46 महाराष्ट्राचा भूगोल महाराष्ट्रातील नद्या 1 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 1. खालील नकाशात दर्शविलेले नदीचे खोरे ओळखा. (राज्यसेवा मुख्य, 2016) A) कृष्णाचे खोरे B) भीमेचे खोरे C) गोदावरीचे खोरे D) उल्हासचे खोरे नकाशात दर्शविलेले नदीचे खोरे कृष्णाचे खोरे आहे कारण त्यात कृष्णा नदी आणि तिच्या उपनद्यांचा समावेश आहे. हे महाराष्ट्राचे सर्वात मोठे नदीखोरे आहे आणि त्याचा पूर्वेकडील भाग उत्तर-दक्षिण दिशेत पसरलेला आहे. 2 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 2. खालीलपैकी कोणत्या नदीला कोल्हापूर जिल्हयाची जीवनदायीनी म्हणतात ? (ASO. पूर्व, 2016) A) वारणा B) वेदगंगा C) कृष्णा D) पंचगंगा पंचगंगा ही कोल्हापूर जिल्ह्यातील मुख्य नदी आहे. ती कृष्णा नदीची उपनदी आहे आणि कृष्णा, वारणा, कोयना, तुळशी आणि बाणगंगा या पाच नद्यांच्या संगमातून तयार होते. ही नदी कोल्हापूर शहरातून वाहते आणि जिल्ह्यातील शेतीला पाणीपुरवठा करते. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण: कृष्णा ही एक मोठी नदी आहे जी कोल्हापूर जिल्ह्याच्या सीमेवरून वाहते परंतु ती जिल्ह्याची मुख्य नदी नाही. वारणा ही पंचगंगेची उपनदी आहे. वेदगंगा ही कोल्हापूर जिल्ह्यातून वाहणारी एक छोटी नदी आहे. 3 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 3. कृष्णा नदी प्रणालीसाठी खालीलपैकी उपनद्यांचा योग्य पर्याय निवडा (वनसेवा मुख्य, 2017) A) भिमा, घटप्रभा, पंचगंगा, कोयना B) कोयना,घटप्रभा, वैनगंगा, पैनगंगा C) भिमा, कोयना, पंचगंगा, वैनगंगा D) पैनगंगा, वैनगंगा, पंचगंगा, भिमा कृष्णा नदी प्रणालीमध्ये भिमा, घटप्रभा, पंचगंगा आणि कोयना ही उपनद्या आहेत. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत: पैनगंगा गोदावरी नदीची उपनदी आहे. वैनगंगा ही गोदावरी प्रणाली आणि प्रणहिता नदीची उपनदी आहे. 4 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 4. योग्य जोडया लावा. जलविद्युत प्रकल्प नदी अ) येलदरी 1. वेलवंडी ब) वरसगांव 2. प्रवरा क) घाटघर 3. पूर्णा ड) भाटघर 4. मोसे (Tech. Asst. 2016) A) 4 3 2 1 B) 4 2 3 1 C) 3 4 2 1 D) 1 2 3 4 बरोबर उत्तर आहे :- 3 4 2 1. घाटघर जलविद्युत प्रकल्प पूर्णा नदीवर आहे भाटघर जलविद्युत प्रकल्प मोसे नदीवर आहे वरसगांव जलविद्युत प्रकल्प प्रवरा नदीवर आहे येलदरी जलविद्युत प्रकल्प वेलवंडी नदीवर आहे 5 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 5. पैनगंगा-वर्धा व वैनगंगा नद्यांच्या संगमानंतर तयार होणा-या सामायिक नदी प्रवाहाला - - - - - म्हणतात. (Tech.Asst. 2013) A) मांजरा B) प्राणहिता C) इंद्रावती D) पूर्णा प्राणहिता ही बरोबर उत्तर आहे. कारण पैनगंगा-वर्धा आणि वैनगंगा नद्यांचा संगम झाल्यानंतर तयार होणारा सामायिक नदी प्रवाह म्हणजे प्राणहिता नदी आहे. या संगमानंतर प्राणहिता नदी गोदावरी नदीला मिळते. इंद्रावती, मांजरा आणि पूर्णा या नद्या प्राणहिता नदीच्या उपनद्या नाहीत. 6 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 6. खालील धरण प्रकल्पांचा क्रम त्यांच्या असलेल्या द.ल.घ.मी. क्षमते प्रमाणे चढत्या क्रमाने लावा. अ) वारणा ब) भाटघर क) जायकवाडी ड) पेंचतोतलाडोह इ) भंडारदरा (PSI पूर्व, 2016) A) इ,ब,अ,क,ड B) क,ड,अ,ब,ई C) इ,ब,अ,ड,क D) ब,इ,अ,ड,क बरोबर उत्तर आहे - इ, ब, अ, ड, क. या पर्यायांमध्ये धरणांची क्षमता खालीलप्रमाणे आहे: भंडारदरा: 1264 दलघमी भाटघर: 1139 दलघमी वारणा: 1019 दलघमी पेंचतोतलाडोह: 758 दलघमी जायकवाडी: 495 दलघमी म्हणून, दलघमी क्षमतेच्या चढत्या क्रमाने क्रम असा आहे: जायकवाडी, पेंचतोतलाडोह, वारणा, भाटघर आणि भंडारदरा. 7 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 7. महाराष्ट्रातील - - - - - ही सर्वात लांब नदी आहे. (Clerk/Typist मुख्य,2017) A) कृष्णा B) गोदावरी C) वैनगंगा D) तापी महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी गोदावरी आहे. गोदावरी ही भारतातील सर्वात मोठ्या नद्यांपैकी एक असून महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी आहे. कृष्णा ही दुसरी सर्वात लांब नदी असून तापी आणि वैनगंगा या नद्या तुलनेने लहान आहेत. 8 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 8. - - - - - ही उल्हास नदीची उपनदी आहे ? (STI मुख्य, 2016) A) काळू B) सावित्री C) दहिसर D) वैतरणा उल्हास नदीची एक प्रमुख उपनदी 'काळू' नदी आहे. वैतरणा, सावित्री आणि दहिसर या नद्या उल्हास नदीच्या उपनद्या नाहीत. 9 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 9. खालीलपैकी कोणती डोंगर रांग ही नर्मदा खोरे आणि तापी नदीचे खोरे या दरम्यान जल-विभाजक आहे ? (Agri पुर्व 2011) A) विंध्या B) अरवली C) सहयाद्री D) सातपुडा सातपुडा ही डोंगर रांग नर्मदा खोरे आणि तापी नदीच्या खोऱ्यांदरम्यान एक जल-विभाजक आहे. सातपुडा ही एक सुमारे 1,200 किमी लांबची डोंगररांग आहे जी मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि गुजरात राज्यांमधून जाते. ही रांग नर्मदा नदीच्या खोऱ्याला दक्षिणेकडील तापी नदीच्या खोऱ्यापासून वेगळे करते आणि पाण्याचा प्रवाह या दोन्ही नद्यांकडे वळवते. 10 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 10. खालीलपैकी कोणत्या नदीचे खोरे कोळसा उत्पादनाच्या दृष्टीने महत्वाचे आहे ? (PSI मुख्य, 2012) A) पांगोळी B) वाघ C) वैनगंगा D) वर्धा वर्धा नदीचे खोरे कोळसा उत्पादनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे कारण त्याच्या आसपास चंद्रपूर आणि यवतमाळ जिल्ह्यांमध्ये विपुल कोळसा साठे आहेत. या भागातील कोळी खाणी विद्युत निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कोळशाचा मोठा स्त्रोत आहेत, त्यामुळे वर्धा नदीचे खोरे महाराष्ट्रातील कोळसा उत्पादनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. 11 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 11. खालीलपैकी कोणती भीमा नदीची उपनदी नाही ? (PSI Mains 2020) A) इंद्रावती B) इंद्रायणी C) सीना D) नीरा इंद्रावती नदी ही भीमा नदीची उपनदी नाही. ती गोदावरी नदीची उपनदी आहे. इंद्रायणी, नीरा आणि सीना या तिन्ही नद्या भीमा नदीच्या उपनद्या आहेत. 12 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 12. अ) महाराष्ट्रातील नदी प्रणाल्यांचे सर्वात मोठे क्षेत्र गोदावरी असून, सर्वात कमी नर्मदा नदीचे आहे. ब) गोदावरी नदी खालोखाल क्षेत्र भिमानदी प्रणालीचे क्षेत्रफह असून,त्या खालोखाल कोकणातील नदी प्रणाल्यांचा क्रमांक लागतो. वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहेत ? (PSI मुख्य, 2014) A) अ बरोबर ब चूक B) अ आणि ब बरोबर C) अ आणि ब चूक D) अ चूक ब बरोबर महाराष्ट्राच्या नदी प्रणाल्यांमध्ये गोदावरीचा सर्वात मोठा जलस्रोत आहे. तर नर्मदा नदीचा जलस्रोत सर्वात कमी आहे. त्यामुळे पर्याय अ बरोबर आहे. पण पर्याय ब चूक आहे. कारण खालोखाल येणाऱ्या नदी प्रणालीचे क्षेत्रफळ भिमानदी नाही, तर कृष्णा नदीचे आहे. गोदावरी नदीच्या खालोखाल कृष्णा नदी प्रणालीचा क्रमांक लागतो, त्यानंतर कोकणातील नदी प्रणालीचा. 13 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 13. अ) अजंठा डोंगररांग तापी आणि गोदावरी खोरी वेगळी करते. ब) अजंठा डोंगररांग पश्चिम घाटातून चांदूर डोंगराच्या माध्यमातून निघते (PSI मुख्य, 2014) A) ब बरोबर अ चूक B) दोन्ही अ आणि ब बरोबर C) अ बरोबर ब चूक D) न अ बरोबर न ब बरोबर पर्याय दोन्ही अ आणि ब बरोबर आहे कारण अजंठा डोंगररांग तापी आणि गोदावरी खोरीला वेगळी करते आणि ते पश्चिम घाटातून चांदूर डोंगराच्या माध्यमातून बाहेर पडते. 14 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 14. खाली प्रस्तुत माहितीवरुन डोंगररांगा ओळखा. अ) गोदावरी व तापी नद्यांची जलविभाजक. ब) ही डोंगररांगा तुटक-तुटक असून तिची सर्वसाधारण दिशा ही पश्चिम-पूर्व आहे. क) पूर्वेस मंद उतार तर पश्चिमेस तीव्र उतार आहे. ड) पूर्वे कडे उंची कमी होत आहे. (STI मुख्य,2015) A) सातमाळा-अजिंठा B) शंभू - महादेव C) हिंगोली - मुदखेड डोंगर D) हरिश्चंद्र - बालाघाट सातमाळा-अजिंठा हे उत्तर बरोबर आहे कारण दिलेल्या माहितीनुसार डोंगररांग गोदावरी आणि तापी नद्यांमधील जलविभाजक आहे, पश्चिम-पूर्व दिशेला आहे, पूर्वेकडे कमी उंच आहे आणि पश्चिमेकडे तीव्र उतार आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते दिलेल्या सर्व वैशिष्ट्यांशी जुळत नाहीत. 15 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 15. खालीलपैकी कोणत्या पाच नद्यांनी मिळून पंचगंगा नदी बनली आहे ? अ) कुंभी, कासारी ब) वारणा, वेरळा, कडवी क) दुधगंगा, वेदगंगा ड) भोगावती, तुळशी, सरस्वती (Clerk मुख्य 2015) A) ब आणि क B) क आणि ड C) अ आणि क D) अ आणि ड बरोबर उत्तर आहे : अ आणि ड कुंभी, कासारी या नद्यांनी मिळून पंचगंगा नदी बनली आहे. वारणा, वेरळा, कडवी या नद्या मिळून भीमा नदी बनवितात, पंचगंगा नदी नाही. दुधगंगा, वेदगंगा या नद्या मिळून कृष्णा नदी बनवितात, पंचगंगा नदी नाही. भोगावती, तुळशी, सरस्वती या नद्यांनी मिळून पंचगंगा नदी बनली आहे. 16 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 16. येरला नदी खो-यातील खालीलपैकी कोणते जलसिंचन प्रकल्प आहेत ? (ASO मुख्य, 2016) A) वेळीव, शाळगांव, करडवळी B) वरुज, मायनी,भाकूचीवाडी C) टाक, काकूरडे, अंतरी D) वानगांव, वालूज, भांबरडे वरुज, मायनी आणि भाकूचीवाडी हे जलसिंचन प्रकल्प येरला नदीच्या खोऱ्यात आहेत. वानगांव, वालूज, भांबरडे, टाक, काकूरडे, अंतरी, वेळीव, शाळगांव आणि करडवळी ही जलसिंचन प्रकल्प येलदरी, पांढरा, तळेगण, मुळा, सिना, घोड नदी, कृष्णा आणि पंचगंगा नद्यांच्या खोऱ्यात आहेत. 17 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 17. योग्य जोडया लावा . स्तंभ अ (नदी ) स्तंभ ब (उगम) अ) पेनगंगा 1. गोमंतक शिखर ब) कृष्णा 2. बुलढाणा रांग क) तुंगभद्रा 3. ब्रहमगिरी ड) कावेरी 4. महाबळेश्वर (राज्यसेवा मुख्य 2019) A) 4 2 1 3 B) 2 4 1 3 C) 2 3 1 4 D) 2 4 3 1 बरोबर उत्तर: 2 4 1 3 '' पेनगंगा नदी:'' महाराष्ट्रातील बुलढाणा रांग येथून उगम पावते. '' कृष्णा नदी:'' महाराष्ट्रातील महाबळेश्वर येथून उगम पावते. '' तुंगभद्रा नदी:'' महाराष्ट्रातील ब्रह्मगिरी येथून उगम पावते. '' कावेरी नदी:'' महाराष्ट्राच्या सीमेबाहेर गोमंतक शिखरावरून उगम पावते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते नद्यांच्या उगमस्थानाशी जुळत नाहीत. 18 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 18. गोदावरी व भीमा नद्यांची खोरी कोणत्या पर्वत रांगेने वेगळी झाली आहे ? (ASO मुख्य, 2011) A) सातमाळा B) हरिश्चंद्र-बालाघाट C) गावीलगड D) अजिंठा हरिश्चंद्र-बालाघाट ही पर्वतरांग गोदावरी आणि भीमा नद्यांच्या खोऱ्यांना वेगळे करते. ही पर्वतरांग महाराष्ट्राच्या पश्चिम आणि मध्य भागात आहे, तर सातमाळा ही महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागात, अजिंठा महाराष्ट्राच्या उत्तर-पश्चिम भागात आणि गावीलगड महाराष्ट्राच्या पूर्व भागात आहे. 