बरोबर उत्तर आहे "वरील सर्व". पैशाच्या चार मुख्य कार्ये आहेत:

* **विनियम माध्यम:** वस्तु आणि सेवा खरेदी आणि विक्रीसाठी वापरले जाते.
* **मूल्यमापन:** विविध वस्तु आणि सेवांचे सापेक्ष मूल्य मोजण्यासाठी वापरले जाते.
* **मूल्य संग्रह:** भविष्यातील खर्चासाठी संपत्ती म्हणून वापरले जाते.
* **विलंबित देणी:** कर्जे आणि देणी अदा करण्यासाठी वापरले जाते.

36.5 टक्के उत्तर बरोबर आहे कारण 5 जून, 1966 रोजी भारताने आपला रुपया 36.5 टक्क्यांनी अवमूल्यन केला होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण त्या तारखेला केलेल्या अवमूल्यनाचे ते प्रतिनिधित्व करत नाहीत.

स्थगित देयके म्हणजे भविष्यात पैसे भरण्याची जबाबदारी. पैसा कर्ज देऊन आणि घेऊन या देयकांचे व्यवस्थापन करण्यात मदत करतो. त्यामुळे तो सार्वत्रिक भाजक म्हणून किंवा मूल्याचा संग्रह करणारा म्हणून नाही तर कर्ज देणे आणि घेणे शक्य करणारा मानक म्हणून कार्य करतो.

M1 आणि M3 हे पैसा पुरवठ्याचे प्रकार आहेत जे त्यांच्या संप्रेरणाचे क्षेत्र (अंतर्देशीय किंवा बाह्य) किंवा त्यांच्या भौतिक स्वरूपाचा (जास्त किंवा कमी चलन आणि चलनासाठी निकट उपयुक्तता) विचारात न घेता त्यांच्या लिक्विडीटी (त्यांना चलनात किती सहजपणे रूपांतरीत केले जाऊ शकते) द्वारे वर्गीकृत केले जातात.

पैसा पुरवठा M1 हा सर्वात लिक्विड प्रकार आहे, ज्यात चलन, चलनासाठी निकट उपयुक्तता आणि थेट डेबिट खातींचा समावेश आहे. M3 हा सर्वात कमी लिक्विड प्रकार आहे, ज्यात M1 व्यतिरिक्त जमा रकमा, लघु मुदत ठेवी आणि अधिकृत विकास संस्थांच्या बॉन्डचा समावेश होतो.

म्हणूनच, M1 आणि M3 हे प्रकार त्यांच्या लिक्विडीटीच्या संदर्भात "संकुचित" आणि "विस्तारित" पैसा म्हणून ओळखले जातात.

उच्च शक्तीशाली पैशामध्ये (H) आर्थिक दायित्वे आणि सरकारी पैसा समाविष्ट असतो. काळा पैसा अनधिकृत आणि विनाअनुज्ञप्त असतो, तर आर्थिक दायित्वे आणि सरकारी पैसा अधिकृत आणि कायदेशीर मान्यता प्राप्त असतो.

बरोबर उत्तर "अ फक्त" आहे.

चलनी नोटा भारताच्या रिझर्व्ह बँकेकडून जारी केल्या जातात, भारत सरकारकडून नाही. संकुचित पैसा किंवा एम-1 मध्ये लोकांकडे असलेले चलन समाविष्ट असते.

फिशरच्या चलनसंख्यामान सिद्धांतान्वये, इतर परिस्थिती स्थिर असताना, पैशाच्या संख्येत होणारी वाढ त्याच्या मूल्यात घट आणते. हे तत्त्व मागणी आणि पुरवठा तत्त्वांवर आधारित आहे. पैशाची संख्या वाढल्यामुळे त्याची पुरवठा वाढतो, परिणामतः त्याचे मूल्य कमी होते. याउलट, पैशाची संख्या कमी झाल्यास त्याची पुरवठा घटतो आणि त्यामुळे त्याचे मूल्य वाढते.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* पर्याय 2: पैशाची संख्या आणि पैशाचे मूल्य यांचा सहसंबंध समदिश नाही.
* पर्याय 3: प्रमाणशिर संबंधाचा अर्थ दोन मापदंडांमध्ये बदल होताना समान दिशेत बदल होतात.
* पर्याय 4: वरील पर्यायांपैकी कोणताही बरोबर नाही.

