2 Economics कृषी अर्थशास्र 1 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 1. खालीलपैकी कोणती बाब भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद, नवी दिल्लीच्या कृती आदेशात समाविष्ट नाही ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) गुणवत्तापूर्ण मानव संसाधन विकास सक्षम करण्यासाठी कृषि शिक्षणाला सहाय्य प्रदान करणे व समन्वय राखणे. B) शाश्वत शेतीसाठी संशोधन आणि तंत्रज्ञान विकासासाठी योजना हाती घेणे, समन्वय राखणे व प्रोत्साहन देणे. C) कृषि शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार कार्यामध्ये धोरण, सहकार्य आणि सल्दा देणे. D) शेतकऱ्यांंच्या 'अर्थिक सक्षमीकरणासाठी शेतकरी उत्पादक कंपन्या स्थापन करणे. भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेचा (ICAR) कृती आदेश कृषी शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार कार्यावर केंद्रित आहे. त्यात शेतकऱ्यांचे आर्थिक सक्षमीकरण करण्यासाठी शेतकरी उत्पादक कंपन्या स्थापन करण्याचा समावेश नाही. पर्याय 1, 2 आणि 4 ICARच्या कृती आदेशाशी संबंधित आहेत. पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण ते आर्थिक सक्षमीकरणासाठी कंपन्या स्थापन करण्याच्या ICARच्या कर्तव्याशी संबंधित नाही. 2 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 2. सन - - - - - मध्ये भारतात प्रकृर्षित शेती जिल्हा कार्यक्रम (IADP) आखण्यात येवून सखोल शेतीचा प्रयोग याद्वारे करण्यात आला. (Agri Pre.-2018) A) 65 B) 16 C) 71 D) 94 बरोबर उत्तर आहे पर्याय 16. 1960 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, म्हणजे 1965-66 मध्ये, भारतात प्रकृर्षित शेती जिल्हा कार्यक्रम (IADP) सुरू करण्यात आला. हा कार्यक्रम सखोल शेतीचा प्रसार करण्यासाठी सुरू करण्यात आला होता. 3 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 3. विकास उपक्रमांसाठी खालीलपैकी कोणते निधी नाबार्ड बँकेमार्फत राखले जातात ? अ. संशोधन व विकास निधी ब. कृषि ग्रामीण उद्योजक उष्मायन निधी क. ग्रामीण प्रमोशन कॉर्पस निधी ड. पत आणि वित्तीय सेवा निधी (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) ब, क, ड विधाने योग्य आहेत. B) वरीलपैकी सर्व विधांने योग्य आहेत. C) अ, क, ड विधाने योग्य आहेत. D) अ, ब, क विधाने योग्य आहेत. बरोबर उत्तर आहे: वरीलपैकी सर्व विधांने योग्य आहेत. सर्व पर्याय योग्य आहेत कारण नाबार्ड बँक विकास उपक्रमांसाठी खालील निधी राखते: - संशोधन व विकास निधी - कृषि ग्रामीण उद्योजक उष्मायन निधी - ग्रामीण प्रमोशन कॉर्पस निधी - पत आणि वित्तीय सेवा निधी 4 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 4. गेल्या दोन दशकात, भारतातील अन्नधान्याच्या उत्पादनाची वाढ मंदावली आहे कारण - - - - - . अ) अन्नधान्य पिकाखालील क्षेत्रात घट होवून इतर पिकाखालील क्षेत्रात वाढ झाली. ब) उच्च उत्पादन क्षमतेच्या पट्ट्यामध्ये नैसर्गिक संसाधनाच्या -्हासामुळे शाश्वतीकरणामध्ये उद्भवणारे प्रश्न क) सन 2001-02, 2002-03 आणि 2004-05 या वर्षामध्ये पडलेला दुष्काळ ड) अन्नधान्य निर्यातीवर लादलेले निर्बंध (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ आणि ब विधाने योग्य आहेत B) वरीलपैकी सर्व विधाने योग्य आहेत C) ब, क आणि ड विधाने योग्य आहेत D) अ, ब आणि क विधाने योग्य आहेत बरोबर उत्तर आहे: वरीलपैकी सर्व विधाने योग्य आहेत. 'अ) अन्नधान्य पिकाखालील क्षेत्रात घट होवून इतर पिकाखालील क्षेत्रात वाढ झाली.' योग्य विधान कारण गेल्या काही दशकांत भारतात अन्नधान्य पिकाखालील क्षेत्र हळूहळू कमी झाले आहे आणि नगदी पिकांसारख्या इतर पिकांखालील क्षेत्रात वाढ झाली आहे. 'ब) उच्च उत्पादन क्षमतेच्या पट्ट्यामध्ये नैसर्गिक संसाधनाच्या ह्हासामुळे शाश्वतीकरणामध्ये उद्भवणारे प्रश्न.' योग्य विधान कारण भारताच्या हिरव्या क्रांतीच्या पट्ट्यात, नैसर्गिक संसाधनांचे ओव्हरएक्सप्लॉयटेशनमुळे माती कमी होणे आणि भूगर्भातील पाण्याची पातळी कमी होणे इत्यादी शाश्वतता समस्या निर्माण झाल्या आहेत. 'क) सन 2001-02, 2002-03 आणि 2004-05 या वर्षामध्ये पडलेला दुष्काळ' योग्य विधान कारण या कालावधीतील दुष्काळाने अन्नधान्य उत्पादनावर लक्षणीय परिणाम केला आहे. 'ड) अन्नधान्य निर्यातीवर लादलेले निर्बंध' योग्य विधान कारण भारताने गेल्या काही काळात अन्नधान्य निर्यातीवर निर्बंध लादले आहेत, ज्यामुळे घरेलू उत्पादन आणि पुरवठा साखळी प्रभावित झाली आहे. 5 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 5. 1951 मधील - - - - - समितीच्या मते, भारतातील 90 टक्के शेतकऱ्यांंना सावकारांकडून कर्ज घ्यावे लागत होते. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) ए.डी. गोरावाला B) डॉ. रमेश तेंडुलकर C) निलकंठ रथ D) सर विश्वेश्वरय्या ए.डी. गोरावाला हे बरोबर उत्तर आहे. 1951 मध्ये ए.डी. गोरावाला समितीने शेतीवरील कर्जावर अहवाल सादर केला होता. अहवालानुसार, त्यावेळी 90% शेतकऱ्यांना सावकारांकडून कर्ज घ्यावे लागत होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: निलकंठ रथ समितीने 1967 मध्ये कृषी करावर अहवाल सादर केला होता. सर विश्वेश्वरय्या हे एक इंजिनिअर आणि राज्यकार होते, ज्यांनी कृषी कर्जावर अहवाल सादर केला नाही. डॉ. रमेश तेंडुलकर हे एक अर्थशास्त्री होते ज्यांनी गरिबी आणि बेरोजगारीवर अहवाल सादर केले होते, कृषी कर्जावर नाही. 6 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 6. शेतमालाचा आंतरराज्यीय आणि निर्यात व्यापार वाढवण्यासाठी कोणती शिखर सहकारी संस्था स्थापन करण्यात आली? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) वरीलपैकी कोणतीही नाही B) AGMARK C) TRIFED D) NCDC बरोबर उत्तर ''वरीलपैकी कोणतीही नाही'' आहे. ट्रायबल कोऑपरेटिव्ह मार्केटिंग डेव्हलपमेंट फेडरेशन ऑफ इंडिया (TRIFED) ही आदिवासींशी संबंधित आहे आणि त्यांच्या शेतमालाचे मार्केटिंग करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. नेशनल कोऑपरेटिव्ह डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन (NCDC) हा सहकारी संस्थांना वित्तीय आणि तंत्रज्ञान सहाय्य प्रदान करतो. AGMARK ही शेतमालाच्या गुणवत्तेसाठी प्रमाणन प्रणाली आहे. यापैकी कोणतीही संस्था विशेषतः शेतमालाचा आंतरराज्यीय आणि निर्यात व्यापार वाढवण्यासाठी स्थापन केलेली नाही. 7 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 7. बाँडेड वेअरहाऊसेसबाबत काय खरे आहे? अ. आयातदाराला संपूर्ण आयात शुल्क एका वेळेला भरावयाची गरज राहात नाही. ब. आयातदार आयात केलेला माल अंशत: नेऊ शकतो. क. मालाची प्रत राखण्याची काळजी घेतली जाते. ड. पुनर्निर्यात शक्य राहते. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) अ, ब व ड फक्त B) अ व ब फक्त C) अ, ब, क आणि ड D) केवळ ब बरोबर उत्तर: अ, ब, क आणि ड बाँडेड वेअरहाऊसेस म्हणजे पर्यवेक्षित गोदामे आहेत जिथे आयातदार आयात केलेला माल आयात शुल्क न भरता ठेवू शकतात. या वेअरहाऊसमध्ये माल पुन्हा निर्यात केला जाऊ शकतो किंवा अंशत: म्हणून नेला जाऊ शकतो. बाँडेड वेअरहाऊसमधील मालाच्या प्रतीची काळजी घेतली जाते. अधिक स्पष्टीकरण: अ: आयातदाराला संपूर्ण आयात शुल्क एका वेळेला भरावयाची गरज राहात नाही कारण माल बाँडेड वेअरहाऊसमध्ये ठेवला जातो जिथे ते आयात शुल्क न भरता ठेवले जाऊ शकते. ब: आयातदार आयात केलेला माल अंशत: नेऊ शकतो कारण बाँडेड वेअरहाऊसेस आयातदारांना आयात केलेला माल अंशत: घेऊन जाण्याची परवानगी देतात, जरी ते संपूर्ण आयात शुल्क भरले नसले तरीही. क: मालाची प्रत राखण्याची काळजी घेतली जाते कारण बाँडेड वेअरहाऊसेस मालाची प्रत राखण्यासाठी आवश्यक सुरक्षा आणि पर्यावरण नियंत्रित करतात. ड: पुनर्निर्यात शक्य राहते कारण बाँडेड वेअरहाऊसेसमध्ये आयात केलेला माल अंशत: किंवा संपूर्णपणे पुनर्निर्यात केला जाऊ शकतो. 8 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 8. जोड्या जुळवा : (क्रांती) (उत्पादन) अ) हरित क्रांती 1) दुध उत्पादन ब) धवल क्रांती 2) अन्नधान्य उत्पादन क) पीली क्रांती 3) मासेमारी उत्पादन ड) नील क्रांती 4) तेलबिया उत्पादन (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 4 3 2 1 B) 3 4 2 1 C) 2 1 4 3 D) 3 2 1 4 पर्याय 2 बरोबर आहे:' हरित क्रांती ही अन्नधान्य उत्पादनातील वाढीशी संबंधित आहे. धवल क्रांती ही दुध उत्पादनातील वाढीसंबंधित आहे. पिळी क्रांती ही तेलबिया उत्पादनातील वाढीसंबंधित आहे. नील क्रांती ही मासेमारी उत्पादनातील वाढीसंबंधित आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते दिलेल्या क्रांती आणि त्यांच्याशी संबंधित उत्पादनाशी जुळत नाहीत. 9 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 9. कृषी व सहकार विभागाने केशरी मोहीम (सॅफरॉन मिशन) सन 2010 ते 2014 मध्ये राबविण्यासाठी सुरू केली आहे, ज्यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश आहे. (a) पुनर्लागवड (b) जमीनीची पोत सुधारणे. (c) पाणीपुरवठा वाढविणे. (d) हवामान अंदाज यंत्रणा विकास (e) संशोधन व विस्तारात भर (राज्यसेवा पूर्व - 2013) A) (a), (b), (d), (e) B) (a), (c), (d), (e) C) (a), (b), (c), (e) D) (a), (b), (c), (d) पर्याय (a), (b), (c), (d) बरोबर आहे कारण केशरी मोहीम पुनर्लागवड, जमीनीची पोत सुधारणे, पाणीपुरवठा वाढविणे आणि हवामान अंदाज यंत्रणा विकास या घटकांवर केंद्रित आहे. पर्याय (e) चुकीचा आहे कारण संशोधन आणि विस्तार हा मोहिमेचा थेट घटक नाही. 10 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 10. भारतीय अर्थव्यवस्थेमध्ये भारतीय शेतीची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची रहिली आहे, ती यासाठी ------. अ) वाढत्या लोकसंख्येसाठी अन्नधान्याची तरतूद करणे. ब) उद्योगांसाठी कच्च्या मालाचा पुरवठा करणे क) कालबाह्य कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर ड) दारिद्र्य दूर करणे (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ, क आणि ड B) अ, ब आणि ड C) ब, क आणि ड D) अ, ब, क आणि ड भारतीय शेतीची भूमिका भारतीय अर्थव्यवस्थेत अत्यंत महत्त्वाची आहे कारण: 'अन्नधान्याची तरतूद:' भारत एक मोठी लोकसंख्या असलेला देश आहे आणि शेती अन्नधान्य सुरक्षिततेसाठी आवश्यक आहे. 'कच्च्या मालाचा पुरवठा:' शेती कापसा, ऊस आणि इतर पिकांसारख्या उद्योगांसाठी कच्च्या मालाचा पुरवठा करते. 'दारिद्र्य दूर करणे:' शेती ग्रामीण भागांमधील लोकांसाठी रोजगार आणि उत्पन्न निर्माण करते, जे दारिद्र्य दूर करण्यास मदत करते. पर्याय 'क' चुकीचा आहे कारण कालबाह्य कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर भारतीय शेतीच्या समस्यांपैकी एक आहे, परंतु हे त्याच्या महत्त्वाचे कारण नाही. 11 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 11. आदर्श शेतमाल विक्रीव्यवस्था म्हणजे. (a) मध्यस्थांची अल्प-संख्या. (b) बाजारविषयक माहितीची उपलब्धता. (c) मध्यस्थांना भरपूर सुविधा. (d) कृषी औजाऱ्यांच्या दर्जात सुधारणा. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/ आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) (a) फक्त B) (a) आणि (b) C) (a), (b) आणि (d) D) (a), (b) आणि (c) आदर्श शेतमाल विक्रीव्यवस्थेत मध्यस्थांची अल्पसंख्या असते आणि बाजारविषयक माहिती व्यापाऱ्यांना सहजपणे उपलब्ध असते. यामुळे शेतमालाचे योग्य दर मिळतात आणि त्याची मागणी वाढते. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण आदर्श शेतमाल विक्रीव्यवस्थेत मध्यस्थांना भरपूर सुविधा नसतात. पर्याय (d) देखील चुकीचा आहे कारण कृषी औजाऱ्यांच्या दर्जात सुधारणा शेतमाल विक्रीव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग नाही. 12 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 12. भारतीय शेती संशोधन मंडळ खालील विषयांसाठी उपक्रम आयोजित करते. (a) फलोत्पादन (b) शेती वित्त (c) शेती बाजारपेठा (d) पशु विज्ञान वरीलपैकी कोणता/कोणते पर्याय योग्य आहे/त ? (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) (c) व (d) B) (a) व (d) C) (a) व (b) D) (b) व (c) भारतीय शेती संशोधन मंडळ हा शेती क्षेत्राशी संबंधित संशोधन आणि विकासात गुंतलेला संघटना आहे. त्यांचा प्राथमिक उद्देश शेतीमधील तंत्रज्ञान आणि उपज वाढवणे आहे. यामुळे मंडळ मुख्यत्वे फलोत्पादन आणि पशु विज्ञान यांशी संबंधित उपक्रम आयोजित करते. पर्याय (b) शेती वित्त आणि (c) शेती बाजारपेठा हे अगदी जवळचे आहेत, परंतु ते भारतीय शेती संशोधन मंडळाच्या मुख्य उद्दिष्ट आणि कार्यक्षेत्राशी थेट संबंधित नाहीत. त्यामुळे ते चुकीचे आहेत. 13 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 13. 