19 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 19. 74 पूर्व रेखांशावर महाराष्ट्रातील नद्यांचा उत्तरेकडून दक्षिणेकडे क्रम निवडा. अ) गिरना ब) नीरा क) कुकडी ड) कोयना (ASOमुख्य 2018) A) अ,क,ब,ड B) ड,क,ब,अ C) अ,ब,क,ड D) अ,क,ड,ब बरोबर उत्तर '' अ,क,ब,ड'' आहे कारण: 74 पूर्व रेखांशावर उत्तरेकडून दक्षिणेकडे नद्यांचा क्रम खालीलप्रमाणे आहे: 1. कुकडी 2. कोयना 3. नीरा 4. गिरना 20 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 20. खालीलपैकी कोणती वर्धा नदीची उपनदी आहे ? (Excise पूर्व, 2017) A) निरगुडा B) मन्याड C) गिरजा D) सिंदफणा निरगुडा वर्धा नदीची उपनदी आहे कारण ती वर्धा नदीला मिळते. मन्याड ही गोदावरी नदीची उपनदी आहे, सिंदफणा ही पेंढारी नदीची उपनदी आहे आणि गिरजा ही तापी नदीची उपनदी आहे. 21 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 21. - - - - - व - - - - - या नद्यांचा संयुक्त प्रवाह नेवासा येथे गोदावरील नदीस मिळतो. अ) मुळा व मुठा ब) मुळा व प्रवरा क) प्रवरा व वैनगंगा ड) इंद्रायणी व निरा (Clerk /Typist मुख्य, 2017) A) अ फक्त बरोबर B) ड फक्त बरोबर C) अ आणि क बरोबर D) ब फक्त बरोबर मुळा नदी ही प्रवरा नदीला मिळते आणि नंतर त्यांचा संयुक्त प्रवाह शेवटी नेवासाजवळ गोदावरी नदीला येऊन मिळतो. या संयुक्त प्रवाहामध्ये वैनगंगा किंवा इंद्रायणी-निरा नद्यांचा समावेश होत नाही, त्यामुळे पर्याय क आणि ड चुकीचे आहेत. पर्याय अ फक्त अयोग्य आहे कारण मुठा नदी मुळा नदीला मिळत नाही. त्यामुळे योग्य उत्तर ब फक्त बरोबर आहे. 22 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 22. खालीलपैकी कोणत्या एका गटातील नद्या पश्चिमघाटात उगम पाठूवन पश्चिमेकडे जातात? (ASO मुख्य, 2011) A) काळू, गिरना, कुंडलिका B) तापी, सावित्री, काळू C) सावित्री, काळू, उल्हास D) सावित्री, उल्हास, गोदावरी बरोबर उत्तरः सावित्री, काळू, उल्हास. या पर्यायातील सर्व नद्या पश्चिम घाटात उगम पावतात आणि पश्चिमेकडे वाहतात. इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या नद्या पश्चिम घाटात उगम पावत नाहीत किंवा त्या पश्चिमेकडे वाहत नाहीत. उदाहरणार्थ, तापी नदी सातपुडा पर्वतरांगामध्ये उगम पावते आणि पूर्वेकडे वाहते. गोदावरी नदी सह्याद्री पर्वतरांगामध्ये उगम पावते आणि पूर्वेकडे वाहते. 23 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 23. कोकणच्या नकाशामध्ये नदी दाखविलेली आहे. तिचे नाव काय ? (Tax.Asst. 2015) A) कुंडलिका B) सावित्री C) मुचकुंदी D) जगबुडी कोकणच्या नकाशात दाखवलेली नदी जगबुडी आहे कारण ही नदी कोकणच्या ठाणे जिल्ह्यात वाहते, तर सावित्री, कुंडलिका आणि मुचकुंदी नद्या कोकणातील इतर जिल्ह्यांमधून वाहतात. 24 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 24. यादी I व यादी II ची योग्य जुळणी करुन खालील दिलेल्या अंक प्रणालीतून (Codes) बरोबर उत्तर शोधून काढा. यादी I अ) कोकणचे किनारी मैदान ब) कृष्णा खोरे क) तापी खोरे ड) गोदावरी खो-याचा वरचा प्रदेश यादी II 1. ज्वारी, गहू, ऊस 2. भात, नारळ, आंबे 3. ज्वारी, बाजरी, दूध 4. कापूस व तेलबिया (राज्यसेवा मुख्य,2013) A) 2 4 1 3 B) 2 1 3 4 C) 2 3 1 4 D) 2 3 4 1 यादी I आणि II च्या योग्य जुळणीसाठी, कोकण किनारी मैदानाचा संबंध नारळ, आंबे या पिकांशी आहे (2). कृष्णा खोऱ्यामध्ये ज्वारी, बाजरी आणि दूध उत्पादन होते (3). तापी खोर कापूस आणि तेलबिया पिकांसाठी ओळखले जाते (4). गोदावरी खोऱ्याचा वरचा प्रदेश गहू, ऊस आणि ज्वारी पिकवताना दिसतो (1). 25 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 25. सुधागड जिल्हयाचे पाली हे मुख्यालय खालीलपैकी कोणत्या नदीच्या काठावर वसले आहे ? (राज्यसेवा मुख्य, 2017) A) सावित्री B) आंबा C) भोगावती D) उल्हास पोली हे महाराष्ट्राच्या पालघर जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. आणि पालघर जिल्हा आंबा नदीच्या काठावर वसलेला आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: - सावित्री नदी रत्नागिरी आणि रायगड जिल्ह्यांच्या सीमेवर वाहते. - उल्हास नदी ठाणे आणि रायगड जिल्ह्यांतून वाहते. - भोगावती नदी सातारा जिल्ह्यातून वाहते. 26 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 26. आपण महाराष्ट्रामध्ये पश्चिमेकडून पूर्वेकडे जातो तेव्हा विविध नद्यांची खोरी पार करतो. त्यांचा क्रम खालीलप्रमाणे कोणता (ASO पूर्व, 2011) A) वैनगंगा, भीमा, सीना, सावित्री B) भीमा,वैनगंगा, सीना, सावित्री C) सावित्री, भीमा, सीना, वैनगंगा D) वैनगंगा, सीना, भीमा,सावित्री पश्चिमेकडून पूर्वेकडे जाताना, आपण प्रथम सावित्री नदीच्या खोऱ्यातून जातो, त्यानंतर भीमा, त्यानंतर सीना आणि शेवटी वैनगंगा नदीच्या खोऱ्यातून जातो. त्यामुळे बरोबर उत्तर पर्याय "सावित्री, भीमा, सीना, वैनगंगा" आहे. 27 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 27. कोकण विभागातील नद्यांचा उत्तरेकडून दक्षिणेकडे असणारा क्रम लावा. अ) वैतरणा ब) सावित्री क) उल्हास ड) वशिष्टी (Excise पूर्व, 2017) A) ब, ड, अ, क B) अ, क, ब, ड C) अ,क,ड,ब D) क, अ, ब, ड पर्याय अ, क, ब, ड हा योग्य उत्तर आहे कारण हा कोकण विभागातील नद्यांचा उत्तरेकडून दक्षिणेकडे असणारा क्रम आहे. वैतरणा नदी उत्तरेकडील सर्वात वर आहे, त्याखाली उल्हास नदी आहे. त्याखाली सावित्री नदी आहे आणि सर्वात दक्षिणेला वशिष्टी नदी आहे. 28 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 28. योग्य जोडया लावा. नदीखोरे सरासरी पर्जन्य अ) प्रवरा 1. 932 मिमी ब) पूर्णा 2. 846 मिमी क) मांजिरा 3. 797 मिमी ड) मानेर 4. 606मिमी (Tech Asst. 2016) A) 3 1 2 4 B) 4 2 1 3 C) 3 4 2 1 D) 4 3 2 1 बरोबर उत्तर आहे: पर्याय - 4 3 2 1 हे उत्तर बरोबर आहे कारण: '' मानेर नदी'' अहमदनगर जिल्ह्यातून वाहते आणि तिचा वार्षिक सरासरी पर्जन्य 606 मिमी आहे. '' मांजिरा नदी'' सोलापूर जिल्ह्यातून वाहते आणि तिचा वार्षिक सरासरी पर्जन्य 797 मिमी आहे. '' पूर्णा नदी'' जालना आणि बीड जिल्ह्यांमधून वाहते आणि तिचा वार्षिक सरासरी पर्जन्य 846 मिमी आहे. '' प्रवरा नदी'' अहमदनगर आणि पुणे जिल्ह्यांमधून वाहते आणि तिचा वार्षिक सरासरी पर्जन्य 932 मिमी आहे. 29 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 29. सातपुडा पर्वतरांगामुळे - - - - - व - - - - - नद्यांची खोरी वेगळी झाली आहेत. (STI पूर्व, 2012) A) गोदावरी व भीमा B) भीमा वकृष्णा C) तापी व पूर्णा D) नर्मदा व तापी सातपुडा पर्वतरांगामुळे नर्मदा आणि तापी नद्यांच्या खोऱ्या वेगळ्या झाल्या आहेत. या पर्वतरांगेमुळे नर्मदा नदी उत्तर दिशेला आणि तापी नदी दक्षिण दिशेला वाहते. त्यामुळे या दोन नद्यांच्या खोऱ्या एकमेकांहून वेगळ्या झाल्या आहेत. 30 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 30. खालीलपैकी गटात न बसणारी नदी शोधा (PSI मुख्य, 2014) A) गिरणा B) सीना C) दूधगंगा D) पंचगंगा गिरणा ही एकमेव नदी आहे जी कृष्णा नदीच्या खोऱ्याशी संबंधित नाही. दूधगंगा, पंचगंगा आणि सीना या नद्या कृष्णा नदीच्या उपनद्या आहेत तर गिरणा ही तापी नदीची उपनदी आहे. 31 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 31. योग्य जोडया लावा. नदी शहर अ)पांझरा 1. गंगाखेड ब) कयाधू 2. पवनार क)धाम 3.हिंगोली ड)गोदावरी 4. धुळे (Tax.Asst.पूर्व 2017) A) 4 3 2 1 B) 4 3 1 2 C) 1 2 4 3 D) 2 4 3 1 पांझरा पवनार येथून वाहते, कयाधू धुळे येथून वाहते, धाम हिंगोली येथून वाहते आणि गोदावरी गंगाखेड येथून वाहते. 32 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 32. खाली दिलेल्या प्रमुख नद्या त्यांच्या उपनदीशी जुळवा आणि खाली दिलेल्यांमधून योग्य पर्याय निवडा. प्रमुख नदी उपनदी अ) गोदावरी 1. निरा ब) नर्मदा 2. जगबुडी क) भिमा 3. येरला ड) वशिष्ठी 4. आसना 5.उदाई (Tax Asst. मुख्य, 2017) A) 4 2 3 1 B) 2 4 3 1 C) 2 3 4 1 D) 4 5 1 2 गोदावरीची उपनदी उदाई आहे. नर्मदाची उपनदी आसना आहे. भिमाची उपनदी येरला आहे. वशिष्ठीची उपनदी निरा आहे. उर्वरित पर्याय जुळत नाहीत कारण जगबुडी सिंधू नदीची उपनदी आहे. 33 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 33. महाराष्ट्रातील खालील खाडयांचा दक्षिणेकडून उत्तरेकडे योग्य क्रम लिहा. (STI पूर्व, 2016) A) तेरेखोल, विजयदुर्ग, दाभोळ, राजापुरी B) राजापुरी, तेरेखोल, विजयदर्ग, दाभोळ C) दाभोळ, राजापुरी, तेरेखोल, विजयदुर्ग D) विजयदुर्ग, दाभोळ, राजापुरी, तेरेखोल तेरेखोल, विजयदुर्ग, दाभोळ आणि राजापुरी या खाड्या महाराष्ट्राच्या किनाऱ्यावर दक्षिणेकडून उत्तरेकडे आढळतात. त्यामुळे "तेरेखोल, विजयदुर्ग, दाभोळ, राजापुरी" हा क्रम बरोबर आहे, कारण तो दक्षिणेकडून उत्तरेकडे असलेल्या खाड्यांचे प्रतिनिधित्व करतो. 34 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 34. दक्षिणेकडून उत्तरेकडे खालील नद्यांचा कोणता क्रम बरोबर आहे ? (राज्यसेवा मुख्य, 2018) A) वारणा, कृष्णा, भिमा,निरा B) कृष्णा,वारणा, भिमा,निरा C) वारणा, कृष्णा,निरा, भिमा D) भिमा, निरा, कृष्णा, वारणा कृष्णा नदी महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी नदी आहे आणि सर्वात दक्षिणेकडे वाहते. वारणा नदी कृष्णेच्या उत्तरेला आणि निरा वारणेच्या उत्तरेला वाहते. भिमा नदी सर्वात उत्तरेला वाहते. म्हणून, वारणा, कृष्णा, निरा आणि नंतर भिमा असा नद्यांचा योग्य क्रम आहे. 