ब्रिटीश अर्थशास्त्रज्ञ रॉय हॉट्रे यांनी व्यापारचक्राचे विश्लेषण केले आणि त्यांनी प्रतिपादित केले की पैशाचा लवचिक पुरवठा हा व्यापार चक्राचा एक प्रमुख कारण आहे. हॉट्रेच्या मते, पैशाचा अतिरिक्त पुरवठा अर्थव्यवस्थेला फुगवता करतो, तर पैशाच्या तुटवड्यामुळे मंदी येते.

पैशाच्या मात्रा सिद्धांताची केंब्रिज आवृत्ती आल्फ्रेड मार्शल यांनी विकसित केली होती. ही आवृत्ती केंब्रिज येथील अर्थशास्त्रज्ञांच्या गटाशी संबंधित आहे ज्यांनी 19 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीला काम केले होते. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण डेव्हिड रिकार्डो आणि जीन बोडीन हे पैशाच्या मात्रा सिद्धांताच्या विकासात सहभागी नव्हते, तर आय. फिशर यांनी या सिद्धांताचा त्यांचा स्वतःचा आवृत्ती विकसित केली होती, जी केंब्रिज आवृत्तीपासून भिन्न होती.

पैसा गुणक' प्रक्रिया बँकांच्या पतनिर्मितीसह पैशाच्या उच्चशक्ती स्रोत आणि त्याद्वारे पतनिर्मिती मार्फत बँकांकडून होणारी पैशाची वाढ या सर्व बाबींचे स्पष्टीकरण देते. त्यामुळे, सर्व पर्याय बरोबर आहेत आणि योग्य उत्तर "वरील सर्व बाबी" आहे.

प्रा. सेलिग्मनने दिलेल्या व्याख्येत मुद्रेचे मूल्य हे वस्तू आणि सेवा खरेदी करण्याची त्याची क्षमता आहे असे म्हटले आहे, जे मुद्रेच्या सापेक्ष मूल्य स्तराबरोबर दर्शविले जाते.

बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* प्रा. काऊथरने मुद्रेच्या मागणी आणि पुरवठ्यावर आधारित मुद्रेच्या मूल्याची व्याख्या केली.
* डी.एच. रॉबर्टसनने मुद्रेचे मूल्य तिच्या क्रयशक्तीच्या संदर्भात व्याख्यायित केले, परंतु त्याने सापेक्ष मूल्य स्तराचा उल्लेख केला नाही.
* जे.एम. केन्सने मुद्रेच्या मूल्याची व्याख्या तिच्या भविष्यातील क्रयशक्तीचे वर्तमान मूल्य म्हणून केली, जी सापेक्ष मूल्य स्तराशी संबंधित नाही.

नॉरो मनी' ही संज्ञा मनी सप्लायच्या संकुचित मापांना दिली जाते. मनी सप्लायच्या संकुचित मापामध्ये लोकांकडे असणारी रोख रक्कम आणि त्वरित वळती करू शकणाऱ्या बँक खात्यातील मागणी ठेवी समाविष्ट असतात. त्यामुळे, 'लोकांजवळील रोख रक्कम + मागणी ठेवी' हा पर्याय बरोबर उत्तर आहे.

उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते रोख रक्कम आणि मागणी ठेवी व्यतिरिक्त इतर संपत्ती प्रकारांचा समावेश करतात.

फ्राँसीस ए. वॉकर हे हे विधान केलेल्या व्यक्ती आहेत. त्यांच्या "मनी" नावाच्या पुस्तकात हे विधान नमूद आहे. त्यांच्या मते, "मुद्रा जे कार्य करते, तीच मुद्रा असते". याचा अर्थ असा की मुद्रा ही फक्त एक अशी वस्तू आहे जी वस्तूंची आणि सेवांची देवाणघेवाण सुलभ करते. ती स्वतःमध्ये मूल्यवान नसते, परंतु ती ज्या वस्तूंचे प्रतिनिधित्व करते त्या वस्तूंच्या किंमतीचे प्रतिनिधित्व करते.

फिशर यांच्या पैशांच्या चलन संख्यामान सिध्दांताचे समीकरण म्हणजे MV = PT आहे. यात, V हे पैशाच्या भ्रमणवेगाचे प्रतिनिधित्व करते. ते दर्शवते की पैसे विशिष्ट कालावधीत किती वेळा हात बदलतात.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* पैशाचे आकारमान चलन पुरवठ्याचे मापन करते.
* पैशाचे मूल्य पैशांच्या क्रयशक्तीचे मापन करते.
* चलन आकारमान चलनाच्या पुरवठ्याचे आणि मागणीचे मापन करते.

पैसा विनिमय माध्यम आहे कारण ते वस्तू आणि सेवा खरेदी करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. ते मूल्याचे मापदंड आहे कारण ते वस्तू आणि सेवांच्या किमती मोजण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. आणि हे भविष्यकालीन कर्जे परतफेड करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते.

पैसे वस्तू आणि सेवांचे संग्रहण नाहीत कारण त्यांचे भौतिक स्वरूप नसते. ते भविष्यातील कर्ज परतफेड देखील नाहीत कारण ते स्वतः कर्ज नाहीत.

म्हणून, पैशाचे संग्रहण हे कार्य चुकीचे आहे.

पैसा गुणक हा राखीव पैशावर अवलंबून असतो. राखीव पैसा म्हणजे बँकांना आपल्या जमा रकमेच्या एखाद्या विशिष्ट भागाची बँकेच्या मालकीच्या किंवा सरकारद्वारे अधिसूचित असलेल्या किमतीच्या कागदपत्रांमध्ये किंवा पैसे किंवा मौद्रिक सोन्याच्या रूपात ठेवणे आवश्यक असते. राखीव पैसा जितका जास्त असेल तितका पैसा गुणक जास्त असतो, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेत पैसे तितके जास्त निर्माण होऊ शकतात.

मुख्य कार्य म्हणजे पैसा सामान्यतः केलेल्या व्यवहारांसाठी वापरला जातो. पैसा मुल्यमापनाचे साधन म्हणून वापरला जातो तेव्हा तो वस्तू आणि सेवांच्या मूल्याचे मोजमाप करते. यामुळे वेगवेगळ्या वस्तू आणि सेवांचे तुलनात्मक मूल्य आंकण्यास मदत होते. म्हणून, मुल्यमापनाचे साधन हे पैशाचे प्राथमिक कार्य आहे.

शिकागो दृष्टिकोनानुसार, पैशाच्या पुरवठ्यामध्ये नोटा, नाणी, अल्पमुदत ठेवी आणि दीर्घ मुदत ठेवी यांचा समावेश होतो. अल्पमुदत ठेवींमध्ये बचत ठेवी आणि मागणी ठेवी यांचा समावेश होतो, तर दीर्घ मुदत ठेवी दीर्घ कालावधीसाठी ठेवल्या जातात. म्हणून, बरोबर उत्तर "दीर्घ मुदत ठेवी" आहे कारण ते दीर्घ कालावधीसाठी ठेवलेल्या ठेवींचा संदर्भ देते.

भारत सरकारने स्वातंत्र्योत्तर काळात तीन वेळा भारतीय रुपयाचे अवमुल्यन केले आहे: 1949, 1966 आणि 1991. त्यामुळे, 1976 हे एकमेव वर्ष आहे जेव्हा भारतीय रुपयाचे अवमुल्यन झाले नाही.

हिक्सचा विश्लेषण सिद्धांत गुणक तत्त्वाच्या संयुक्त परिणामातून चक्रीय स्थित्यंतरांचा अभ्यास करतो. गुणक तत्त्व सांगते की गुंतवणुकीतील बदलाचा समग्र मागणीवर गुणाकारी परिणाम होतो. प्रवेग तत्त्व सांगते की गुंतवणुकीतील बदलामुळे भविष्यातील गुंतवणुकीवर निर्धारक परिणाम होतो. एकत्रितपणे, हे तत्त्व चक्रीय स्थित्यंतरातील गुंतवणुकीच्या चढउताराचा अभ्यास करण्यास सक्षम करतात.

अ पर्याय चुकीचा आहे कारण मूल्य चुकते करण्याची क्षमता आणि स्वीकारण्याची क्षमता मंदीच्या घटकांचा संदर्भ देते. क पर्याय चुकीचा आहे कारण भांडवलाची सीमांत कार्यक्षमता आणि व्याजाचा दर दीर्घकालीन आर्थिक वाढीच्या घटकांचा संदर्भ देतात. अ, ब आणि क विधाने योग्य आहेत हे विधान चुकीचे आहे कारण हिक्सचा विश्लेषण गुणक आणि प्रवेग तत्त्वांवर आधारित आहे.