'भारतातील पीक विम्याचे जनक' म्हणून कोणाला ओळखले जाते? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) बी.के. हजारे B) मोहन कांडा C) वी.एम. दांडेकर D) एम. नरसिंहम वी.एम. दांडेकर यांना "भारतातील पीक विम्याचे जनक" म्हणून ओळखले जाते कारण ते भारतीय कृषी विमा महामंडळ (एआयसी)चे संस्थापक आणि पहिले अध्यक्ष होते. एआयसी ही भारत सरकारची एक संस्था आहे जी शेतकऱ्यांना नापिकी आणि इतर कृषी धोक्यांविरुद्ध पिक विमा प्रदान करते. एम. नरसिंहम हे रिझर्व्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर होते, बी.के. हजारे हे कृषी अर्थतज्ज्ञ होते, तर मोहन कांडा हे भारतीय कृषी संशोधन परिषदेचे माजी महासंचालक होते. यापैकी कुणीही पीक विमा क्षेत्राशी विशेषतः संबंधित नव्हते. 14 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 14. कृषी माल आणि कृषी मालाचे निर्यात क्षेत्रिय विभाग (झोन) खाली देण्यात आले आहेत. योग्य जोड्या जुळवा : स्तंभ I अ) गहू ब) कांदा, लसूण क) बटाटा ड) आंबा आणि द्राक्षे स्तंभ II 1. मेहबुबनगर (आंध्र प्रदेश) 2. नारायणपूर (पं. बंगाल) 3. भोपाळ (मध्य प्रदेश) 4. भावनगर (गुजरात) (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 2 1 3 4 B) 1 3 4 2 C) 4 2 1 3 D) 3 4 2 1 बरोबर उत्तर:' पर्याय 3 4 2 1 'स्पष्टीकरण:' 'अ) गहू - भोपाळ (मध्य प्रदेश):' भोपाळ हा मध्य भारतातील प्रमुख गहू उत्पादक प्रदेश आहे. 'ब) कांदा, लसूण - भावनगर (गुजरात):' भावनगर भारतातील कांदा आणि लसूणचे प्रमुख उत्पादन आणि निर्यात केंद्र आहे. 'क) बटाटा - नारायणपूर (पश्चिम बंगाल):' पश्चिम बंगालमधील नारायणपूर हा बटाटा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. 'ड) आंबा आणि द्राक्षे - मेहबूबनगर (आंध्र प्रदेश):' आंध्र प्रदेशमधील मेहबूबनगर हे आंबा आणि द्राक्षांचे मोठे उत्पादन क्षेत्र आहे. 15 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 15. पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे? (a) अल्प मुदतीचे कर्ज केवळ 12 महिन्यांकरता दिले जाते. (b) अल्प मुदतीचे कर्ज केवळ 9 महिन्यांकरता दिले जाते. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) निश्चित मुदत नाही B) एकही नाही C) केवळ (a) D) केवळ (b) अल्प मुदतीचे कर्ज 12 किंवा 9 महिन्यांपुरते मर्यादित नसते. ते सामान्यतः एक वर्षापेक्षा कमी कालावधीसाठी दिले जाते, परंतु कालावधी विशिष्ट贷कर्ता आणि कर्जावरील अटींवर अवलंबून असतो. म्हणून, पर्याय (a) आणि (b) दोन्हीही चुकीचे आहेत. पर्याय (c) एकही नाही हा योग्य आहे कारण हे दर्शविते की अल्प मुदतीच्या कर्जाची निश्चित मुदत नाही. 16 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 16. राष्ट्रीय कृषी व ग्रामीण विकास बँकेने ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास निधीची स्थापना कोणत्या उद्दिष्टांसाठी केली ? अ. पीककर्ज परतफेडीसाठी शेतकऱ्यांला सक्षम बनवणे. ब. लघु सिंचन प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी कर्ज देणे. क. लहान शेतकऱ्यांची उत्पादकता वाढवणे. ड. लहान शेतकऱ्यांसाठी पत सुविधाची निर्मिती करणे. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) फक्त ब B) फक्त क C) अ, क आणि ड D) फक्त अ आणि ड बरोबर उत्तर आहे फक्त ब. राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेने ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास निधीची स्थापना लघु सिंचन प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी कर्ज देण्याच्या उद्दिष्टासाठी केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: - अ: पीककर्ज परतफेडीसाठी शेतकऱ्यांना सक्षम बनवणे ही खरेदी कर्ज योजनेचे वैशिष्ट्य आहे. - क: लहान शेतकऱ्यांची उत्पादकता वाढवणे ही राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेच्या विस्तार सेवांचे वैशिष्ट्य आहे. - ड: लहान शेतकऱ्यांसाठी पत सुविधाची निर्मिती करणे ही राज्य सहकारी बँकांचे कार्य आहे. 17 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 17. शेतकरी, बाजार माहिती व्यवस्थेचा उपयोग, त्यांचे कृषि उत्पादनाचे नियोजन, काढणीच्या वेळा तसेच काढणी पश्चात नियोजन कार्यासाठी वापरतात. ह्या माहितीचा उपयोग. अ) अल्प तसेच दिर्घ मुद्तीच्या उत्पादन नियोजनात होतो. ब) उत्पादनांना बाजारपेठांमध्ये योग्य किंमत मिळण्यासाठी होतो. क) उत्पन्नामध्ये सातत्य राहण्यास मदत करते. ड) वरील सर्व कार्यामध्ये उपयोगी. योग्य पर्याय निवडा. (कृषी सेवा पूर्व - 2017) A) (ड) फक्त B) (ब) आणि (क) फक्त C) (a) आणि (क) फक्त D) (a) आणि (ब) फक्त पर्याय (ड) फक्त बरोबर आहे कारण शेतकरी बाजार माहिती व्यवस्थेचा वापर अल्प तसेच दीर्घ मुदतीच्या उत्पादन नियोजनासाठी, उत्पादनांना योग्य किंमत मिळण्यासाठी आणि उत्पन्नात सातत्य राखण्यासाठी करतात. पर्याय (अ), (ब) आणि (क) चुकीचे आहेत कारण ते फक्त बाजार माहिती व्यवस्थेचा वापर केवळ एका अंगाने दाखवतात. 18 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 18. पुढील कोणते विधान अयोग्य आहे? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) शेती उत्पन्न विमा योजना जानेवारी 2004 मध्ये सुरू करण्यात आली. B) शेतकऱ्यांना ही विमा योजना विमा संरक्षण आणि आर्थिक सुरक्षा पुरविते. C) शासन शेतक-्यांना विमा हत्ता देण्याकरता सबसिडी देते. D) केवळ नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेती उत्पन्नात होणारी घट यामधे विचारात घेतली जाते. बरोबर उत्तर: केवळ नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेती उत्पन्नात होणारी घट यामधे विचारात घेतली जाते. शेती उत्पन्न विमा योजना शेती उत्पन्नात होणारी घट किंवा नुकसान याचे संरक्षण करते, परंतु केवळ नैसर्गिक आपत्तींमुळे झालेल्या नुकसानीचेच संरक्षण करते, हवामान बदल, किडी किंवा रोग यांसारख्या इतर कारणांमुळे झालेल्या नुकसानीचे संरक्षण करत नाही. 19 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 19. विभेदित व्याज योजने अंतर्गत गरीब शेतकऱ्यांंना कोणत्या व्याज दराने कर्ज दिले जाते? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) 4 टक्के B) 2 टक्के C) 6 टक्के D) 7 टक्के विभेदित व्याज योजनेअंतर्गत गरीब शेतकऱ्यांना 4 टक्के दराने कर्ज दिले जाते. सहकारी बँकांनी दिलेल्या कर्जांसाठी केंद्र सरकारचे 3 टक्के अनुदान, राज्य सरकारचे 2 टक्के व सहकारी बँकांचे 1 टक्के असे एकूण 6 टक्के अनुदान मिळते व शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा केल्यावर प्रत्यक्षात शेतकऱ्यांना फक्त 4 टक्के व्याजदर लागतो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण 2 टक्के, 6 टक्के व 7 टक्के हे व्याजदर विभेदित व्याज योजनेअंतर्गत नाहीत. 20 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 20. भरपूर कृषी उत्पादन झालेल्या काळात जर किमतीत जास्त घरसरण झाली तर उत्पादक शेतकऱ्यांंना संरक्षण देण्यासाठी केंद्र सरकार - - - - - किंमत निश्चित करते. (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) किमान आधारभूत किंमत B) शासकीय खरेदी किंमत C) वैधानिक किमान किंमत D) वितरण किंमत किमान आधारभूत किंमत ही शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी मिळणाऱ्या किमतीची हमी देते. त्यामुळे, भरपूर उत्पादन असलेल्या काळात किमती जास्त घसरल्यासही शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी योग्य किंमत मिळेल. वैधानिक किमान किंमत सरकारने निश्चित केलेली किंमत आहे जी वस्तू किंवा सेवा विक्री केली जाऊ शकत नाही त्यापेक्षा कमी असू शकत नाही. या प्रकरणात, हे लागू होत नाही कारण सरकार किंमत वाढवित आहे, कमी करत नाही. शासकीय खरेदी किंमत ही सरकारने ठराविक किंमतीवर खरेदी करण्यास तयार असलेल्या वस्तूची किंमत आहे. हे प्रकरणात लागू होत नाही कारण सरकार उत्पादनाची किंमत वाढवत आहे. वितरण किंमत ही ग्राहकांना विक्री केली जाणारी वस्तूची किंमत आहे. हे प्रकरणात लागू होत नाही कारण सरकार ग्राहकांना उत्पादन विक्री करत नाही. 21 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 21. खालील विधाने विचारात घ्या : अ) 2012 मध्ये गक्हापेक्षा मक्याचे वास्तविक क्विंटल प्रति हैक्टर उत्पादन अधिक होते. ब) 2012 मध्ये गव्हापेक्षा तांदळाचे (भात) वास्तविक क्विंटल प्रति हेक्टर उत्यादन अधिक होते. वरीलपपेकी कोणता /ती विधान/ने योग्य आहेत? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ आणि ब बरोबर आहे B) फक्त ब बरोबर आहे C) फक्त अ बरोबर आहे D) अ आणि ब चूक आहे अ आणि ब बरोबर आहे या पर्यायाचे उत्तर बरोबर आहे कारण: विधान अ: 2012 मध्ये गव्हाचे वास्तविक क्विंटल प्रति हेक्टर उत्पादन 29.5 क्विंटल होते, तर मक्याचे 29.8 क्विंटल होते. त्यामुळे गव्हापेक्षा मक्याचे वास्तविक उत्पादन अधिक होते. विधान ब: 2012 मध्ये गव्हाचे वास्तविक क्विंटल प्रति हेक्टर उत्पादन 29.5 क्विंटल होते, तर तांदळाचे (भाताचे) 32.3 क्विंटल होते. त्यामुळे गव्हापेक्षा तांदळाचे वास्तविक उत्पादन अधिक होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: फक्त अ बरोबर आहे: हा पर्याय चूक आहे कारण तांदळाचे उत्पादन गव्हापेक्षा अधिक होते. फक्त ब बरोबर आहे: हा पर्याय चूक आहे कारण मक्याचे उत्पादन गव्हापेक्षा अधिक होते. अ आणि ब चूक आहे: हा पर्याय स्पष्टपणे चुकीचा आहे कारण दोन्ही विधाने योग्य आहेत. 22 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 22. पुढील विधानांवर विचार करा. (a) पुरवठा साखळी व्यवस्थापन हा कृषी विपणनातील कळीचा मुद्दा आहे: (b) किरकोळ क्षेत्रातील थेट विदेशी गुंतवणूकीमुळे कृषी मालाच्या विपणनात मदत होईल. योग्य पर्याय निवडा. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) (a) फक्त सत्य आहे. B) (a) आणि (b) असत्य आहेत. C) (b) फक्त सत्य आहे. D) (a) आणि (b) सत्य आहेत. बरोबर उत्तर: (a) आणि (b) सत्य आहेत.' 'स्पष्टीकरण:' (a) 'पुरवठा साखळी व्यवस्थापन कृषी विपणनाचा एक महत्त्वाचा घटक आहे:' पुरवठा साखळी व्यवस्थापन उत्पादकांपासून ग्राहकांपर्यंत शेतीमालाचा प्रवाह आणि वितरण सुनिश्चित करते. कार्यक्षम पुरवठा साखळी व्यवस्थापन कमी नुकसान, ताजेपणा आणि उत्पादनाची किफायतशीर किंमत सुनिश्चित करते. (b) 'किरकोळ क्षेत्रातील थेट विदेशी गुंतवणूक (FDI) कृषी मालाच्या विपणनास मदत करेल:' FDI नवीन तंत्रज्ञान, पायाभूत सुविधा आणि गुंतवणूक आणते. हे वाढीव उत्पादन, प्रक्रिया आणि शेतीमालाच्या वितरणाला चालना देते. किरकोळ साखळी सुधारण्यामुळे ग्राहकांना जास्त पर्याय आणि प्रतिस्पर्धी किंमती मिळतात. 23 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 23. अपेडा - - - - - या पदार्थांच्या निर्यात वाढीसाठी व विकासाची जबाबदारी घेते. (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) मद्य व अमद्यजन्य शितपेये B) फळे, भाजीपाला व त्यांचे पदार्थ C) दुगधजन्य पदार्थ D) वरीले सर्व अपेडा" म्हणजे Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA)) हे एक सरकारी संस्था आहे जे फळे, भाज्या, त्यांचे पदार्थ, दुग्धजन्य पदार्थ आणि मद्य आणि अमद्यजन्य पेयपदार्थांच्या निर्यातीला प्रोत्साहित करते आणि त्यांच्या विकासाला पाठबळ देते. हे उत्पादन चांगल्या दर्जाचे बनवते, निर्यात क्षमता वाढवते आणि नवीन बाजारपेठेचा शोध घेते. त्यामुळे, बरोबर उत्तर हे "वरील सर्व" आहे, कारण अपेडा या सर्व पदार्थांच्या निर्यात वाढी आणि विकासाची जबाबदारी घेते. 