय "ब, ड" आहे कारण राज्य माहिती आयोगाच्या संरचनेमध्ये "राज्य मुख्य माहिती आयुक्त" असतो आणि "आवश्यक असतील त्याप्रमाणे दहापेक्षा अधिक नसतील इतके राज्य माहिती आयुक्त" असण्याची तरतूद आहे. राज्य माहिती आयुक्त हे माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या अंतर्गत कार्यरत असलेल्या आयोगाचे प्रमुख असतात, ज्यांचे कार्य माहितीच्या अधिकाराचा प्रभावी अंमलबजावणी करणे आहे. आयोगातील सदस्यांची संख्या दहापेक्षा अधिक असू शकत नाही, त्यामुळे हे प्रमाणित करणे आवश्यक आहे की आयोगात एक सुसंगत कार्यप्रणाली असावी. त्यामुळे, बरोबर उत्तर म्हणून "ब, ड" हा पर्याय योग्य आहे.

"राष्ट्रीय संशोधन केंद्र" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या परिशिष्ट II मध्ये सतर्कता आणि सुरक्षिततेसाठी प्रस्थापित केलेल्या संस्थांच्या यादीत या संस्थेचा समावेश नाही. या अधिनियमामध्ये विविध सरकारी संस्थांचा उल्लेख आहे, जे माहितीच्या सुलभतेसाठी कार्य करतात, परंतु "राष्ट्रीय संशोधन केंद्र" यामध्ये सतर्कता आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टिकोनातून प्रस्थापित केलेली नाही. त्यामुळे हा पर्याय इतर पर्यायांपेक्षा वेगळा आहे. इतर सर्व पर्याय सतर्कता आणि सुरक्षिततेसाठी प्रस्थापित केलेल्या संस्थांचा भाग आहेत, म्हणून "राष्ट्रीय संशोधन केंद्र" हा बरोबर उत्तर ठरतो.

बरोबर पर्याय "(अ), (ब), (ड) फक्त" आहे, कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत अर्जाची काही विशिष्ट आवश्यकता आहेत. सर्वात प्रथम, अर्ज लिखित स्वरूपात किंवा इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून असावा लागतो, जो विधान अ मध्ये दिला आहे. दुसरे, अर्जासोबत ठरवून दिलेली फी असावी, पण दारिद्र्य रेषेखालील अर्जदारांसाठी फी नाही, हे विधान ब मध्ये स्पष्टपणे सांगितले आहे. तिसरे, अर्जात अर्जदाराची संपर्क साधण्यापुरती वैयक्तिक माहिती दिलेली असावी, ज्यामुळे माहिती मिळवणाऱ्याला संपर्क साधता येतो, हे विधान ड मध्ये उल्लेखित आहे. मात्र, विधान क मध्ये अपेक्षित माहिती मागण्याची कारणे देणे आवश्यक नाही, त्यामुळे ते चुकीचे आहे. त्यामुळे "(अ), (ब), (ड) फक्त" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "48 तासात" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत, व्यक्तीच्या स्वातंत्र्यासंदर्भातील माहितीची मागणी केल्यास ती माहिती संबंधित अधिकाऱ्यांनी 48 तासांच्या आत उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. या अधिनियमाचा उद्देश लोकांना माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान करणे आणि सरकारी पारदर्शकता वाढवणे आहे. स्वातंत्र्याशी संबंधित माहिती महत्त्वाची असते, त्यामुळे ती जलद उपलब्ध करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे लोकांची माहितीच्या अधिकारावर विश्वास ठेवण्याची भावना वाढते आणि सरकारी यंत्रणांमध्ये जबाबदारी निर्माण होते. त्यामुळे, "48 तासात" हा बरोबर पर्याय आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अन्वये, जम्मू काश्मीर राज्यात हा अधिनियम लागू नाही, कारण जम्मू काश्मीर विशेष दर्जा असलेल्या राज्यांपैकी एक आहे आणि त्यावर स्वतंत्र कायदे लागू होतात. त्यामुळे, "अ" वाक्य बरोबर आहे. तथापि, "ब" वाक्य चुकीचे आहे कारण या अधिनियमाची अंमलबजावणी त्वरित झाली नाही. या अधिनियमाची अंमलबजावणी काही कालावधीसाठी आणि काही परिस्थितींमध्ये विलंबाने झाली. यामुळे "अ वाक्य बरोबर असून ब चुकीचे आहे" हा पर्याय योग्य आहे. सामान्यपणे, माहितीचा अधिकार अधिनियम नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारांचा वापर करण्यास सक्षम करतो, ज्यामुळे शासनाच्या पारदर्शकतेला आणि उत्तरदायित्वाला प्रोत्साहन मिळते.

"वरील सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 चा उद्देश माहितीच्या स्वातंत्र्यावर आधारित आहे. या अधिनियमामुळे नागरिकांना माहिती मिळविण्याचा अधिकार बहाल केला जातो, जो सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कामकाजातील पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढवण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव होते आणि सरकारी कार्यपद्धतींमध्ये सुधारणा करण्यास प्रोत्साहन मिळते. तसेच, या अधिनियमाद्वारे सार्वजनिक प्राधिकरणांमध्ये माहिती सुलभता सुनिश्चित केली जाते, जेणेकरून जनतेला त्यांच्या प्रश्नांची उत्तरे लवकर मिळू शकतील. त्यामुळे, या सर्व उद्देशांचा समावेश "वरील सर्व" पर्यायात केला गेला आहे.

बरोबर पर्याय 18 आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 18 मध्ये माहिती आयोगाचे अधिकार आणि कार्य स्पष्टपणे वर्णन करण्यात आलेले आहे. या कलमांतर्गत आयोगाला माहितीच्या मागण्या स्वीकारणे, तक्रारींचे निवारण करणे आणि सार्वजनिक प्राधिकृत्यांच्या कार्यपद्धतीची माहिती मिळविणे याबाबत अधिकार आहेत. हे कलम आयोगाला माहितीच्या पारदर्शकतेसाठी आवश्यक उपाययोजना करण्याची परवानगी देते, ज्यामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यास मदत होते. त्यामुळे, कलम 18 हे माहिती आयोगाच्या कार्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे आणि यामुळेच बरोबर उत्तर "18" आहे.

बरोबर पर्याय "तीस" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार, जर कोणतीही व्यक्ती राज्य जन माहिती अधिकाऱ्याच्या निर्णयामुळे व्यथित झाली असेल, तर तिला त्या निर्णयाची माहिती मिळाल्यानंतर तीस दिवसांच्या आत अपील करण्याचा अधिकार आहे. या अधिनियमात दिलेल्या सुस्पष्ट वेळेची मर्यादा सुनिश्चित करते की नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या अधिकारासाठी तात्काळ कारवाई करण्याची संधी मिळेल. यामुळे माहिती आयुक्ताच्या निर्णयांविरोधात अपील प्रक्रियेतून योग्य न्याय मिळविणे सुनिश्चित होते. इतर पर्याय योग्य नाहीत कारण ते या अधिनियमाच्या कालमर्यादेशी संबंधित नाहीत. त्यामुळे योग्य उत्तर म्हणजे तीस दिवस.

"वरील सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 2 (F) नुसार माहितीच्या व्याख्येमध्ये अभिलेख, दस्तऐवज, ज्ञापने, ई-मेल, अभिप्राय आणि सूचना यासारख्या सर्व गोष्टींचा समावेश होतो. या अधिनियमाचा उद्देश नागरिकांना माहिती सहजपणे उपलब्ध करून देणे आहे, जेणेकरून ते आपल्या अधिकारांचा वापर करू शकतील आणि सरकारी कार्यप्रणालीवर लक्ष ठेवू शकतील. यामुळे प्रशासनिक पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढते. त्यामुळे या सर्व बाबींचा समावेश केल्याने नागरिकांना विविध प्रकारची माहिती मिळवण्याची संधी उपलब्ध होते, ज्यामुळे माहितीच्या अधिकाराची संपूर्ण व्याप्ती स्पष्ट होते.

बरोबर पर्याय "फक्त (अ) आणि (ड) बरोबर" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 चा मुख्य उद्देश शासकीय कामात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व यास प्रोत्साहन देणे तसेच भ्रष्टाचारावर अंकुश लावणे आहे. या कायद्याद्वारे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची माहिती मिळवण्यास मदत केली जाते, ज्यामुळे शासकीय कार्यप्रणालीत पारदर्शकता येते. तसेच, या कायद्याच्या माध्यमातून भ्रष्टाचारविरोधी उपाययोजना सुदृढ होतात, ज्यामुळे सरकारी कार्यालयांचे कार्य अधिक उत्तरदायी बनते. इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या विचारांमध्ये शासकीय कार्यालयांवर नियंत्रण ठेवणे किंवा हस्तक्षेप करण्याचे अधिकार कमी महत्त्वाचे आहेत आणि त्यामुळे ते या कायद्याच्या मुख्य उद्देशांचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत. त्यामुळे बरोबर उत्तर हे फक्त (अ) आणि (ड) आहे.

बरोबर पर्याय "अ, ब" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 अन्वये 'विहीतफ' म्हणजे समुचित शासन आणि सक्षम प्राधिकरण यांच्याद्वारे तयार केलेले नियम. 'समुचित शासन' म्हणजे सरकारी यंत्रणांचा कार्यप्रवृत्तीत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित करणे, तर 'सक्षम प्राधिकारी' हे ते यंत्रणांचे प्रतिनिधी आहेत जे माहितीच्या अधिकाराची अंमलबजावणी करतात आणि या नियमांचे पालन करतात. या दोन घटकांच्या सहकार्याने माहिती मिळविण्याच्या प्रक्रियेत लोकांना सुलभता आणि विश्वास मिळतो. त्यामुळे या दोन्ही घटकांचे महत्त्व अधिनियमाच्या कार्यान्वयनात स्पष्ट आहे.

बरोबर पर्याय "फक्त क आणि ड" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 चा मुख्य उद्देश सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या कार्यशैलीमध्ये पारदर्शकता आणणे आणि माहितीच्या अधिकारास प्रोत्साहन देणे आहे. यामध्ये राज्य आणि केंद्रीय माहिती आयोगांची स्थापना करणे, तसेच लाचखोरपणाच्या केसांमध्ये शासकीय अधिकाऱ्यांना शिक्षेची तरतूद करणे यांचा समावेश आहे. तथापि, समाजातील विविध दुर्बल घटकांना "आर्थिक आरक्षण" देण्यासाठी लढा देणे हे या अधिनियमाचे उद्दिष्ट नाही, तर हे एक वेगळे सामाजिक व आर्थिक मुद्दे आहेत. त्यामुळे, पर्याय क आणि ड यांचा या अधिनियमाशी संबंध नाही आणि हेच कारण आहे की ते बरोबर आहेत.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मधील कलम 3 ही माहितीच्या हक्काची हमी प्रत्येक भारतीय नागरिकाला देते, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. या कलमात स्पष्टपणे सांगितले आहे की, प्रत्येक नागरिकाला सरकारी माहिती मिळवण्याचा हक्क आहे, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या अधिकारांची जागरूकता आणि पारदर्शकता साधता येते. कलम 3 नुसार, माहितीच्या अधिकारामुळे नागरिकांना प्रशासनातील अडचणी आणि गैरव्यवहारांबाबत माहिती विचारण्याचा आणि मिळवण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. यामुळे लोकशाही प्रक्रिया मजबूत होते आणि सरकारी संस्थांची जवाबदारी वाढते, ज्यामुळे जनतेचा विश्वास वाढतो. त्यामुळे कलम 3 हे या अधिनियमाचे एक महत्त्वाचे अंग ठरते.

बरोबर उत्तर "15.06.2005" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 यास भारताचे राष्ट्रपतींनी 15 जून 2005 रोजी संमती दिली. हा अधिनियम माहितीच्या पारदर्शकतेसाठी महत्त्वपूर्ण आहे आणि नागरिकांना सरकारी माहिती मिळवण्याचा अधिकार प्रदान करतो. यामुळे प्रशासनामध्ये पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व येते, ज्यामुळे लोकशाही मूल्यांना बळकटी मिळते. या अधिनियमामुळे नागरिक सरकारी कामकाजावर कृतीशीलपणे प्रभाव टाकू शकतात आणि त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करू शकतात. त्यामुळे 15 जून 2005 हा तिथी या संदर्भात योग्य आहे आणि यामुळेच हा पर्याय बरोबर आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाने 'माहिती अधिकार'चा अर्थ सांगितला आणि असा निकाल दिला की तो अधिकार संविधानातील आर्टिकल 19 (1) (अ) मध्ये समाविष्ट आहे हे बरोबर आहे. आर्टिकल 19 (1) (अ) अंतर्गत, प्रत्येक भारतीय नागरिकाला व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि माहिती मिळविण्याचा अधिकार आहे, ज्यामुळे तो सरकारी कार्यप्रणाली आणि निर्णय प्रक्रियेतील पारदर्शकतेसाठी आवश्यक माहिती प्राप्त करू शकतो. माहितीचा अधिकार या आर्टिकलच्या अंतर्गत मानला जातो कारण तो व्यक्तीच्या विचार, भाषण आणि माहितीच्या अधिकाराचे समर्थन करतो. त्यामुळे, माहितीचा अधिकार हे लोकशाहीत एक मूलभूत घटक आहे, जो नागरिकांना त्यांच्या हक्कांसाठी आवाज उठविण्याची संधी प्रदान करतो.

बरोबर पर्याय "अनुसूची दुसरी" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये गुप्तचर आणि सुरक्षा संस्थांच्या माहितीच्या खुलासाला अपवाद म्हणून मान्यता दिली आहे, आणि हा अपवाद अनुसूची दुसरीत निर्दिष्ट केलेला आहे. या अनुसूचीनुसार, काही संवेदनशील माहिती जसे की गुप्तचर माहिती, राष्ट्रीय सुरक्षा याबाबतची माहिती, आणि इतर संबंधित गोष्टींना माहिती अधिकार अधिनियमाच्या अंमलबजावणीपासून वगळले जाते. त्यामुळे, गुप्तचर आणि सुरक्षा संस्था स्थापन करण्याची तरतूद आणि त्या संबंधित माहितीचा खुलासा याबाबतचा अपवाद या अनुसूचीत स्पष्टपणे दर्शविला गेला आहे. त्यामुळे "अनुसूची दुसरी" हा बरोबर पर्याय आहे.

"5" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, प्रत्येक माहिती आयुक्त पदधारणाच्या दिनांकापासून 5 वर्षांच्या कालावधीसाठी आपले पद धारण करतो. या अधिनियमांतर्गत, माहिती आयुक्तांची नियुक्ती सरकारद्वारे केली जाते आणि त्यांना एक निश्चित कालावधी दिला जातो, ज्यामुळे त्यांच्या कार्यक्षमतेवर स्थिरता राहते. 5 वर्षांच्या या कालावधीमुळे आयुक्तांना त्यांच्या कार्याची सुसंगतपणे अंमलबजावणी करण्याची संधी मिळते, तसेच योग्य निर्णय घेण्यासाठी पुरेशी वेळ देखील उपलब्ध होते. यामुळे, या पदाच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा होते आणि त्यामुळे माहितीचा अधिकार अधिक प्रभावीपणे लागू केला जातो.

बरोबर पर्याय "4 3 1 2" आहे, कारण यामध्ये दिलेल्या जोड्या योग्य आहेत. "क" च्या "अ" म्हणजे माहितीचा अधिकार - व्याख्या, यासाठी कलम 2 योग्य आहे, कारण या कलमात माहितीचा अधिकार स्पष्ट केला आहे. "क" च्या "ब" म्हणजे माहिती देण्यापासून अपबाद, यासाठी कलम 8 लागू आहे, कारण या कलमात माहिती दिली जाणार नाही अशा परिस्थितींचा उल्लेख आहे. "क" च्या "क" म्हणजे विनंती अर्ज निकाली काढणे, यासाठी कलम 7 योग्य आहे, कारण या कलमात अर्जाच्या प्रक्रियेवर प्रकाश टाकला आहे. "क" च्या "ड" म्हणजे केंद्रीय माहिती आयोग, यासाठी कलम 12 योग्य आहे, कारण या कलमात आयोगाच्या स्थापनेची माहिती आहे. त्यामुळे या जोडीने अधिनियमाच्या विविध कलमांचा योग्य संदर्भ दिला आहे.

बरोबर पर्याय "फक्त (अ)" आहे कारण अंमलीपदार्थ विरोधी यंत्रणा ही माहिती अधिकार कायदा 2005 च्या कक्षेतून वगळली गेली आहे. या यंत्रणेतील माहिती सार्वजनिक करण्यास प्रतिबंध आहे, कारण यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण होऊ शकतो. याउलट, राज्याने निर्मित विद्यापीठे आणि केंद्राने निर्मित विद्यापीठे माहिती अधिकार कायद्याच्या कक्षेत येतात आणि त्यामुळे त्यांच्याकडून माहिती मागवली जाऊ शकते. यामुळे "फक्त (अ)" हा पर्याय योग्य ठरतो, कारण अन्य दोन्ही पर्याय माहिती अधिकार कायद्याच्या अंतर्गत येतात आणि त्यांना वगळण्यात आलेले नाही. त्यामुळे अंमलीपदार्थ विरोधी यंत्रणा हा एकटाच पर्याय आहे जो या कायद्याच्या कक्षेतून वगळलेला आहे.

माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 प्रमाणे सर्वोच्च न्यायालयाचे सक्षम अधिकारी म्हणून भारताचे प्रमुख न्यायमूर्ती ओळखले जातात. अदालतीतील सर्वोच्च पदावर असलेले न्यायमूर्ती नागरिकांच्या अधिकारांची माहिती मिळवण्यासाठी आणि त्यांचा संरक्षण करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. यामुळे, न्यायालयाच्या कार्यपद्धतींमध्ये पारदर्शकता आणण्यासाठी आवश्यक असलेली माहिती उपलब्ध होते. भारताचे प्रमुख न्यायमूर्ती हे न्यायालयाच्या निर्णय प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका निभावतात, ज्यामुळे त्यांचा हा दर्जा माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत योग्य आहे. अन्य पर्याय, जसे महालेखा परीक्षक, महान्याय प्रतिनिधी किंवा भारताचे राष्ट्रपती, यांना या संदर्भात सक्षम अधिकाऱ्याचे स्थान नाही.

माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत दिलेल्या कोणत्याही आदेशाच्या संबंधात कोणताही दावा अर्ज किंवा इतर कार्यवाही दाखल करण्याचा अधिकार "वरीलपैकी कोणालाही नाही" हा पर्याय बरोबर आहे. हा अधिनियम माहितीच्या अधिकारासाठी एक स्वतंत्र मंच प्रदान करतो, जिथे लोक माहिती मागवू शकतात, परंतु यामध्ये कोणत्याही न्यायालयामध्ये अपील करण्याची प्रक्रिया स्पष्टपणे सांगितलेली नाही. याचा अर्थ असा की, माहिती अधिकार अधिनियमाविषयीच्या निर्णयांवर न्यायालयाचा थेट हस्तक्षेप नाही. त्यामुळे, याचा उपयोग करण्यासाठी नागरिकांना संबंधित माहिती आयोगाकडे जाण्याची आवश्यकता आहे, ज्यामुळे याच मुद्दयावर न्यायालयात दाव्याची गरज भासत नाही. त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे.

बरोबर पर्याय कलम 8 आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 8 अंतर्गत काही माहिती प्रकट करण्यास मनाई आहे. या कलमाचा उद्देश संवेदनशील माहितीच्या संरक्षणासाठी आहे, जसे की राष्ट्रीय सुरक्षेची माहिती, वैयक्तिक गोपनीयता, तसेच न्यायालयीन प्रक्रियेशी संबंधित माहिती. कलम 8 मध्ये स्पष्ट केले आहे की काही प्रकारची माहिती सार्वजनिक पद्धतीने उपलब्ध करणे योग्य नाही, ज्यामुळे व्यक्तींच्या अधिकारांचे आणि सुरक्षेचे संरक्षण केले जाते. त्यामुळे, कलम 8 हे माहितीच्या अपवादांच्या संदर्भात महत्त्वाचे आहे आणि यामुळेच बरोबर उत्तर "कलम 8" आहे.

बरोबर पर्याय "वैधानिक अधिकार" आहे, कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत एक वैधानिक अधिकार म्हणून मानला जातो. या कायद्यात नागरिकांना सरकारी संस्थांकडून माहिती मिळवण्याचा अधिकार दिला आहे, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित होते. हा अधिकार भारतीय संविधानाच्या तरतुदींवर आधारित आहे, परंतु तो एक मूलभूत अधिकार म्हणून नाही, तर एक कायद्यातून दिला गेलेला अधिकार आहे. त्यामुळे "संविधानात्मक अधिकार" किंवा "घटनात्मक अधिकार" या पर्यायांचे स्पष्टीकरण योग्य नाही, कारण माहितीचा अधिकार एक विशेष कायद्यातून अस्तित्वात आला आहे. वरील सर्व माहिती लक्षात घेतल्यास, वैधानिक अधिकार हा योग्य उत्तर आहे.

"5 दिवसात" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 च्या कलम 6(3)(i) नुसार, जनअधिकारीने त्याच्याकडे आलेला अर्ज त्याच्या अधिकार क्षेत्रात असलेल्या योग्य अधिकाऱ्याकडे 5 दिवसांच्या आत पाठवून द्यावा लागतो. हा नियम माहितीच्या सुलभतेसाठी आणि नागरिकांच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी महत्वाचा आहे. यामुळे नागरिकांना त्यांच्या माहितीच्या मागण्या लवकर आणि प्रभावीपणे पूर्ण करण्यास मदत होते. इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या वेळांच्या तुलनेत 5 दिवसांची वेळ अधिक योग्य आहे, कारण हा अधिनियम जलद आणि कार्यक्षम माहितीच्या आदानप्रदानावर जोर देतो. यामुळे "5 दिवसात" हा पर्याय योजनेशी सुसंगत आहे.

बरोबर पर्याय "त्रयस्थ पक्ष" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 11 अंतर्गत त्रयस्थ पक्षाच्या संदर्भात अर्ज निकाली काढण्याची प्रक्रिया स्पष्ट आहे. या कलमामध्ये माहितीच्या गोपनीयतेच्या बाबतीत त्रयस्थ पक्षाच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्याबाबत मार्गदर्शन केले जाते. यामध्ये, माहिती मिळविणार्‍या व्यक्तीच्या माहितीच्या मागण्या आणि ती माहिती सार्वजनिक प्राधिकरणाकडून पाठवली जातात. तथापि, या प्रक्रियेत त्रयस्थ पक्षाचे महत्त्व आहे, कारण ते त्या माहितीच्या अधिकाराची शुद्धता आणि सार्वजनिक हिताचे संरक्षण सुनिश्चित करतात. त्यामुळे, कलम 11 अंतर्गत त्रयस्थ पक्ष हा योग्य पर्याय आहे.

1990 मध्ये माहितीच्या अधिकार चळवळ सुरू झाली जेव्हा मजदूर किसान शक्ती संघटनेने राजस्थानमधील दुष्काळ निवारणाच्या कामांसंबंधी नोंदी आणि कामगारांचे लेखे यांची मागणी केली होती. या संघटनेने पारदर्शकता आणि सार्वजनिक माहितीच्या अधिकारांसाठी लढा दिला, ज्यामुळे सहकारी कामकाज आणि सरकारी कामकाजामध्ये लोकांची सहभागिता वाढली. माहिती अधिकाराची चळवळ लोकशाहीच्या मजबूत होण्यासाठी महत्त्वाची ठरली, कारण याने नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून दिली आणि सरकारी यंत्रणांवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत केली. यामुळे, "मजदूर किसान शक्ती संघटना" हा पर्याय योग्य आहे, कारण हाच संघटन माहिती अधिकार चळवळीत महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

"बरोबर पर्याय 30 दिवस आहे" कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार जनमाहिती अधिकाऱ्याने मागितलेली माहिती 30 दिवसांच्या आत प्रदान करणे आवश्यक आहे. या अधिनियमात माहितीच्या मागण्या कशा हाताळल्या जातात याची स्पष्टता आहे आणि यामध्ये सर्वसामान्य नागरिकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळवण्यासाठी एक निश्चित कालावधी दिला आहे. 30 दिवसांच्या आत माहिती दिली न गेल्यास, संबंधित अधिकारी जबाबदार ठरवले जाऊ शकतात आणि ती प्रक्रिया अधिकाऱ्याच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून आहे. त्यामुळे, योग्य उत्तर "30 दिवस" म्हणून ओळखले जाते, जेणेकरून माहितीची उपलब्धता सुनिश्चित केली जावी.

"48 तासात" हा पर्याय बरोबर आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नुसार, जर मागितलेली माहिती एखाद्या व्यक्तीच्या जीवन किंवा स्वातंत्र्यासह संबंधित असेल, तर ती माहिती 48 तासांच्या आत उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. या अधिनियमाद्वारे, नागरिकांना त्वरित माहिती मिळण्याचा हक्क आहे, विशेषत: जेव्हा त्यांचा जीव किंवा स्वातंत्र्य धोक्यात असतो. त्यामुळे, 48 तासांची ही कालमर्यादा अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण ती लोकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि तात्काळ कारवाईसाठी उपयुक्त ठरते. यामुळे, नागरिकांना त्यांच्या समस्यांवर जलद उपाय मिळण्यास मदत होते, आणि हा पर्याय यासाठी योग्य आहे.

2005 च्या माहिती अधिकाराच्या कायद्याची सर्व उद्दिष्टे आहेत, त्यामुळे "सर्व उद्दिष्टचे आहेत" हा पर्याय योग्य आहे. माहिती अधिकार अधिनियमाचा मुख्य उद्दिष्ट सरकारी कार्यामध्ये पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढवणे, नागरिकांना आवश्यक माहिती पुरवणे आणि लाचलुचपत थांबवणे आहे. यामुळे लोकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव होऊन शासनाच्या कार्यपद्धतींमध्ये सुधारणा करता येते. गुप्तता पाळणे हे देखील एक महत्त्वाचे अंग आहे, कारण काही माहिती गुप्त राखणे अनिवार्य आहे. त्यामुळे, सर्व उद्दिष्टे यामध्ये समाविष्ट आहेत आणि हा पर्याय योग्य ठरतो.

माहितीच्या अधिकाराखाली माहितीची मागणी संगणकीय विद्युत आणि मौखिक दोन्ही प्रकारे असू शकते, हा पर्याय बरोबर आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम 2005 नागरिकांना माहिती मागण्याचा अधिकार प्रदान करतो, ज्यात विविध स्वरूपात माहितीची मागणी केली जाऊ शकते. संगणकीय विद्युत मागणीच्या माध्यमातून, व्यक्ती स्थानिक सरकारी कार्यालयांद्वारे किंवा ऑनलाईन पोर्टलवर माहिती मागवू शकतात. तसेच, मौखिक मागणी करूनही माहिती मिळवता येते, जी अधिक सोपी आणि त्वरित प्रक्रिया आहे. त्यामुळे, या दोन्ही माध्यमांचा उपयोग माहिती मिळवण्यासाठी केला जाऊ शकतो, आणि त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर पर्याय "कलम 6(3)" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या या कलमांतर्गत, जन माहिती अधिकारी दुसऱ्या सार्वजनिक प्राधिकरणाशी संबंधित अर्ज हस्तांतरित करू शकतात. हा कलम अर्जाच्या हस्तांतरण प्रक्रियेला नियमबद्ध करतो आणि प्रशासनाच्या पारदर्शकतेसाठी महत्त्वपूर्ण आहे. यामुळे अर्जदाराला आवश्यक माहिती मिळविण्यासाठी योग्य ठिकाणी मार्गदर्शन मिळते. या प्रक्रियेमुळे सुसंगतपणे माहिती मिळविण्यासाठी आवश्यकतेनुसार आपल्या अर्जाचे हस्तांतरण होऊ शकते, ज्यामुळे माहिती मिळविण्याची प्रक्रिया अधिक प्रभावी बनते. त्यामुळे कलम 6(3) योग्य पर्याय आहे, कारण ते माहितीच्या हक्काच्या कार्यान्वयनास मदत करते.

"अ, ड" हा पर्याय बरोबर आहे कारण राज्य माहिती मुख्य आयुक्त पुनर्नियुक्तीस पात्र नसतात, हे माहिती अधिकार अधिनियम 2005 मध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेले आहे. याशिवाय, 'त्रयस्थ पक्ष' या संज्ञेत सार्वजनिक प्राधिकरणांचा समावेश होतो, ज्यामुळे माहितीच्या अधिकाराच्या कार्यान्वयनात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व यांना वाव मिळतो. त्यामुळे, या दोन विधाने योग्य आहेत. दुसरीकडे, मुख्य माहिती आयुक्तांच्या पुनर्नियुक्तीची आणि तोंडी माहिती विचारण्याबाबतची तरतूद याबाबतच्या विधानांमध्ये तथ्य नाही, ज्यामुळे ते पर्याय चुकीचे ठरतात. त्यामुळे अ व ड हे योग्य आहेत आणि यामुळे उत्तर "अ, ड" हा पर्याय बरोबर आहे.

केंद्रीय माहिती आयोग किंवा राज्य माहिती आयोगास कोणत्याही बाबींची चौकशी करताना दिवाणी न्यायालयाचे अधिकार निहीत आहेत. माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत आयोगांना संबंधित माहिती मिळविण्यासाठी आवश्यक असे सर्व अधिकार आहेत, ज्यामध्ये सुनावणी घेणे, साक्षीदारांना बोलावणे आणि दस्तऐवजांची चौकशी करणे यांचा समावेश आहे. दिवाणी न्यायालयांचे अधिकार या संदर्भात महत्त्वाचे आहेत कारण त्यांच्याकडे नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी आहे आणि ते न्यायालयीन प्रक्रियेत समाविष्ट असलेल्या बाबींची चौकशी करू शकतात. या प्रक्रियेत आयोगाची भूमिका महत्त्वाची असून, त्यांच्याकडे दिलेल्या अधिकारांमुळे ते प्रभावीपणे कार्य करू शकतात. त्यामुळे, दिवाणी न्यायालयाचे अधिकार योग्य आहेत हे निश्चित करण्यास मदत होते.

बरोबर उत्तर "फक्त ब आणि क" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत 'त्रयस्थ पक्ष' म्हणजे त्या व्यक्तीला संदर्भित करते जो माहिती मिळवण्यासाठी विनंती करतो आणि सार्वजनिक प्राधिकरण म्हणजे सरकारी संस्थांना यामध्ये समाविष्ट केले जाते. 'त्रयस्थ पक्ष' असेल तर तो नागरिक किंवा कोणतीही अन्य व्यक्ती असू शकते, जी माहिती मिळवण्यासाठी अर्ज करते. यामुळे, 'त्रयस्थ पक्ष' हा शब्द त्या संदर्भात योग्य आहे. इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या विधानांमुळे हे स्पष्ट होते की 'सदऱ कार्यालय व्यतिरिक्त पक्ष' आणि 'समुचित शासन' हे 'त्रयस्थ पक्ष' यासंदर्भात योग्य नाहीत, त्यामुळे फक्त ब आणि क हे पर्याय योग्य ठरतात.

बरोबर पर्याय "दिवाणी न्यायालय" आहे कारण माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत केंद्रीय माहिती आयोगाला तक्रारींची चौकशी करण्यासाठी दिवाणी न्यायालयाच्या समान अधिकारांची उपलब्धता आहे. आयोगाला आवश्यकतेनुसार साक्षीदारांना बोलावणे, दस्तऐवजांची मागणी करणे आणि माहिती गोळा करण्याचा अधिकार आहे, जो दिवाणी न्यायालयाच्या प्रक्रिया नियमांप्रमाणे आहे. हा समान अधिकार आयोगाला कार्यक्षमतेने चौकशी करण्यास आणि संबंधित माहिती मिळवण्यास मदत करतो. त्यामुळे, माहिती अधिकाराच्या मुद्द्यांवर प्रभावीपणे कार्यवाही करणे शक्य होते. इतर पर्यायांच्या संदर्भात, ते आयोगाच्या कार्यपद्धतीसाठी योग्य नाहीत.

माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मधील कलम 19 नुसार जन माहिती अधिकाऱ्याच्या निर्णयामुळे व्याधित झालेली कोणतीही व्यक्ती 30 दिवसांमध्ये अपील करू शकते हा पर्याय बरोबर आहे. या अधिनियमामुळे नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांची जाणीव होऊन कसे त्यांच्या समस्यांचे निराकरण करता येईल, याबाबत स्पष्टता मिळते. 30 दिवसांचा कालावधी अपील करण्यासाठी दिला जातो, ज्यामुळे व्यक्तींना त्यांच्या हक्कांची व जोखडांवरील नियंत्रणाची सुस्पष्टता मिळते. हे नागरिकांना न्याय मिळवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्रक्रियेत सक्रियपणे भाग घेण्यास प्रोत्साहित करते, ज्यामुळे पारदर्शकता व उत्तरदायित्व वाढते. यामुळे लोकशाहीला बळकटी प्राप्त होते आणि सरकारी व्यवस्थेमध्ये सुधारणा साधता येते.

माहिती अधिकार अधिनियम 2005 च्या अंतर्गत कोणतीही अडचण उद्भवल्यास ती दूर करण्याचे अधिकार केंद्र सरकाराला आहेत. केंद्र सरकार माहितीच्या अधिकाराचे कार्यान्वयन आणि अंमलबजावणीसाठी मुख्य जबाबदार आहे. त्यामुळे त्याला संबंधित नियम व प्रक्रिया निश्चित करण्याची आणि आवश्यकतेनुसार सुधारणा करण्याची क्षमता असते. केंद्र सरकार नागरिकांच्या माहितीच्या अधिकारांचे संरक्षण करण्यासाठी उपाययोजना करते आणि जर माहिती मिळवण्यात अडचण येत असेल, तर ती अडचण दूर करण्यासाठी योग्य मार्गदर्शन प्रदान करते. यामुळे, केंद्र सरकार हा पर्याय योग्य आहे, कारण याच्याकडे अडचणी दूर करण्याचे अधिकृत अधिकार आहेत, जे माहितीच्या अधिकाराच्या उद्देशांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

बरोबर पर्याय "दोनदा" आहे. माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 नुसार, नागरिकांना माहिती मिळवण्यासाठी प्रथम सूचना अधिकारी (PIO) कडे अर्ज करणे आवश्यक आहे. जर अर्जकर्ता या अधिकाऱ्याच्या उत्तराने समाधानी नसेल किंवा माहिती मिळवण्यात अडचणी आल्या असतील, तर तो अपील करण्याचा हकदार आहे. या अधिनियमात दोन स्तरांवर अपील करण्याची व्यवस्था आहे; प्रथम अपील अधिकृत माहितीसाठी नियुक्त अधिकाऱ्याकडे आणि जर ते समाधानकारक नसेल, तर दुसरे अपील अपीलेट अधिकाऱ्याकडे करता येते. त्यामुळे, नागरिकांना माहिती मिळवण्यासाठी योग्य प्रक्रियेच्या माध्यमातून दोनदा अपील करण्याचा अधिकार आहे.

बरोबर पर्याय "शासकीय गुपिते अधिनियम, 1923" आहे कारण माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 मध्ये कलम 22 अंतर्गत शासकीय गुपिते अधिनियमाच्या प्रावधानांवर प्रभावी परिणाम झाला आहे. या अधिनियमामुळे सरकारी माहितीच्या पारदर्शकतेची पातळी वाढली आहे आणि लोकांना त्यांच्या अधिकारांचा उपयोग करून माहिती प्राप्त करण्याची संधी मिळाली आहे. शासकीय गुपिते अधिनियम 1923 नुसार काही माहिती गुप्त ठेवली जाऊ शकते, मात्र माहितीचा अधिकार अधिनियम या चुकीच्या गुप्ततेवर बंधने आणतो आणि सार्वजनिक हिताच्या दृष्टिकोनातून माहिती खुली करण्याची जबाबदारी ठरवतो. त्यामुळे या संदर्भात कलम 22 योग्य ठरते.

बरोबर पर्याय "माहिती आयुक्तांचे सेवा नियम व अटी" आहे, कारण दुरुस्ती अधिनियम, 2019 ने माहिती अधिकार अधिनियम, 2005 च्या अंतर्गत माहिती आयुक्तांच्या नियुक्ती व त्यांच्या सेवेसंबंधी नियम आणि अटींमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले. या दुरुस्तीने माहिती आयुक्तांच्या कार्यकाळाची वयाची मर्यादा आणि त्यांच्या सेवा अटींमध्ये स्पष्टता आणली, ज्यामुळे या पदासाठीची प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि प्रभावी झाली. यामुळे माहिती अधिकाराच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा झाली आणि नागरिकांना अधिक चांगली सेवा प्रदान करण्याच्या हेतूने आवश्यक ती बदल करण्यात आले. अशा प्रकारे, या बदलांनी माहिती आयुक्तांच्या कार्यक्षमतेवर सकारात्मक परिणाम केला आहे.