प्रभावी मागणी ही वस्तू व सेवांची ती सर्व रक्कम आहे जी अर्थव्यवस्थेत कोणत्याही किंमतीच्या पातळीवर खरेदी केली जाऊ शकते. एकूण मागणी वक्र ही सर्व वस्तू व सेवांसाठी अर्थव्यवस्थेतील खरेदीदारांची सर्व मागणी दर्शवते. एकूण पुरवठा वक्र ही सर्व वस्तू व सेवांसाठी सर्व विक्रेत्यांची सर्व पुरवठा दर्शवते. म्हणून, प्रभावी मागणी म्हणजे एकूण मागणी वक्र आणि एकूण पुरवठा वक्र यांचा छेदनबिंदू होय.

1992-93 मध्ये भारताने दुहेरी विनिमय दर व्यवस्था लागू केली. यामुळे, रूपयाची आंशिक परिवर्तनियता स्वीकारण्याचा परिणाम झाला. म्हणजेच, (a) हे धोरण आहे आणि (b) हा त्या धोरणाचा परिणाम आहे. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण (a) आणि (b) हे परस्पर संबंधित आहेत आणि जागतिक व्यापार संघटनेने त्यांची शिफारस केली नव्हती.

पर्याय बरोबर आहे कारण तो अर्थशास्त्रज्ञ आणि त्यांच्या समीकरणांची योग्य जोडी सांगतो:

* फिशर: P=MV+M′V′T (वरील समीकरण 2)
* मार्शल: m=KY (वरील समीकरण 1)
* रॉबर्टसन: P=KRM (वरील समीकरण 4)
* पिगू: P=MKT (वरील समीकरण 3)

बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते चुकीच्या प्रकारे जोड्या लावायचे:

* पर्याय अ: फिशरला समीकरण 1 शी जोडतो, जे चुकीचे आहे.
* पर्याय क: पिगूला समीकरण 2 शी जोडतो, जे चुकीचे आहे.
* पर्याय ड: रॉबर्टसनला समीकरण 3 शी जोडतो, जे चुकीचे आहे.

मुद्रा गुणांक हा अर्थव्यवस्थेत चलनाच्या पुरवठ्यावर नियंत्रण करणारा एक प्रमाणितक आहे. हे चलन गुणोत्तर (म्हणजे बॅंकेच्या चलनाच्या पुरवठ्याच्या अनुषंगाने सार्वजनिकतेच्या हाती असलेले चलन), मुदत ठेवी/मागणी ठेवी (TD/DD) गुणोत्तर (म्हणजे बँकेत ठेवलेल्या मुदत ठेवींच्या अनुषंगाने ठेवलेल्या मागणी ठेवी) आणि राखीव आवश्यकता (म्हणजे बॅंकेला राखून ठेवावे लागणारे चलन आणि सार्वजनिकतेला जारी केलेले चलन यांचे प्रमाण) या मुख्य गोष्टींवर परिणाम करतो. त्यामुळे, बरोबर उत्तरात नमूद केल्याप्रमाणे, मुद्रा गुणांकावर अ, ब आणि क सर्व विधाने योग्य आहेत.

भारतीय चलनाचे ₹ हे नवीन चिन्ह 2010 मध्ये स्वीकारण्यात आले. हे चिन्ह तरुण भारतीय डिझायनर उदय कुमार यांनी डिझाइन केले होते. हे चिन्ह देवनागरी लिपीमधील 'रुपया' शब्दावर आधारित आहे आणि त्यात एक अनुलंब रेषा आहे जी देशाची उभारणी आणि आर्थिक विकास दर्शवते.

बरोबर उत्तर: फक्त क

घाऊक किंमत निर्देशांक (WPI) विस्तृत किंमतींचे मापन करतो, तर ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) प्रत्यक्ष उपभोग्य वस्तू आणि सेवांच्या किंमतींचे मापन करतो. या दोन्ही विधाने (अ) आणि (ब) सत्य आहेत.

मात्र, विधान (क) चुकीचे आहे कारण स्थूल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) हा संपत्ती आणि सेवांच्या उत्पादनाचे मूल्य मोजतो, तर भाववाढ किंजी किंमत वाढ आणि व्यक्तिगत उत्पन्नातील वृद्धी यांपैकी फरक नाही.

भारतीय रिझर्व्ह बँकेने 1 जुलै 2011 रोजी सर्व 25 पैशांची नाणी चलनातून बंद करण्याची घोषणा केली होती. कारण त्यांची उत्पादन आणि वितरण खर्च त्यांच्या चलनातील मूल्यापेक्षा जास्त होता.

उच्च शक्ती पैसा हा लोकांच्या हातातील पैसा आणि मध्यवर्ती बँकेकडील राखीव निधी, बँकांकडील अतिरीक्त राखीव निधी यांचा मिळून बनलेला असतो. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
- (a) मध्यवर्ती बँकेकडील बँकांचा राखीव निधी उच्च शक्ती पैशाचा एक घटक आहे, परंतु पूर्ण नाही.
- (b) बँकांची सर्व कर्जे आणि उचल उच्च शक्ती पैशात समाविष्ट नाहीत.
- (c) बँकांनी धारण केलेला पैसा उच्च शक्ती पैशात समाविष्ट आहे, परंतु त्याचा एक घटक नाही.

बरोबर उत्तर आहे "वरीलपैकी नाही".

"विनिमयाचे माध्यम", "मूल्यमापनाचे साधन" आणि "विलंबित देणी देण्याचे साधन" ही पैशाची सर्व प्राथमिक आणि दुय्यम कार्ये आहेत. त्यामुळे, "वरीलपैकी नाही" हा एकमेव पर्याय आहे जो चुकीचा आहे.

चलनाचे अवमूल्यन केल्यामुळे आयात महाग होते आणि निर्यात स्वस्त होते. त्यामुळे निर्यात वाढते कारण इतर देशांना ते स्वस्त म्हणून विकले जाऊ शकते. याउलट, आयात कमी होते कारण ती अधिक महाग होते. बेरोजगारी आणि दोन राष्ट्रांमधील विश्वास यांच्याशी अवमूल्यनाचा थेट संबंध नाही.

चलन संख्यामान सिद्धांताची केंब्रिज आवृत्ती आर्थर पिगू या अर्थशास्त्रज्ञाने मांडली होती. या सिद्धांतानुसार, उत्पन्न आणि चलन साठा यांच्यातील संबंध यांना चलन मागणी वाहतुकीच्या वेग या कल्पनांनी व्यक्त केले आहे. चलाची मागणी दोन बाबींवर अवलंबून असते, स्फितीकरण करण्याची इच्छा आणि व्यवहारासाठी आवश्यक असलेली चलन रक्कम. केंब्रिज आवृत्ती ही फिशर समीकरणावर आधारित आहे, जे चलन पुरवठा (M) आणि चलन वेग (V) उत्पन्नाच्या (PY) बरोबर असल्याचे दर्शवते.

भारतीय रुपयाचे पहिले अवमूल्यन 18 सप्टेंबर 1949 रोजी झाले. त्यावेळी रुपयाची किंमत प्रति अमेरिकन डॉलर 4.76 रुपये इतकी होती. हे अवमूल्यन आंतरराष्ट्रीय चलन निधीच्या सल्ल्यानुसार करण्यात आले होते जेणेकरून निर्यातीला प्रोत्साहन मिळेल आणि परकीय चलन राखीव वाढवता येईल. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण 1991 मध्ये आर्थिक उदारमतवाद सुरू झाला, 1966 मध्ये भारतीय रुपयाचे दुसरे अवमूल्यन झाले आणि 1948 भारतीय रिझर्व्ह बँकेची स्थापना झाली परंतु रुपयाचे अवमूल्यन केले गेले नाही.

कार्य गटाने M4 मुद्रापुरवठा संकल्पनेतून रद्द केला आहे. M4 मध्ये M3, बँकांच्या परदेशी चलनाच्या ठेवी आणि NBFC (गैर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या) द्वारा जारी केलेले ठेवी-प्रमाणपत्रे (सीडी) समाविष्ट होते. M4 हा व्यापक पैसा पुरवठा उपाय आहे जो अर्थव्यवस्थेतील लिक्विडिटीचे प्रतिनिधित्व करतो. जरी M4 हा एक व्यापक उपाय असला तरी कार्य गटाने यातून M4 काढून टाकले कारण NBFC द्वारे जारी केलेली सीडी आणि बँकांच्या परदेशी चलनाच्या ठेवी या अर्थव्यवस्थेतील लिक्विडिटीचे अचूक प्रतिबिंब नाहीत.

फिशरच्या व्यवहार दृष्टीकोनानुसार, पैशाची मागणी अवलंबून असते:

* व्यवहारांची संख्या
* व्यवहारांची सरासरी किंमत
* पैशाचा व्यवहार भ्रमणवेग

पैशाची मागणी रोखता पसंतीवर अवलंबून नसते. रोखता पसंती म्हणजे लोकांना रोखता स्वरूपात किती प्रमाणात ठेवण्यास आवडते. हे पैशाची मागणी निश्चित करत नाही. यामुळे, बरोबर उत्तर आहे **फक्त (d)**.

पैशांचा गुणक हा रोखीत असलेल्या पैशांच्या प्रमाणावर उलटा परिणाम करतो. जेव्हा जनता अधिक रोखीत पैसे ठेवते, तेव्हा बँकांच्याकडे कर्ज देण्यासाठी कमी पैसे उपलब्ध असतात, ज्यामुळे पैसे निर्माण करण्याची गुणक प्रक्रिया कमी होते. उलट, जेव्हा जनता कमी रोखीत पैसे ठेवते, तेव्हा बँकांच्याकडे अधिक पैसे उपलब्ध असतात, ज्यामुळे पैशाच्या गुणकाचे मूल्य वाढते.

(b) व (c) हे पर्याय बरोबर आहेत कारण:

* पैशाचे मूल्य स्थिर न राहणे ही एक समस्या आहे, कारण यामुळे पैशाचे मापन युनिट म्हणून कार्य करणे अवघड होते.
* पैशाच्या अस्थिर मूल्यामुळे अनेक सामाजिक आणि आर्थिक समस्या उद्भवतात, जसे की महागाई, उपभोक्ता विश्वास कमी होणे आणि गुंतवणूक अडथळे.

पैसा गुणक हा पैशाच्या पुरवठ्या आणि जननक्षम पैशाच्या साठ्यातील गुणोत्तर असतो. जननक्षम पैसा म्हणजे बँकांनी दिलेली कर्जे व इतर आर्थिक संस्थांनी जारी केलेले निधी. पैसा गुणक दाखवतो की बँकिंग प्रणाली नवीन पैसा कसा निर्माण करते आणि पैशाच्या पुरवठ्यावर त्याचा कसा परिणाम होतो.

(b) हे वाक्य बरोबर आहे कारण ते M1, M2, M3 आणि M4 पैशाच्या पुरवठ्याच्या संकल्पनांमध्ये रोखेच्या घटत्या प्रमाणाबद्दल अचूकपणे वर्णन करते. M1 मध्ये रोख रक्कम सर्वाधिक आहे, तर M2, M3 आणि M4 मध्ये ते क्रमिकपणे कमी होते. हे वाक्य पैशाच्या पुरवठ्याच्या अंदाजात M1 संकल्पनेचा वापर देखील योग्यरित्या दर्शवते. पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण रिझर्व्ह बँक सध्या M4 संकल्पनेच्या आधारे पैशाच्या पुरवठ्याचे अंदाज देते.

अवमूल्यन म्हणजे देशाच्या चलनाची परकीय चलनाच्या मानाने किंमत कमी करणे. भारतीय रुपयाचे 1991 मध्ये 18% अवमूल्यन केले गेले, त्यामुळे आयात महाग झाली आणि निर्यात स्वस्त झाली. परिणामी, आयातीवर अवलंबून असलेले कमी झाले आणि निर्यात वाढली, ज्यामुळे व्यापारतूट भरून काढण्यास मदत झाली.

उच्च शक्ती पैसा हा एक पैसे संबंधित खाते आहे ज्यात चलन, बँकेकडील रोखता निधी आणि इतर ठेवींचा समावेश होतो. उच्च शक्ती पैशामध्ये पतपैसा निर्माण करण्याची शक्ती आहे, म्हणजेच बँकांना नवीन पैसे निर्माण करण्याची परवानगी देतो.

म्हणून, दोन्ही विधाने बरोबर आहेत.

वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत कारण:

* अ. सरासरी ग्राहक किंमत निर्देशांक हा भाववाढ मोजतो आणि तो 2014-15 मध्ये 5.9% पासून 2015-16 मध्ये 4.9% पर्यंत खरोखर घटला होता.
* ब. सरासरी किमतवाढ आधारित घाऊक किमतचा निर्देशांक हा किंमतवाढ मोजतो आणि तो 2014-15 मध्ये 2.0% पासून 2015-16 मध्ये (उणे) 2.5% पर्यंत खरोखर घटला होता.
* क. एप्रिल-डिसेंबर 2016 या कालावधीची सरासरी किंमतवाढ 2.9% होती, जी खरोखरच होती.