24 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 24. खालीलपैकी कोणती शेती क्षेत्रातील अल्प-उत्पादकतेची कारणे नाहीत ? अ. अपुऱ्या सिंचन सोई ब. शेतीचे यांत्रिकीकरण क. शेती क्षेत्रात वापरली जाणारी जुनी व अकार्यक्षम यंत्रे ड. शेती संशोधन (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) केवळ अ आणि ब B) केवळ अ आणि क C) केवळ क आणि ड D) केवळ ब आणि ड शेतीचे यांत्रिकीकरण" आणि "शेती संशोधन" हे दोन्ही पर्याय अल्प-उत्पादकतेची कारणे नाहीत. शेतीचे यांत्रिकीकरण शेतकऱ्यांना त्यांचे कार्य अधिक कार्यक्षमतेने करण्यास अनुमती देते, ज्यामुळे उत्पादकता वाढते. शेती संशोधन नवीन आणि सुधारित तंत्रज्ञानाच्या विकासाकडे नेते, जसे की चांगले बियाणे वाण आणि कीटकनाशके, जे उत्पादकता वाढवण्यास मदत करते. मात्र, "अपुऱ्या सिंचन सोई" आणि "शेती क्षेत्रात वापरली जाणारी जुनी व अकार्यक्षम यंत्रे" ही दोन्ही अल्प-उत्पादकतेची कारणे आहेत. अपुरी सिंचन सोयीमुळे पिकांची उपज कमी होते, तर जुनी आणि अकार्यक्षम यंत्रे शेतकऱ्यांना त्यांचे कार्य अधिक कार्यक्षमतेने करण्यास प्रतिबंधित करतात. 25 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 25. भारतामध्ये प्रमुख शेतमालाच्या किमान आधारभूत किंमती यांच्या शिफारशींच्या आधारे जाहीर केल्या जातात. (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) एन.ए.एफ.ई.डी. B) ए.पी.एम.सी C) सी.ए.सी.पी. D) एन.सी.डी.सी. बरोबर उत्तर :- सी.ए.सी.पी.' भारतात, कृषी किंमती आयोग (सीएसीपी) हा प्रमुख शेतमालाच्या किमान आधारभूत किंमतींच्या शिफारशी करणारा संघ आहे. हे किमान समर्थन मूल्य (एमएसपी) म्हणून ओळखले जाते. एन.सी.डी.सी. (राष्ट्रीय सहकारी विकास महामंडळ) आणि एन.ए.एफ.ई.डी. (राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास फंड) हे कृषी विकासासाठी वित्तपुरवठा करतात, तर ए.पी.एम.सी. (कृषी उत्पादन बाजार समित्या) शेतमालाच्या विक्रीसाठी बाजारपेठ उपलब्ध करतात. या तिन्ही संस्थांचा एमएसपी ठरविण्याशी काही संबंध नाही. 26 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 26. - - - - - च्या शिफारशीने कृषी मूल्य आयोग अस्तित्वात आले. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) अन्नधान्य किंमत समिती B) अपेडा C) भारतीय अन्नधान्य महामंडळ D) नाफेड बरोबर उत्तर:' अन्नधान्य किंमत समिती 'स्पष्टीकरण:' कृषी मूल्य आयोग (सीएसीपी) हा भारत सरकारचा एक सांविधिक संस्था आहे. हा अन्न आणि कृषी मंत्रालयाच्या अंतर्गत येतो. अन्नधान्य किंमत समितीच्या शिफारशीनुसार 1986 मध्ये सीएसीपीची स्थापना करण्यात आली होती. ही समिती अन्नधान्यांच्या सहाय्यक किंमती, किंमतींच्या धोरणांचा आढावा घेते आणि दुष्काळ व्यवस्थापनावर सल्ला देते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते सीएसीपीशी संबंधित नाहीत. 27 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 27. शेतकऱ्यांची - - - - - प्रकारच्या कर्जाची गरज भागविण्याकरिता जुलै 1963 मध्ये कृषि पुनर्वित्त आणि विकास प्राधिकरणाची स्थापना झाली. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) मध्यम मुदतीचे B) वरीलपैकी कोणतेही नाही C) दीर्घ मुदतीचे D) लघू मुदतीचे कृषि पुनर्वित्त आणि विकास प्राधिकरण (नाबार्ड) ही दीर्घ मुदतीचे कृषी कर्ज पुरवते कारण शेतकऱ्यांना जमीन खरेदी करणे, सिंचन प्रणाली स्थापित करणे आणि शेतीच्या उपकरणांमध्ये गुंतवणूक करणे यासारख्या मोठ्या दीर्घकालीन प्रकल्पांसाठी निधीची आवश्यकता असते. लघू आणि मध्यम मुदतीचे कर्ज अधिक लवकर परत करण्यासाठी वापरले जाते, जसे की पिके आणि दैनंदिन कृषी खर्च. 28 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 28. नाफेड (NAFED) - - - - - चे कार्य करते. (a) सहकार विपणन (b) शासकीय अभिकरण (c) विमा अभिकर्ता (d) करारशेती प्रेरक (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) (a), (b), (c) आणि (d) B) (b), (c) आणि (d) C) (a), (b) D) (a), (b) आणि (c) बरोबर उत्तर: (a), (b) आणि (c) नाफेड (NAFED) हा एक शासकीय अभिकरण आहे (पर्याय b) आणि सहकार विपणन संस्था आहे (पर्याय a). तो शेतकऱ्यांकडून कृषी उत्पादने खरेदी करतो आणि त्यांची विपणन आणि वितरण करतो. पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण नाफेड करार शेतीला प्रोत्साहन देत नाही. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण नाफेड विमा अभिकर्ता म्हणून काम करत नाही. 29 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 29. महाराष्ट्रात 'शेतजमीन धारणेची कमाल मर्यादा हा कायदा' कधी मंजूर करण्यात आला होता ? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 13 B) 29 C) 67 D) 24 13 हा पर्याय बरोबर आहे कारण महाराष्ट्रात 'शेतजमीन धारणेची कमाल मर्यादा हा कायदा' 13 जुलै 1975 रोजी मंजूर करण्यात आला होता. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या घटनेच्या चुकीच्या तारखांना संदर्भित करतात. 30 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 30. कृषी क्षेत्राच्या पुनरुज्जीवनासाठी राष्ट्रीय शेतकरी आयोगाने खालील उपाय सुचविले : (a) सर्व शेतकऱ्यांंची कर्ज माफी (b) मृदा आरोग्य सुधारणा (c) पाण्याचा कार्यक्षम वापर (d) पत सुधारणा (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) (b), (c) आणि (d) B) (a) आणि (d) C) (a), (b) आणि (c) D) (a) बरोबर उत्तर: (b), (c) आणि (d) राष्ट्रीय शेतकरी आयोगाने कृषी क्षेत्राच्या पुनरुज्जीवनासाठी उपाय सुचविले, ज्यात सर्व शेतकऱ्यांची कर्ज माफी (a) समाविष्ट नाही. (b) मृदा आरोग्य सुधारणा जमीनीची उत्पादकता सुधारण्यासाठी आवश्यक आहे. (c) पाण्याचा कार्यक्षम वापर पाण्याच्या कमतरतेचा सामना करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. (d) पत सुधारणा शेतकऱ्यांना कर्ज आणि इतर वित्तीय संसाधने प्रदान करते. 31 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 31. खालील विधाने किसान क्रेडिट कार्ड योजनेबद्दल आहेत. अ) या योजनेखाली शेतकऱ्यांंना कुठल्याही प्रकारची कर्जे दिली जातात. ब) ही योजना रोख कर्जाची सुविधा देते ज्यात कितीही वेळा रक्कम काढता येते. क) ही योजना अल्पमुदत कर्जे, खेळते भांडवल आणि दीर्घमुदत कर्जे पुरवते. ड) क्रिसान क्रेडिट कार्ड धारकांना अपघात विमा संरक्षण दिले जाते. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) ब, क, ड B) अ, क, ड C) अ, ब, क D) ब, क बरोबर उत्तर 'ब, क, ड' आहे. 'ब) रोख कर्जाची सुविधा:' ही योजना रोख सुविधा देते जिथे शेतकरी त्यांच्या गरजेनुसार कितीही वेळा रक्कम काढू शकतात. 'क) अल्पमुदत कर्जे, खेळते भांडवल आणि दीर्घमुदत कर्जे:' ही योजना शेतकऱ्यांना अल्पमुदत कर्जे (फसल कर्ज), खेळते भांडवल आणि दीर्घमुदत कर्जे (मशिनरी खरेदीसाठी) पुरवते. 'ड) अपघात विमा संरक्षण:' किसान क्रेडिट कार्ड धारकांना अपघात विमा कवरेज दिले जाते. 'अ) चुकीचे:' ही योजना सर्व प्रकारची कर्जे देत नाही, फक्त शेतीशी संबंधित कर्जे. 32 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 32. भारतीय अर्थव्यवस्थेतील कृषी क्षेत्राच्या भूमिकेसंबंधी खाली काही विधाने देण्यात आली आहेत. यातील योग्य विधान/ विधानांची निवड करा. a) 1972-1973 मध्ये भारताच्या काम करणान्या एकूण लोकसंख्येपैकी 73.9% लोक शेती आणि शेतीशी संबंधित व्यवसायामध्ये गुंतलेले होते. हे प्रमाण कमी होवून 1993-94 मध्ये 64.8% तर 2011-2012 मध्ये 48.9% पर्यंत खाली आले. b) कृषी क्षेत्राच्या विकासाशिवाय देशातील उद्योगधंदे अविकसीत (मागास) राहतात. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) फक्त (b) योग्य आहे. B) (a) आणि (b) योग्य आहेत. C) फक्त (a) योग्य आहे. D) (a) आणि (b) अयोग्य आहेत. बरोबर उत्तर: (a) आणि (b) योग्य आहेत. '(a) योग्य आहे:' दिलेले आकडे दर्शवितात की भारतीय कृषी क्षेत्रातील रोजगारात गेल्या काही दशकांत लक्षणीय घट झाली आहे. '(b) योग्य आहे:' कृषी क्षेत्र ही उद्योगधंद्यांचा कच्चा माल प्रदान करणारी, ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार देणारी आणि मोठ्या प्रमाणात रोजगार उपलब्ध करून देणारी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे, कृषी विकास उद्योगधंद्यांच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. 33 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 33. महाराष्ट्र कृषी शिक्षण व संशोधन परिषद - - - - रोजी अस्तित्वात आली असून पुणे येथे मुख्यालय आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) 30 B) 03 C) 13 D) 94 महाराष्ट्र कृषी शिक्षण व संशोधन परिषद 13 ऑगस्ट 1994 रोजी अस्तित्वात आली. 'पर्याय 30 चुकीचा आहे:' कारण परिषद 13 ऑगस्ट 1994 रोजी अस्तित्वात आली, 30 तारखेला नाही. 'पर्याय 94 चुकीचा आहे:' कारण परिषद 1994 मध्ये अस्तित्वात आली, 94 साली नाही. 'पर्याय 03 चुकीचा आहे:' कारण परिषद ऑगस्ट महिन्यात अस्तित्वात आली, मार्च महिन्यात नाही. 34 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 34. ग्रामीण पतपुरवठ्याचा आढावा घेण्याच्या उद्देश्याने भारत सरकारने सन 1989 साली “कृषी पतपुरवठा आढावा समितीची" (Agricultural Credit Review Committee) स्थापन केली. या समितीचे अध्यक्ष - - - - - होते. (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) एस. बी. वेंकटपय्या B) वरीलपैकी कोणीही नाही C) डी. आर. गाडगीळ D) ए.एम. खुसरो ए.एम. खुसरो हे कृषी पतपुरवठा आढावा समितीचे अध्यक्ष होते. या समितीची स्थापना 1989 मध्ये ग्रामीण पतपुरवठ्याचा आढावा घेण्यासाठी करण्यात आली होती. एस. बी. वेंकटपय्या हे भारताचे माजी गृहमंत्री होते. डी. आर. गाडगीळ हे भारताचे माजी केंद्रीय जलसंपदा मंत्री होते. वरीलपैकी कोणीही नाही हे चुकीचे उत्तर आहे, कारण ए.एम. खुसरो हे समितीचे अध्यक्ष होते. 35 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 35. सेंद्रीय कृषि संशोधन संस्था (एफ.आय.बी.एल.) आणि आंतरराष्ट्रीय सेंद्रिय कृषि चकवकी आकडेवारी, 2020 च्या आंतरराष्ट्रीय संसाधन आकडेवारीनुसार प्रमाणित सेंद्रीय शेतजमिनीच्या बाबतीत भारत कोणत्या स्थानावर आहे? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 9 व्या B) 3 ज्या C) 12 व्या D) 7 व्या बरोबर उत्तर आहे "9 व्या". भारत 9 व्या स्थानावर आहे कारण त्याच्याकडे प्रमाणित सेंध्रीय शेतजमीनचा 2.58 दशलक्ष हेक्टर क्षेत्र आहे, जो जगाच्या प्रमाणित सेंद्रीय शेतजमिनीच्या एकूण क्षेत्राचा 3.2% आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 3 जॉम्बाब्वे आणि 7 ग्रीसच्या प्रमाणित सेंध्रीय शेतजमिनीच्या क्षेत्राच्या तुलनेत भारताचे प्रमाणित क्षेत्र लहान आहे. 12 चीनमध्ये प्रमाणित सेंध्रीय शेतजमीन भारतापेक्षा जास्त आहे. 36 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 36. जमीन वापराची मूळ नैसर्गिक तत्त्वे ही आहेत. अ) जास्तीत जास्त उत्पादकतेचे तत्त्व ब) सम सिमांत तत्त्व क) घटत्या सीमांत उत्पादकतेचे तत्त्व ड) कर आकारणीचे तत्त्व (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ, क आणि ड विधाने योग्य आहेत B) अ, ब आणि ड विधाने योग्य आहेत C) अ, ब आणि क विधाने योग्य आहेत D) वरीलपैकी सर्व विधाने योग्य आहेत बरोबर उत्तर: अ, ब आणि क विधाने योग्य आहेत. 'अ) जास्तीत जास्त उत्पादकतेचे तत्त्व:' हे तत्त्व म्हणते की मर्यादित संसाधनांचा वापर असा करावा की त्यातून सर्वाधिक उत्पादन प्राप्त होईल. 'ब) सम सिमांत तत्त्व:' हे तत्त्व म्हणते की भिन्न उपयोगातून मिळणाऱ्या सिमांत उत्पादकता समान असल्यास संसाधनांचे इष्टतम वाटप केले जाते. 'क) घटत्या सीमांत उत्पादकतेचे तत्त्व:' हे तत्त्व म्हणते की एखादा घटक वाढवताना आणि इतर घटक स्थिर ठेवताना, एखाद्या ठराविक बिंदूपर्यंत घटकांच्या अतिरिक्त युनिट्सच्या सीमांत उत्पादन कमी होत जाते. यातील ड) कर आकारणीचे तत्त्व हे जमीन वापराच्या मूळ नैसर्गिक तत्त्वांशी संबंधित नाही. 37 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 37. 2004 मधील हिंदुस्थान टाइम्स आणि इन्वेस्ट इंडिया व इकॉनोमीक टाइम्स अभ्यासानुसार, ग्रामीण कर्जाच्या बाबतीत पुढीलपैकी कोणत्या घटकाचा वाटा सर्वात मोठा आहे? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) इतर B) सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका C) सहकारी बँका D) सावकार 2004 मधील हिंदुस्थान टाइम्स, इन्वेस्ट इंडिया आणि इकॉनॉमिक टाइम्सच्या अभ्यासानुसार, सावकारांचा हिस्सा ग्रामीण कर्जाच्या बाबतीत सर्वात मोठा आहे. हे स्वयं-सहायता गट आणि मायक्रोफायनान्स संस्था यांसारख्या अन्य पर्यायी पर्यायांच्या उपलब्धतेच्या असूनही उघड झाले आहे. सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि सहकारी बँका यांचा हिस्सा तुलनेने कमी आहे. 38 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 38. कृषि व ग्रामीण विकासासाठी सर्व प्रकारची कर्जे देण्यासाठी - - - - ही बँक जुलै 1982 साली स्थापन करण्यात आली. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) नाबार्ड B) स्टेट बँक ऑफ इंडिया C) ग्रामीण विकास बँक D) बँक ऑफ इंडिया नाबार्ड (नागरी बँकिंग आणि ग्रामीण विकास बँक) हे एक भारतीय विकास वित्तीय संस्था आहे जे कृषी आणि ग्रामीण विकासासाठी सर्व प्रकारची कर्जे देण्यासाठी जुलै 1982 मध्ये स्थापन करण्यात आले. स्टेट बँक ऑफ इंडिया ही एक व्यापारी बँक आहे, बँक ऑफ इंडिया ही एक सरकारी मालकीची कमर्शिअल बँक आहे, आणि ग्रामीण विकास बँक ही एक सहकारी बँक आहे, जी कृषी आणि ग्रामीण विकासावर विशेषतः लक्ष केंद्रित करते. यापैकी कोणतीही संस्था नाबार्डसारखी विविध कृषी आणि ग्रामीण विकास कर्ज प्रदान करत नाही. 39 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 39. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) भारतातील राष्ट्रीय शेती सुहकारी विपणन संघ ही राष्ट्रीय पातळीवरील शिखर सहकारी संस्था आहे. (b) नाफेड हे शेती उत्पादनाच्या आंतर-राज्य आणि निर्यात व्यापारास प्रोत्साहन देते. (c) 1974 मध्ये राष्ट्रीय सहकार विकास महामंडळाची स्थापना झाली. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) (b) आणि (c) B) (a) आणि (b) C) (a), (b) आणि (c) D) (a) आणि (c) पर्याय (a) आणि (b) बरोबर आहेत. (a) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय शेती सुहकारी विपणन संघ (NAFED) ही शेती उत्पादनाच्या विपणनासाठी तसेच शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी काम करणारी राष्ट्रीय पातळीवरील शिखर सहकारी संस्था आहे. (b) बरोबर आहे कारण NAFED शेती उत्पादनाच्या आंतर-राज्य आणि निर्यात व्यापारास प्रोत्साहन देण्यास मदत करते, भारतीय शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी अधिक चांगले किंमत मिळवून देण्यासाठी काम करते. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण राष्ट्रीय सहकार विकास महामंडळाची (NCDC) स्थापना 1962 मध्ये झाली होती, 1974 मध्ये नव्हे. 40 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 40. नाफेडचे पूर्ण रूप - - - - - - . (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) राष्ट्रीय कृषि सहकारी महासंघ B) राष्ट्रीय कृषि सहकारी विपणन महासंघ C) राष्ट्रीय कृषि विपणन महासंघ D) राष्ट्रीय कृषि महासंघ नाफेडचे पूर्ण रूप राष्ट्रीय कृषि सहकारी विपणन महासंघ आहे. 'नाफेड' एक कृषि-सहकारी संस्था आहे. नाव "राष्ट्रीय" हे सुचवते की संस्था राष्ट्रीय स्तरावर कार्य करते. "कृषि" हे सुचवते की संस्था कृषी उत्पादनांशी संबंधित आहे. "सहकारी" हे दर्शवते की संस्था सहकारी तत्त्वांवर आधारित आहे. "विपणन" हे सुचवते की संस्था शेती उत्पादनांचे खरेदी आणि विपणन करते. म्हणून, 'राष्ट्रीय कृषि सहकारी विपणन महासंघ' हे नाफेडचे बरोबर पूर्ण रूप आहे. अन्य पर्याय हे चुकीचे आहेत कारण ते किंवा तर राष्ट्रीय पातळी, कृषि उद्योग किंवा विपणन या पैलूंचे चुकून वर्णन करतात. 41 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 41. भारतीय कृषी अनुसंधान परिषदेने (ICAR) हरितक्रांतीमध्ये संशोधन व तांत्रिक सुधारणात महत्त्वाची भूमिका बजावली असून त्यामुळे अन्नधान्ये उत्पादनामध्ये - - - - - पट वाढ सन 1951-2014 च्या कालावधीमध्ये झाली आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) 28 B) 31 C) 9.5 D) 7.8 ICAR ने हरित क्रांतीमध्ये केलेल्या संशोधनाच्या मदतीने १९५१ ते २०१४ या काळात भारतीय अन्नधान्य उत्पादनामध्ये ३१ पटींनी वाढ झाली. हा वाढ दराचा सर्वात मोठा असल्याने "३१" हा पर्याय बरोबर आहे. इतर पर्याय हा वाढ दराचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत. 42 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 42. प्रत्येक शेतकऱ्यासाठी 'मृदा आरोग्य पत्रिका' (SHC) ह्या योजनेचा शुभारंभ मा. पंतप्रधानाच्या हस्ते दि. - - - - - - रोजी सुरतगड, राजस्थान येथे करण्यात आला. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) 19 फेब्रुवारी 2016 B) 19 फेब्रुवारी 2014 C) 19 फेब्रुवारी 2013 D) 19 फेब्रुवारी 2015 बरोबर उत्तर: 19 फेब्रुवारी 2015 स्पष्टीकरण: पर्याय 1, 3 आणि 4 चुकीचे आहेत कारण हे 'मृदा आरोग्य पत्रिका' (SHC) योजनेच्या शुभारंभाचे तारीख नाही. पर्याय 19 फेब्रुवारी 2015 हा बरोबर आहे कारण मा. पंतप्रधानांनी या तारखेला सुरतगड, राजस्थान येथे या योजनेचा शुभारंभ केला होता. 43 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 43. राष्ट्रीय कृषि अर्थशास्त्र आणि धोरण संशोधन संस्था - - - - येथे स्थित आहे. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) चेन्नई B) हैद्राबाद C) मुंबई D) नवी दिल्ली राष्ट्रीय कृषि अर्थशास्त्र आणि धोरण संशोधन संस्था ही नवी दिल्ली येथे स्थित आहे. हे अखिल भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) अंतर्गत कार्यरत असलेली एक संस्था आहे. चेन्नई, हैद्राबाद आणि मुंबई येथे अशा संस्था नाहीत. 44 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 44. पश्चिम बंगालमधील डाव्या सरकारने 1977 साली - - - - - जमीन सुधारणापद्धत अंमलात आणली. (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) भूदान चळवळ B) भूमिग्रहण ऑपरेशन C) चंद्रा ऑपरेशन D) बरगा ऑपरेशन बरगा ऑपरेशन हे पश्चिम बंगालमध्ये 1977 साली लागू करण्यात आलेली जमीन सुधारणा पद्धत होती. हे ऑपरेशन अप्रवासी भूस्वाम्यांकडून मोठ्या प्रमाणावर जमीन अधिग्रहित करून शेतकरी कुटुंबांना देण्यासाठी डिझाइन केले गेले होते. भूदान चळवळ ही गांधीवादी जमीन सुधारणा चळवळ होती जी 1951 मध्ये सुरू झाली होती, बरगा ऑपरेशन्सशी संबंधित नव्हती. चंद्रा ऑपरेशन आणि भूमिग्रहण ऑपरेशन हे पश्चिम बंगालमध्ये लागू केलेले जमीन सुधारणा कार्यक्रम नव्हते. 45 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 45. केंद्र शासनाद्वारे (a) बाजरा (b) सर्वसाधारण तांदूळ (c) हायब्रीड जवार या पिकांसाठी सन 2013-14 साठी किमान आधारभूत किंमती रु. - - - - - एवढ्या जाहीर झाल्या. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) 1500 1300 1250 B) 1310 1500 1250 C) 1310 1250 1500 D) 1250 1310 1500 सर्वसाधारण तांदळासाठी मिनिमल सपोर्ट प्राईस (MSP) = 1250 रु./क्विंटल हाईब्रीड ज्वारीसाठी MSP = 1310 रु./क्विंटल बाजरासाठी MSP = 1500 रु./क्विंटल म्हणून, बरोबर उत्तर आहे: 1250 1310 1500 46 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 46. रब्बी गव्हासाठी सन 2018-19 करिता शासनाने किमान आधारभूत किंमत - - - - एवढी मंजूर केली आहे. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) रु. 1850 प्रति क्विंटल B) वरीलपैकी कोणतीच नाही C) रु. 1875 प्रति क्विंटल D) रु. 1840 प्रति क्विंटल बरोबर उत्तर आहे: रु. 1840 प्रति क्विंटल भारत सरकारने रब्बी गव्हासाठी 2018-19 च्या हंगामासाठी किमान आधारभूत किंमत (MSP) 1840 रुपये प्रति क्विंटल निश्चित केली आहे. हे किंमत उत्पादन खर्च विचारात घेऊन आणि शेतकऱ्यांना त्यांची उत्पादने विकताना न्याय्य किंमत मिळावी या उद्देशाने निर्धारित केली जाते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पर्याय 1 (रु. 1875 प्रति क्विंटल): तो जास्त आहे. पर्याय 2 (रु. 1850 प्रति क्विंटल): तो जास्त आहे. पर्याय 4 (वरीलपैकी कोणतीच नाही): तो चुकीचा आहे कारण यातून कोणताही पर्याय बरोबर नाही. 47 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 47. कोणती संस्था ग्रामीण भागातील वित्तीय गरजा भागविणारी शिखर संस्था म्हणून काम करते? (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) वरील सर्व B) नाबार्ड C) रिझर्व बँक ऑफ इंडिया D) स्टेट बँक ऑफ इंडिया नाबार्ड (राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक) हे ग्रामीण भागातील वित्तीय गरजा भागविणारी शिखर संस्था आहे. नाबार्ड ग्रामीण भागांमधील बँकिंग आणि वित्तीय सेवांना प्रोत्साहन देण्यासाठी स्थापन करण्यात आले होते. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण स्टेट बँक ऑफ इंडिया ही एक राष्ट्रीयकृत बँक आहे, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया हे बँकांचे नियामक मंडळ आहे आणि वरील सर्व पर्याय साचात असलेले उत्तर नाही. 48 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 48. सन 2016-17 या वर्षासाठी सर्वसाधारण भात या पिकासाठी किमान आधारभूत किंमत - - - - - एवढी होती. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) 7052 B) 8908 C) 7169 D) 5460 निव्वळ किमान आधारभूत किंमत (MSP) हा शेतकऱ्यांना त्यांचे उत्पादन किफायतशीर किंमतीपेक्षा कमी किंमतीत विकण्यापासून संरक्षण देण्यासाठी सरकारने निश्चित केलेली किमान किंमत आहे. 2016-17 या वर्षासाठी सर्वसाधारण भात या पिकासाठी सरकारने निश्चित केलेली किमान आधारभूत किंमत 7052 होती. पर्याय 5460, 7169 आणि 8908 हे चुकीचे आहेत कारण ते सरकारने निश्चित केलेली मूळ MSP किंमत नाही. 49 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 49. भारतातील अल्पकालीन ग्रामीण सहकारी पतपुरवठा रचनेत- - - - - चा समावेश होतो. अ. राज्य सहकारी बँका ब. जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका क. प्राथमिक सहकारी कृषि आणि ग्रामीण विकास बँका ड. प्राथमिक कृषि सहकारी पतपुरवठा संस्था (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) ब, क आणि ड B) अ, ब आणि क C) वरीलपैकी सर्व D) अ, ब आणि ड बरोबर उत्तर: अ, ब आणि ड स्पष्टीकरण: अल्पकालीन ग्रामीण सहकारी पतपुरवठा रचना तीन स्तरांची असते: राज्य सहकारी बँका (अ) जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका (ब) प्राथमिक कृषि सहकारी पतपुरवठा संस्था (ड) प्राथमिक सहकारी कृषि आणि ग्रामीण विकास बँका (क) दीर्घकालीन पतपुरवठा प्रदान करतात, म्हणून त्या अल्पकालीन रचनेचा भाग नाहीत. 50 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 50. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) 1985 मध्ये भारत सरकारने सर्वसमावेशक पीक विमा योजना सुरू केली. (b) 1999 मध्ये खरीप पिकांसाठी राष्ट्रीय कृषी पीक विमा योजना सुरू केली. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ? (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) यापैकी नाही B) (a) व (b) C) फक्त (a) D) फक्त (b) बरोबर उत्तर: फक्त (a) (a) विधान योग्य आहे कारण भारत सरकारने खरोखरच 1985 मध्ये सर्वसमावेशक पीक विमा योजना (CACIS) सुरू केली होती. ही योजना सर्व पिकांसाठी खुली होती आणि त्यामध्ये दिवे, गारपीट, पूर आणि वादळ यामुळे होणारे नुकसान समाविष्ट होते. (b) विधान चुकीचे आहे कारण राष्ट्रीय कृषी पीक विमा योजना (NAIS) 1999 मध्ये नाही तर 1988 मध्ये सुरू करण्यात आली होती. NAIS ही प्रामुख्याने खरीप पिकांसाठी विशेष योजना होती. 51 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 51. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खालीलपैकी कोणती संस्था शेतीपासून शाश्वत स्वरूपाची उत्पादने मिळविण्यासाठी कार्यरत आहे? (Agri Pre.-2018) A) WHO B) UNO C) IRRI D) FAO FAO (Food and Agriculture Organization)' ही संयुक्त राष्ट्रांची कृषी आणि आहारसाठीची विशिष्ट संस्था आहे. तिचे प्राथमिक उद्दिष्ट शाश्वत शेतीच्या पद्धतींद्वारे पुरेशी अन्न सुरक्षा आणि पोषण निश्चित करणे आहे. 'UNO' ही संयुक्त राष्ट्रांची संपूर्ण संस्था आहे, ज्यात FAO देखील समाविष्ट आहे. 'WHO' ही जागतिक आरोग्य संस्था आहे, जी अन्न सुरक्षेच्या मुद्द्यांसह संबंधित नाही. 'IRRI' हा आंतरराष्ट्रीय तांदळी संशोधन संस्था आहे, जो तांदळाच्या उत्पादनावर विशेष लक्ष केंद्रित करते. 52 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 52. डॉ. पंजाबराव देशमुख व्याज सवलत योजनेचा फायदा घेण्याचे निकष कोणते आहेत ? अ. प्रति वर्षी 30 जूनच्या आत पीक कर्ज फेडणे आवश्यक आहे. ब. पीक, कर्ज रू. 3,00,000 (तीन लाख) पर्यंत किंवा त्यापेक्षा कमी असले पाहिजे. क. शेतकरी हा अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातीतील असला पाहिजे. ड. शेतकरी हा अल्पभूधारक असला पाहिजे. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) फक्त अ आणि क B) फक्त अ आणि ब C) अ, क आणि ड D) फक्त क आणि ड बरोबर उत्तर: फक्त अ आणि ब 'स्पष्टीकरण:' डॉ. पंजाबराव देशमुख व्याज सवलत योजनेचे फायदे घेण्याचे निकष आहेत: पीक कर्ज प्रति वर्षी 30 जूनच्या आत फेडले जाणे आवश्यक आहे (अ) पीक कर्ज 3,00,000 रुपये (तीन लाख) किंवा त्यापेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे (ब) कर्जाची रक्कम, शेतकऱ्याची जात किंवा भूधारकत्व या निकषांच्या योजनेशी काहीही संबंध नाही. 53 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 53. ग्रामीण पायाभूत विकासासाठी - - - - - या संस्थेने राज्यातील सिंचन प्रकल्प जलदगतीने कार्यान्वित होण्यासाठी विकास निधीची स्थापना केली. (MPSC main - 2012) A) आय.ए.डी.पी. B) एन.सी.डी.सी. C) नाबार्ड D) ए.आय.बी.पी. नाबार्ड (राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक) ही ग्रामीण विकासासाठी समर्पित एक संस्था आहे. ग्रामीण पायाभूत विकासासाठी, नाबार्डने जलदगतीने सिंचन प्रकल्प कार्यान्वित करण्यासाठी एक विकास निधी स्थापन केला आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: ए.आय.बी.पी. (अखिल भारतीय ग्रामीण बँक) ही ग्रामीण भागांसाठी बँकिंग सेवा पुरवते. एन.सी.डी.सी. (राष्ट्रीय डेअरी विकास महामंडळ) दुग्ध उत्पादन आणि प्रक्रिया व्यवसायावर लक्ष केंद्रित करते. आय.ए.डी.पी. (एकीकृत कृषी विकास कार्यक्रम) एक कृषी विकास कार्यक्रम आहे जो ग्रामीण पायाभूत सुविधांना प्राधान्य देत नाही. 54 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 54. - - - - हे भारतातील कृषि मालाच्या उद्योगाला जोडणारे ऑनलाईन व्यासपीठ होय. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) ई-विपणन B) किसान क्रेडीट कार्ड C) राष्ट्रीय कृषि बाजार किंवा ईनाम D) कृषि मंत्रालय राष्ट्रीय कृषि बाजार (ईनाम) हे भारतातील कृषि मालाला जोडणारे ऑनलाइन व्यासपीठ आहे. हे शेतकऱ्यांना व्यापारी आणि कॉर्पोरेट्सशी थेट जोडून त्यांना त्यांच्या मालाची योग्य किंमत मिळवून देण्यास मदत करते. ईनाम हे एकाच विंडोमध्ये कृषी मालाची खरेदी आणि विक्री साध्य करणाऱ्या विविध राज्यीय कृषी उत्पादन बाजार समित्यांना (APMC) एकत्रित करते. किसान क्रेडीट कार्ड शेतकऱ्यांना कर्ज पुरवते, कृषि मंत्रालय कृषीशी संबंधित धोरणे राबवते आणि ई-विपणन ऑनलाइन मालाची खरेदी आणि विक्री आहे, परंतु ते विशेषतः कृषी मालाशी संबंधित नाही. 55 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 55. राष्ट्रीय विकास मंडळाने भारत सरकारने धान्य व्यापारात पदार्पण करावे अशी शिफारस कधी केली? (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) 29 B) 85 C) 38 D) 17 राष्ट्रीय विकास मंडळाने 1957 मध्ये भारत सरकारने धान्य व्यापारात पदार्पण करावे अशी शिफारस केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते राष्ट्रीय विकास मंडळाने धान्य व्यापारात सरकारी हस्तक्षेपाची शिफारस केलेल्या वर्षाशी जुळत नाहीत. 56 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 56. कोरडवाहू प्रदेशातील शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी सन 2012-13 मध्ये कोरडवाहू क्षेत्र विकास कार्यक्रम (RADP) - - - - राज्यांमध्ये शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी कार्यान्वित करण्यात आला. (कृषी सेवा पूर्व - 2016) A) 46 B) 42 C) 09 D) 79 कोरडवाहू क्षेत्र विकास कार्यक्रम (RADP) 79 राज्यांमध्ये कार्यान्वित करण्यात आला कारण 79 राज्यांमध्ये कोरडवाहू क्षेत्राखालील शेती केली जाते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण 46, 09 आणि 42 राज्यांमध्ये कोरडवाहू शेती केली जात नाही. 57 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 57. भारतीय कृषी अनुसंधान परिषदेने (ICAR) हरित क्रांतीम ध्ये संशोधन आणि तांत्रिक विकासाद्वारे आद्य भूमिका बजावल्यामुळे अन्नधान्य उत्पादनामध्ये सन 1951-2014 या कालखंडात - - - - - पट वाढ झाली आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) 4 B) 7 C) 5 D) 6 भारतीय कृषी अनुसंधान परिषद (ICAR) ने हरित क्रांतीमध्ये संशोधन आणि तांत्रिक विकासात मोठी भूमिका बजावली. यामुळे 1951-2014 या कालावधीत अन्नधान्य उत्पादनात 5 पट वाढ झाली. 4 चुकीचे आहे कारण हे वाढीचे प्रमाण खूप कमी आहे. 6 चुकीचे आहे कारण हे वाढीचे प्रमाण खूप जास्त आहे. 7 चुकीचे आहे कारण ते वाढीचे अचूक प्रमाण दर्शवत नाही. 58 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 58. राष्ट्रीय कृषी व ग्रामीण विकास बँक या शिखर संस्थेची स्थापना खालील कारणामुळे करण्यात आली. (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) कृषी पुनर्रचित पतपुरवठा विकास मंडळाचा (ARDC) पतपुरवठ्यातील सहभाग कार्यक्षम नव्हता. B) वरीलपैकी नाही. C) राष्ट्रीय सहकारी विकास मंडळास (NCDC) निर्धारित उद्देश साध्य करता आले नाहीत. D) कृषी पतपुरवठा विभाग (ACD) वाढीवर मागणीनुसार पुरवठा करण्यास असमर्थ होता. राष्ट्रीय कृषी व ग्रामीण विकास बँकेची स्थापना करण्याचे प्राथमिक कारण कृषी पुनर्रचित पतपुरवठा विकास मंडळाचा (ARDC) पतपुरवठ्यातील सहभाग कार्यक्षम नसणे हे होते. ARDC ही कृषी क्षेत्रात पतपुरवठा करणारी एक शीर्ष संस्था होती, परंतु ती प्रभावीपणे काम करत नव्हती, ज्यामुळे नॅबार्डची स्थापना आवश्यक होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: राष्ट्रीय सहकारी विकास मंडळ (NCDC) चे उद्दिष्ट ग्रामीण क्षेत्रांमध्ये सहकारी संस्थांना प्रोत्साहन देणे होते, कृषी क्षेत्रात पतपुरवठा प्रदान करणे नव्हे. कृषी पतपुरवठा विभाग (ACD) हा सरकारचा एक विभाग होता जो कृषी क्षेत्रात पतपुरवठा पुरवत होता, पण तो वाढत्या मागणीला पुरे पडत नव्हता, म्हणून नॅबार्डची स्थापना करावी लागली. 59 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 59. सन 2012-13 या वर्षासाठी गहू या पिकासाठी किमान आधारभूत किंमत गतवर्षीच्या तुलनेत - - - - - रुपयांनी वाढविण्यात आली. (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) 170 B) 175 C) 165 D) 180 2012-13 या वर्षासाठी गहू या पिकासाठी किमान आधारभूत किंमत ही गेल्या वर्षीच्या तुलनेत 165 रुपयांनी वाढवण्यात आली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या वाढीच्या आकड्याशी जुळत नाहीत. 60 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 60. "अग्रीकल्चरल अँड प्रोसेस्ड फूड प्रोडक्टस् एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट अथॉरिट" (अपेडा) या संस्थेचे प्रमुख कार्यालय - - - - येथे आहे. (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) मुंबई B) चेन्नई C) नवी दिल्ली D) बेंगलोर अपेडा (अग्रीकल्चरल अँड प्रोसेस्ड फूड प्रोडक्टस् एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट अथॉरिट) चे प्रमुख कार्यालय 'नवी दिल्ली' येथे आहे. ही संस्था पॅन-इंडिया कार्यरत असून तिचे पाच क्षेत्रीय कार्यालय नवी दिल्ली, मुंबई, कोलकाता, चेन्नई आणि कोची येथे आहेत. त्यामुळे, अपेडाचे मुख्य कार्यालय नवी दिल्ली बाहेर असल्यास ते केंद्रीय मंत्रालयाच्या नियमनाविरुद्ध असेल. 61 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 61. भारतात कृषीमालाच्या व्यापारात 'फ्युचर ट्रेडिंग'मधे (वायदे बाजारामध्ये) काम करणारी राष्ट्रीय संस्था कोणती? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) नाबार्ड B) नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज C) नाफेड D) नॅशनल कामॉडिटी अँड डेरिब्हेटिव्हज एक्सचेंज नॅशनल कामॉडिटी अँड डेरिब्हेटिव्हज एक्सचेंज (NCDEX) हे भारतात कृषीमालाच्या व्यापारात फ्युचर ट्रेडिंगमध्ये काम करणारी राष्ट्रीय संस्था आहे. हे राष्ट्रीय कायद्याद्वारे स्थापन केले गेले आहे आणि ते कृषी वस्तूंच्या वायदे करारांसाठी देशातील प्राथमिक बाजारपेठ आहे. नाफेड हा कृषी वस्तूंचा व्यापार करणारा सरकारी उपक्रम आहे, नाबार्ड हा ग्रामीण विकासाची निधी देणारी संस्था आहे, आणि नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज हे इक्विटी आणि डेरिव्हेटिव्ह्जसाठी स्टॉक एक्सचेंज आहे. 62 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 62. खालीलपैकी कोणत्या समस्या भारतातील प्राथमिक कृषि सहकारी पतपुरवठा संस्थांच्या आहेत ? अ. अपुरे भांडवल ब. कर्ज आणि शेतमाल विक्री यांच्यात समन्वयाचा अभाव क. संतुलित विकास ड. थकबाकीची समस्या (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) केवळ अ, ब आणि क B) केवळ अ, ब आणि ड C) केवळ ब, क आणि ड D) वरीलपैकी सर्व बरोबर उत्तर आहे: 'केवळ अ, ब आणि ड' 'अ (अपुरे भांडवल):' ही एक मोठी समस्या आहे कारण अनेक सहकारी पतसंस्थांमध्ये भांडवलाची कमतरता असते, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या सदस्यांना पुरेशी कर्जे देणे कठीण होते. 'ब (कर्ज आणि शेतमाल विक्री यांच्यात समन्वयाचा अभाव):' त्यांच्या कर्जांची पतशीलता सुनिश्चित करण्यासाठी सहकारी पतसंस्थांना त्यांच्या सदस्यांच्या शेतमाल विक्रीवर लक्ष ठेवणे आवश्यक असते. तथापि, अनेकदा असा समन्वय नसतो आणि कर्जे पुनर्प्राप्त करणे अवघड होते. 'ड (थकबाकीची समस्या):' थकबाकी हा एक गंभीर मुद्दा आहे कारण थकलेली कर्जे संस्थांच्या वित्तीय स्थायित्वाला धोका निर्माण करतात आणि त्यांना नवीन कर्जे देण्याची क्षमता कमी करतात. 'पर्याय क (संतुलित विकास)' हा प्राथमिक कृषी सहकारी पतसंस्थांच्या समस्यांशी संबंधित नाही. संतुलित विकास ही एक राष्ट्रीय पातळीवरील समस्या आहे ज्यामध्ये क्षेत्रीय असमानता आणि शहरी-ग्रामीण विभाजन समाविष्ट आहे. 63 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 63. 2016-17, केंद्रीय अर्थसंकल्पात सिंचन क्षेत्रासाठी नाबार्डच्या अंतर्गत दीर्घकालीन सिंचन निधी (LTIF) म्हणून सुरुवातीला रु. - - - - - कोटी इतका निधी उपलब्ध करून दिला. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) 10,000 B) 20,000 C) 30,000 D) 40,000 "2016-17, केंद्रीय अर्थसंकल्पात सिंचन क्षेत्रासाठी नाबार्डच्या अंतर्गत दीर्घकालीन सिंचन निधी (LTIF) म्हणून सुरुवातीला रु. 20,000 कोटी इतका निधी उपलब्ध करून दिला." हे उत्तर बरोबर आहे कारण: पर्याय 10,000 चुकीचा आहे कारण हा दिलेल्या निधीपेक्षा कमी आहे. पर्याय 30,000 आणि 40,000 चुकीचे आहेत कारण ते दिलेल्या निधीपेक्षा जास्त आहेत. पर्याय 20,000 बरोबर आहे कारण तो दिलेल्या माहितीनुसार प्रदान केलेल्या निधीची योग्य रक्कम आहे. 64 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 64. भारत सरकारने 2004 मध्ये "बियाणे विधेयक 2004" सादर केले. या विधेयकाची वैशिष्ट्ये - - - - - (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) शेतकऱ्यांंना त्यांच्याकडील बियाने जतन करणे, त्याचा वापर करणे, अदलाबदल करणे, वाटून घेणे आणि विक्री करणे यासाठी नोंदणीपासून शेतकऱ्यांंची मुक्तता करण्यात आली. B) वरील सर्व C) बियाणांची आयात-निर्यात करण्यासाठीची नियमावली. D) बियाणांच्या जातीची त्याच्या उत्पादक क्षमतेनुसार सक्तीची नोंदणी. बरोबर उत्तर 'वरील सर्व' आहे. या विधेयकाचे खालील वैशिष्ट्ये आहेत: बियाणांच्या जातीची त्याच्या उत्पादक क्षमतेनुसार सक्तीची नोंदणी. बियाणांची आयात-निर्यात करण्यासाठीची नियमावली. शेतकऱ्यांना त्यांच्याकडील बियाने जतन करणे, त्याचा वापर करणे, अदलाबदल करणे, वाटून घेणे आणि विक्री करणे यासाठी नोंदणीपासून शेतकऱ्यांची मुक्तता करण्यात आली. पर्याय 1 आणि 2 फक्त विधेयकाच्या काही वैशिष्ट्यांचा उल्लेख करतात, तर पर्याय 3 फक्त शेतकऱ्यांना बियाणे जतन करण्यास आणि वापरण्याची परवानगी असल्याचे दर्शवितो. तथापि, पूर्ण विधेयकामध्ये या सर्व वैशिष्ट्यांचा समावेश होता. 65 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 65. नविन सहस्त्रकातील कृषिक्षेत्रातील फिकी (कलाहीन) वृद्धि ही ह्या मुळे आहे. अ) संरचनात्मक त्रुटि ब) सार्वजनिक क्षेत्रातील गुंतवणूकीची कमी असलेली पातळी क) खतांचा असमतोल वापर ड) कृषिक्षेत्रातील धारण क्षेत्रांचे छोटे आकारमान (Excise Pre - 2017) A) फक्त ड B) फक्त अ, ब आणि क C) फक्त अ D) फक्त क आणि ड नविन सहस्त्रकातील कृषिक्षेत्रातील कलाहीन वृद्धी ही खतांचा असमतोल वापर आणि कृषिक्षेत्रातील धारण क्षेत्रांचे छोटे आकारमान यामुळे नाही. ही वृद्धि संरचनात्मक त्रुट्या आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील गुंतवणूकीची कमी पातळी या मुळे आहे. 'संरचनात्मक त्रुट्या'मध्ये पूरक उद्योगांचा अभाव, पायाभूत सुविधांचा तुटवडा आणि बाजारातील वितरण व्यवस्था यांचा समावेश आहे. हे घटक कृषी उत्पादनाच्या वाढीवर अडथळे आणतात. 'सार्वजनिक क्षेत्रातील गुंतवणूकीची कमी पातळी'मुळे पाटबंधारे, संशोधन आणि विकास कार्यक्रम आणि विस्तार सेवांमध्ये गुंतवणूक कमी होते. हे कृषि उत्पादकतेवर नकारात्मक परिणाम करते. 66 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 66. "राष्ट्रीय पतपुरवठा परिषदेच्या" अभ्यास मंडळाच्या शिफारशीनुसार ऑक्टोंबर 1969 मध्ये "अग्रणी बँक योजना" सुरू करण्यात आली. या अभ्यास मंडळाचे अध्यक्ष - - - - - हे होते. (a) प्रा. डी. आर. गाडगीळ (b) श्री. शिवरामन (c) श्री. नरसिंह (d) श्री. ए. एम. खुसरो (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) (a) विधान योग्य आहे. B) (d) विधान योग्य आहे. C) (b) विधान योग्य आहे. D) (c) विधान योग्य आहे. "अग्रणी बँक योजना" अभ्यास मंडळाचे अध्यक्ष प्रा. डी. आर. गाडगीळ होते. त्यांच्या अध्यक्षतेखालील मंडळाने अग्रणी बँक योजना सुरू करण्याची शिफारस केली. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: (b) शिवरामन हे भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे पहिले गव्हर्नर होते, अग्रणी बँक योजना अभ्यास मंडळाचे नव्हते. (c) नरसिंह हे रिझर्व्ह बँकेचे 13 वे गव्हर्नर होते, अग्रणी बँक योजना अभ्यास मंडळाचे नव्हते. (d) खुसरो हे भारतीय आर्थिक सेवांचे अधिकारी होते, अग्रणी बँक योजना अभ्यास मंडळाचे अध्यक्ष नव्हते. 67 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 67. किसान कॉल सेंटर द्वारे कृषि विस्तार सेवा शेतकऱ्यांपर्यत पोहोचविण्याचा (कृषी सेवा पूर्व - 2016) A) शेतकज्यांना फार अल्प खर्च सहन करावा लागतो. B) वरीलपैकी कोणताच पर्याय नाही. C) सर्व खर्च कृषि विद्यापीठे आणि कृषि संशोधन संस्था करतात. D) सर्व खर्च कृ.वि.के. करतात. बरोबर उत्तर: 'शेतकऱ्यांना फार अल्प खर्च सहन करावा लागतो.' किसान कॉल सेंटरद्वारे कृषि विस्तार सेवा शेतकऱ्यांना अत्यल्प किमतीत उपलब्ध करून दिली जाते. कारण त्याचा खर्च सरकार उचलते. कृषी विज्ञान केंद्रे, कृषी विद्यापीठे आणि कृषी संशोधन संस्था सहकार्य करून या सेवेचा खर्च उचलतात, शेतकऱ्यांना नाही. 68 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 68. खालीलपैकी कोणते दोष सावकारी व्यवस्थेचे आहेत? अ) उच्च व्याज दर ब) बेकायदेशीर कपात क) रजिस्टरमध्ये योग्य नोंदी ड) अनुत्पादक हेतूंसाठी कर्जे देणे (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) वरीलपैकी सर्व B) केवळ अ, ब आणि ड C) केवळ अ, ब आणि क D) केवळ ब, क आणि ड बरोबर उत्तर आहे: केवळ अ, ब आणि ड. 'केवळ अ, ब आणि क चुकीचे आहे कारण रजिस्टरमध्ये योग्य नोंदी ठेवणे हे सावकारी व्यवस्थेचा दोष नाही, तर चांगले वैशिष्ट्य आहे.' 'केवळ ब, क आणि ड चुकीचे आहे कारण उच्च व्याज दर हा सावकारी व्यवस्थेचा मुख्य दोष आहे.' 'अ, ब आणि ड हे सर्व सावकारी व्यवस्थेचे दोष आहेत:' उच्च व्याज दर: सावकार कर्जाच्या रकमेवर अवास्तव आणि जुलमी व्याज दर लावतात. बेकायदेशीर कपात: सावकार कर्ज मंजूर करताना बेकायदेशीरपणे काही रक्कम कपातात. अनुत्पादक हेतूंसाठी कर्जे देणे: सावकार अनेकदा अनुत्पादक हेतूंसाठी कर्जे देतात, ज्यामुळे कर्जदारांचे आर्थिक नुकसान होते. 69 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 69. ऑग्रिकल्चरल अँड प्रोसेस्ड फूड एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (APEDA) या संस्थेचे प्रमुख कार्यालय - - - - या ठिकाणी आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) चेन्नई B) बंगळुरू C) मुंबई D) नवी दिल्ली ऑग्रिकल्चरल अँड प्रोसेस्ड फूड एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (APEDA) हे भारत सरकारचे एक वैधानिक संस्था आहे जे कृषी आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्न उत्पादनांचा निर्यात करण्यासाठी जबाबदार आहे. हे 1985 मध्ये स्थापन करण्यात आले होते आणि त्याचे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे, जे भारत सरकारच्या कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्रालयाच्या अंतर्गत येते. त्यामुळे, नवी दिल्ली हा बरोबर उत्तर आहे. 70 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 70. जोडया जुळवा : (कृषि वित्तीय संस्था) अ) क्षेत्रीय ग्रामीण बँका ब) नाबार्ड क) शेतकी वित्त निगम ड) शेतकी पत निगम (स्थापनेचे वर्ष) 1. 1958 2. 1968 3. 1975 4. 1982 (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 4 3 2 1 B) 2 4 3 1 C) 1 2 3 4 D) 3 4 2 1 बरोबर उत्तर :- 3 4 2 1 क) शेतकी वित्त निगम - 1 (1958) ड) शेतकी पत निगम - 4 (1982) अ) क्षेत्रीय ग्रामीण बँका - 2 (1968) ब) नाबार्ड - 3 (1975) बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते स्थापनेच्या वर्षांशी जुळत नाहीत. 71 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 71. नाबार्डमार्फत - - - - यांना पुनर्वित्तपुरवठा होतो. (a) लहान शेतकऱ्यांंना सूक्ष्म वित्त (b) प्रादेशिक ग्रामीण बँका (c) राज्य सहकारी बँकांना (d) ग्रामीण कारागीरांना वित्त (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) (b) आणि (c) B) (a), (b), (c) C) (a), (b), (c), (d) D) (a) आणि (d) नाबार्ड (राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक) हा एक विकासात्मक संस्था आहे जी शेती आणि ग्रामीण विकास क्षेत्राला पुनर्वित्त प्रदान करते. पुनर्वित्त हे त्या रकमेला म्हणतात जी एका बँकेकडून (नाबार्ड) दुसऱ्या बँकेला (राज्य सहकारी बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका) कर्ज दिली जाते जेणेकरून त्या बँका कमी व्याजदरावर शेतकऱ्यांना कर्ज देऊ शकतील. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण नाबार्ड सूक्ष्म वित्त संस्थांना, ग्रामीण कारागीरांना किंवा लहान शेतकऱ्यांना थेट वित्तपुरवठा करत नाही. 72 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 72. शेती उद्योगामध्ये ईकॉमर्स म्हणजे काय? (Agri Pre.-2018) A) वस्तू आणि सेवांची डिजिटल यंत्रणेमार्फत खरेदी व विक्री करणे. B) वरीलपैकी कोणतेही नाही. C) इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंचा वापर करणे. D) मालाची निर्यात करणे. ईकॉमर्स म्हणजे वस्तू आणि सेवांची डिजिटल यंत्रणेद्वारे, जसे की इंटरनेट आणि मोबाइल अॅप्सद्वारे खरेदी आणि विक्री करणे. पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण कॅमेक्स हा शेती-पदार्थ किंवा उत्पादने निर्यात करण्याचा संदर्भ देतो. पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण तो इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे वापरण्याचा आहे. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण तो मालाच्या खरेदी आणि विक्रीशी संबंधित नाही. त्यामुळे बरोबर उत्तर आहे पर्याय 1. 73 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 73. पुढील दोन विधानांपैकी कोणते चुकीचे आहे? (a) भारतात राष्ट्रीय कृषी व ग्रामीण विकास बँकेची स्थापना 1982 मध्ये झाली. (b) प्रादेशिक ग्रामीण बँकांची स्थापना 1973 मध्ये झाली. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) केवळ (a) B) एकही नाही C) केवळ (b) D) दोन्ही (b) चुकीचे आहे कारण प्रादेशिक ग्रामीण बँकांची स्थापना 1975 मध्ये झाली होती, 1973 मध्ये नव्हे. (a) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेची स्थापना 1982 मध्ये झाली होती. म्हणून, बरोबर उत्तर (केवळ (b)) आहे. 74 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 74. भारत सरकार द्वारे महत्त्वाच्या पिकांच्या किमान आधारभूत किंम ती (एम.एस.पी.) केव्हा जाहीर केल्या जातात? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) पिकांच्या पेरणीचा हंगाम सुरू होण्यापूर्वी. B) केव्हाही जाहीर केले जातात. C) पिकांची कापणी कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वी. D) पिकांची पेरणी झाल्याबरोबर. बरोबर उत्तर आहे: 'पिकांच्या पेरणीचा हंगाम सुरू होण्यापूर्वी.' भारत सरकार पिकांच्या पेरणीचा हंगाम सुरू होण्यापूर्वी महत्त्वाच्या पिकांच्या किमान आधारभूत किंमती जाहीर करते. यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकांसाठी किमान हमी किंमत मिळेल याची खात्री होते आणि त्यांचे नुकसान होणार नाही. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पिकांची पेरणी झाल्याबरोबर: या वेळी, शेतकऱ्यांनी आधीच उत्पादन खर्च केला असेल, त्यामुळे एम.एस.पी. जाहीर करणे फारसे उपयुक्त ठरणार नाही. पिकांची कापणी कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वी: या वेळी, पिके जवळजवळ तयार होत असतात आणि एम.एस.पी. जाहीर करण्याचा काही फायदा होणार नाही. केव्हाही जाहीर केले जातात: यामुळे अनिश्चितता निर्माण होईल आणि शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकांसाठी किमान हमी किंमत मिळेल याची खात्री करता येणार नाही. 75 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 75. भारतातील भूअधिकार सुधारणा धोरणाचे खालीलपैकी कोणते ध्येय नव्हते? (राज्यसेवा पूर्व - 2013) A) सहकारी शेती B) कूळवहिवाट सुधारणा C) शेतीविषयक वित्त D) मध्यस्थांचे निर्मूलन बरोबर उत्तर : शेतीविषयक वित्त' भारतातील भूअधिकार सुधारणा धोरणांमध्ये शेतीविषयक वित्तचा समावेश नव्हता. या धोरणांचे मुख्य उद्दिष्ट होते: कूळवहिवाटी संबंधांमध्ये सुधारणा करणे मध्यस्थांचे निर्मूलन करणे सहकारी शेतीला प्रोत्साहन देणे यामुळे, "शेतीविषयक वित्त" हा पर्याय चुकीचा आहे, कारण तो भूअधिकार सुधारणा धोरणांच्या मूळ ध्येयाचा भाग नव्हता. 76 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 76. पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे? अ. सन 2014-15 या पीक वर्षात जवार हायब्रीड या पीकासाठी रु. 1550 एवढी किमान आधारभूत किंमत निश्चित केली गेली. ब. भुईमुगासाठी हा आकडा रु. 4000 आहे. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) दोन्ही B) केवळ ब C) एकही नाही D) केवळ अ बरोबर उत्तर "केवळ ब" आहे. सन 2014-15 या पीक वर्षात जवार हायब्रीडसाठी रु. 1550 एवढी किमान आधारभूत किंमत निश्चित केली गेली होती. ही विधानातील "अ" ही बाब बरोबर आहे. मात्र, "ब" मध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, भुईमुगासाठी किमान आधारभूत किंमत रु. 4000 नव्हती. 2014-15 मध्ये भुईमुगाची किमान आधारभूत किंमत रु. 4750 होती. म्हणून, "ब" विधान चुकीचे आहे. म्हणून, केवळ विधान "ब" बरोबर आहे, कारण ते भुईमुगाच्या किमान आधारभूत किंमतीचा अचूक आकडा दर्शवते. 77 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 77. मृदा व जल संधारण विभागातर्फे - - - - - या योजनेला नाबार्ड मार्फत 2000-2001 सालापासून कर्ज पुरवठा केला जातो. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) ए आय बी पी B) आर व्ही पी आणि एफ पी आर C) आर आय डी एफ D) डब्ल्यू डी पी एस सी ए बरोबर उत्तर '"आर आय डी एफ"' आहे. आर आय डी एफ म्हणजे ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास निधी (Rural Infrastructure Development Fund). नाबार्ड (नाॅशनल बँक फॉर अॅग्रीकल्चर अँड रूरल डेव्हलपमेंट) हा आर आय डी एफ योजनेद्वारे मृदा आणि जल संधारण कार्यांसाठी कर्ज प्रदान करते. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 'ए आय बी पी:' कृषी पायाभूत सुविधा विकास कार्यक्रम 'डब्ल्यू डी पी एस सी ए:' वाटरशेड डेव्हलपमेंट प्रोजेक्ट इन शिवाजिकली 'आर व्ही पी आणि एफ पी आर:' हे अनुक्रमे रिव्हॉल्व्हिंग फंड आणि फ्लेक्झिबल फंड असून ते मृदा आणि जल संधारण योजनेशी संबंधित नाहीत. 78 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 78. कृषि किंमत धोरणाच्या बाबतीत खालील विधाने विचारात घ्या: कथन I : "किमान आधारभूत किंमतीची हमी देवून उत्पादकांचे संरक्षण किंवा विमा काढणे". विधान II : "वाढीच्या उद्दिष्टांनुसार विविध पिकांचे अपेक्षित उत्पादन करणे". वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने सत्य आहे/आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) फक्त I सत्य आहे B) I आणि II दोन्हीही सत्य आहेत C) फक्त II सत्य आहे D) I आणि II दोन्हीही असत्य आहेत "किमान आधारभूत किंमतीची हमी देवून उत्पादकांचे संरक्षण किंवा विमा काढणे" आणि "वाढीच्या उद्दिष्टांनुसार विविध पिकांचे अपेक्षित उत्पादन करणे" ही दोन्ही विधाने कृषि किंमत धोरणाशी संबंधित आहेत. कथन I उत्पादकांना किमान किंमत मिळेल याची हमी देते, तर कथन II उत्पादन वाढवण्यावर भर देते. त्यामुळे, दोन्ही विधाने कृषि किंमत धोरणाच्या महत्त्वाचे घटक आहेत आणि ते दोन्हीही सत्य आहेत. 79 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 79. राष्ट्रीयकृत बँका गोदाम पावती किंवा वखार पावतीच्या आधारे गोदामात ठेवलेल्या मालाच्या प्रचलीत किंमतीच्या किती टक्के रक्कम कर्ज म्हणून मंजुर करते? (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) 95 ते 100% B) 65 ते 70% C) 75 ते 80% D) 55 ते 60% बरोबर उत्तर आहे '75 ते 80%' राष्ट्रीयकृत बँका गोदाम पावती किंवा वखार पावतीच्या आधारे गोदामात ठेवलेल्या मालाच्या प्रचलीत किंमतीच्या 75 ते 80% रक्कम कर्ज म्हणून मंजुर करतात. याचे कारण म्हणजे, बँकने गोदामात ठेवलेल्या मालावर स्वतःचे काही जोखीम हेतूने मर्यादित ठेवावे लागते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंवा तर खूप जास्त आहेत किंवा खूप कमी आहेत. 80 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 80. मिशन 2022 : आगामी पाच वर्षात भारतीय शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करणे. यासाठी प्रधानमंत्री यांनी खालील धोरण निश्चित केले आहे. यातील योग्य पर्यायांची निवड करा. a) जलसंधारणासाठी मोठी अर्थसंकल्पीय तरतूद करून जलसंधारणावर लक्ष केंद्रीत करणे. 'प्रत्येक थेंब-जास्त पीक' या ध्येयासाठी प्रयत्न करणे. b) काढणी पश्चात पीकांची हानी टाळण्यासाठी साठवणगृहासाठी मोठी गुंतवणूक करणे आणि शीतगृहांची साखळी निर्माण करणे. c) परवडणाय्या खर्चात शेती क्षेत्रातील धोका कमी करण्यासाठी नवीन पीक विमा योजना सुरू करणे. d) गुणवत्तापूर्ण बियाणांची तरतूद करणे. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) (c) आणि (d) योग्य आहेत. B) (a) आणि (d) योग्य आहेत. C) वरील सर्व योग्य आहेत D) (a) आणि (b) योग्य आहेत. बरोबर उत्तर: वरील सर्व योग्य आहेत या प्रश्नामध्ये प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी निश्चित केलेल्या मिशन 2022च्या धोरणांमधून योग्य पर्याय निवडायचे आहेत. प्रश्न सांगतो की भारतीय शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्यासाठी प्रधानमंत्र्यांनी कोणती धोरणे निश्चित केली आहेत. दिलेले पर्याय (a), (b), (c) आणि (d) सर्व मिशन 2022 अंतर्गत आखलेले धोरण आहेत, जे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी डिझाइन केले आहेत. (a) जलसंधारण आणि 'प्रत्येक थेंब-जास्त पीक' हे शेतकऱ्यांना दुष्काळात पाणी मिळवण्यात आणि त्यांचे उत्पादन वाढवण्यात मदत करेल. (b) साठवणगृह आणि शीतगृहांचे बांधकाम शेतकऱ्यांना त्यांचे पीक काढणी नंतर जास्त काळ टिकवण्यास मदत करेल, ज्यामुळे त्यांना अधिक अनुकूल किंमती मिळू शकतात. (c) नवीन पीक विमा योजना शेतकऱ्यांना नैसर्गिक आपत्तींपासून त्यांचे नुकसान कमी करण्यास मदत करेल, ज्यामुळे त्यांना जोखीम घेऊन अधिक उत्पादन करण्यात अधिक विश्वास मिळेल. (d) गुणवत्तापूर्ण बियाणे शेतकऱ्यांना उच्च उत्पादकतेची पिके वाढवण्यात मदत करेल, त्यामुळे त्यांचे उत्पन्न वाढेल. म्हणूनच, सर्व दिलेले पर्याय मिशन 2022च्या धोरणांच्या अंतर्गत येत असल्याने, बरोबर उत्तर आहे "वरील सर्व योग्य आहेत." 81 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 81. खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/आहेत? अ) ग्रामीण वित्त पुरवठा करणे हे नाबार्डचे कार्य आहे. ब) नाबार्डकडून राज्य सहकारी बँकांना दीर्घ कालावधीसाठी कर्जपुरवठा केला जातो. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ बरोबर आहे B) अ आणि ब बरोबर आहेत C) ब बरोबर आहे D) वरीलपैकी कोणतेही बरोबर नाही पर्याय ब बरोबर आहे:' नाबार्ड (भारतीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक)चे प्रमुख कार्य ग्रामीण वित्त पुरवठा करणे आहे. त्याचा मुख्य उद्देश राज्य सहकारी बँकांना दीर्घ कालावधीसाठी कर्जपुरवठा करणे हा आहे. राज्य सहकारी बँका या ग्रामीण भागातील शेती आणि संबंधित क्रियाकलापांना वित्तीय मदत प्रदान करतात. 'पर्याय अ चुकीचा आहे:' ग्रामीण वित्त पुरवठा हे नाबार्डचे मुख्य कार्य असले तरी, नाबार्ड थेट ग्रामीण भागांना कर्ज पुरवत नाही. 'पर्याय वरीलपैकी कोणतेही बरोबर नाही हा चुकीचा आहे:' पर्याय ब बरोबर आहे. 82 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 82. खालील विधाने किसान क्रेडिट कार्डविषयक आहेत. a) अल्पकालीन कृषी पत मिळवण्याचा हा एक सोईस्कर मार्ग होता. b) हा शेतकऱ्यांंना दीर्घकालीन पत वेळेवर मिळवून देण्याचा मार्ग होता. c) शेतकऱ्यांंना शेतीविषयक कच्चा माल विकत घेण्यासाठी किसान क्रेडिट कार्ड उपयोगी होते. d) किसान क्रेडिट कार्ड शेतकऱ्यांंना ट्रॅक्टर विकत घेण्यासाठी उपयोगी होते. वरीलपैकी कोणती विधाने चूकीची आहेत? (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) (b) आणि (d) B) (a) आणि (b) C) (a) आणि (c) D) (c) आणि (d) बरोबर उत्तर: (b) आणि (d) '(b) दीर्घकालीन पत वेळेवर मिळवून देण्याचा मार्ग:' हे विधान चुकीचे आहे कारण किसान क्रेडिट कार्ड हे अल्पकालीन पत मिळवण्याचा मार्ग आहे, दीर्घकालीन नाही. '(d) ट्रॅक्टर विकत घेण्यासाठी उपयोगी:' हे विधान चुकीचे आहे कारण किसान क्रेडिट कार्डचा वापर मुख्यतः शेतीविषयक कच्चा माल आणि शेती अवजारे विकत घेण्यासाठी केला जातो, ट्रॅक्टरसारख्या महागड्या वस्तूंसाठी नाही. '(a) अल्पकालीन कृषी पत मिळवण्याचा सोईस्कर मार्ग:' हे विधान बरोबर आहे कारण किसान क्रेडिट कार्ड हा शेतकऱ्यांना अल्पकालीन कृषी पत मिळवण्याचा सोईस्कर आणि परवडणारा मार्ग प्रदान करते. '(c) शेतीविषयक कच्चा माल विकत घेण्यासाठी उपयोगी:' हे विधान बरोबर आहे कारण किसान क्रेडिट कार्डचा वापर शेतकरी त्यांच्या शेती कार्यासाठी आवश्यक असलेले कच्चे माल, जसे की बियाणे, खते आणि कीटकनाशके, विकत घेण्यासाठी करू शकतात. 83 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 83. AGMARKNET मध्ये पुढील नमूद केलेल्या संस्था अंतर्भूत होतात. (कृषी सेवा पूर्व - 2017) A) प्राथमिक कृषि पतपुरवठा सोसायटीचे नेटवर्किंग. B) 7,000 कृषि उत्पादन घाऊक बाजारपेठा तसेच 32000 ग्रामीण कृषि उत्पादन बाजारपेठांची नेटवर्किंग. C) कृषि संशोधन माहितीचे नेटवर्किंग. D) उद्यानविद्या माहितीचे नेटवर्किंग. बरोबर उत्तर: 7,000 कृषि उत्पादन घाऊक बाजारपेठा तसेच 32000 ग्रामीण कृषि उत्पादन बाजारपेठांची नेटवर्किंग. AGMARKNET हे एक राष्ट्रीय स्तरावरील कृषि उत्पादन बाजारपेठांचे नेटवर्क आहे. यामध्ये 7,000 पेक्षा जास्त कृषि उत्पादन घाऊक बाजारपेठा आणि 32,000 हून अधिक ग्रामीण कृषि उत्पादन बाजारपेठा समाविष्ट आहेत. उर्वरित पर्याय कृषि क्षेत्रातील इतर संस्था किंवा नेटवर्कशी संबंधित आहेत, परंतु AGMARKNET मध्ये अंतर्भूत नाहीत. 84 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 84. भारतातील बऱ्याच राज्यशासनांनी त्यांचे कृषी उत्पन्न बाजा समिती कायदे कोणत्या आधारावर दुरुस्त केले आहेत? (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) नाफेडच्या मार्गदर्शक सूचना B) रिझर्व्ह बँकेचे निर्देश C) केंद्रशासनाचा प्रतिमान कायदा D) नाबार्डच्या शिफारशी केंद्र शासनाने 'मॉडेल कृषी उत्पन्न बाजार समिती (एपीएमसी) कायदा, 2003' जारी केला. या मॉडेल कायद्यात कृषी उत्पन्न बाजार समितींशी संबंधित सुधारणे सुचवल्या आहेत. अनेक राज्यशासनांनी त्यांचे एपीएमसी कायदे या केंद्रशासनाच्या मॉडेल कायद्याच्या आधारावर दुरुस्त केले आहेत जेणेकरून कृषी क्षेत्रात अधिक स्पर्धा आणि पारदर्शकता सुनिश्चित करता येईल. 85 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 85. सन 2012-13 या वर्षात देशाचे अन्न-धान्याचे एकूण उत्पादन हे - - - - होते. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) 257.23 दशलक्ष टन B) 244.49 दशलक्ष टन C) 259.32 दशलक्ष टन D) 264.38 दशलक्ष टन बरोबर उत्तर आहे 257.23 दशलक्ष टन. कारण सन 2012-13 या वर्षात देशाचे एकूण अन्न-धान्याचे उत्पादन नोंदवले गेले होते 257.23 दशलक्ष टन. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या वर्षाच्या वास्तविक उत्पादनाशी जुळत नाहीत. 86 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 86. शेतीसाठी खाजगी कर्जपुरवठा दोषपूर्ण आहे/असतो कारण- - - - - a) खाजगी कर्ज हे महागडे असते तसेच जमिनीच्या उत्पादकतेशी याचा संबंध नसतो. b) शेतीच्या सुधारणांसाठी खाजगी कर्ज उपलब्ध होत नाही. c) याचा नफा हाच आधार असल्याने यातून शोषण होते. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) फक्त (c) योग्य आहे B) फक्त (a) योग्य आहे. C) (a), (b) आणि (c) योग्य आहेत. D) वरीलपैकी नाही स्पष्टीकरण:' पर्याय (a) आणि (b) योग्य आहेत कारण: खाजगी कर्ज महाग असते आणि त्याचा जमिनीच्या उत्पादकतेशी संबंध नसतो, ज्यामुळे कर्ज परतफेड करणे शेतकऱ्यांसाठी अवघड होते. शेतीच्या सुधारणांसाठी खाजगी कर्ज उपलब्ध होत नाही, कारण बँका या उपक्रमांमध्ये गुंतवणूक करण्यास अनासक्त असतात. पर्याय (c) देखील योग्य आहे कारण: खाजगी कर्जदाते नफ्याच्या उद्देशाने कर्ज देतात, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे शोषण होऊ शकते. वरील सर्व कारणांमुळे शेतीसाठी खाजगी कर्जपुरवठा दोषपूर्ण मानला जाऊ शकतो. 87 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 87. 'प्रादेशिक ग्रामीण बँकेची' सुरुवात कधी झाली होती? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 2 ऑक्टोबर, 1975 B) 2 ऑक्टोबर, 1976 C) 2 ऑक्टोबर, 1977 D) 2 ऑक्टोबर, 1978 बरोबर उत्तर आहे '2 ऑक्टोबर, 1975'. नाबार्डने 2 ऑक्टोबर 1975 रोजी 'प्रादेशिक ग्रामीण बँका कायदा, 1976' अंतर्गत प्रादेशिक ग्रामीण बँका (RRB) स्थापन केल्या. या बँका ग्रामीण भागांना वित्तीय सेवा पुरवण्यासाठी विशेषतः स्थापन करण्यात आल्या. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते प्रादेशिक ग्रामीण बँकांच्या स्थापनेच्या तारखेशी जुळत नाहीत. 88 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 88. भारतामध्ये प्रमुख शेतमालाच्या किमान आधारभूत किंमतीच्या - - - - शिफारशींच्या आधारे जाहीर केल्या जातात. (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) एन.सी.डी.सी. B) ए.पी.एम.सी. C) एन.ए एफ.ई.डी. D) सी.ए.सी.पी कृषी किंमती आणि खर्च आयोग (CACP) हा भारत सरकारचा एक कृषी सल्लागार मंडळ आहे. CACP भारतातील प्रमुख शेतमालाच्या किमान आधारभूत किंमती (MSP) शिफारस करण्यासाठी जबाबदार आहे. या किंमतींचा उद्देश शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी हमी किंमत सुनिश्चित करणे आणि शेती उत्पन्न वाढवणे आहे. एनसीडीसी, एनएएफईडी आणि एपीएमसी या इतर संस्था CACP पासून वेगळ्या आहेत आणि त्यांची शेतमालाच्या किंमत नियोजनेशी काहीही देणे-घेणे नाही. 89 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 89. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) नाफेड ही देशातील सहकारी विपणन सर्वोच्च (शिखर) संस्था आहे. (b) शेती विपणन केंद्राची स्थापना 1988 मध्ये झाली. (c) केंद्रीय वखार महामंडळाची स्थापना 1957 मध्ये झाली. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) (a) व (b) B) (b) व (c) C) वरील पैकी सर्व D) फक्त (a) बरोबर उत्तर: वरील पैकी सर्व स्पष्टीकरण: (a) नाफेड ही खरोखरच देशातील सहकारी विपणन क्षेत्रातील सर्वात मोठी आणि शिखर संस्था आहे. (b) शेती विपणन केंद्राची स्थापना 1988 मध्ये झाली होती. (c) केंद्रीय वखार महामंडळाची स्थापना 1957 मध्ये झाली होती. म्हणून, सर्व विधाने खरी आहेत. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते पूर्ण संच दर्शवत नाहीत. 90 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 90. खालीलपैकी कोणती 'किंमत' पिकाची लागवड/पेरणी करण्यापूर्वी भारत सरकार घोषित करते? अ. आधारभूत किंमत ब. खरेदी किमत क. वैधानिक किंमत (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) क B) अ आणि ब C) अ D) ब आणि क बरोबर उत्तर : पर्याय अ - आधारभूत किंमत' आधारभूत किंमत ही सरकारने घोषित केलेली किमान किंमत आहे ज्याद्वारे तो शेतकऱ्यांकडून पिके खरेदी करेल. याचा उद्देश शेतकऱ्यांना त्यांचे उत्पादन खर्च वाजवी नफ्यासह मिळवून देणे आहे. खरेदी किंमत सामान्यतः आधारभूत किंमतीपेक्षा जास्त असते आणि ती वेळोवेळी बदलू शकते, तर वैधानिक किंमत ही सरकारने निर्धारित केलेली किंमत आहे ज्याद्वारे विशेष वस्तू विकल्या किंवा वितरित केल्या जातील. 91 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 91. ऍग्रीकल्चरल रिफायनान्स अँड डेव्हलपमेंट कार्पोरेशन (ARDC) या संस्थेची स्थापना 1 जुलै 1963 मध्ये प्रामुख्याने - - - - - करण्यासाठी झाली. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) सर्व प्रकारचा कर्ज पुरवठा. B) अल्प मुदतीचा कर्ज पुरवठा. C) दीर्घ मुदतीचा कर्ज पुरवठा. D) मध्यम मुदतीचा कर्ज पुरवठा. बरोबर उत्तर आहे 'दीर्घ मुदतीचा कर्ज पुरवठा'. ऍग्रीकल्चरल रिफायनान्स अँड डेव्हलपमेंट कार्पोरेशन (ARDC) ही भारत सरकारची संस्था आहे जी कृषी क्षेत्राला दीर्घ मुदतीचे कर्ज पुरवते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ARDC अल्प मुदतीचे किंवा मध्यम मुदतीचे कर्ज पुरवत नाही. 92 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 92. 2003 पर्यंत महाराष्ट्र राज्य कृषी व ग्रामीण विकास बँक हे कोणत्या बँकेचे नाव होते? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) भूविकास बँक B) प्राथमिक सहकारी संस्था C) भूतारण बँक D) वरीलपैकी नाही 2003 पर्यंत 'महाराष्ट्र राज्य कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक' हे 'भूविकास बँक' या नावाने ओळखले जात होते. हे उत्तर बरोबर आहे कारण: भूविकास बँक हा एक अतिरिक्त कायदेशीर प्रकार आहे जो शेती आणि ग्रामीण विकास क्षेत्रात कार्यरत आहे. अन्य पर्याय हे बँकिंगचे प्रकार किंवा संस्था नाहीत ज्या शेती किंवा ग्रामीण विकासावर लक्ष केंद्रित करतात. 93 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 93. खालील दोन विधानांपैकी कोणते खरे आहे? (a) शेतकंऱ्यांना त्यांच्या मालाला रास्त दर मिळवून देण्याच्या उद्देशाने तसेच ग्राहकाला चांगल्या प्रतीचा माल कमी दरात मिळवून देण्याकरिता महाराष्ट्र शासनाने शेतकरी बाजाराची स्थापना केली. (b) या पद्धतीची विक्री प्रक्रिया आंध्रपदेशमध्ये वापरली गेली जेथे नाव आहे "रायतु बाजार." (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) केवळ (a) B) दोन्हीही नाही C) केवळ (b) D) (a) व (b) दोन्हीही पर्याय (a) आणि (b) दोन्ही बरोबर आहेत कारण या दोन्ही विधानांमध्ये दिलेली माहिती अचूक आहे. (a) हे विधान असे म्हणते की शेतकऱ्यांच्या मालाला रास्त किंमत मिळवून देण्यासाठी आणि ग्राहकांना चांगल्या प्रतीचे उत्पादन कमी किंमतीत मिळवून देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने शेतकरी बाजಾರ सुरू केले. हे विधान खरे आहे कारण शेतकरी बाजार ही एक सरकारी उपक्रम आहे जी नेमक्या याच उद्देशाने सुरू करण्यात आली आहे. (b) हे विधान असे म्हणते की या प्रकारची विक्री प्रक्रिया आंध्र प्रदेशमध्ये वापरली जाते, जिथे त्याला "रायतु बाजार" म्हणतात. हे विधान देखील खरे आहे कारण आंध्र प्रदेशमध्ये वास्तविक "रायतु बाजार" नावाचा एक कार्यक्रम आहे जो शेतकऱ्यांच्या मालाला रास्त किंमत मिळवून देण्यावर आणि ग्राहकांना चांगल्या प्रतीची उत्पादने कमी किंमतीत मिळवून देण्यावर लक्ष केंद्रित करतो. 94 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 94. शेतकऱ्यांंना दीर्घ मुदतीचे कर्ज - - - - - कालावधीसाठी लागते. (PSI Pre. 2016) A) 5 वर्षांसाठी B) 5 वर्षांपेक्षा अधिक C) 15 महिने - 5 वर्षे D) 5 वर्षांपेक्षा कमी बरोबर उत्तर:' 5 वर्षांपेक्षा अधिक 'स्पष्टीकरण:' शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतीच्या व्यवसायात दीर्घ मुदतीची गुंतवणूक करावी लागते, जसे की पायाभूत सुविधा, उपकरणे आणि पिकांमध्ये. ही गुंतवणूक परिपक्व होण्यास आणि नफा देण्यास पाच वर्षांपेक्षा अधिक काळ लागतो. त्यामुळे, शेतकऱ्यांना दीर्घ मुदतीचे कर्ज आवश्यक असते जे त्यांना त्यांच्या दीर्घकालीन गरजा पूर्ण करण्यासाठी मदत करू शकते. 95 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 95. महाराष्ट्र राज्य कृषि पणन मंडकळाच्या तारण कर्ज योजनेअंतर्गत शेतकज्याने ए.पी.एम.सी. गोदामामध्ये ठेवलेल्या त्याच उत्पादनावर टक्के एवढे कर्ज मिळते. (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) 60% B) 50% C) 75% D) 90% महाराष्ट्र राज्य कृषी पणन मंडळाच्या तारण कर्ज योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना ए.पी.एम.सी. गोदामात साठवलेल्या त्यांच्या उत्पादनावर 75% पर्यंत कर्ज मिळते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 60% हे कर्जासाठी खूप कमी टक्केवारी आहे. 90% हे कर्जासाठी खूप जास्त टक्केवारी आहे, कारण ते उत्पादनाच्या संपूर्ण किमतीपेक्षा जास्त असेल. 50% हे अनुकूल टक्केवारी नाही. 96 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 96. - - - - - ही किंमत सरासरी उत्पादन खर्चावर ठरविली जाते. जीचा मूळ उद्देश हा अती उत्पादन काळात किंमत घसरणीपासून शेतकऱ्यांचा बचाव करणे हा आहें. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) वितरण किंमत B) वरीलपैकी कोणतेही नाही C) मर्यादा किंमत D) किमान आधारभूत किंमत किमान आधारभूत किंमत हे बरोबर उत्तर आहे कारण अती उत्पादन काळात शेतकरी त्यांच्या उत्पादनांची खर्चापेक्षा कमी किंमतीत विक्री करण्यास भाग पाडू नयेत म्हणून सरकारने किमान आधारभूत किंमत ठरविली आहे. या किंमतीखाली शेतकऱ्यांच्या उत्पादनांची खरेदी सरकारतर्फे केली जाते. यामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान टाळले जाते आणि किंमत घसरणीपासून त्यांचा बचाव होतो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंमत घसरणीपासून शेतकऱ्यांचे संरक्षण करण्याच्या उद्देशाने बांधलेले नाहीत. 97 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 97. राष्ट्रीय कृषी सहकार विपणन संघाने (नाफेड) या हेतूने महत्त्वाची भूमिका पार पाडली आहे. अ) राज्यांतर्गत शेती उत्पादन व निर्यात व्यापारास चालना देणे. ब) डाळी आणि तेलबीया उत्पादनास किमान आधारभूत किमतीची हमी देणे. क) बागाईती उत्पादनाच्या बाजारयंत्रणनेत हस्तक्षेप करणे. ड) शेतकऱ्यांंना पीक विमा योजना उपलब्ध करणे. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) अ आणि ब फक्त B) अ, ब आणि क C) अ, ब आणि ड D) अ फक्त बरोबर उत्तर: 'अ, ब आणि क' 'स्पष्टीकरण:' राष्ट्रीय कृषी सहकार विपणन संघ (नाफेड) हे शेती उत्पादनांचे विपणन आणि निर्यात करण्यासाठी सहकार्यावर आधारित संघटना आहे. त्याची मुख्य भूमिका आहे: 'राज्यांतर्गत शेती उत्पादनांना चालना देणे:' नाफेड शेती उत्पादनांचे राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशात व्यापार करते. 'डाळी आणि तेलबीयांना किमान आधारभूत किंमत:' नाफेड सरकारशी भागीदारीत डाळी आणि तेलबीयांना किमान आधारभूत किंमत प्रदान करते. 'बागाईती उत्पादनांच्या बाजारयंत्रणेत हस्तक्षेप:' नाफेड बागाईती उत्पादनांच्या (जसे की फळे आणि भाज्या) बाजारयंत्रणेत हस्तक्षेप करते जेणेकरून शेतकऱ्यांना न्याय्य किंमत मिळेल. 98 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 98. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) अन्नधान्य किंमत समितीच्या जागी कृषि खर्च किंमत आयोग आला. (b) भारतीय अन्न महामंडळ कृषि खर्च किंमत आयोगाच्या जागी स्थापन झाला. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने बरोबर आहे/त? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) फक्त (a) B) फक्त (b) C) (a) आणि (b) दोन्ही D) वरील पैकी कुठलेही नाही. फक्त (a)' हे उत्तर बरोबर आहे कारण: विधान (a) बरोबर आहे. 2015 मध्ये, अन्नधान्य किंमत समितीला कृषि खर्च किंमत आयोग (सीएसीपी) द्वारे बदलण्यात आले. विधान (b) चुकीचे आहे. भारतीय अन्न महामंडळ (एफसीआय) हे अन्नधान्याचे व्यवस्थापन करणारी सरकारी संस्था आहे आणि ते सीएसीपीच्या जागी स्थापन झाले नाही. 99 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 99. शेतीविषयक अर्थसहाय्याच्या बाबतीतील खालील विधानांपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) वीजपुरवठ्यासाठी दिलेले अर्थसहाय्य ही राज्य सरकारची जबाबदारी आहे. B) जलसिंचनासाठीच्या अर्थसहाय्यामुळे कालव्याच्या पाण्याच्या झालेल्या कमी किंमती हे भूपृष्ठ पाण्याच्या अकार्यक्षम वापरासाठी कारणीभूत आहे. C) खतांसाठी दिलेल्या अर्थसहाय्याचे एक उद्दिष्ट म्हणजे खताच्या उद्योगाकडे अधिक भांडवल आकर्षित करणे. D) खतांसाठी दिलेले अर्थसहाय्य ही राज्यसरकारची जबाबदारी आहे. खतांसाठी दिलेले अर्थसहाय्य ही राज्यसरकारची जबाबदारी नाही, ही चुकीची विधाने आहे. खतांसाठीचे अर्थसहाय्य केंद्र सरकारची जबाबदारी आहे, कारण शेती ही केंद्र सूचीतील विषय आहे. अन्य सर्व पर्याय योग्य आहेत कारण वीजपुरवठा, जलसिंचन आणि खतांचे अर्थसहाय्य हे कृषीशी संबंधित आहेत, जे राज्य सरकारकडून दिले जाते. 100 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 100. भारतीय शेतीविषयक धोरणानुसार, 'वितरण किंमत' म्हणजे काय? (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) अशा किमती ज्या किमतीना सरकार शेतकऱ्यांंकडून अन्नधान्य विकत घेते. B) किमान किमती ज्यांची सरकारने शेतकऱ्यांंना हमी दिलेली आहे. C) अशा किमती ज्या किमतीना सरकार रेशन-दुकानाद्वारे धान्य पुरवठा करते. D) अशा किमती ज्या किंमतीना व्यापारी शेतकऱ्यांकडून अन्नधान्य विकत घेतात. वितरण किंमत' ही अशी किंमत आहे ज्या किमतीला सरकार रेशन दुकानांद्वारे धान्य पुरवठा करते. ही किंमत सहसा बाजार किंमतीपेक्षा कमी असते आणि त्याचा उद्देश गरिबांना अन्नधान्य हाती मिळावे हा असतो. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 'पर्याय 1:' सरकारी खरेदी किंमती 'न्यूनतम हमी किंमत' म्हणून ओळखल्या जातात, वितरण किंमत नाहीत. 'पर्याय 3:' व्यापाऱ्यांनी शेतकऱ्यांना जेवढी किंमत दिली जाते ती 'बाजार किंमत' म्हणून ओळखली जाते, वितरण किंमत नाही. 'पर्याय 4:' शेतकऱ्यांना हमी दिलेल्या किमान किमती 'न्यूनतम हमी किंमत' म्हणून ओळखल्या जातात, वितरण किंमत नाहीत. 101 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 101. भारत सरकारने - - - - - ह्या वर्षी राष्ट्रीय पाणी विकास संस्थेची (NWDA) स्थापन केली. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 52 B) वरीलपैकी नाही C) 11 D) 82 11 हे उत्तर बरोबर आहे कारण भारत सरकारने 1982 मध्ये राष्ट्रीय पाणी विकास संस्था (NWDA) ची स्थापना केली होती. पर्याय 82, 52 आणि वरीलपैकी नाही हे चुकीचे आहेत कारण ते NWDA ची स्थापना झालेल्या सही वर्षाशी जुळत नाहीत. 102 / 102 Category: कृषी अर्थशास्र 102. कृषि नविनीकरणाच्या कृति योजनेत - - - - - घटकांचा समावेश होतो. अ. पतपुरवठा आणि विमा ब. उच्चैैदास बी-बीयाणे क. जमिनीचा पोत सुधारणे ड. बाजार (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) अ, ब आणि क B) अ, क आणि ड C) वरीलपैकी सर्व D) ब, क आणि ड पर्याय 'अ, क आणि ड' बरोबर आहे कारण कृषि नवीनीकरणाच्या कृती योजनेमध्ये पतपुरवठा आणि विमा, जमिनीचा पोत सुधारणे आणि बाजार या घटकांचा समावेश होतो. 'उच्चैैदास बी-बीयाणे (पर्याय 'ब') चुकीचा आहे कारण ते कृषि नवीनीकरणाच्या कृती योजनेचा घटक नाही.' Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE