97° 30’ E हा अरुणाचल प्रदेशमधील दिबांग घाटी येथील डोंगराळ भागातून जाणारा भारताचा सर्वात पूर्वेकडील रेखावृत्त आहे. हे 68°30’ E (लक्षद्वीप), 82° 50’E (बांगलादेश) आणि 90° 25’ E (म्यानमार) या अन्य रेखावृत्तांपेक्षा पूर्वेकडे आहे.

मिझोरामच्या सीमा बांगलादेश आणि म्यानमार या दोन्ही देशांना लागून आहेत. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* त्रिपुराची सीमा फक्त बांगलादेशला लागून आहे.
* मणिपूरची सीमा फक्त म्यानमारला लागून आहे.
* नागालँडच्या सीमा म्यानमार आणि भारताच्या इतर राज्यांना लागून आहेत, पण बांगलादेशला नाही.

पर्याय 7517 हा बरोबर आहे कारण भारताला एकूण 7,517 किलोमीटर लांबीचा समुद्रकिनारा आहे, जो जगातील सर्वात मोठा सातव्या क्रमांकाचा समुद्रकिनारा आहे. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारताच्या समुद्रकिनाऱ्याच्या लांबीचे अयोग्य मान दर्शवतात.

बरोबर उत्तर ' 4 3 1 2 ' आहे.

दिलेल्या अक्षांशांपैकी 0° पृथ्वीच्या विषुववृत्तावर स्थित आहे, जिथे दिवसाची लांबी नेहमीच 12 तास असते. 41° उत्तर अक्षांश हा "मध्यम अक्षांश" मध्ये येतो, जिथे दिवसाची लांबी हिवाळ्यात 10 तासांपासून उन्हाळ्यात 15 तासांपर्यंत बदलते. 63° उत्तर अक्षांश हा "उच्च अक्षांश" मध्ये येतो, जिथे दिवसाची लांबी हिवाळ्यात 0 तासांपासून उन्हाळ्यात 24 तासांपर्यंत बदलते. 6621° उत्तर अक्षांश हा "आर्क्टिक वर्तुळ" मध्ये येतो, जिथे हिवाळ्यात दिवसाची लांबी 0 तास आणि उन्हाळ्यात 24 तास असते. म्हणून, दिलेल्या अक्षांश-दिवसांच्या जोड्यांमध्ये, 0° हे 12 तासांशी जुळते, 41° हे 15 तासांशी जुळते, 63° हे 24 तासांशी जुळते आणि 6621° हे 24 तासांशी जुळते, ज्यामुळे बरोबर उत्तर 4 3 1 2 आहे.

राजस्थान हे भारतातील सर्वात मोठे राज्य आहे, ज्याचे भौगोलिक क्षेत्रफळ 342,239 चौ. किमी आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* महाराष्ट्रचे क्षेत्रफळ 307,713 चौ. किमी आहे.
* उत्तर प्रदेशचे क्षेत्रफळ 243,290 चौ. किमी आहे.
* आंध्र प्रदेशचे क्षेत्रफळ 162,968 चौ. किमी आहे.

कर्कवृत्त 23.5° उत्तर अक्षांशावरून जाते. भारतातील गुजरात, मध्य प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि मिझोराम ही राज्ये 23.5° उत्तर अक्षांशावर आहेत, त्यामुळे कर्कवृत्त या राज्यांवरून जाते. इतर पर्याय चूक आहेत कारण मणिपूर, मेघालय आणि नागालँड 23.5° उत्तर अक्षांशावर नाहीत.

' स्पष्टीकरण: '

* विधान अ बरोबर आहे कारण पृथ्वीचे परिवलन सूर्याभोवती होते आणि त्यामुळे सूर्यप्रकाश रेखावृत्तांवर वेगवेगळ्या वेळी पडतो. यामुळे प्रत्येक रेखावृत्तावरील स्थानिक वेळ भिन्न असते.
* विधान ब देखील बरोबर आहे कारण स्थानिक वेळेतील विसंगती दूर करण्यासाठी प्रमाणवेळ पद्धत वापरली जाते. या पद्धतीनुसार, मोठ्या भौगोलिक क्षेत्रासाठी एक मानक वेळ निर्धारित केला जातो आणि त्यानुसार सर्व क्रियाकलाप आयोजित केले जातात.