35 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 35. तापी नदी कोणत्या जिल्हयातून गुजरात राजत प्रवेश करते ? (ASO मुख्य, 2017) A) धुळे B) नाशिक C) जळगांव D) नंदुरबार तापी नदी नंदुरबार जिल्ह्यातील शहादा तालुक्यातून गुजरात राज्यात प्रवेश करते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: जळगांव जिल्ह्यातून पूर्णा नदी गुजरात राज्यात प्रवेश करते. नाशिक जिल्ह्यातून गोदावरी नदी गुजरात राज्यात प्रवेश करते. धुळे जिल्ह्यातून गिरणा नदी गुजरात राज्यात प्रवेश करते. 36 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 36. 'पुर्णा' नदी प्रकल्पांतर्गत पुर्णा नदीवर बांधलेली दोन धरणे कोणती आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य,2015) A) येलदरी व सिध्देश्वर B) खडकवासला व उजनी C) जायकवाडी व पानशेत D) कावेरी व उजनी पुर्णा' नदी प्रकल्पांतर्गत पुर्णा नदीवर येलदरी व सिध्देश्वर ही दोन धरणे बांधली आहेत. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: कावेरी आणि उजनी धरणे कृष्णा नदीवर बांधलेली आहेत. खडकवासला धरण मुळा नदीवर आहे. जायकवाडी धरण गोदावरी नदीवर आहे आणि पानशेत धरण मुळा नदीवर आहे. 37 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 37. खालीलपैकी पुर्णा नदीच्या उजव्या तिरावरील कोणत्या उपनद्या आहेत ? अ) काटेपुर्णा ब) बिसवा क) भूलेश्वर ड) शहानूर (STI Mains Oct, 2022) A) अ आणि ब B) क आणि ड C) अ, ब आणि क D) ब आणि क पूर्णा नदीच्या उजव्या किनाऱ्यावरील उपनद्यांमध्ये शहानूर आणि भूलेश्वर यांचा समावेश होतो. काटेपुर्णा ही पूर्णा नदीची डावी उपनदी आहे, तर बिसवा ही भूलेश्वरची उपनदी आहे. 38 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 38. भीमाव गोदावरी नद्यांची खोरी खालील पर्वत रांगामुळे अलग होतात. (ASO मुख्य, 2013) A) सातपुडा B) अजिंठा C) बालाघाट D) महादेव भीमा नदी आणि गोदावरी नदीच्या खोऱ्यांना बालाघाट पर्वतरांगा वेगळे करते कारण ही रांग या नद्यांच्या वाहकांमध्ये पाणी विभाजक म्हणून कार्य करते. याचा अर्थ असा की पाऊस पडल्यावर, एका बाजूला पडणारे पाणी भीमा नदीच्या खोऱ्यात वाहते तर दुसऱ्या बाजूला पडणारे पाणी गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात वाहते. महादेव, सातपुडा आणि अजिंठा पर्वतरांगा या नद्यांच्या वाहकांमध्ये पाणी विभाजक म्हणून कार्य करत नाहीत, त्यामुळे त्यांचे खोरे वेगळे होत नाहीत. 39 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 39. खालीलपैकी कोणती नदी गोदावरी खो-याचा भाग नाही ? (संयुक्त गट 'ब' पूर्व 2018) A) प्रवरा B) तेरणा C) मांजरा D) भातसा तेरणा, प्रवरा आणि मांजरा नद्या गोदावरी खो-यातील आहेत. भातसा नदी ही कृष्णा खो-यात आहे. त्यामुळे गोदावरी खो-याचा भाग नसलेली नदी भातसा आहे. 40 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 40. खालील कोणती महत्वाची शहरे तापी-पूर्णा खो-यात वसलेली आहेत ? अ) अमरावती, अकोला, भुसावळ ब) बुलढाणा, वर्धा, जळगांव क) धुळे, जळगांव ड) भंडारा, अमरावती, धुळे वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/त ? (Agri पुर्व 2018) A) अ आणिक क फक्त B) ब,क, आणि ड फक्त C) अ फक्त D) अ, ब, आणि ड फक्त तापी-पूर्णा खो-यातील महत्वाची शहरे आहेत अमरावती, अकोला आणि भूसावळ. या शहरांशिवाय अन्य पर्यायांमध्ये नमूद केलेली शहरे या खोऱ्याचा भाग नाहीत. 41 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 41. महाराष्ट्रातून वाहणा-या खालील नद्यांच्यादक्षिणेकडून उत्तरेकडे कोणता क्रम बरोबर आहे ? (वनसेवा मुख्य, 2017) A) तापी,गोदावरी, भीमा, कृष्णा B) भीमा, कृष्णा, तापी, गोदावरी C) कृष्णा, भीमा, गोदावरी, तापी D) गोदावरी,तापी, भीमा, कृष्णा कृष्णा, भीमा, गोदावरी आणि तापी हा दक्षिणेकडून उत्तरेकडे नद्यांचा बरोबर क्रम आहे. तापी महाराष्ट्राच्या उत्तरेकडील सीमा आहे, तर कृष्णा महाराष्ट्राच्या दक्षिणेकडील सीमा आहे. 42 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 42. कोकणातील नद्या अति वेगाने वाहतात, त्याची काही कारणे दिली आहेत. योग्य ती ओळखा. अ) पूर्वेस सहयाद्री पर्वत आहे. ब) किनारपटटीची रुंदी 30 ते 60 कि.मी. आहे. क) नद्या लांबीने अखूड टप्प्यांच्या आहेत. ड) नद्यांचे पात्र रुंद व विस्तीर्ण/विस्तृत आहेत वरीलपैकी कोणते विधाने बरोबर आहेत ? (PSI Mains July 2022) A) अ आणि ब B) फक्त ड C) अ, ब, आणि क D) ब आणि क पर्याय 'अ, ब आणि क' बरोबर आहे कारण: - पूर्वेला उंच सहयाद्री पर्वत पावसाळ्यात मुसळधार पाऊस पडल्यामुळे कोकणात अनेक नद्या निर्माण होतात. - किनारपटटी तुलनेने अरुंद (30 ते 60 किमी) असते, ज्यामुळे नद्या समुद्राला भेटण्यासाठी वेगाने वाहतात. - नद्या मुळात अखंड टप्प्यांच्या असतात, ज्यात खूप उतार असतो, जो त्यांचा वेग वाढवतो. 43 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 43. खालील नदीचे नांव ओळखा. अ) मध्य प्रदेशात उगम ब) वर्धा नदीशी संगम झाल्यावर प्राणहिता म्हणून ओळख. क) चंद्रपूर-गडचिरोली जिल्हयांचा उत्तर-दक्षिण सीमांची निर्मिती ड) पेंच व बाध हया उपनद्या (राज्यसेवा मुख्य, 2016) A) वर्धा B) इंद्रावती C) प्राणहिता D) वैनगंगा व पैनगंगा वैनगंगा व पैनगंगा हे उत्तर बरोबर आहे कारण प्रश्नमध्ये नदीच्या वैशिष्ट्ये दिली आहेत जी वैनगंगा नदीशी जुळतात. वैनगंगा नदी ही मध्य प्रदेशात उगम पावते, वर्धा नदीशी संगम झाल्यानंतर प्राणहिता म्हणून ओळखली जाते आणि चंद्रपूर-गडचिरोली जिल्हयांचा उत्तर-दक्षिण सीमा तयार करते. तसेच पेंच आणि बाध या उपनद्या वैनगंगा नदीच्या आहेत. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते प्रश्नमधील सर्व वैशिष्ट्ये पूर्ण करत नाहीत. 44 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 44. महाराष्ट्रातील नद्यांच्य काठावरील शहरे व नद्या यांच्या योग्य जोडया लावा. शहर नदी अ) पंढरपूर 1. पांझरा ब) कोल्हापूर 2. कयाधू क) धुळे 3. भीमा ड) हिंगोली 4. पंचगंगा (Tax.Asst. मुख्य, 2017) A) 3 4 1 2 B) 2 1 3 4 C) 3 2 1 4 D) 1 3 4 2 बरोबर उत्तर आहे 3 4 1 2. पंढरपूर हे भीमा नदीच्या काठावर आहे. हिंगोली हे पांझरा नदीच्या काठावर आहे. कोल्हापूर हे पंचगंगा नदीच्या काठावर आहे. धुळे हे कयाधू नदीच्या काठावर आहे. 45 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 45. महाराष्ट्रातील कोंकण प्रादेशिक विभागातील 'मध्य कोकण' मध्ये समाविष्ट होणा-या खाडया कोणत्या? (Combine 'B' 2021) A) देवगड, आचरा आणि कर्ली खाडी B) डहाणू, वसई आणि दातिवरे खाडी C) राजापूरी, बाणकोट आणि केळशी खाडी D) धरमतर, कालावल आणि तेरेखोल खाडी बरोबर उत्तर 'राजापूरी, बाणकोट आणि केळशी खाडी' आहे. मध्य कोकण हा महाराष्ट्राचा एक प्रादेशिक विभाग आहे ज्यात रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्हे समाविष्ट आहेत. राजापूरी, बाणकोट आणि केळशी या खाड्या या तीनही जिल्ह्यांच्या समुद्रकिनारपट्टीवरील आहेत, तर इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या खाड्या उत्तर कोकण किंवा दक्षिण कोकण या प्रादेशिक विभागातील आहेत. 46 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 46. चुकीचा पर्याय शोधा. अ) भीमा नदीचे खोरे हरिश्चंद्र-बालाघाट आणि शंभू-महादेव या डोंगर रांगाच्या दरम्यान आहे. ब) गोदावरी नदीचे खोरे सातमाळा-अजिंठा आणि हरिश्चंद्र बालाघाट या डोंगर रांगाच्या दम्यान आहे. क) तापी नदीचे खोरे सातमाळा-अजिंठा आणि सातपुडा डोंगर रांगाच्या दरम्यान आहे. ड) कृष्णा नदीचे खोरे शंभू-महादेव डोंगर आणि सातमाळा -अजिंठा डोंगर रांगांच्या दरम्यान आहे. (ASO पूर्व, 2013) A) फक्त अ B) अ आणि ब C) ब आणि क D) फक्त ड चुकीचा पर्याय 'ड' हा आहे. कारण कृष्णा नदीचे खोरे शंभू-महादेव आणि सातपुडा या डोंगर रांगांदरम्यान आहे, सातमाळा-अजिंठा रांगांदरम्यान नाही. 47 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 47. - - - - - हि वर्धा नदीची उपनदी आहे. (ASO पूर्व, 2011) A) पेनगंगा B) येरळा C) भीमा D) पंचगंगा पेनगंगा ही वर्धा नदीची एक उपनदी आहे. भीमा ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे, येरळा ही गोदावरी नदीची उपनदी आहे आणि पंचगंगा ही कृष्णा नदीची एक प्रमुख उपनदी आहे. 48 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 48. खालील खाडयांचा कोणता क्रम उत्तरेकडून दक्षिणेकडे बरोबर आहे ? (ASO मुख्य, 2012) A) वसई, जयगड, जैतापूर, देवगड B) वसई,जैतापूर, जयगड, देवगड C) वसई, जैतापूर, देवगड, जयगड D) वसई, जयगड, देवगड, जैतापूर उत्तर "वसई, जयगड, जैतापूर, देवगड" बरोबर आहे कारण हा उत्तर-दक्षिण क्रमांकाच्या संदर्भात खाड्यांचा बरोबर क्रम आहे. वसई सर्वात उत्तरेकडील खाडी आहे, त्याच्या नंतर जयगड, जैतापूर आणि शेवटी दक्षिणेकडील देवगड येते. 49 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 49. खाली दिलेला नकाशा नदीचे खोरे दर्शवितो. खालीलपैकी कोणत्या एका नदीचे खोरे नकाशात दाखविलेले आहे ? ( राज्यसेवा मुख्य, 2012) A) कृष्णा खोरे B) गोदावरी खोरे C) तापी- पुर्णा खोरे D) उल्हास खोरे कृष्णा नदीचे खोरे नकाशामध्ये दाखविले आहे कारण त्याची उपनद्या नकाशात दिसतात, उदा., भीमा, सीना आणि तुंगभद्रा. तापी-पुर्णा खोऱ्याला नकाशात दर्शविलेले नाही कारण त्याची उपनद्या नकाशात नाहीत. गोदावरी खोरे नकाशात दाखविलेले नाही कारण त्याची मुख्य प्रवाह नकाशात नाही. उल्हास खोरे नकाशात नाही कारण ते नद्यांचे खोरे नसून मुंबईच्या उपनगरातील एक प्रदेश आहे. 50 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 50. योग्य जोडया लावा. नदी धरण अ) दुधगंगा 1. राधानगरी ब) वेळवंडी 2. धोम क) कृष्णा 3. काळम्मावाडी ड) भोगावती 4. भाटघर (Excise मुख्य, 2017) A) 2 4 3 1 B) 3 4 2 1 C) 1 3 2 4 D) 3 2 4 1 बरोबर उत्तर आहे पर्याय 3 4 2 1. या पर्यायातील जोड्या खालीलप्रमाणे आहेत: कृष्णा - धोम भोगावती - भाटघर वेळवंडी - काळम्मावाडी दुधगंगा - राधानगरी बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण त्यात खालील चुका आहेत: पर्याय 1 3 2 4 मध्ये दुधगंगा धोम धरणशी जोडलेली आहे, जी चुकीची आहे. पर्याय 2 4 3 1 मध्ये कृष्णा धरण काळम्मावाडीशी जोडलेले आहे, जी चुकीची आहे. 51 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 51. खालील विधाने पहा. अ) प्रवरा नदी ही गोदावरीची उपनदी असून ती हरिश्चंद्र डोंगराच्या उत्तरेस स्थित आहे. ब) वर्धा आणि वैनगंगा या गोदावरी नदीच्या उपनद्या आहेत. (ASO Mains Oct. 2022) A) विधान ब बरोबर आहे B) विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत C) विधान अ आणि ब बरोबर नाहीत. D) विधान अ बरोबर आहे विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत कारण प्रवरा आणि वर्धा-वैनगंगा दोन्ही गोदावरी नदीच्या उपनद्या आहेत. प्रवरा नदी हरिश्चंद्र डोंगराच्या उत्तरेस स्थित आहे. 52 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 52. - - - - - ही मुळा नदीची उपनदी आहे. (PSI मुख्य 2018) A) पवना B) वेल C) अंबी D) कुडाळी मुळा नदीची उपनदी पवनाचा आहे. कारण पवना नदी अहमदनगर जिह्यातून वाहते आणि कोथळी येथे मुळा नदीला मिळते तर वेल, कुडाळी आणि अंबी या नद्या भीमा नदीच्या उपनद्या आहेत. 53 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 53. खालीलपैकी कोणत्या नदीखो-यात दख्खन लाव्हा (Deccan Trap) बेसॉल्टचे अधिक्य नाही ? (Agri पूर्व, 2016) A) पूर्णा B) यापैकी नाही C) तापी D) वैनगंगा वैनगंगा ही दख्खन लाव्हा बेसॉल्टपासून तयार झालेली नदीखोरे नाही. ही नदी गोंडवाना प्रदेशातून वाहते, जो प्राचीन खंडांपासून बनलेला आहे. इतर पर्याय, म्हणजे तापी, पूर्णा आणि यापैकी नाही, हे चुकीचे आहेत कारण ते सर्व दख्खन लाव्हा बेसॉल्टच्या भौगोलिक प्रदेशात वाहणारे नदीखोरे आहेत. 54 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 54. महाराष्ट्रातील खालीलपैकी कोणती नदी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहते ? (वनसेवा मुख्य, 2017) A) वैनगंगा B) पूर्णा C) गोदावरी D) तापी तापी नदी महाराष्ट्रातील एक प्रमुख नदी आहे जी पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहते. तापी नदी मध्य प्रदेशमधील मुलताई जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वतराजीत उगम पावते आणि महाराष्ट्र, गुजरात आणि तापीच्या खाडीतून पश्चिम समुद्रात विलीन होते. वैनगंगा, गोदावरी आणि पूर्णा नद्या महाराष्ट्राच्या इतर प्रमुख नद्या आहेत, परंतु त्या पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहत नाहीत. 55 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 55. हाराष्ट्रामध्ये बारमाही वाहणारी नदी कोणती ? (राज्यसेवा पूर्व, 2015) A) कावेरी B) कोणतीही नाही. C) नर्मदा D) गोदावरी महाराष्ट्रातील सर्व नद्या पावसाळ्यावर अवलंबून असतात आणि उन्हाळ्यात त्या कोरड्या होतात. त्यामुळे महाराष्ट्रात बारमाही वाहणारी कोणतीही नदी नाही. 56 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 56. उजनी धरण जलाशय व कोयना धरण जलाशय यांना अनुक्रमे - - - - - व - - - - - या नावांनीही संबोधले जाते. (Clerk मुख्य, 2015) A) यशवंतसागर व शिवाजीसागर B) यशवंतसागर व संभाजी सागर C) संभाजीसागर व शिवाजी सागर D) अमृतसागर व संभाजी सागर बरोबर उत्तर: यशवंतसागर आणि शिवाजीसागर उजनी धरण जलाशयाला यशवंतसागर या नावाने ओळखले जाते कारण ते महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या नावावर आहे. तर कोयना धरण जलाशयाला शिवाजीसागर या नावाने ओळखले जाते कारण ते छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नावावर आहे. 57 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 57. खालीलपैकी कोणत्या पर्वत रांगा गोदावरी-भिमा नद्यांची खोरी वेगळी करतात ? (ASO मुख्य, 2012) A) महादेव डोंगर B) बालाघाट डोंगर C) सातमाळ डोंगर D) अजंठा डोंगर गोदावरी आणि भीमा नद्यांच्या खोऱ्यांना वेगळा करणाऱ्या पर्वत रांगा बालाघाट डोंगर आहेत. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: - महादेव डोंगर गोदावरी-वाण-प्रवरा नद्यांची खोरी वेगळी करतात. - सातमाळ डोंगर गोदावरी-वैनगंगा नद्यांची खोरी वेगळी करतात. - अजंठा डोंगर हे पर्वत आहेत, पर्वत रांगा नाहीत. 58 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 58. खालीलपैकी कोणती नदी पूर्ववाहिनी नाही ? (PSI मुख्य, 2012) A) तापी नदी B) भिमा C) गोदावरी D) कृष्णा तापी नदी पूर्ववाहिनी नाही कारण ती अरबी समुद्राकडे पूर्वेकडे वाहत नाही. तापी नदी पश्चिमवाहिनी आहे कारण ती खंबातच्या आखातात पश्चिमेकडे वाहते. गोदावरी, कृष्णा आणि भिमा या नद्या पूर्ववाहिनी आहेत कारण त्या बंगालच्या उपसागराकडे पूर्वेकडे वाहतात. 59 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 59. खालील कोणत्या तीर्थक्षेत्राच्या ठिकाणी नदीने विशिष्ट अर्धवर्तुळाकार आकार घेतल्याने नदीचे तसे नाव पडले आहे ? (राज्यसेवा मुख्य, 2012) A) पंढरपूर B) नाशिक C) आळंदी D) देहू पंढरपूर हे उत्तम पर्याय आहे कारण तिथे भीमा नदी नंदादीप घाटाजवळ अर्धवर्तुळाकार वळण घेते. त्यामुळे या वळणाला 'चंद्रभागा' असे नाव पडले आहे. देहू, आळंदी आणि नाशिक येथील नद्या अर्धवर्तुळाकार वळण घेत नाहीत. 60 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 60. स्तंभ 'अ' मध्ये 'मुख्य नद्या' दिलेल्या आहेत आणि स्तंभ 'ब' मध्ये 'उपनद्या' दिलेल्या आहेत. त्यांच्या योग्य जोडया लावा. स्तंभ अ स्तंभ ब अ)तापी 1. भीमा ब) यमुना 2. इन्द्रावती क)गोदावरी 3. चम्बल ड)कृष्णा 4. गिरणा (वनसेवा मुख्य,2018) A) 4 3 2 1 B) 2 3 1 4 C) 4 3 1 2 D) 3 4 2 1 बरोबर उत्तर आहे: '' 4 3 2 1'' '' 4'' : गिरणा ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे. '' 3'' : चम्बल ही यमुना नदीची उपनदी आहे. '' 2'' : इंद्रावती ही गोदावरी नदीची उपनदी आहे. '' 1'' : भीमा ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे, तापी नदीची नाही. 61 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 61. खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहेत ? अ) गोदावरी नदीच्या खो-याने महाराष्ट्रातील 49- क्षेत्र व्यापलेले आहे. ब) तापी नदीच्या खो-याने महाराष्टातील 16.96 क्षेत्र व्यापलेले आहे. क) भीमा नदीला चंद्रभागा असेही म्हणतात. ड) घोड, इंद्रायणी आणि नीरा हया भीमा नदीच्या प्रमुख उपनदया आहेत. (Tech. Asst. 2016) A) फक्त अ आणि ब B) अ,ब,क आणि ड C) फक्त क आणि ड D) फक्त अ, ब आणि ड ' बरोबर उत्तर: अ, ब, क आणि ड'' '' स्पष्टीकरण:'' '' अ:'' गोदावरी नदीच्या खो-याने महाराष्ट्रातील '' 49.18%'' क्षेत्र व्यापलेले आहे. '' ब:'' तापी नदीच्या खो-याने महाराष्ट्रातील '' 16.96%'' क्षेत्र व्यापलेले आहे. '' क:'' भीमा नदीला '' चंद्रभागा'' असेही म्हणतात. '' ड:'' घोड, इंद्रायणी आणि नीरा हे '' भीमा नदीचे'' प्रमुख उपनदया आहेत. 62 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 62. राजंणखळग्यांसाठी प्रसिध्द असणारे निघोज हे ठिकाण महाराष्ट्रातील - - - - - तालुक्यात आहे. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) जुन्नर B) संगमनेर C) शिरुर D) पारनेर निघोज हे अहमदनगर जिल्ह्याच्या पारनेर तालुक्यात आहे. हे ठिकाण राजंणखळग्यांसाठी प्रसिध्द आहे. राजंणखळगे हा एका विशिष्ट प्रकारचा हातमाग वापरून विणलेला कापडप्रकार आहे. हा तालुका राजंणखळग्यांच्या उत्पादनासाठी ओळखला जातो आणि निघोज हे त्याचे एक प्रमुख केंद्र आहे. अन्य पर्याय (शिरुर, संगमनेर, जुन्नर) हे देखील अहमदनगर जिल्ह्यात असले तरी ते राजंणखळग्यांसाठी प्रसिद्ध नाहीत. 63 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 63. खालीलपैकी कोणती नदी पश्चिम वाहिनी नाही ? (ASO पूर्व, 2011) A) शास्त्री B) तानसा C) काेयना D) वैतरणा कोयना नदी पूर्व वाहिनी आहे, तर वैतरणा, तानसा आणि शास्त्री नद्या पश्चिम वाहिनी आहेत. 64 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 64. पंचगंगा आणि कृष्णा या नद्यांच्या संगमावर - - - - - वसलेले आहे. (STI मुख्य 2011) A) पंढरपूर B) कराड C) नृसिंहवाडी D) औदुंबर पंचगंगा आणि कृष्णा या नद्यांचा संगम सातारा जिल्ह्यातील नृसिंहवाडी या गावी होतो. कराड शहर हे कृष्णा नदीच्या काठावर आहे, तर पंढरपूर हे भिमा नदीच्या काठावर आहे आणि औदुंबर हे पंचगंगा नदीच्या किनाऱ्यावर आहे. 65 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 65. खालीलपैकी कोणती नदी काही क्षेत्रात पुणे आणि सोलापूर व पुणे आणि अहमदनगर जिल्हयांची नैसर्गिक सीमा आहे ? (STI पूर्व 2014) A) कृष्णा B) गोदावरी C) भीमा D) वरील एकही नाही भीमा ही नदी पुणे आणि सोलापूर जिल्ह्यांच्या काही सीमा भागांमध्ये नैसर्गिक सीमा म्हणून कार्य करते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण गोदावरी नदी पुणे आणि सोलापूर जिल्ह्यांची सीमा बनवत नाही, कृष्णा नदी पुणे जिल्ह्यातून वाहत नाही आणि वरील एकही नाही हा पर्याय चुकीचा आहे कारण भीमा नदी नैसर्गिक सीमा म्हणून काम करते. 66 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 66. दीकाठावरील शहरे व नदी यांच्या जोडया जुळवून योग्य पर्याय निवडा. नदी काठावरील शहरे अ) पेनगंगा 1. गोमंतक शिखर ब) कृष्णा 2. बुलढाणा रांग क) तुंगभद्रा 3. ब्रहमगिरी ड) कावेरी 4. महाबळेश्वर (राज्यसेवा पूर्व 2019) A) 3 1 2 4 B) 3 4 1 2 C) 3 2 1 4 D) 4 1 3 2 दीकाठेवरील शहरांच्या जोड्या जुळवल्यावर, बरोबर उत्तर 3 4 1 2 आहे. यामध्ये, महाबळेश्वर शहराचा संबंध कृष्णा नदीशी आहे, ब्रहमगिरी पर्वताचा संबंध तुंगभद्रा नदीशी आहे , बुलढाणा रांगेचा संबंध पेनगंगा नदीशी आहे , तर गोमंतक शिखराचा संबंध कावेरी नदीशी नाही . 67 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 67. खालीलपैकी कोणत्या नद्या खचदरीतून वाहतात ? (राज्यसेवा मुख्य 2019) A) वर्धा - वैनगंगा B) तापी - नर्मदा C) गोदावरी कृष्णा D) भीमा -कोयना तापी आणि नर्मदा या नद्या महाराष्ट्रच्या पश्चिम भागात पश्चिम घाटात उगम पावतात. त्या घाटातून उतरताना या नद्या खडकाळ भागात खोल दरी निर्माण करतात. म्हणूनच या नद्या खचदरीतून वाहतात. तर भीमा, कोयना, वर्धा, वैनगंगा, गोदावरी आणि कृष्णा या नद्या महाराष्ट्रच्या पठारी भागात उगम पावतात. त्या पठारावरून वाहतात, म्हणून त्या खचदरीतून वाहत नाहीत. 68 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 68. तापी आणिा गोदावरी नद्यांचे खोरे कोणत्या डोंगर रांगामुळे वेगळी झालेली आहेत? (Tech. Asst. 2016) A) सातपुडा B) महादेव C) सुरजागड D) अजिंठा अजिंठा डोंगररांगा तापी आणि गोदावरी नद्यांच्या खोऱ्यांना वेगळं करते. कारण ही डोंगररांग खंबाटच्या आखातापासून तापी आणि पुरणा नद्यांच्या खोऱ्यांमधून वाहते. ही गोदावरी खोऱ्यापासून वेगळी करते. 