बरोबर उत्तर :- 3 4 2 1

खाडी ही समुद्री क्षेत्राचा एक भाग आहे जो दोन भूभागांमध्ये स्थित असतो. दिलेल्या पर्यायांमध्ये, योग्य जोड्या खालीलप्रमाणे आहेत:

1. खाडी: 10 डिग्री, स्थळ: अंदमान निकोबार पासून विलग करते (अंदमान समुद्र)
2. खाडी: 8 डिग्री, स्थळ: मीनिकॉय लक्षद्वीप पासून विलग करते (लक्षद्वीप समुद्र)
3. खाडी: 9 डिग्री, स्थळ: लहान अंदमान मोठ्या अंदमानपासून विलग करते (डुंकन बोल)
4. खाडी: डुंकन बोल, स्थळ: मीनिकॉय मालदीव पासून विलग करते (आठ डिग्री खाडी)

वरील माहितीवरून, पर्याय 3 4 2 1 योग्य उत्तर आहे.

लंडन 0° रेखावृत्तावर असल्याने आणि अलाहाबाद 82°30° पूर्व रेखावृत्तावर असल्याने, त्यांच्या रेखावृत्तांच्या फरकाने वेळेचा फरक येतो. 82.5° रेखावृत्तांचा फरक (82.5 x 4 = 330 मिनिटे) आहे. यामुळे, लंडनमधील पहाटे 3 वाजल्याच्या बातम्या अलाहाबादमध्ये 330 मिनिटे नंतर, म्हणजे सकाळी 8.30 वाजता ऐकायला येतील.

उत्तर भारतीय त्रिकोणाच्या शिरोबिंदूवर ज्या पाच आशियाई देशांच्या सीमा एकत्रित येतात त्या आहेत - भारत, चीन, ताजिकीस्तान, अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान.

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* नेपाळ आणि भूतानचा समावेश आहे, परंतु ते उत्तर भारतीय त्रिकोणाच्या शिरोबिंदूवर नाहीत.
* भूतान आणि अफगाणिस्तानचा समावेश आहे, परंतु ते उत्तर भारतीय त्रिकोणाच्या शिरोबिंदूवर नाहीत.

वर्षातील सर्वात मोठ्या दिवसाला उन्हाळी संक्रांती म्हणतात. या दिवशी सूर्य आपल्या उत्तरेकडील सर्वात दूरच्या बिंदूवर असतो. या दिवशी दिवसाचा कालावधी सर्वात जास्त असतो, जो सुमारे 13 तास 13 मिनिटे असतो.

बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* ' 12 तास 13 मिनिटे: ' हे उन्हाळी संक्रांती दिवसाला लागू होणारे वार्षिक सरासरी दिवसदीप आहे.

* ' 12 तास 59 मिनिटे: ' हे शरदऋतू संक्रांती दिवसाला लागू होणारे वार्षिक सरासरी दिवसदीप आहे.

* ' 14 तास: ' सूर्यापासून पृथ्वीची सर्वात दूरची कक्षा, जेव्हा दिवसाचा कालावधी सर्वात कमी असतो, तेव्हाही हा दिवसाचा कालावधी इतका मोठा नसतो.

21 मार्च आणि 22 सप्टेंबर या विषुवदिनांना पृथ्वीचा अक्ष वर्तुळावर लंबरूप असतो. त्यामुळे सूर्य या दिवशी विषुववृत्तावर (0°) सर्वात जास्त सौरऊर्जा देतो, कारण त्यावेळी सूर्यरेखा विषुववृत्तावर लंब असतात. इतर अक्षवृत्त हे विषुववृत्तापासून अधिक दूर असतात, त्यामुळे त्यांना कमी सौरऊर्जा प्राप्त होते.

बरोबर उत्तर : 4 3 2 1

हे उत्तर योग्य आहे कारण ते भारतीय सीमारेषेच्या लांबी आणि शेजारच्या देशांशी जुळते आहे:

* म्यानमार - 1463 किमी, बांगलादेश
* चीन - 3380 किमी, भुतान
* भुतान - 605 किमी, चीन
* बांगलादेश - 4053 किमी, म्यानमार

बरोबर उत्तर: ' भारत आणि चीन '

मॅकमोहन रेषा ही भारताच्या अरुणाचल प्रदेश आणि चीनच्या तिबेटमधील सीमारेषा आहे. ही रेषा 1914 मध्ये ब्रिटिश अधिकारी सर हेन्री मॅकमोहन यांनी आखली होती. पूर्वेकडील हिमालयातील व्यापक क्षेत्रावर चीनचा दावा असल्याने ही सीमा वादग्रस्त आहे.

बरोबर उत्तर ' फक्त विधान अ ' आहे.

विधान अ बरोबर आहे कारण प्रत्यक्षात प्रत्येक रेखावृत्ताची लांबी 40,075 किमी आहे.

विधान ब चुकीचे आहे कारण विषुवत्तावर दोन रेखावृत्तामधील अंतर सुमारे 111 किमी आहे, 101.04 किमी नाही.

विधान क चुकीचे आहे कारण भारतीय प्रमाणवेळ जागतिक प्रमाणवेळेपेक्षा 5 तास 30 मिनिटांनी पुढे आहे, मागे नाही.

प्रमाण वेळ रेषा (82°30'E) आणि ग्रिनीच वेळ रेषा (0°) यामध्ये 8 तासांचे अंतर आहे. त्यामुळे जेव्हा प्रमाण वेळ रेषेवर दुपारचे 12 आहे, तेव्हा ग्रिनीच रेषेवर सकाळचे 6.30 असते (12 - 8 = 6.30).

आंतरराष्ट्रीय वार रेषा (180°) ही ग्रिनीच रेषेच्या विरुद्ध दिशेला आहे. त्यामुळे जेव्हा ग्रिनीच रेषेवर सकाळचे 6.30 असते, तेव्हा आंतरराष्ट्रीय वार रेषेवर सायंकाळचे 6.30 असते. म्हणून, बरोबर उत्तर आहे, "सकाळ 6.30 व सायंकाळ 6.30.

पृथ्वी 24 तासात एका अक्षाभोवती फिरते, जो उत्तरी आणि दक्षिणी ध्रुवांमधून जाते. पृथ्वी आपल्या अक्षाभोवती फिरल्याने पृथ्वीच्या सर्व बिंदूंना दिवस आणि रात्र अनुभवायला मिळतात.

पृथ्वीचा परिघ 40,075 किलोमीटर आहे. त्यामुळे पृथ्वीला 360 रेखांश पूर्ण करायला 24 तास लागतात. म्हणजेच, पृथ्वी एका तासात 15 रेखांश फिरते.

प्रत्येक रेखावृत्त पृथ्वीच्या दोन्ही ध्रुवांना जोडते. पृथ्वीच्या विषुववृत्तीय रेखावृत्ताचा परिघ लगभग 40,075 किलोमीटर आहे. त्यामुळे पृथ्वीला एक पूर्ण रेखावृत्त ओलांडण्यास 24 तास/360 = 4 मिनिटे लागतात.

म्हणूनच, विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- क,ब,अ,ड.

विषुववृत्तापासूनच्या अंतराच्या वाढत्या क्रमवारीनुसार स्टेशन्सची मांडणी खालीलप्रमाणे आहे:

1. कोलकाता (विषुववृत्ताच्या जवळ, सर्वात कमी अंतर)
2. मुंबई (विषुववृत्तापेक्षा थोडे दूर)
3. शिलाँग (मुंबईपेक्षा थोडे अधिक दूर)
4. जोधपूर (सर्व स्टेशन्सपैकी सर्वात जास्त अंतर)

पर्याय अ, ब, क, ड बरोबर आहे कारण ते त्यांच्या क्षेत्रफळानुसार उतरत्या क्रमाने आहे.

ब्राझील सर्वात मोठा देश आहे (8,515,767 चौरस किमी), त्यानंतर ऑस्ट्रेलिया (7,692,024 चौरस किमी), भारत (3,287,263 चौरस किमी) आणि अर्जेंटिना (2,780,400 चौरस किमी) सर्वात लहान आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते क्षेत्रफळानुसार उतरता क्रम लावत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 22 मार्च व 22 सप्टेंबर

सूर्य पृथ्वीभोवती भ्रमण करतो आणि पृथ्वीचा कल अक्ष सध्याचा भ्रमण मार्गाच्या लांबवत असतो. यामुळे पृथ्वीच्या उत्तरी गोलार्धाला सूर्याकडे कलणे (समर सॉल्स्टिस) आणि मागे कलणे (विंटर सॉल्स्टिस) असे दोन चक्र अवस्थे अनुभवतात.

22 मार्च (वसंत विषुव) आणि 22 सप्टेंबर (शरद विषुव) या दिवशी पृथ्वीचा अक्ष सूर्याला समकोनात असतो, म्हणजे दिवस आणि रात्र दोन्ही 12-12 तासांचे असतात.

बरोबर उत्तर आहे 15200.

भारताची भूसीमा 15,200 किलोमीटर लांबीची आहे. यात बांगलादेश, भूतान, म्यानमार, चीन, पाकिस्तान आणि नेपाळ या देशांसह सागरी सीमांचा समावेश आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारताच्या भूसीमेच्या लांबीशी जुळत नाहीत.

भारतीय प्रमाणवेळ 82° 30’ पूर्व रेखावृत्तावर निश्चित केली गेली आहे. ही रेखावृत्त अलाहाबाद शहरातून जाते, जो भारत देशाचे भौगोलिक मध्यभाग मानला जातो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारतातील वेगळ्या रेखावृत्तांकडे सूचित करतात.

केवळ ब बरोबर आहे कारण:

ब पर्याय असा दावा करतो की गुजरात ते अरुणाचल प्रदेशपर्यंत वेळेचा फरक सुमारे 2 तास आहे, जो खरा आहे. भारत एक विस्तृत देश असून त्याची उत्तर-दक्षिण अंतरे मोठी आहेत, ज्यामुळे पाश्चिमी आणि पूर्वेकडील भागात वेळेचा उल्लेखनीय फरक पडतो.

अ पर्याय चुकीचा आहे कारण भारत चायनाच्या आकाराच्या सुमारे एक तृतियांश आहे, एक चतुर्थांश नव्हे.

बरोबर उत्तर ' 68° 07’ . 97° 25’ पूर्व ' आहे.

हे भारत-म्यानमारच्या सीमेवरील मिज़ोरममधील इंदिरा पॉइंट (खुन्हा फॉल्स) चे समन्वयक आहे. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारताच्या सीमांच्या बाहेर आहेत.

भारताचे एकूण क्षेत्रफळ 32,87,263 चौ. किमी आहे. सर्वात जास्त क्षेत्रफळ असलेला देश रशिया आहे. भारताचा रशियानंतर जगात सातवा क्रमांक लागतो.

भारतीय प्रमाणवेळ (IST) ही इलाहाबादच्या (82° 30’ पूर्व) रेखावृत्तानुसार निश्चित करण्यात आली आहे. हा रेखावृत्त भारताच्या मध्यवर्ती भागातून जातो आणि देशभरातील काळाचे संदर्भ बिंदू म्हणून वापरला जातो. त्यामुळे उत्तर पर्याय 82° 30’ पूर्व हा बरोबर आहे तर इतर पर्याय चुकीचे आहेत.

भारताचा भूभाग हा जगातील सातवा सर्वात मोठा आहे. त्याच्या उत्तर, पश्चिम आणि पूर्वेला समुद्र आहेत आणि दक्षिणेला हिंद महासागर आहे. भारताच्या क्षेत्रफळाचे अंदाजे मूल्य 3,287,263 चौ.किमी आहे. त्यामुळे, क्षेत्रफळाच्या बाबतीत भारत जगातील सातव्या क्रमांकाचा देश आहे.

सौराष्ट्र, गुजरातमध्ये आहे जे विस्तृत पश्चिम दिशेस आहे. अरुणाचल प्रदेश, उत्तर-पूर्व भारतात आहे जे विस्तृत पूर्व दिशेस आहे. भारत 30 डिग्री रेखांश विभागलेला आहे (अंदाजे 2 तास). म्हणून, सौराष्ट्र आणि अरुणाचल प्रदेश यातील स्थानिक वेळेत 2 तासांचा फरक आहे.

भारतीय प्रमाण वेळ ग्रीनविच प्रमाण वेळेपेक्षा अडीच तासांनी पुढे आहे. कारण भारत ग्रीनविचच्या पूर्वेकडे 82.5° रेखांशावर आहे. 15° रेखांश एक तासाचे अंतर दर्शवते, म्हणून 82.5° रेखांश अडीच तासांचे अंतर दर्शवते. यामुळे बरोबर उत्तर 'साडे पाच तास' हे आहे कारण ग्रीनविच वेळ 'साडे चार तास' मागे आहे.

पर्याय ब, इ, क, अ, ड बरोबर आहे कारण हा पर्याय राज्यांना त्यांच्या क्षेत्रफळाच्या उतरत्या क्रमाने मांडतो:

1. राजस्थान (342,239 चौ. किमी)
2. मध्यप्रदेश (308,245 चौ. किमी)
3. महाराष्ट्र (307,713 चौ. किमी)
4. उत्तर प्रदेश (243,286 चौ. किमी)
5. जम्मू आणि काश्मीर (222,236 चौ. किमी)