69 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 69. महाराष्ट्र राजतील पूर्ववाहिनी नद्यांनी किती टक्के क्षेत्र व्यापले आहे ? (STI मुख्य, 2014) A) 69% B) 75% C) 81% D) 65% महाराष्ट्रातील नद्यांचे पाणलोट क्षेत्र, ज्यात सातपुडा आणि पश्चिम घाटातील नद्यांचा समावेश आहे, ते राज्याच्या एकूण भूभागाच्या सुमारे ७५% व्यापते. उर्वरित २५% क्षेत्रावर पश्चिमवाहिनी नद्यांचे पाणलोट क्षेत्र व्यापते. 70 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 70. योग्य जोडया लावा. नदी उगमस्थान अ) गोदावरी 1. महाबळेश्वर ब) भीमा 2. त्र्यंबकेश्वर क) कृष्णा 3. गाविलगड ड) पूर्णा 4. भीमाशंकर (ASO पूर्व 2012) A) 2 4 1 3 B) 3 1 2 4 C) 1 2 4 3 D) 4 3 2 1 गोदावरी ही नदी त्र्यंबकेश्वर येथून उगम पावते, तर भीमा नदी भीमाशंकर येथून उगम पावते. याशिवाय, कृष्णा नदी गाविलगड येथून उगम पावते आणि पूर्णा नदी महाबळेश्वर येथून उगम पावते. त्यामुळे, बरोबर उत्तर आहे: 2 4 1 3. 71 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 71. गुजरात राज्यातील 'उकाई' हा बहुउददेशिय प्रकल्प कोणत्या नदीवर बसलेला आहे ? (Combine 'B' पूर्व 2022) A) साबरमती B) नर्मदा C) तापी D) माही उत्तर "तापी" हे बरोबर आहे कारण उकाई धरण आणि जलविद्युत प्रकल्प तापी नदीवर बांधण्यात आला आहे. नर्मदा नदी गुजरात आणि मध्य प्रदेशच्या सीमेवरून वाहते आणि साबरमती आणि माही नद्या तापीच्या उत्तरेला गुजरातमध्ये वाहतात. 72 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 72. खालील विधाने पहा. अ) प्रवरा व कुकडी या नद्यांदरम्यान स्थित डोंगरांना हरिश्चंद्र डोंगर म्हणतात. ब) बालाघाट पठारावरुन मांजरा नदी वाहते. क) तापी व गोदावरी नदी खो-यादरम्यान सातमाळा आणि अजिंठा डोंगर रांगा आहेत. (राज्यसेवा पूर्व, 2022) A) वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत B) विधान अ आणि ब बरोबर आहेत C) विधान अ आणि क बरोबर आहेत D) विधान ब आणि क बरोबर आहेत वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत कारण: विधान अ: प्रवरा आणि कुकडी नद्यांमध्ये असलेल्या डोंगरांना खरोखरच हरिश्चंद्र डोंगर म्हणतात. विधान ब: मांजरा नदी बालाघाट पठारावरून वाहते. विधान क: तापी आणि गोदावरी नदी खोऱ्यांमध्ये सातमाळा आणि अजिंठा डोंगर रांगा आहेत. 73 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 73. महाराष्ट्रातील खालील नद्या पाणलोट क्षेत्राच्या क्षेत्रफळानुसार उतरत्या क्रमाने लिहा. अ) वर्धा ब) कोयना क) उल्हास ड) सावित्री (STI पूर्व, 2015) A) अ, ब, क, ड B) ब, क, ड, अ C) अ, ब, ड, क D) ड,क,ब, अ महाराष्ट्राच्या नद्या त्यांच्या पाणलोट क्षेत्राच्या क्षेत्रफळानुसार उतरत्या क्रमाने खालीलप्रमाणे आहेत: अ) वर्धा ब) कोयना क) उल्हास ड) सावित्री यापैकी, वर्धा नदीचे पाणलोट क्षेत्र सर्वात मोठे आहे, त्यानंतर अनुक्रमे कोयना, उल्हास आणि सावित्री आहेत. 74 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 74. वरील नकाशात महाराष्ट्रातील एक प्रशासकीय विभाग दाखविला आहे. खालीलपैकी कोणता प्रशासकीय विभाग आणि वर्तुळाने (O) दाखविलेले जिल्हा मुख्यालय बरोबर आहे ? (संयुक्त गट 'ब'पूर्व 2019) A) नाशिकविभाग -धुळे B) पुणे विभाग - सातारा C) औरंगाबाद विभाग - औरंगाबाद D) नागपूर विभाग- गडचिरोली औरंगाबाद विभाग हे बरोबर उत्तर आहे कारण दिलेल्या नकाशात दर्शविलेल्या प्रशासकीय विभागाचे आणि जिल्हा मुख्यालयाचे नाव "औरंगाबाद" आहे. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते नकाशावर दाखविलेल्या प्रशासकीय विभाग आणि जिल्हा मुख्यालयाशी जुळत नाहीत. 75 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 75. धरमतरची खाडी खालीलपैकी कोणत्या नदीच्या मुखात आहे ? (राज्यसेवा मुख्य,2017) A) सावित्री B) आंबा C) उल्हास D) कुंडलिका उल्हास नदी मुंबई खाडीत मिळते, तर कुंडलिका नदी अरबी समुद्रात आणि सावित्री नदी दक्षिण कोकणात समुद्राला मिळते. आंबा नदी ही कोकणातील एक छोटी नदी आहे जी रायगड जिल्ह्यातील मुरुड तालुक्यातून वाहते. ती अरबी समुद्राला धरमतरच्या खाडीत मिळते. 76 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 76. बालाघाट पठाराच्या उत्तरेस व दक्षिणेस अनुक्रमे कोणत्या नद्यांची खोरी आहेत ? (ASO मुख्य 2019) A) गोदावरी व भीमा B) नर्मदा व तापी C) पंचगागा व घटप्रभा D) वैनगंगा व पैनगंगा गोदावरी नदीची खोरी बालाघाट पठाराच्या उत्तरेस आहे आणि भीमा नदीची खोरी दक्षिणेस आहे. या नद्या बालाघाट पठाराच्या उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील उतारावर अनुक्रमे वाहतात. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण संबंधित नद्या उल्लेखित पठाराच्या उत्तरेस आणि दक्षिणेस आढळत नाहीत. 77 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 77. योग्य जोडया लावा मुख्य नदया उपनद्या अ) तापी 1.पंचगंगा ब) कृष्णा 2. इंद्रायणी क) भीमा 3. पांझरा ड) कृष्णा 4. प्रवरा (संयुक्त गट 'क' 2018) A) 3 4 2 1 B) 1 2 3 4 C) 4 2 1 3 D) 2 3 1 4 बरोबर उत्तर: 3 4 2 1 '' तापी'' या नदीची उपनदी '' पांझरा'' आहे. '' कृष्णा'' या नदीची उपनदी '' प्रवरा'' आहे. '' भीमा'' या नदीची उपनदी '' इंद्रायणी'' आहे. '' कृष्णा'' या नदीची उपनदी '' पंचगंगा'' आहे. 78 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 78. कोणती नदी पश्चिम वाहिनी नाही ? (PSI पूर्व, 2012) A) इंद्रायणी B) प्रवरा C) दुधना D) इंद्रावती पश्चिम वाहिनी नदी म्हणजे पश्चिमेकडे वाहणारी नदी. इंद्रावती, प्रवरा आणि इंद्रायणी या नद्या पूर्वेकडे वाहतात. मात्र दुधना ही नदी एकमेव नदी आहे जी पश्चिमेकडे वाहते, त्यामुळे ती पश्चिम वाहिनी नाही हे उत्तर बरोबर आहे. 79 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 79. खालीलपैकी कोणत्या नदीचे खोरे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे खोरे आहे ? (राज्यसेवा मुख्य, 2017) A) कृष्णा खोरे B) तापी- पूर्णा खोरे C) भीमा- खोरे D) गोदावरील खोरे गोदावरी खोरे हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे खोरे आहे कारण त्याचे पाणलोट क्षेत्र सर्वात मोठे आहे, सुमारे 26.3 लाख हेक्टर. त्याची लांबी सुमारे 1,465 किमी आहे, त्यापैकी सुमारे 1,078 किमी महाराष्ट्रात आहे. हे खोरे महाराष्ट्राच्या 10 जिल्ह्यांमधून वाहते, तर महाराष्ट्र बाहेरील काही भाग मध्य प्रदेश, तेलंगणा, छत्तीसगड आणि आंध्र प्रदेश राज्यांमध्ये येतो. 80 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 80. कोकणची उत्तर व दक्षिण सीमा अनुक्रमे - - - - - यांनी निश्चित केली आहे. (ASO पूर्व, 2015) A) दमणगंगा तेतेरेखोल नदी पर्यंत B) अचरा ते दमणगंगा नदी पर्यंत C) तानसा ते गाड नदी पर्यंत D) वैतरणा ते तेरेखोल नदी पर्यंत दमणगंगा नदी कोकणाची उत्तरेकडील सीमा निश्चित करते तर तेरेखोल नदी दक्षिणेकडील सीमा निश्चित करते. अचरा, तानसा आणि वैतरणा नदी कोकणाच्या सीमा निश्चित करत नाहीत, त्यामुळे पर्याय अ, ब आणि ड चुकीचे आहेत. 81 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 81. योग्य जोडया लावा. (नदी) (उपनदी) अ) भीमा 1. वैनगंगा ब) गोदावरी 2. कोयना क) कृष्णा 3. इंद्रायनी ड) तापी 4. गिरणा (PSI मुख्य, 2012) A) 4 2 1 3 B) 2 1 3 4 C) 3 1 2 4 D) 3 2 1 4 दरम्यानच्या 4 पर्यायांपैकी फक्त पर्याय '3 1 2 4' हा बरोबर आहे कारण तो नदी आणि तिच्या उपनद्यांच्या योग्य जोड्या देतो: - भीमा नदीची उपनदी इंद्रायणी आहे. - गोदावरी नदीची उपनदी वैनगंगा आहे. - कृष्णा नदीची उपनदी कोयना आहे. - तापी नदीची उपनदी गिरणा आहे. 82 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 82. - - - - - या ठिकाणी कोयना नदी कृष्णा नदीस येऊन मिळते ? (राज्यसेवा पूर्व 2011) A) सातारा B) कराड C) कोल्हापूर D) महाबळेश्वर सातारा आणि कोल्हापूर हे कोयना नदीच्या काठावर आहेत, परंतु त्यांच्या संगमाजवळ नाहीत. महाबळेश्वर कोयना नदीचा उगम आहे. कराड हा एकमेव पर्याय आहे जिथे कोयना नदी कृष्णा नदीला मिळते. 83 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 83. खाली महाराष्ट्रातील नद्या व त्यांची उगमस्थाने यांच्या जोडया दिल्या आहेत. अ) वर्धा - मुळताई टेकडया ब) पूर्णा - सातपुडयातील बैतुल क) पाताळगंगा - माथेरान कपारी ड) कुकडी -महाबळेश्वर इ) गिरणा - केम शिखर वरीलपैकी कोणती जोडी/जोडया बरोबर आहे /त? (STI मुख्य, 2012) A) अ,क,ड,आणि इ B) अ, ब आणि ड C) अ,ब, क आणि ड D) अ, ब क आणि ड महाराष्ट्राच्या उगमस्थानांशी जोडलेल्या नद्या बरोबर आहेत. अ) वर्धा - मुळताई टेकडया: वर्धा नदी मुळताई टेकड्यांतून उगम पावते. ब) पूर्णा - सातपुडयातील बैतुल: पूर्णा नदी सातपुडा पर्वतांमधील बैतुल भागातून उगम पावते. क) पाताळगंगा - माथेरान कपारी: पाताळगंगा नदी माथेरान-कपारी परिसरात उगम पावते. ड) कुकडी - महाबळेश्वर: कुकडी नदी महाबळेश्वर येथून उगम पावते. इ) गिरणा - केम शिखर ही जोडी चुकीची आहे कारण गिरणा नदी सातपुडा पर्वताच्या पश्चिम ढलनातून उगम पावते. 84 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 84. कोयना धराणातील जलाशय - - - - - या नावाने ओळखला जातो . (STI मुख्य 2011) A) शिवसागर B) वसंत ससागर C) शरद सागर D) नाथ सागर कोयना धरणातील जलाशयाला "शिवसागर" या नावाने ओळखले जाते कारण त्याचे नाव छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते अन्य धरणांच्या जलाशयांची नावे आहेत. 85 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 85. खालीलपैकी कोण-कोणत पाणीवाटप तंटयामध्ये महाराष्ट्र राज्य सहभागी आहे ? अ) कृष्णा नदी पाणी वाटप तंटा ब) गोदावरी नदी पाणी वाटप तंटा क) नर्मदा नदी पाणी वाटप तंटा ड) कावेरी नंदी पाणी वाटप तंटा (PSI मुख्य, 2012) A) अ,ब,क आणि ड B) ब आणि अ C) अ आणि क D) अ आणि ड महाराष्ट्र राज्य 'कृष्णा नदी पाणी वाटप तंटा' आणि 'नर्मदा नदी पाणी वाटप तंटा' यात सहभागी आहे. 'गोदावरी नदी पाणी वाटप तंटा' आणि 'कावेरी नदी पाणी वाटप तंटा' यात महाराष्ट्र सहभागी नाही. 86 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 86. खालीलपैकी कोणते शहर कृष्णा- पंचगंगा नद्यांच्यासंगमावर आहे ? (ASO मुख्य, 2012) A) कराड B) कोल्हापूर C) नरसोबाची वाडी D) सातारा कृष्णा आणि पंचगंगा नद्या नरसोबाची वाडी येथे संगम करतात, म्हणून नरसोबाची वाडी बरोबर उत्तर आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण कराड कृष्णा नदीवर आहे, कोल्हापूर पंचगंगा नदीवर आहे आणि सातारा हे एक अंतर्गत शहर आहे ज्यातून कोणतीही नदी वाहत नाही. 87 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 87. नदीचे खोरे ओळखा अ) मध्य प्रदेशातील बैतूल जिल्हयात उगम. ब) तिच्या पुर्वेकडे वाहणा-या पूर्णा नदीपासून वेगळै करणार तकलादू जलविभाजक आहे. क) वेमला, निगुडा, बोर आणि नंद हया काही उपनद्या ड) वर्धा-अमरावती आणि यवतमाळ जिल्हांती सरहद निर्माण करते. (PSI पूर्व, 2016) A) वर्धा B) प्राणहिता C) वैनगंगा D) पैनगंगा प्राणहिता नदी ही मध्य प्रदेशात उगम पावते आणि महाराष्ट्रातून वाहत नाही, म्हणून ती चुकीची आहे. वैनगंगा आणि पैनगंगा या नद्यांचे खोरे पूर्वेस पूर्णा नदीने विभाजित केलेले नाही, म्हणून ते चुकीचे आहे. वर्धा नदी ही मध्य प्रदेशातील बैतूल जिल्ह्यात उगम पावते आणि ती पूर्णा नदीने विभाजित झालेली आहे, म्हणून ती बरोबर आहे. तिच्या उपनद्यांमध्ये वेमला, निगुडा, बोर आणि नंद यांचा समावेश आहे आणि ती वर्धा-अमरावती आणि यवतमाळ जिल्ह्यांच्या सीमेवर वाहते. 88 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 88. खालील विधाने पहा. अ) पंचगंगा व कृष्णा नद्यांच्या संगमाजवळ नरसोबाची वाडी आहे. ब) कृष्णा व भिमा नद्यांची खोरी महादेव डोंगरामुळे वेगळी होतात. क) वर्धा व वैनगंगा नद्यांच्या एकत्रित प्रवाहास 'प्राणहिता' म्हणतात. (संयुक्त गट 'ब', 2017) A) फक्त विधान अ बरोबर आहे B) फक्त विधान ब बरोबर आहे C) विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत D) विधाने अ, ब आणि क बरोबर आहेत. विधाने अ, ब आणि क बरोबर आहेत कारण: '' विधान अ बरोबर:'' पंचगंगा आणि कृष्णा नद्यांचा संगम कोल्हापूर येथे होतो, जिथे नरसोबाची वाडी हे एक प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ आहे. '' विधान ब बरोबर:'' कृष्णा आणि भिमा नद्यांचे मार्ग महादेव डोंगराने वेगळे केले आहेत, ज्यामुळे मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्र या दोन भौगोलिक विभागांची निर्मिती झाली आहे. '' विधान क बरोबर:'' वर्धा आणि वैनगंगा नद्यांचा एकत्रित प्रवाह प्राणहिता नावाने ओळखला जातो, जो आंध्र प्रदेशमधील गोडावरी नदीला मिळतो. 89 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 89. अ) उत्तर महाराष्ट्रातील तापी नदीच्या खो-यात उताराची दिशा पूर्वेकडे आहे. ब) वर्धा-वैनगंगा नद्यांनी व्यापलेलया क्षेत्राचा उतार दक्षिणेकडे आहे. क) उरलेल्या पठारावरील नद्यांनी व्यापलेला क्षेत्राचा उतार पूर्वेकडे आहे. वरील विधानांपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ? (Excise पूर्व, 2017) A) फक्त ब आणि क B) फक्त अ C) फक्त ब D) फक्त क बरोबर उत्तर: फक्त अ स्पष्टीकरण: उत्तर महाराष्ट्रातील तापी नदी ही पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहते आणि त्यामुळे तिच्या खोऱ्यात उताराची दिशा पश्चिमेकडे आहे, पूर्वेकडे नाही. वर्धा-वैनगंगा नद्यांचे खोरे आणि उरलेल्या पठारावरील नद्यांची खोरे दोन्हीही खरोखरच दक्षिणेकडे उतार आहेत. 90 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 90. खालील विधानांची सत्यता तपासा.0 विधान अ : सातमाळा अजिंठा डोंगर रांगामुळे गोदावरी नदीचे खोरे हे तापी नदीच्या खो-यापासून अलग झालेले आहे. विधान ब : गोदावरी नदीचे खोरे आणि भीमा नदीचे खोरे हे शंभू महादेव डोंगर रांगामुळे अलग झालेले आहे. (Combine 'C' 2019). A) विधान अ सत्य असून ब असत्य आहे. B) विधान अ आणि ब दोन्ही असत्य आहेत. C) विधान अ असत्य असून व सत्य आहे. D) विधान अ आणि ब दोन्ही सत्य आहेत. विधान अ सत्य आहे कारण अजिंठा डोंगर रांग गोदावरी आणि तापी नद्यांच्या खोऱ्यांमध्ये सीमा तयार करते, त्यामुळे त्यांना विभक्त करते. विधान ब असत्य आहे कारण भीमा नदीचे खोरे आणि गोदावरी नदीचे खोरे हे शंभू महादेव डोंगर रांगामुळे अलग झालेले नाहीत; त्यांच्यात सह्याद्री पर्वतरांग ही सीमा आहे. 91 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 91. पुढील कोणते /ती विधान/ ने योग्य आहे/त ? अ) सहस्त्रकुंड धबधबा वैनगंगा नदीवर आहे. ब) वणी हे गांव निमगुडा नदीवर वसलेले आहे. (STI पूर्व, 2014) A) अ व ब योग्य नाहीत. B) अ व ब दोन्ही योग्य C) केवळ अ योग्य D) केवळ ब योग्य केवळ ब योग्य आहे कारण वणी हे गाव निमगुडा नदीवर वसलेले आहे. सहस्त्रकुंड धबधबा गोदावरी नदीवर आहे, वैनगंगा नदीवर नाही. 92 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 92. ब्रहमगिरी पर्वतातुन उगम पावून पूर्वेकडे 1450 किमी वाहत जाऊन बंगालच्या उपसागराला खालीलपैकी कोणती नदी मिळते ? (STI मुख्य,2014) A) नर्मदा B) यापैकी एकही नाही C) तापी D) कृष्णा ब्रम्हगिरी पर्वतातून सह्याद्री पर्वतरांगेच्या पश्चिम घाटातून नदी उगम पावत नाही. उगम स्थान कृष्णा नदीचा मूळ असून, तो महाबळेश्वर डोंगरावरून होतो. 93 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 93. कोणती नदी अरबी समुद्राला मिळते ? (PSI पूर्व, 2012) A) तापी B) महानदी C) कावेरी D) कृष्णा तापी ही एकमात्र नदी आहे जी महाराष्ट्रात उगम पावते आणि नंतर अरबी समुद्राला मिळते. कावेरी आणि महानदी या नद्या पूर्व किनाऱ्यावर आहेत आणि बंगालच्या उपसागरात वाहतात, तर कृष्णा ही नदी दक्षिणेस आहे आणि कृष्णा-गोदावरी खोऱ्याचा एक भाग आहे आणि बंगालच्या उपसागरात वाहते. 94 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 94. खालीलपैकी कोणत्या नदीच्या खो-यात येलदरी व सिध्देश्वर धरणे बांधली आहेत ? (PSI मुख्य 2019) A) पूर्णा B) मांजरा C) गिरणा D) तापी पूर्णा नदीच्या खो-यात येलदरी व सिध्देश्वर धरणे बांधण्यात आली आहेत. तापी नदीच्या खो-यात ऊकई व खरकंबा धरणे बांधण्यात आली आहेत. मांजरा नदीच्या खो-यात कोयना व वारणा धरणे बांधण्यात आली आहेत. गिरणा नदीच्या खो-यात गिरणा व हरणबाडी धरणे बांधण्यात आली आहेत. 95 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 95. खालील कोणती तापीची उपनदी नाही ? (ASO.पूर्व 2016) A) पूर्णा B) दुधना C) पांझरा D) गिरणा दुधना ही तापीची उपनदी नाही कारण ती महानदीची उपनदी आहे. पूर्णा, पांझरा आणि गिरणा हे तिन्ही तापीच्या उपनद्या आहेत. 96 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 96. खालीलपैकी कोणते उदाहरण /उदाहरणे खच दरीची आहे/आहेत? अ) पूर्व आफ्रिकेची दरी आणि -हाईनची दरी ब) नर्मदा आणि तापीची दरी क) गंगा आणि यमुनेची दरी ड) ब्रहमपुत्रेची दरी (राज्यसेवा मुख्य, 2017) A) फक्त ड B) फक्त ब C) फक्त अ D) फक्त अ आणि ब खच दरी ही पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील खोल, अरुंद दरी असते जी मोठ्या प्रमाणावर नदीच्या खडकांचे धूप होण्याने तयार होते. पर्याय 'अ'मध्ये पूर्व आफ्रिकेची दरी आणि हाईनची दरी दरींची उदाहरणे आहेत जे नदीच्या खडकांचे धूप होण्याने तयार झाले आहेत. पर्याय 'ब'मधील नर्मदा आणि तापीची दरी देखील नदीच्या खडकांचे धूप होण्याने तयार झालेल्या खच दरी आहेत. पर्याय 'क'मधील गंगा आणि यमुनेची दरी आणि पर्याय 'ड'मधील ब्रह्मपुत्रेची दरी खच दरी नाहीत कारण त्या नदींच्या खडकांचे धूप होण्याने तयार झालेल्या नाहीत. म्हणून, बरोबर पर्याय 'फक्त अ आणि ब' आहे. 97 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 97. खालील विधाने पहा. अ :प्रवरा नदी ही गोदावरीची उपनदी असून ती हरिश्चंद्र डोंगरांच्या उत्तरेस स्थित आहे. ब: वर्धा आणि वैनगंगा या गोदावरील नदीच्य उपनद्या आहेत. (ASO, मुख्य, 2013) A) विधाने अ आणि ब बरोबर नाहीत B) विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत. C) विधान अ बरोबर आहे D) विधान ब बरोबर आहे बरोबर उत्तर आहे "विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत." '' स्पष्टीकरण:'' विधान अ: प्रवरा ही गोदावरीची उपनदी आहे आणि ती हरिश्चंद्र डोंगराच्या उत्तरेस स्थित आहे, हे विधान खरे आहे. विधान ब: वर्धा आणि वैनगंगा दोन्ही गोदावरीच्या उपनद्या आहेत, हे विधान देखील खरे आहे. म्हणून, दोन्ही विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत. 98 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 98. खालील विधाने पहा आणि योग्य विधानाची निवड करा. अ) पूर्णा ही तापी नदीची उपनदी आहे ब) तापी नदी पश्चिमवाहिनी नदी म्हणून ओळखली जाते. क) तापी नदी पूर्वे दिशेकडे वाहत जाते. ड) तापी नदीचे खोरे हे तापी-पूर्णा खोरे म्हणून ओळखले जाते. (STI मुख्य 2019) A) ड, ब, क B) अ, ब, क C) ब, क, ड D) अ, ब,ड पर्याय अ, ब, ड बरोबर आहे कारण: अ) पूर्णा नदी ही तापी नदीची उपनदी आहे. ब) तापी नदी ही पश्चिमेकडे अरबी समुद्राला मिळते, म्हणून ती पश्चिमवाहिनी आहे. ड) तापी-पूर्णा खोरे हे तापी नदी आणि तिच्या उपनद्यांनी बनलेले खोरे आहे. आणि पर्याय क चुकीचा आहे कारण तापी नदी पूर्वे दिशेकडे वाहत नाही, ती पश्चिमे दिशेकडे वाहते. 99 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 99. खालीलपैकी कोणत्या दरीतून धोम धरणाचा सुंदर देखावा दिसतो ? अ) कृष्णा व्हॅली ब) वेण्णा व्हॅली क) टेहरी गढवाल व्हॅली ड) सायलेंट व्हॅली (राज्यसेवा मुख्य, 2016) A) अ विधान बरोबर आहे. B) ब विधान बरोबर आहे C) क आणि अ विधाने बरोबर आहेत. D) ड विधाने बरोबर आहे. कृष्णा नदी महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यात वाहते आणि धोम धरण त्यावर बांधलेले आहे. कृष्णा व्हॅली ही त्या नदीच्या खोऱ्याचा भाग आहे, म्हणून धोम धरणाचा सुंदर देखावा कृष्णा व्हॅलीतून दिसतो. बाकीच्या पर्यायांमध्ये नद्या किंवा खोरी महाराष्ट्राशी संबंधित नाहीत, त्यामुळे चुकीचे आहेत. 100 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 100. जोडया लावा. नद्या उपनद्या अ) तापी 1. घटप्रभा ब) गोदावरी 2. पवना क) भीमा 3. अनेर ड) कृष्णा 4. इंद्रावती (MES मुख्य,2015) A) 1 4 3 2 B) 3 2 1 4 C) 4 2 1 3 D) 3 4 2 1 बरोबर उत्तर : 3 4 2 1 घाटप्रभा ही भीमाची उपनदी आहे. इंद्रावती ही गोदावरीची उपनदी आहे. पवना ही भीमाची उपनदी आहे. अनेर ही कृष्णाची उपनदी आहे. 101 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 101. कोणत्या नद्याच्या संयुक्त प्रवाहास प्राणहिता नदी म्हणतात ? अ) वर्धा, वैनगंगा, पैनगंगा ब) अंजना, गिरजा, मांजरा क) प्रवरा, मुळा, शिवना ड) पूर्णा, दुधना, दारणा (Tax. Asst. 2016) A) फक्त ड B) क आणि अ C) अ फक्त D) ब आणि ड वर्धा, वैनगंगा आणि पैनगंगा या तीन नद्यांच्या एकत्रित प्रवाहास प्राणहिता नदी म्हणतात. पर्याय 'अ' मध्ये या तिन्ही नद्यांचा समावेश आहे, म्हणून तो बरोबर आहे. इतर पर्यायांमध्ये नमूद केलेल्या नद्यांचे एकत्रीकरण प्राणहिता नदी तयार करत नाही. 102 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 102. तापी-पूर्णाखो-यातील नद्यांचा खालीलपैकी कोणता क्रम उत्तरेकडून दक्षिणेकडे बरोबर आहे? (Combine 'B' 2020) A) गोमती, बुराई, गिरणा, बोरी, पांझरा B) गोमती, बुराई, पांझरा, बोरी, गिरणा C) गिरणा, बोरी, पांझरा, बुराई, गोमती D) गोमती, पांझरा, गिरणा, बुराई, बोरी बरोबर उत्तर "गोमती, बुराई, पांझरा, बोरी, गिरणा" आहे कारण हा नद्यांचा उत्तरेकडून दक्षिणेकडे योग्य क्रम आहे. गोमती नदी ही सर्वात उत्तर भागात आहे. त्यानंतर बुराई नदी आहे. पुढे पांझरा नदी आहे. त्यानंतर बोरी नदी आहे. सर्वात दक्षिण भागात गिरणा नदी आहे. 103 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 103. महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त लांबीची नदी कोणती ? (ASO मुख्य, 2011) A) भीमा B) गोदावरी C) कृष्णा D) वर्धा गोदावरी नदी ही महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त लांबीची नदी आहे कारण ती राज्यातून 928 किमी अंतरावर वाहते. इतर नद्यांच्या तुलनेत हे अंतर सर्वात जास्त आहे. 104 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 104. खालीलपैकी कोणत्या नदीच्या खो-यात ज्वारीचे क्षेत्र केंद्रित झालेले आहे ? अ) गोदावरी ब) भिमा क) कृष्णा ड) पंचगंगा (राज्यसेवा मुख्य,2016) A) अ आणि ब विधाने बरोबर आहेत. B) फक्त क विधान बरोबर आहे C) फक्त अ विधान बरोबर आहे D) अ आणि क विधाने बरोबर आहेत. 'अ आणि ब विधाने बरोबर आहेत' हे उत्तर बरोबर आहे कारण गोदावरी आणि भिमा या नद्यांच्या खो-यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर ज्वारीचे क्षेत्र केंद्रित झालेले आहे. कृष्णा नदीच्या खो-यात काही प्रमाणात ज्वारीचे क्षेत्र आहे, परंतु गोदावरी आणि भिमा नद्यांच्या खो-यांइतके व्यापक नाही. पंचगंगा नदीच्या खो-यात ज्वारीचे क्षेत्र नाही कारण ते अंतर्देशीय आहे. 105 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 105. खालील विधाने पहा. अ) भिमा ही कृष्णेची उपनदी आहे. ब) इंद्रायणी ही भिमेची उजव्या तीरावरील उपनदी आहे. क) भोगवती ही सिना नदीची उपनदी आहे. (ASO मुख्य, 2015) A) सर्व विधाने बरोबर आहेत. B) विधान ब आणि क बरोबर आहेत. C) विधान अ आणि क बरोबर आहेत. D) विधान अ आणि ब बरोबर आहेत सर्व विधाने बरोबर आहेत हे उत्तर बरोबर आहे कारण: अ) भिमा ही कृष्णेची उपनदी आहे. ब) इंद्रायणी ही भिमेची उजव्या तीरावरील उपनदी आहे. क) भोगवती ही सिना नदीची उपनदी आहे. 106 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 106. महाराष्ट्रातील खालीलपैकी कोणती नदी जवळपास उत्तरेकडून दक्षिणेकडे वाहते ? (PSI पूर्व 2014) A) तापी B) कृष्णा C) वैनगंगा D) नर्मदा वैनगंगा ही एकमेव नदी आहे जी जवळपास उत्तरेकडून दक्षिणेकडे वाहते. अन्य नद्या इस्ट-वेस्ट किंवा नैऋत्य-ईशान्येकडे वाहतात: - तापी: पूर्व-पश्चिम - नर्मदा: पूर्व-पश्चिम - कृष्णा: नैऋत्य-ईशान्य 107 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 107. तापी खो-यातील हवामान कोणत्या प्रकारचे आहे ? (PSI पूर्व, 2016) A) किनारपटटीचे आणि पठारी अंतर्भागातील हवामानाचे संमिश्रण B) किनारपटटीचे आणि पर्वतीय हवामानाचे संमिश्रण C) पठारी अंतर्भागातील आणि पर्वतीय हवामानाचे संमिश्रण D) फक्त पठारी अंतर्भागातील हवामान तापी खो-याची भौगोलिक स्थिती किनारपट्टीवरील कोंकण आणि पठारी अंतर्भागाच्या सह्याद्री पर्वतरांगांच्या जवळ आहे. हे स्थान तापी खो-यात किनारपटटीचे आणि पठारी अंतर्भागातील हवामानाचे संमिश्रण आणते. तापी खोरे आर्द्रतेने भरलेले आहे, ज्यामुळे ऊष्ण आणि आर्द्र हवामान निर्माण होते, जे किनारपट्टीच्या हवामानाशी संबंधित आहे. त्याचबरोबर, त्याच्या सह्याद्री पर्वताच्या जवळच्या स्थितीमुळे पाऊस आणि थंड तापमान मिळते, जे पठारी अंतर्भागाच्या हवामानाची वैशिष्ट्ये आहेत. 108 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 108. कोळशांच्या साठयाकरीता ओळखले जाणारे नदी खोरे - - - - - . (राज्यसेवा मुख्य,2018) A) वैनगंगा आणि वर्धा खोरे B) कृष्णा खोरे C) पूर्णा खोरे D) वैतरणा खोरे वैनगंगा आणि वर्धा खोरे हे महाराष्ट्रातील कोळशांच्या साठ्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. कृष्णा खोरे ही कृषीसाठी ओळखले जाते, पूर्णा खोरे जनावरांच्या चारागाह आणि जंगलांसाठी प्रसिद्ध आहे, तर वैतरणा खोरे मुंबई महानगराला पाणी पुरवण्यासाठी ओळखले जाते. 109 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 109. महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी - - - - - ही आहे. (Agri पूर्व 2011) A) नर्मदा B) तापी C) कृष्णा D) गोदावरी गोदावरी महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी आहे. ही नदी महाराष्ट्रातून वाहते आणि जवळपास 1078 किमी लांब आहे. उर्वरित तीन नद्या - नर्मदा, तापी आणि कृष्णा - महाराष्ट्रातून वाहतात, परंतु गोदावरीपेक्षा त्या लहान आहेत. 110 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 110. कावेरी नदीवरील पहिला जलविद्युत निर्मिर्ती प्रकल्प - - - - - येथे आहे. (PSI मुख्य, 2011) A) कराड B) शिवसमुद्रम C) खापरखेडा D) पारस शिवसमुद्रम बरोबर उत्तर आहे कारण तो कावेरी नदीवरील पहिला जलविद्युत निर्मिती प्रकल्प आहे. कराड, खापरखेडा आणि पारस हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते कावेरी नदीवर नाहीत. 111 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 111. महाराष्ट्रातील कोयना प्रकल्पाच्या जलाशयास - - - - - म्हणतात. (Tax. Asst.मुख्य2017) A) नलदमयंतीसागर B) यशवंतसागर C) शिवसागर D) नाथसागर कोयना जलविद्युत प्रकल्पाचा जलाशय "शिवसागर" म्हणून ओळखला जातो. तो महाराष्ट्रातील राधानगरी तालुक्यात आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते महाराष्ट्रातील अन्य जलविद्युत प्रकल्पांचे जलाशय आहेत. 112 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 112. खालीलपैकी कोणता पर्याय गोदावरी नदीच्या उपनद्यांचा लांबीनुसार चढता क्रम दर्शवितो ? (Combine 'B' 2021) A) प्राणहिता, प्रवरा,वर्धा, मांजरा B) मांजरा, प्रवरा, वर्धा, प्राणहिता C) मांजरा, वर्धा, प्रवरा, प्राणहिता D) प्राणहिता, वर्धा, प्रवरा, मांजरा प्राणहिता नदी ही गोदावरीची सर्वात लांब उपनदी आहे, त्याखालोखाल प्रवरा, वर्धा आणि मांजरा अशा लांबीनुसार उर्वरित पर्याय येतात. 113 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 113. खालीलपैकी कोणता जिल्हा/कोणत्या जिल्हयांचे 100% भौगोलिक क्षेत्र गोदावरी नदी खो-यात येत नाही? (MES पूर्व 2018) A) जालना आणि परभणी B) औरंगाबाद आणि बीड C) हिंगोली आणि नांदेड D) लातूर बरोबर उत्तर: औरंगाबाद आणि बीड गोदावरी नदी खोऱ्यात महाराष्ट्राचे औरंगाबाद आणि बीड हे एकमेव दोन जिल्हे येत नाहीत. उर्वरित पर्यायांद्वारे नमूद केलेले जिल्हे महाराष्ट्राच्या मराठवाडा प्रदेशात येतात, जो गोदावरी नदी खोऱ्याचा एक भाग आहे. 114 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 114. महाराष्ट्र शासनाने गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळाची स्थापना कोणत्या वर्षी केली ? (वनसेवा मुख्य,2017) A) 51 B) 55 C) 62 D) 65 सर्वोत्तम शासकीय नोकरभरी संस्थांचा अहवाल संबंधित वर्षाच्या दोन वर्षांपूर्वी प्रसिद्ध होतो. 1955 मध्ये महाराष्ट्र शासनाने गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळाची स्थापना केली, म्हणून या महामंडळाचा उल्लेख 1955 च्या दोन वर्षांपूर्वीच्या 1953 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अहवालात होईल, म्हणून बरोबर उत्तर 55 आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 1955 च्या दोन वर्षांपूर्वीचे वर्ष दर्शवत नाहीत. 115 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 115. महाराष्ट्रात सर्वात मोठी नदी प्रणाली - - - - - आहे. (STI मुख्य 2011) A) गोदावरी B) कृष्णा C) भीमा D) वैन गंगा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी नदी प्रणाली गोदावरी आहे कारण तिचा महाराष्ट्रातील पश्चिम घाटावर उगम होतो आणि ती सर्वात मोठे जलग्रहण क्षेत्र व्यापते. भीमा, कृष्णा आणि वैनगंगा या नद्या गोदावरीच्या तुलनेत लहान आहेत आणि त्यांची जलग्रहण क्षेत्रेही कमी आहेत. 116 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 116. खालीलपैकी कोण -कोणत्या नदीच्या खो-यात काळी मृदा (रेगूर) जमीनीची खोली सर्वात जास्त आहे? (PSI मुख्य, 2012) A) भिमा B) तापी C) कृष्णा D) गोदावरी तापी नदीच्या खो-यात काळी मृदा (रेगूर) जमीनीची खोली सर्वात जास्त आहे कारण तापी एक एकल प्रवाह वाहणारी नदी आहे आणि तिच्या खो-यात मोठ्या प्रमाणात दख्खनचे लावा प्रवाह आहेत, ज्यातून काळी मृदा जमीन तयार झाली आहे. इतर पर्याय हे बहु-प्रवाह वाहणारे खोरे आहेत, जिथे काळी मृदा जमीनीची खोली कमी आहे. 117 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 117. महाराष्ट्रातील सर्वात लांब आणि प्रमुख नदी कोणती आहे ? (Clerk /Typist 2011) A) भीमा B) नर्मदा C) तापी D) गोदावरी गोदावरी महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी आहे. ती महाराष्ट्राच्या पूर्व भागातून वाहते आणि अरबी समुद्राला मिळते. नर्मदा आणि तापी नद्या गुजरात राज्यातून वाहतात, तर भीमा नदी महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागात वाहते आणि कृष्णेला मिळते. 118 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 118. पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे ? अ) महाराष्ट्राच्या पश्चिमेकडे वाहणा-यानद्यांचा क्रम उत्तरेकडून दक्षिणेकडे धमणगंगा, उल्हास, वैतरणा, वशिष्टी, सावित्री आणि कार्ली असा आहे. ब) भातमा व काळू उल्हास नदीच्या महत्वाच्या उपनद्या आहेत. (STI मुख्य, 2014) A) अ व ब दोन्ही योग्य नाहीत B) अ व ब दोन्ही योग्य आहेत C) केवळ ब योग्य आहे D) केवळ अ योग्य आहे ब योग्य आहे कारण ते विधान खरे आहे. भातमा आणि काळू हे उल्हास नदीचे दोन प्रमुख उपनद्या आहेत. तर विधान अ चुकीचे आहे कारण त्यात नद्यांचा क्रम चुकीचा आहे. धमणगंगा नदी उल्हास नदीपेक्षा दक्षिणेला वाहते. 119 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 119. खालील विधाने पहा. अ) गडचिरोली जिल्हयाची दक्षिण सीमा ही इंद्रावती व प्राणहिता नद्यांनी बनलेली आहे. ब) इंद्रावती नदी ही छत्तीसगड राज्याच्या सीमेवर असून, प्राणहिता नदी ही तेलंगणा राज्याशी असलेल्या सिमेवर आहे. (ASO Mains Oct. 2022) A) अ आणि ब चूक B) अ आणि ब बरोबर C) अ बरोबर ब चूक D) अ चूक ब बरोबर अ आणि ब बरोबर" हे उत्तर योग्य आहे कारण: - गडचिरोली जिल्ह्याची दक्षिण सीमा इंद्रावती आणि प्राणहिता नद्यांनी बनलेली आहे, म्हणजेच विधान अ बरोबर आहे. - इंद्रावती नदी ही छत्तीसगडच्या सीमेवर आहे आणि प्राणहिता नदी ही तेलंगणाच्या सीमेवर आहे, म्हणजेच विधान ब देखील बरोबर आहे. 120 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 120. योग्य जोडया लावा. जलविद्युत प्रकल्प जिल्हा अ) धोम 1. रायगड ब) भिरा 2. पुणे क) भातसा 3. सातारा ड) पवना 4. ठाणे (ASO पूर्व, 2013) A) 3 1 4 2 B) 3 2 1 4 C) 1 3 2 4 D) 1 3 4 2 सातारा जिल्ह्यात धोम धरण आहे ज्यावर धोम जलविद्युत प्रकल्प आहे रायगड जिल्ह्यात भिरा धरण आहे ज्यावर भिरा जलविद्युत प्रकल्प आहे पुणे जिल्ह्यात भातसा धरण आहे ज्यावर भातसा जलविद्युत प्रकल्प आहे ठाणे जिल्ह्यात पवना धरण नाही आहे. 121 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 121. लपैकी गोदावरीची कोणती उपनदी नाही? (STI पूर्व, 2012) A) इंद्रायणी B) दुधना C) इंद्रावती D) प्रवरा इंद्रायणी ही गोदावरीची उपनदी नाही. कारण ती कृष्णा नदीची उपनदी आहे. तर इंद्रावती, प्रवरा आणि दुधना या तिन्ही गोदावरीच्या उपनद्या आहेत. 122 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 122. खालील नमूद महाराष्ट्रातील खाडया व नद्यांच्या योग्य जोडया लावा. खाडी नदी अ) मनोरी 1. काजळी ब) भाटये 2. पाताळगंगा क) जैतापूर 3. दहिसर ड) धरमतर 4. काजवी (STI पूर्व,2016) A) 1 3 2 4 B) 4 2 3 1 C) 2 4 1 3 D) 3 1 4 2 बरोबर उत्तर '' 3 1 4 2'' आहे. '' मनोरी खाडी'' ही मुंबई शहराच्या उत्तरेस आहे आणि '' दहिसर नदी'' या खाडीत मिळते. '' भाटये खाडी'' मुंबई शहराच्या पूर्वेस असून '' काजळी नदी'' या खाडीत मिळते. '' जैतापूर खाडी'' रत्नागिरी जिल्ह्यात असून '' काजवी नदी'' या खाडीत मिळते. '' धरमतर खाडी'' रायगड जिल्ह्यात असून '' पाताळगंगा नदी'' या खाडीत मिळते. 123 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 123. योग्य जोडया लावा. नदी उपनदी अ) तापी 1. तावरजा ब) मांजरा 2. घोड क) प्रवरा 3. मुळा ड) भीमा 4. अनेर (STI पूर्व, 2016) A) 4 3 1 2 B) 4 2 1 3 C) 4 1 3 2 D) 2 4 3 1 पर्याय 4 1 3 2 बरोबर आहे कारण: तापी नदीची उपनदी घोड आहे. मांजरा नदीची उपनदी तावरजा आहे. प्रवरा नदीची उपनदी मुळा आहे. भीमा नदीची उपनदी अनेर आहे. 124 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 124. सिंधुदुर्ग जिल्हातील आंबोली घाटाजवळ कोणत्या नदीचा उगम झाला आहे ? (Clerk 2013) A) कात्राई B) कामुरी C) माणगंगा D) तेरेखोल, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील आंबोली घाटाजवळ तेरेखोल नदीचा उगम झाला आहे कारण ही नदी महाराष्ट्रातील सहाद्री पर्वतरांगेतील आंबोली घाटात उगम पावते आणि गोव्याच्या पेडणे तालुक्यातून वाहते. इतर नद्या, कात्राई, माणगंगा आणि कामुरी, महाराष्ट्राच्या इतर भागांमध्ये उगम पावतात. 125 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 125. येरळा ही - - - - - नदीची उपनदी आहे. (ASO मुख्य 2018) A) कृष्णा B) तापी C) गोदावरी D) भीमा बरोबर उत्तर आहे '' कृष्णा'' . येरळा नदी ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे. भीमा, गोदावरी आणि तापी या नद्या कृष्णा नदीच्या उपनद्या नाहीत. 126 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 126. उत्तरेकडून दक्षिणेकडे खालीलपैकी कोणत्या नद्यांच्या खो-यांचा क्रम बरोबर आहे ? (PSI पूर्व, 2013) A) तापी, गोदावरी, सीना, भिमा, कृष्णा B) तापी,सीना, गोदावरी, कृष्णा, भिमा C) भिमा, गोदावरी, तापी, कृष्णा, सीना D) तापी, गोदावरी, सीना, कृष्णा, भिमा उत्तरेकडून दक्षिणेकडे खो-यांचा योग्य क्रम आहे: तापी, गोदावरी, सीना, भिमा आणि कृष्णा. हे उत्तरी महाराष्ट्रातील तापी नदीपासून सुरू होते आणि दक्षिण महाराष्ट्रातील कृष्णा नदीपर्यंत पसरते. 127 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 127. महाराष्ट्रामध्ये खालीलपैकी कोणती नदी पश्चिम वाहिनी नाही ? (STI पूर्व, 2012) A) तापी B) उल्हास C) भीमा D) वशिष्टी महाराष्ट्रातील नद्या उत्तरवाहिनी, पूर्ववाहिनी आणि पश्चिमवाहिनी अशा तीन प्रकारच्या असतात. वशिष्ठी, तापी आणि उल्हास या पश्चिमवाहिनी नद्या आहेत. मात्र, भीमा नदी ही एकमेव पूर्ववाहिनी नदी आहे. त्यामुळे भीमा नदी ही पश्चिमवाहिनी नसल्याचे उत्तर बरोबर आहे. 128 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 128. महाराष्ट्राच्या नदी प्रणालीबाबत कोणते विधान चूक आहे ? अ) गोंदावरी महाराष्ट्राचे सुमारे अर्धे क्षेत्र व्यापते. ब) उत्तरेकडील मोठया दोन नद्या महाराष्ट्राबाहेर उगम पावतात. क) परराज्यातून महाराष्ट्रात येणा-या नद्या पश्चिम वाहिनी नद्या आहेत. (ASO पूर्व 2012) A) अ B) क C) वरीलपैकी कोणतेही नाही D) ब सर्व दिलेले विधाने बरोबर आहेत. अ) गोंदावरी नदीचे जलवाहन क्षेत्र महाराष्ट्राच्या एकूण क्षेत्रफळाच्या सुमारे अर्ध्याहून अधिक आहे. ब) तापी आणि नर्मदा या महाराष्ट्राच्या उत्तरेकडील दोन प्रमुख नद्या महाराष्ट्रा बाहेर, मध्य प्रदेशात उगम पावतात. क) महाराष्ट्रात परराज्यांतून येणाऱ्या नद्या पश्चिम दिशेला वाहतात. या नद्यांमध्ये कृष्णा, पंचगंगा आणि भिमाचा समावेश आहे. 129 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 129. खालील विधाने पहा. अ) गोदावरी नदी परभणी शहराच्या दक्षिणेकडे आहे ब) पुर्णा ही गोदावरी नदीची उपनदी नाही. क) हरिश्चंद्रगडाची उंची 1404 मी. आहे. (वनसेवा मुख्य,2016) A) फक्त विधान अ बरोबर आहे. B) विधाने ब आणि क बरोबर आहेत. C) फक्त विधान ब बरोबर आहे. D) विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत विधान 'अ' बरोबर आहे कारण गोदावरी नदी प्रत्यक्षात परभणी शहराच्या दक्षिणेकडे वाहते. विधान 'ब' चुकीचे आहे कारण पुर्णा ही गोदावरी नदीची प्रमुख उपनदी आहे. विधान 'क' चुकीचे आहे कारण हरिश्चंद्रगडची उंची 1424 मीटर आहे, 1404 मीटर नाही. 130 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 130. 'बाणकोट' ही खाडी महाराष्ट्रातील - - - - - या जिल्हयात आहे. (Agri पुर्व 2011) A) ठाणे B) तापी C) रत्नागिरी D) सिंधूदुर्ग बाणकोट खाडी ही महाराष्ट्राच्या रत्नागिरी जिल्ह्यात आहे. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ठाणे हा खाडीकिनारीचा जिल्हा नाही, तापी ही नदी आहे आणि सिंधुदुर्ग हा जिल्हा बाणकोट खाडीला लागून नाही. 131 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 131. उत्तरेकडून दक्षिणेकडे रत्नागिरी जिल्हयातील नद्यांचा खालीलपैकी कोणता क्रम बरोबर आहे ? (STI पूर्व,2014) A) सावित्री,भारजा, जोग, वशिष्टी B) सावित्री, वशिष्टी, जोग, भारजा C) जाोग, भारजा, वशिष्टी, सावित्री D) वशिष्टी, जोग, भारजा, सावित्री पर्याय सावित्री,भारजा, जोग, वशिष्टी हा बरोबर आहे कारण तो उत्तरेकडून दक्षिणेकडे रत्नागिरी जिल्ह्यातील नद्यांचा योग्य क्रम दर्शवतो. सावित्री सर्वात उत्तरेकडील नदी आहे, त्यानंतर भारजा, नंतर जोग आणि सर्वात दक्षिणेकडील नदी वशिष्टी आहे. 132 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 132. कोंकणातील - - - - - या नद्या जास्त लांबीच्या आहेत. (ASO Main July 2022) A) तानसा व भातसई B) वैतरणा व उल्हास C) सावित्री व वशिष्ठी D) काजवी व मुचकुंदी कोंकणातील वैतरणा आणि उल्हास नद्या त्या प्रदेशातील सर्वात लांब नद्या आहेत. सावित्री आणि वशिष्ठी नद्या सातारा आणि कोल्हापूर जिल्ह्यातून वाहतात, काजवी आणि मुचकुंदी नद्या रायगड जिल्ह्यातून वाहतात आणि तानसा आणि भातसई नद्या ठाणे जिल्ह्यातून वाहतात. 133 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 133. महाराष्ट्रात तापी नदीचे खोरे कोणत्या डोंगररांगा दरम्यान आढळते ? (ASO मुख्य, 2016) A) हरिश्चंद्र बालाघाट आणि महादेव रांगा B) सातमाळा अजंठा आणि हरिश्चंद्र बालाघाट रांगा C) सातपुडा आणि सहयाद्री रांगा D) सातपुडा आणि सातमाळा अजंठा रांगा तापी नदीचे खोरे सातपुडा आणि सातमाळा अजंठा रांगांच्या दरम्यान आढळते. सातपुडा रांग ही उत्तरेकडे आहे, तर सातमाळा अजंठा रांग ही दक्षिणेकडे आहे. या दोन्ही रांगांमधून तापी नदी वाहते, तिचे खोरे तयार करते. 134 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 134. खालीलपैकी कोणती नदी गोदावरीच्या उजव्या बाजूची उपनदी आहे ? (ASO मुख्य 2019) A) साबरी B) शिवना C) मांजरा D) दुधना मांजरा ही गोदावरीच्या उजव्या बाजूची उपनदी आहे कारण ती गोदावरीला तिच्या उजव्या किनाऱ्यावर मिळते. शिवना, दुधना आणि साबरी या नद्या गोदावरीच्या डाव्या बाजूच्या उपनद्या आहेत. 135 / 135 Category: महाराष्ट्रातील नद्या 135. खालील विधाने पहा. अ) गोदावरी नदीचे खोरे उत्तरेकडे सातमाळा-अजिंठयायचे डोंगर व दक्षिणेकडे हरिश्चंद्र बालाघाट डोंगर यामध्ये आहे. ब) भिमा नदीचे खोरे उत्तरेस हरिश्चंद्र बालाघाट डोंगर व दक्षिणेस शंभू महादेवाचे डोंगर यामध्ये आहे क) सातपुडा पर्वत रांगेत अस्तंभा डोंगर आहेत. (Tax . Asst. मुख्य 2014) A) विधान अ आणि विधान ब चूक B) विधान अ आणि विधान क चूक C) विधान अ ब आणि विधान क बरोबर D) विधान अ, ब आणि विधान क चूक विधान अ आणि ब हे डोंगराळ्यांच्या स्थानबद्दल चुकीची माहिती देतात. गोदावरी नदीचे खोरे सह्याद्री पर्वतरांगेच्या पश्चिमेस आणि हरिश्चंद्र-बालाघाट डोंगररांगेच्या पूर्वेस आहे. भिमा नदीचे खोरे सातपुडा पर्वतरांगेच्या उत्तरेस आणि सह्याद्री पर्वतरांगेच्या दक्षिणेस आहे. मात्र, विधान क अस्तंभा डोंगराच्या सातपुडा पर्वतरांगेमध्ये असण्याबाबत बरोबर आहे. त्यामुळे बरोबर उत्तर "विधान अ, ब आणि विधान क बरोबर" आहे. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE
