56 Economics वित्तीय नियोजन 1 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 1. खालील विधाने विचारात घ्या : (a) भारतीय नियोजन प्रक्रिया ही वित्तीय व्यूहरचनेच्या अभावामुले ग्रस्त आहे. (b) रचनात्मक अवनतीबरोबरच औद्योगिक वृद्धी दर कमी होता. (c) भारतातील आर्थिक नियोजनाचे राजकीय तत्त्वज्ञान बरोबर होते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/विधाने सत्य आहे/ आहेत? (ASO Mains - 2018) A) (b) आणि (c) B) फक्त (c) C) (a) आणि (b) D) फक्त (a) बरोबर उत्तर **(a) आणि (b)** आहे. * **(a) सत्य आहे:** भारतीय नियोजन प्रक्रियेत अनेकदा वित्तीय व्यूहरचनांचा अभाव असल्याचे आढळून आले आहे, ज्यामुळे नियोजित लक्ष्ये साध्य करण्यात अडथळे निर्माण होतात. * **(b) सत्य आहे:** भारताच्या औद्योगिक वृद्धीदरात रचनात्मक अवनतीसोबत घट झाली आहे, विशेषतः 1990 च्या दशकात उदारीकरणाच्या धोरणांनंतर. * **(c) चुकीचे आहे:** भारतातील आर्थिक नियोजनाचे राजकीय तत्त्वज्ञान नेहमीच विवादित राहिले आहे, काहींचा असा युक्तिवाद आहे की ते अति-केंद्रीकृत आणि बाजारविरोधी होते. 2 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 2. ............. हे नियोजन आयोगाचे पहिले अध्यक्ष होते. (PSI Pre, 2011) A) श्री. राजेंद्र प्रसाद B) श्री के. सी. पंत C) श्री. जवाहरलाल नेहरूू D) श्री. सी. डी. देशमुख भारताच्या नियोजन आयोगाचे पहिले अध्यक्ष पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू होते. ते भारताचे पहिले पंतप्रधान होते आणि त्यांनी स्वातंत्र्यानंतर भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या नियोजनासाठी नियोजन आयोगाची स्थापना केली. राजेंद्र प्रसाद भारताचे पहिले राष्ट्रपती होते, सी. डी. देशमुख रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे पहिले गव्हर्नर होते आणि के. सी. पंत अनेक केंद्रीय मंत्रिपदांवर होते पण नियोजन आयोगाचे अध्यक्ष नव्हते. 3 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 3. NITI आयोगाचे पूर्ण रूप सांगा. (STI Mains Oct. 2022) A) National Institute for Transformitting India B) वरीलपैकी कोणतेही नाही C) National Institution for Transforming India D) National Institute for Transforming India "National Institution for Transforming India" हा पर्याय बरोबर आहे कारण NITI आयोगचे पूर्ण रूप "नेशनल इन्स्टिट्यूट फॉर ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया" आहे. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते NITI आयोगच्या पूर्ण स्वरूपाचे चुकीचे विवरण देतात. 4 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 4. भारतात नियोजन मंडकाचा आणि राष्ट्रीय विकास परिषदेचा अध्यक्ष कोण असतो ? (STI Mains - 2011) A) वित्त मंत्री B) पंतप्रधान C) भारताचे राष्ट्रपती D) भारताचे उपराष्ट्रपती पंतप्रधान हे भारतात नियोजन मंडळ आणि राष्ट्रीय विकास परिषदेचे अध्यक्ष आहेत. नियोजन मंडळ हे देशाच्या आर्थिक विकासाचे नियोजन करणारे सर्वोच्च संस्थात्मक मंडळ आहे, तर राष्ट्रीय विकास परिषद ही केंद्र आणि राज्य सरकारांमधील समन्वय आणि सहकार्य सुनिश्चित करणारी संस्था आहे. 5 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 5. आदेशात्मक नियोजन करणे म्हणजे काय? (राज्यसेवा Mains - 2013) A) केंदीय नियोजन प्राधिकरण असते, तथापि बाजारी शक्तींना अर्थ व्यवस्थेमध्ये कार्य करण्यासाठी परवानगी असते . B) सरकारने आखलेल्या नियोजनानुसार विविध आर्थिक कार्ये करण्यासाठी सयोजक वर्गाला राज्य निर्देशन देते. C) उत्पादनाच्या माध्यमांवर राज्याचे पूर्ण नियंत्रण असते, तथापि नियोजन विकेंद्रीत असते. D) आदेशात्मक नियोजनामध्ये उत्पादनाच्या माध्यमांवर राज्याचे पूर्ण नियंत्रण असते आणि देशासाठी केंद्रीय नियोजन मंडळ (प्राधिकरण) नियोजन आखते आदेशात्मक नियोजन म्हणजे एक नियोजन पद्धत ज्यामध्ये राज्य उत्पादनाच्या सर्व माध्यमांवर नियंत्रण ठेवते, जसे की जमीन, श्रम आणि भांडवल. ország मध्ये नियोजन करणारे एक केंद्रीय प्राधिकरण असते जे देशासाठी आर्थिक योजना तयार करते. ही योजना आदेशात्मक असते, म्हणजेच ती सर्व आर्थिक संस्थांना बंधनकारक असते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * पर्याय 2: हे विकेंद्रीत नियोजनाचे वर्णन करते, जे आदेशात्मक नियोजनाचे वैशिष्ट्य नाही. * पर्याय 3: हे बाजार-आधारित नियोजन पद्धतीचे वर्णन करते, जे आदेशात्मक नियोजनाच्या विरुद्ध आहे. * पर्याय 4: हे बाजार-आधारित नियोजनाचे आणि आदेशात्मक नियोजनाचे मिश्रण वर्णन करते, जे आदेशात्मक नियोजनाची खासियत नाही. 6 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 6. भारतामध्ये मध्यवर्ती नियोजन मंडळ नेमण्याची सूचना कोणत्या आयोगाने केली होती? (Agri. Pre. - 2012) A) राष्ट्रीय कृषी आयोग B) राज्यकोषीय आयोग C) डॉ. व्होलकर D) राज्यसत्ताक आयोग राज्यकोषीय आयोगाने भारतामध्ये मध्यवर्ती नियोजन मंडळ नेमण्याची सूचना केली होती. या आयोगाने १९५० मध्ये शिफारस केली की नियोजन आणि विकास धोरणे तयार करण्यासाठी आणि समन्वय करण्यासाठी एक केंद्रीय संस्था स्थापन केली पाहिजे. यामुळे भारतामध्ये नियोजन आयोगाच्या स्थापनेस मार्ग मोकळा झाला. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण त्यांचा नियोजन आयोगाच्या स्थापनेशी काहीही संबंध नव्हता. 7 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 7. खालील विधाने निती आयोगाबाबत सत्य आहेत : अ. निधी वाटप करण्याचा अधिकार नाही. ब. हा एक विचार गट आहे. क. राज्यांवर धोरण लादले जाते. ड. धोरण आखणी करताना राज्यांशी चर्चा केली जाते. पर्यायी उत्तरे : (Excise Pre - 2017) A) फक्त अ, क आणि ड B) फक्त ब, क आणि ड C) फक्त अ, ब आणि क D) फक्त अ, ब आणि ड बरोबर उत्तर: फक्त अ, ब आणि ड स्पष्टीकरण: * पर्याय 'अ' बरोबर आहे कारण निती आयोगाला निधी वाटप करण्याचा अधिकार नाही. * पर्याय 'ब' बरोबर आहे कारण निती आयोग हा विचार गट आहे. * पर्याय 'क' चुकीचा आहे कारण निती आयोग राज्यांवर धोरण लादत नाही. * पर्याय 'ड' बरोबर आहे कारण निती आयोग धोरण आखणी करताना राज्यांशी चर्चा करतो. 8 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 8. खालील पैकी कोणत्या घटकाचा दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनाच्या उद्दिश्टांमध्ये समावेश करता येऊ शकत नाही? (STI Mains - 2013) A) आर्थिक विकास B) स्वयंपूर्णता C) बेरोजगारी कमी करणे D) महागाई नियंत्रण महागाई नियंत्रण हा दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनाचा उद्दिष्ट नाही. दीर्घकालीन आर्थिक नियोजन सामान्यत: रोजगार निर्मिती, आर्थिक विकास आणि स्वयंपूर्णता यासारख्या रचनात्मक ध्येयांवर केंद्रित असते. महागाई नियंत्रण हे एखाद्या देशाचे नियामक प्राधिकरण किंवा केंद्रीय बँकेद्वारे हाताळले जाते आणि हे दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनाच्या विस्तृत उद्दिष्टांमध्ये समाविष्ट केले जात नाही. 9 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 9. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. भारतीय नियोजन हे सूचक आर्थिक नियोजन आहे. ब. भारतीय नियोजन हे भौतिक नियोजन आहे. क. भारतीय नियोजन हे सामाजिक नियोजन आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त? (MES Pre.-2019) A) अ व क B) वरीलपैकी सर्व C) ब व क D) अ व ब भारतीय नियोजन हे सूचक व भौतिक आणि सामाजिक असे त्रिस्तरीय आहे. म्हणून, पर्याय "वरीलपैकी सर्व" बरोबर आहे. 10 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 10. स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतर भारताने नियोजनातून वृद्धी या धोरणाचा स्वीकार केला. त्यासाठी खालीलपैकी कोणते क्षेत्र प्रबळ राहिले आणि वृद्धीकरिताचे प्रमुख साधन बनले? (STI Pre. - 2016) A) सार्वजनिक क्षेत्र B) विदेशी क्षेत्र C) शेती क्षेत्र D) वित्तीय क्षेत्र स्वातंत्र्यानंतर, भारताने वृद्धीद्वारे नियोजनाचा दृष्टिकोन स्वीकारला. या धोरणाच्या अंमलबजावणीमध्ये सार्वजनिक क्षेत्राला प्रबळ स्थानावर ठेवण्यात आले. शासनाने मूलभूत उद्योगांवर, जसे की पूर्वाधार, ऊर्जा आणि दळणवळण, नियंत्रण ठेवले. हे क्षेत्र वाढीस आवश्यक असलेली गुंतवणूक करू शकले, विशेषतः औद्योगिक आणि कृषी विकासासाठी. परिणामी, सार्वजनिक क्षेत्र वृद्धीचे प्रमुख साधन बनले. 11 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 11. नियोजन आयोगाच्या मते "सार्वजनिक बचतीत वाढ होऊन अत्यावश्यक सार्वजनिक गुंतवणूक अल्प राजकोषीय तुटीतून साध्य होईल ही मध्यमकालीन राजकोषीय धोरणाचे उद्दिष्ट्य होते. सुधारणांचा हा भाग दुर्द्वावाने कधीच अंमलात आला नाही." यांचे कारण म्हणजे. (a) मोठे सार्वजनिक कर्ज. (b) उच्च व्याज दर. (c) ऋण (उणे) सार्वजनिक बचती. (d) जागतिकीकरण. (राज्यसेवा Mains - 2015) A) (a), (b) आणि (c) B) (b) आणि (d) C) (a) आणि (c) D) (b) फक्त (a) मोठे सार्वजनिक कर्ज आणि (c) ऋण (उणे) सार्वजनिक बचती ही बरोबर कारणे आहेत. मोठे सार्वजनिक कर्जामुळे सरकारला सार्वजनिक गुंतवणूक करण्यासाठी अधिक कर्ज घ्यावे लागते, ज्यामुळे राजकोषीय तुटी वाढते. तसेच, ऋणात्मक सार्वजनिक बचतीमुळे सरकारकडे सार्वजनिक गुंतवणूक करण्यासाठी अपर्याप्त पैसे असतात, ज्यामुळे नियोजन आयोगाचे उद्दिष्ट साध्य करणे अवघड होते. 12 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 12. राज्य नियोजन आयोगाचा अध्यक्ष कोण असतो? (ASO Pre. 2011) A) राज्यपाल B) योजनामंत्री C) मुख्यमंत्री D) अर्थमंत्री मुख्यमंत्री हा राज्य नियोजन आयोगाचा अध्यक्ष असतो कारण तो राज्याचा प्रशासकीय प्रमुख आहे आणि त्याच्याकडे आर्थिक नियोजन आणि विकासासाठी आवश्यक सर्व अधिकार आणि जबाबदाऱ्या आहेत. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण राज्यपाल हा राज्याचा औपचारिक प्रमुख आहे, अर्थमंत्री मुख्यतः अर्थव्यवस्थेवर लक्ष केंद्रित करतो आणि योजना मंत्री आयोगातील एका विशिष्ट विभागाची निगा राखतो. 13 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 13. भारतीय नियोजन खालीलपैकी कोणत्या प्रकारात मोडते? (PSI Mains, 2011) A) सूचक B) आज्ञेनुसार नियोजन C) प्रादेशिक D) लोकशाही भारतीय नियोजन हे "सूचक" प्रकारात मोडते. याचा अर्थ नियोजन मंडळाचे निर्णय सरकारला बंधनकारक नसतात आणि सरकार त्यानुसार कार्य करण्यास स्वतंत्र असते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण भारतीय नियोजन लोकशाही (लोक निवडलेल्या प्रतिनिधींमार्फत नियोजन), प्रादेशिक (विशिष्ट प्रदेशांवर लक्ष केंद्रित केलेले नियोजन) किंवा आज्ञेनुसार (सरकारच्या निर्णयांना बंधनकारक नियोजन) या प्रकारात मोडत नाही. 14 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 14. नियोजन आयोगाने सुरुवातीस निश्चित केलेल्या चार दीर्घकालीन उद्दिष्टामध्ये खालीलपैकी कोणते उद्दिष्ट समाविष्ट होत नाही? (ASO Mains - 2022) A) समता व न्यायाधिष्ठित समाजवादी समाजरचना B) उत्पन्न व संपत्तीतील विषमता दूर करणे C) पूर्ण रोजगार प्राप्ती D) महिला सक्षमीकरण पर्यायी प्रश्न चार दीर्घकालीन उद्दिष्टांपैकी कोणते एक नियोजन आयोगाने सुरुवातीस निश्चित केलेले नव्हते, असे विचारतो. बरोबर उत्तर **"महिला सक्षमीकरण"** आहे. कारण नियोजन आयोगाने सुरुवातीस निश्चित केलेल्या चार दीर्घकालीन उद्दिष्टांमध्ये पूर्ण रोजगार प्राप्ती, समता व न्यायाधिष्ठित समाजवादी समाजरचना आणि उत्पन्न व संपत्तीतील विषमता दूर करणे यांचा समावेश होता. महिला सक्षमीकरण हा उद्दिष्ट नंतर जोडण्यात आला होता. 15 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 15. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. भारतीय नियोजन हे सूचक आर्थिक नियोजन आहे. ब. भारतीय नियोजन हे भौतिक नियोजन आहे. क. भारतीय नियोजन हे वित्तीय नियोजन आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/आहेत ? (STI Mains - 2018) A) फक्त अ आणि क B) वरील सर्व C) फक्त अ आणि ब D) फक्त ब आणि क भारतीय नियोजन हे सूचक आर्थिक नियोजन आहे, कारण ते अर्थव्यवस्थेच्या दिशेने सूचना देते आणि ते भौतिक नियोजन आहे कारण ते भौतिक संसाधनांचे नियोजन करते. मात्र, ते वित्तीय नियोजन नाही कारण ते फक्त संसाधनांचे वित्तीय नियोजन करत नाही तर सर्वसाधारण नियोजन देखील करते. त्यामुळे, बरोबर उत्तर आहे "फक्त अ आणि ब". 16 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 16. खालीलपैकी कोणता/ते घटक भारतीय नियोजनाचे अपयश दर्शवितो/दर्शवितात? (राज्यसेवा Mains - 2017) A) जमीन सुधारणांची कार्यवाही करण्यात अपयश. B) काळ्या पैशाची वाढ रोखण्यात अपयश. C) वरीलपैकी सर्व. D) सर्व नोकरी करण्यास सक्षम लोकांना रोजगार पुरविण्यात अपयश. वरीलपैकी सर्व पर्याय भारतीय नियोजनाचे अपयश दर्शवितात. * **नोकरी पुरविण्यात अपयश:** सर्व नोकरी करण्यास सक्षम लोकांना रोजगार प्रदान करणे नियोजनाचे एक प्रमुख उद्दिष्ट आहे. नियोजन काळात पुरेसा रोजगार निर्माण न झाल्यामुळे हे उद्दिष्ट साध्य झाले नाही. * **जमीन सुधारणांची कार्यवाही करण्यात अपयश:** जमीन सुधारणांचे उद्दिष्ट शेती क्षेत्रातील उत्पादकता आणि समानता वाढवणे हे होते. मात्र, भूमी सुधारणा आणि वितरणामध्ये अपयशामुळे शेती क्षेत्रातील लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांच्या स्थितीत सुधारणा झाली नाही. * **काळ्या पैशाची वाढ रोखण्यात अपयश:** काळा पैसा अर्थव्यवस्थेसाठी हानिकारक आहे कारण ते कर चोरीला प्रोत्साहन देते आणि गुन्हेगारी कार्यांना निधी पुरवते. नियोजन काळात काळ्या पैशाची वाढ रोखण्यात अपयश आणखी एक मोठे अपयश होते. 17 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 17. खालील विधाने विचारात घ्या : (a) सुरुवातींला प्रादेशिक नियोजन म्हणजे फ क्तनैसर्गिक साधनसामुग्रीचे नियोजन होते. (b) प्रादेशिक नियोजन फक्त शहरी विकासासाठीचे असते. (c) प्रादेशिक नियोजन प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी असते. वरीलपैकी कोणते / कोणती विधान / विधाने असत्य आहे / आहेत? (ASO Mains - 2018) A) (b) आणि (c) B) (a) आणि (b) C) फक्त (b) D) फक्त (a) प्रारंभी, प्रादेशिक नियोजन हे फक्त नैसर्गिक संसाधनांचे नियोजन करणे नव्हते, तर मानवी कृतीं आणि त्यांच्या पर्यावरणावरील परिणामाची व्यापक नियोजन प्रक्रिया होती. शहरी विकास एप्रादेशिक नियोजनाचा फक्त एक पैलू आहे. प्रादेशिक नियोजन हे सर्व घटकांना विचारात घेऊन प्रादेशिक संसाधनांचे सर्वसमावेशक व्यवस्थापन आहे. प्रादेशिक असमानता कमी करणे हे प्रादेशिक नियोजनाचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. हे उद्दिष्ट साधण्यासाठी धोरणे आणि उपाय योजनांची अंमलबजावणी केली जाते. म्हणून, फक्त (b) हे विधान असत्य आहे, कारण प्रादेशिक नियोजन केवळ शहरी विकासासाठी नसते. 18 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 18. प्लँनिंग अन्ड दि पुअर' या ग्रंथाचे लेखन कोणी केले? (PSI Pre, 2014) A) डॉ, वि, म. दांडेकर B) डॉ.बी.एस. मिन्हास C) डॉ. नरेंद्र जाधव D) प्रो. अमर्त्य सेन बरोबर उत्तर **डॉ.बी.एस. मिन्हास** आहे. या ग्रंथाचे लेखन डॉ.बी.एस. मिन्हास यांनी केले आहे. ते एक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ आहेत ज्यांना भारत सरकारच्या प्लॅनिंग आयोगाचे माजी अध्यक्ष म्हणून काम करण्याचा मान आहे. 19 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 19. नीति' आयोगाबाबत जोड्या लावा. अ) उपाध्यक्ष I) सुरेश प्रभू ब) मुख्य कार्यकारी अधिकारी II) नितीन गडकरी क) पद्सिद्ध सदस्य III) अरविंद पनगारीया ड) विशेष आमंत्रित IV) सिंधुश्री खुल्लर (करसहाय्यक - 2015) A) I III IV II B) III IV I II C) IV III I II D) III IV II I नीति' आयोगाचे पद्सिद्ध सदस्य अरविंद पनगारीया, मुख्य कार्यकारी अधिकारी सिंधुश्री खुल्लर आहेत, तर विशेष आमंत्रित नितीन गडकरी आणि उपाध्यक्ष सुरेश प्रभू आहेत. 20 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 20. भारतीय नियोजन मंडकाची स्थापना - - - - - - रोजी करण्यात आली. (ASO Mains - 2022) A) 1 एप्रिल, 1949 B) 1 एप्रिल, 1950 C) 15 मार्च, 1951 D) 15 मार्च, 1950 15 मार्च, 1950 हे बरोबर उत्तर आहे कारण भारतीय नियोजन मंडळाची स्थापना 15 मार्च, 1950 रोजी देशाच्या पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारतीय नियोजन मंडळाच्या स्थापनेच्या चुकीच्या तारखांचा उल्लेख करतात. 21 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 21. भारतात आर्थिक नियोजन शिस्तबद्ध पद्धतीने रुजावे यासाठी सर्वप्रथम प्रयत्नात येतात : (a) श्री एम एन रॉय यांचे पुस्तक 'प्लॅन्ड इकॉनॉमी फॉर इंडिया." (b) श्री विश्वेश्वरय्या यांचे "टेन यिअर पिपल्स प्लॅन." वरील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे? (राज्यसेवा Mains - 2015) A) दोन्ही B) केवळ (a) C) केवळ (b) D) एकही नाही बरोबर उत्तर आहे - एकही नाही. श्री एम एन रॉय आणि श्री विश्वेश्वरय्या यांनी भारतात आर्थिक नियोजन शिस्तबद्ध पद्धतीने रुजावे यासाठी प्रयत्न केले नाहीत. त्याऐवजी, आर्थिक नियोजन शिस्तबद्ध पद्धतीने रुजावे यासाठीचा पहिला प्रयत्न 1934 मध्ये बॉम्बे प्लॅनिंग समितीच्या अहवालामध्ये करण्यात आला होता. 22 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 22. नीती आयोगाच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात छ्या : अ) अध्यक्ष म्हणून भारताचे पंतप्रधान असतात. ब) भारताचे राष्ट्रपती उपांध्यक्षांची निवड करतात. क) सर्व राज्यांच्या मुख्यमंत्यांचा समावेश गव्हर्निंग कौन्सिलमध्ये असतो. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहेत? (राज्यसेवा Mains - 2022) A) फंक्त ब बरोबर आहे B) अ आणि ब बरोबर आहेत C) फक्त अ बरोबर आहे D) अ आणि क बरोबर आहेत नीती आयोगाच्या अध्यक्षपदी भारताचे पंतप्रधान असतात (अ). सर्व राज्यांचे मुख्यमंत्री गव्हर्निंग कौन्सिलचे सदस्य असतात (क). तथापि, भारताचे राष्ट्रपती उपाध्यक्षांची निवड करत नाहीत (ब). म्हणून, योग्य विधाने आहेत: अ) अध्यक्ष म्हणून भारताचे पंतप्रधान असतात आणि क) सर्व राज्यांच्या मुख्यमंत्यांचा समावेश गव्हर्निंग कौन्सिलमध्ये असतो. 23 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 23. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. ऑक्टोबर 1945 मध्ये जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली राष्ट्रीय नियोजन समितीची स्थापना झाली. ब. मार्च 1950 मध्ये नियोजन आयोगाची स्थापना झाली. क. ऑगस्ट 1952 मध्ये राष्ट्रीय विकास मंडळाची स्थापना झाली. वरीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत ? (MES Pre. - 2018) A) अ आणि क B) ब आणि क C) वरील सर्व D) अ आणि ब **पर्याय ब आणि क बरोबर आहेत.** * विधान अ: खोटे आहे, कारण राष्ट्रीय नियोजन समितीची स्थापना डिसेंबर 1938 मध्ये करण्यात आली होती, ऑक्टोबर 1945 मध्ये नव्हे. * विधान ब: खरे आहे, कारण नियोजन आयोगाची स्थापना मार्च 1950 मध्ये झाली होती. * विधान क: खरे आहे, कारण राष्ट्रीय विकास मंडळाची स्थापना ऑगस्ट 1952 मध्ये झाली होती. म्हणून, ब आणि क विधाने सत्य आहेत. 24 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 24. पुढील गोष्टी विचारात घ्या. भारताचे नियोजन बद्ध आर्थिक विकास धोरण अ) अचल भांडवलाच्या योगदानाला (भूमिकेला) जास्त महत्त्व देते. ब) वेतन वस्तुंचे भांडवल म्हणून भूमिका (योगदान) दुर्लक्षित करते. वरीलपैकी कुठले/ली विधान/विधाने बरोबर आहे/त? (Forest Mains-2017) A) अ आणि ब दोन्ही B) फक्त ब C) फक्त अ D) वरीलपैकी कुठलेच नाही. अ आणि ब दोन्ही विधाने बरोबर आहेत. भारताचे नियोजनबद्ध आर्थिक विकास धोरण प्राथमिकतेने अचल भांडवलाच्या योगदानावर भर देते, जसे की पायाभूत सुविधा, वीज आणि परिवहन. त्याच वेळी, हे धोरण वेतनदार वस्तुंच्या भांडवल म्हणून भूमिकेला दुर्लक्षित करते, ज्यात शिक्षण, प्रशिक्षण आणि आरोग्य सेवांचा समावेश होतो. 25 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 25. खालीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहेत? अ) भारताचे नियोजन हे लोकशाही प्रकारचे नियोजन होय. ब) सैद्धांतिकदृष्ट्या प्रादेशिक नियोजन सर्वप्रथम अमेरिकेत सुरू झाले. क) मोहन धारिया सरकती योजनेदरम्यान नियोजन आयोगाचे अध्यक्ष होते. ड) सरकती योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे हा नियोजनाचा लवचिक प्रकार होता. (करसहाय्यक - 2015) A) अ, क आणि ड B) फक्त अ C) अ, ब आणि ड D) फक्त अ आणि ब बरोबर उत्तर: अ, ब आणि ड स्पष्टीकरण: * **अ बरोबर आहे:** भारतात लोकशाही आहे आणि नियोजन हे सरकार आणि लोक यांच्यामधील भागीदारी आहे, म्हणून नियोजन हे लोकशाही प्रकारचे आहे. * **ब बरोबर आहे:** सैद्धांतिकदृष्ट्या, प्रादेशिक नियोजन अमेरिकेत 1920 च्या दशकात सुरू झाले. * **क चुकीचे आहे:** मोहन धारिया 2001-2004 दरम्यान नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष होते, अध्यक्ष नाहीत. * **ड बरोबर आहे:** सरकती योजनेचा एक प्रमुख फायदा हा होता की ते नियोजनाचा लवचिक प्रकार होता, जो वेगवेगळ्या गरजा आणि परिस्थितीनुसार बदलू शकत होता. 26 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 26. नियोजनाच्या संदर्भात, खालील विधाने विचारात घ्या. अ) विकेंद्रीत नियोजन हे अर्थव्यवस्थेच्या कार्याच्या बाबतीत नवसनातनवादी दृष्टीकोनाशी संबंधित असून ते अर्थव्यवस्थेतील सार्वजनिक क्षेत्राच्या संदर्भात केवळ बाजारपेठ आणि किंमती या सारख्या निवडक कार्यक्रमांवर भर देते. ब) सर्वसमावेशक नियोजन हे भांडवलशाही राष्ट्रात कार्यान्वीत झाले, त्याचे स्वरूप व्यापक आहे. याचा अर्थ या नियोजनात अर्थव्यवस्थेतील संपुर्ण आदाने आणि प्रदाने यांची हाताळणी केली जाते . वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने अयोग्य आहे/आहेत? (STI Mains - 2016) A) फक्त ब B) अ आणि ब दोन्ही अयोग्य C) अ आणि ब दोन्ही योग्य D) फक्त अ ब हे विधान चुकीचे आहे कारण सर्वसमावेशक नियोजन हे भांडवलशाही राष्ट्रांमध्ये कार्यान्वित केले जाते, समाजवादी राष्ट्रांमध्ये नव्हे. सर्वसमावेशक नियोजन हे आर्थिक नियोजनाचे एक व्यापक स्वरूप आहे जे अर्थव्यवस्थेतील सर्व आदाने आणि प्रदानांचे व्यवस्थापन करते. 27 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 27. खालील विधाने विचारात घ्या: (a) क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात करणारा अमेरिका हा पहिला देश आहे. (b) राष्ट्रीय नियोजनाची बीजे रशियाच्या बोल्शेविक क्रांतीमध्ये सापडतात. (c) भारताने क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात 1976 पासून केली. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत? (ASO Mains - 2018) A) (a) आणि (b) B) (a) आणि (c) C) (b) आणि (c) D) वरील सर्व **स्पष्टीकरण:** विधान (b) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय नियोजन ही संकल्पना रशियाच्या बोल्शेविक क्रांतीतून उद्भवली होती. त्याच वेळी, विधान (a) देखील बरोबर आहे कारण युनायटेड स्टेट्स (अमेरिका) हा क्षेत्रीय नियोजन राबवणारा पहिला देश होता. विधान (c) चुकीचे आहे कारण भारताने क्षेत्रीय नियोजन 1951 मध्ये सुरू केले होते, 1976 मध्ये नाही. 28 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 28. खालीलपैकी कोणते भारतीय नियोजनाचे वैशिष्ट्य नाही? (STI Mains - 2016) A) समाजवादी नियोजन B) सामाजिक नियोजन C) निर्देशक आर्थिक नियोजन D) भौतिक नियोजन भारतीय नियोजन हे निर्देशक स्वरूपाचे आहे, म्हणजेच त्यात सरकार अर्थव्यवस्थेवर मार्गदर्शन करते आणि खाजगी क्षेत्राला नियंत्रित करते. त्यात भौतिक आणि सामाजिक नियोजनाचा अंतर्भाव आहे, जे आर्थिक विकास आणि सामाजिक कल्याण सुनिश्चित करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. परंतु ते समाजवादी नाही, कारण ते पूर्णपणे सरकारी नियंत्रणाला प्रतिबंधित करत नाही किंवा खाजगी मालमत्तेचे राष्ट्रीयकरण करत नाही. 29 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 29. नियोजनाकरिता साधनसामुग्रीची उभारणी करण्याच्या दृष्टीने खालीलपैकी कोणता वित्त उभारणीचा प्रमुख अंतर्गत स्रोत आहे? (Tax Asst. - 2016) A) कर आकारणी B) परदेशी मदत C) विदेशी भांडवल D) सार्वजनिक कर्ज कर आकारणी हा नियोजनासाठी साधनसामग्रीची उभारणी करण्याचा प्रमुख अंतर्गत वित्त उभारणीचा स्रोत आहे कारण हे सरकारला नागरिकांकडून थेट उत्पन्न मिळवून देतो. परदेशी मदत, सार्वजनिक कर्ज आणि परदेशी भांडवल हे बाह्य स्रोत आहेत जे नियोजन प्रक्रियेला पूरक असू शकतात, परंतु ते कर आकारणीएवढे विश्वसनीय आणि स्थिर नाहीत. 30 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 30. भारतीय नियोजन आयोगाच्या कार्याच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या. अ) देशातील उपलब्ध साधनांच्या परिणामकारक आणि समतोल वापरासंबंधी योजना आखणे. ब) भौतिकसाधने, भांडवल आणि मानवी साधने यांचे योग्य मूल्यमापन करणे. क) मध्यवर्ती सरकारला मार्गदर्शन करणे, वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत? (STI Mains - 2013) A) फक्त अ आणि ब B) फक्त अ C) अ,ब आणि क D) फक्त ब आणि क **बरोबर उत्तर: अ, ब आणि क** भारतीय नियोजन आयोगाची खालील कार्याची विधाने बरोबर आहेत: * देशातील उपलब्ध साधनांच्या परिणामकारक आणि समतोल वापरासंबंधी योजना आखणे (अ) * भौतिकसाधने, भांडवल आणि मानवी साधने यांचे योग्य मूल्यमापन करणे (ब) * मध्यवर्ती सरकारला मार्गदर्शन करणे (क) पर्याय फक्त अ आणि ब बरोबर नाही कारण तो (क) विधानाचा समावेश करत नाही. पर्याय फक्त ब आणि क बरोबर नाही कारण तो (अ) विधानाचा समावेश करत नाही. पर्याय फक्त अ बरोबर नाही कारण तो (ब) आणि (क) विधानांचा समावेश करत नाही. 31 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 31. भारतात नियोजन मंडळाची स्थापना केव्हा झाली? (PSI Mains, 2011) A) एप्रिल 1950 B) मार्च 1949 C) मार्च 1951 D) मार्च 1950 बरोबर उत्तर: मार्च 1950 या तारखेला भारताच्या राष्ट्रपतींनी भारतातील नियोजन आयोगाची स्थापना केली होती. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या तारखेशी जुळत नाहीत. 32 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 32. जरी रोजगार निर्मिती हे आर्थिक नियोजनाचे एक उद्विष्ट असले तरी त्याला (STI Mains-2017) A) वरीलपैकी एकही नाही B) प्रथम दर्जा देण्यात आला C) उच्च प्राथमिकता देण्यात आली D) उच्च प्राथमिकता देण्यात आली नाही रोजगार निर्मिती हे आर्थिक नियोजनाचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट असले तरी, याला उच्च प्राथमिकता देण्यात आली नाही कारण: * आर्थिक नियोजनाचे इतर उद्दिष्टे जसे की आर्थिक वाढ, किंमत स्थिरता आणि आर्थिक समावेशन यांना उच्च प्राधान्य दिले जाते. * रोजगार निर्मिती हे अंशतः बाजाराच्या शक्तींवर अवलंबून असते, जे सरकारी धोरणांवर पूर्णपणे नियंत्रित केले जात नाहीत. 33 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 33. कोणत्या प्रकारच्या अर्थव्यवस्थेत सार्वजनिक क्षेत्र आणि खाजगी क्षेत्र यांचे सहअस्तित्व असते? (STI Mains - 2011) A) मिश्र B) साम्यवादी C) समाजवादी D) भांडवलशाही मिश्र अर्थव्यवस्था ही अशी अर्थव्यवस्था आहे जिथे सार्वजनिक क्षेत्र (सरकार) आणि खाजगी क्षेत्र एकत्र काम करतात. या प्रकारच्या अर्थव्यवस्थेत, सरकार किंवा सार्वजनिक क्षेत्र काही उद्योग आणि सेवांचे नियंत्रण करते, तर उर्वरित उद्योग आणि सेवा खाजगी क्षेत्राच्या मालकीचे आणि चालवलेले असतात. समाजवादी अर्थव्यवस्थेत फक्त सार्वजनिक क्षेत्र असते, भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेत फक्त खाजगी क्षेत्र असते आणि साम्यवादी अर्थव्यवस्थेत कोणतेही खाजगी मालकीचे क्षेत्र नसते. 34 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 34. खालीलपैकी कोणत्या सार्वजनिक श्रेत्राशी निगडीत समस्या आहेत? अ) सार्वजनिक उपक्रमाच्या व्यवस्थापनात पुढाकाराला वाव नाही. ब) सार्वजनिक उपक्रमांची किमत धोरणे तर्कसंगत आर्थिक तत्त्वांवर आधारित नसतात. क) सार्वजनिक उपक्रमांचे अंदाजपत्रक अतिशय कडक धोरणाचे असते. ड) सार्वजनिक उपक्रमांचे व्यवस्थापक परिणामांपेक्षा पद्धतींवर अधिक भर देतात. (Tax Asst. Aug. 2022) A) अ, ब आणि ड B) अ, ब आणि क C) वरीलपैकी सर्व D) केवळ अ बरोबर उत्तर **अ, ब आणि ड** आहे. सार्वजनिक उपक्रम हे सार्वजनिक क्षेत्राचा एक भाग आहेत, जेथे खालील समस्या आढळतात: * **पुढाकाराला वाव नाही:** सार्वजनिक उपक्रमांचे व्यवस्थापन सरकारी नियमांनी बांधलेले असते, ज्यामुळे नावीन्यपूर्ण आणि उद्यमशीलता रोखली जाते. * **अतर्कसंगत किंमत धोरणे:** அரசியी दबावामुळे किंमत धोरणे अनेकदा तर्कसंगत आर्थिक तत्त्वांऐवजी सामाजिक उद्दिष्टांवर आधारित असतात. * **पद्धतींवर भर:** सार्वजनिक उपक्रमांचे व्यवस्थापक परिणामांपेक्षा प्रक्रिया आणि पद्धतींचे अनुपालन करण्यावर अधिक लक्ष देतात, ज्यामुळे कार्यक्षमता आणि उत्पादकता कमी होते. 35 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 35. खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा भारताच्या अर्थिक नियोजनाच्या दिर्घकालीन उद्दिष्टांमध्ये समावेश होतो ? (STI Mains - 2015) A) आर्थिक विषमता कमी करणे B) वरीलपैकी सर्व C) स्वयंपूर्णता D) दारिद्रय निर्मूलन भारताच्या दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनाचे उद्दिष्ट स्वयंपूर्णता, आर्थिक विषमता कमी करणे आणि दारिद्र्य निर्मूलन या सर्व घटकांचा अंतर्भाव करते. स्वयंपूर्णता म्हणजे अर्थव्यवस्थेची त्याच्या स्वतःच्या संसाधनांवर अवलंबून राहण्याची क्षमता आहे, तर आर्थिक विषमता कमी करणे म्हणजे श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी कमी करणे आहे. दारिद्र्य निर्मूलन म्हणजे दारिद्र्य आणि गरजेत राहणाऱ्यांची संख्या कमी करणे आहे. ही सर्व उद्दिष्टे एकमेकांशी संबंधित आहेत आणि भारताच्या दीर्घकालीन आर्थिक विकास आणि प्रगतीसाठी आवश्यक आहेत. 36 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 36. नियोजन मंडकाचा पदसिद्ध अध्यक्ष कोण असतो? (STI Main - 2012) A) मुख्यमंत्री B) राष्ट्रपती C) अर्थमंत्री D) पंतप्रधान नियोजन मंडळाचा पदसिद्ध अध्यक्ष पंतप्रधान असतो, कारण नियोजन मंडळ हे राष्ट्रीय पातळीवरील संस्था आहे आणि पंतप्रधान हा देशाचा प्रमुख असतो. मुख्यमंत्री हे राज्याच्या प्रमुख असतात, राष्ट्रपती हे देशाचे संवैधानिक प्रमुख असतात आणि अर्थमंत्री हा अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख असतो. 37 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 37. नीती आयोगाचे विस्तारित नाव खालीलपैकी कोणते? (Forest Mains 2019) A) नॅशनल इंडिस्ट्रयल ट्रान्सफॉरमेशन इंस्टिट्यूट B) नॅशनल इंस्टियिट फॉर ट्रेडिशनल इंडिया C) नॅशनल इंस्टिट्यूट फॉर टेक्निकल इंडिया D) नॅशनल इंस्टिट्यूट फॉर ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया बरोबर उत्तर आहे "नॅशनल इंस्टिट्यूट फॉर ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया". नीती आयोग हे भारताचे राष्ट्रीय धोरण आणि योजना आयोग आहे ज्याची स्थापना 2015 मध्ये झाली होती आणि ते पूर्वीच्या योजना आयोगाचे स्थान घेत होते. 38 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 38. भारतीय नियोजन अयशस्वी होण्याची प्रमुख तीन कारणे कोणती? (a) सार्वजनिक क्षेत्रातील अकार्यक्षम उत्पादन. (b) व्यावसायिक संरचनेत न झालेला बदल. (c) दारिद्रय निर्मूलनातील अपयश. (d)महालनोबिस प्रतिमानाचा अयोग्य वापर. (राज्यसेवा Mains - 2014) A) (a), (b) आणि (c) B) (b), (c) आणि (d) C) (a), (b) आणि (d) D) (c), (d) आणि (a) भारतीय नियोजन अयशस्वी होण्याची प्रमुख तीन कारणे आहेत: * **सार्वजनिक क्षेत्रातील अकार्यक्षम उत्पादन:** सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योग अनेकदा अप्रभावी होते, ज्यामुळे जास्त खर्च आणि कमी उत्पादन झाले. * **व्यावसायिक संरचनेत न झालेला बदल:** नियोजनामुळे कृषी क्षेत्रावर अधिक भर दिला गेला, परंतु औद्योगिकरण आणि सेवा क्षेत्रांना पुरेसे लक्ष दिले गेले नाही. * **महालनोबिस प्रतिमानाचा अयोग्य वापर:** महालनोबिस प्रतिमान उद्योगाच्या विकासावर अतिशय भर देत होते, ज्यामुळे उपभोग्य वस्तू आणि शेती यांसारख्या अन्य क्षेत्रांना दुर्लक्ष झाले. 39 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 39. भारतातील कोणत्या राज्याने पहिल्यांदा विकेंद्रित नियोजन अंगिकारले? (STI Mains, 2014) A) राजस्थान B) कर्नाटक C) गुजरात D) महाराष्ट्र राजस्थानने पहिल्यांदा विकेंद्रीत नियोजनाला अवलंबले, कारण त्यात जिल्हा पातळीवर नियोजन व अंमलबजावणी केंद्रित होती. इतर पर्याय (कर्नाटक, महाराष्ट्र, गुजरात) यांनी नंतर विकेंद्रीत नियोजन अवलंबले. 40 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 40. खालील विधाने विचारात घ्या : अ. भारतीय नियोजन आयोगाची जागा नीति आयोगाने जानेवारी 2015 पासून घेतली आहे. ब. प्रमाणक स्थापक (नॉर्मेटीव्ह) नियोजन हे निती आयोगाचे मार्गदर्शक तत्त्व आहे. (राज्यसेवा Pre., 2020) A) अ आणि ब दोन्ही बरोबर B) फक्त ब बरोबर C) अ आणि ब दोन्ही चूक D) फक्त अ बरोबर बरोबर उत्तर: अ आणि ब दोन्ही बरोबर स्पष्टीकरण: * विधान अ बरोबर आहे कारण भारतीय नियोजन आयोगाची जागा जानेवारी 2015 मध्ये नीति आयोगाने घेतली. * विधान ब देखील बरोबर आहे कारण प्रमाणक स्थापक (नॉर्मेटीव्ह) नियोजन हे नीति आयोगाचे मार्गदर्शक तत्त्व आहे, जे समाजाच्या इष्टतम भविष्यावर आधारित असते. 41 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 41. भारतातील बाजार आणि आर्थिक नियोजन परस्परांना आहेत. (ASO Mains -2022) A) स्पर्धक B) जोड देणारे C) तटस्थ D) पूरक बरोबर उत्तर आहे "पूरक". भारतात आर्थिक नियोजन ही एक प्रक्रिया आहे जी सरकार बाजाराच्या दोषांना दूर करण्यासाठी आणि देशाचा आर्थिक विकास सुनिश्चित करण्यासाठी वापरते. नियोजन प्रक्रियेत दीर्घकालीन धोरणे आणि मार्गदर्शक तत्त्वे विकसित करणे आणि त्यांची अंमलबजावणी करणे समाविष्ट आहे जे बाजाराच्या सुधारणा करतात, पूरकता देतात आणि त्याची पूर्तता करतात. 42 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 42. 1980 च्या दशकात भारतीय अर्थव्यवस्थेला तोंड द्याव्या लागलेल्या वित्तीय अरिष्टाचे - - - - - - हे कारण होते? (Tax Asst. Aug. 2022) A) सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर B) आयात आणि निर्यातीतील फरकात वाढ C) मागणी आणि पुरवठ्यातील फरक D) बचत आणि गुंतवणूकीतील फरक सरकारला केवळ कर महसुलाद्वारेच खर्च भागवता येत नसेल तर सरकारचा खर्च आणि महसूल यात वाढते अंतर तयार होते. या वाढत्या अंतरामुळे अर्थव्यवस्थेत वित्तीय अरिष्ट निर्माण होतो. म्हणून हा पर्याय बरोबर आहे. आयात-निर्यात फरक किंवा बचत-गुंतवणूक फरकामुळे थेट वित्तीय अरिष्ट निर्माण होत नाही. मागणी-पुरवठा फरक हा वित्तीय अरिष्टाचे कारण नसून त्याचा परिणाम असतो. 43 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 43. भारताच्या अर्थिक विकासासाठी योजना आयोगाची स्थापना - - - - - - - मध्ये करण्यात आली. (STI Pre. 2011) A) 1948 B) 1950 C) 1952 D) 1951 भारताच्या अर्थिक विकासासाठी योजना आयोगाची स्थापना 1950 मध्ये करण्यात आली होती. 1951 आणि 1952 या पर्यायांमध्ये हे वर्ष समाविष्ट नाही, तर 1948 हे वर्ष योजना आयोगाच्या स्थापनेपूर्वीचे वर्ष आहे. 44 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 44. सूचक आर्थिक नियोजनाचे' खालीलपैकी कोणते महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे? (Forest Mains 2019) A) वरीलपैकी सर्व B) फक्त सार्वजनिक क्षेत्रासाठी लक्ष्य आखून दिली जातात. C) सर्व क्षेत्रांच्या नियोजनात सक्तीचा घटक असतो. D) खाजगी क्षेत्रासाठी सुद्धा लक्ष्य आखून दिली जातात. सूचक आर्थिक नियोजनात खाजगी क्षेत्रासाठी देखील लक्ष्ये निश्चित केली जातात. कारण हे नियोजन सरकार आणि खाजगी क्षेत्रातील सहभागास प्रोत्साहित करते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण सर्व क्षेत्रांचे नियोजन बंधनकारक नसते आणि फक्त सार्वजनिक क्षेत्रासाठी लक्ष्ये आखणे सूचक नियोजनाच्या संकल्पनेशी सुसंगत नाही. 45 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 45. भारतातील आर्थिक सुधारणांविषयी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने सत्य आहे/त? अ) सुधारणा प्रक्रियेत उत्पादन व सेवा क्षेत्रांच्या वाढीवर भर दिला गेला. ब) कृषी क्षेत्राकडे दुर्लक्ष झाले. क) कृषी क्षेत्रातील सार्वजनिक गुंतवणूकीत घट दिसून आली. ड) छोट्या सिंचन प्रकल्पांखालील क्षेत्राचा वृद्धिदर मंदावला. (Tax Asst. -Aug.- 2022) A) वरील सर्व B) अ, क आणि ड C) अ, ब आणि क D) अ, ब आणि ड बरोबर उत्तर आहे "वरील सर्व". * **पर्याय अ) सत्य आहे:** आर्थिक सुधारणांमध्ये उत्पादन व सेवा क्षेत्रांना प्राधान्य दिले गेले, ज्यामुळे या क्षेत्रांची वाढ झाली. * **पर्याय ब) सत्य आहे:** कृषी क्षेत्राकडे दुर्लक्ष झाले, ज्यामुळे या क्षेत्राची वाढ मंदावली. * **पर्याय क) सत्य आहे:** कृषी क्षेत्रातील सार्वजनिक गुंतवणूकीत घट झाली, ज्यामुळे या क्षेत्राची वाढ रोखली गेली. * **पर्याय ड) सत्य आहे:** छोट्या सिंचन प्रकल्पांखाली येणारे क्षेत्र मंदावले, ज्यामुळे कृषी उत्पादनावर परिणाम झाला. 46 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 46. खालीलपैकी कोणती भारतीय नियोजनाची आर्थिक उद्दीष्ट्ये आहेत ? a) महत्तम उत्पादन b) संतुलित विकास c) देश आत्मनिर्भर d) आर्थिक उदारीकरण (PSI Pre - 2013) A) (a), (b), (c) B) फक्त (a) व (b) C) फक्त (b) व (c) D) (a), (b), (c), (d) पर्याय (a), (b), (c) बरोबर आहे कारण हे भारतीय नियोजनाचे प्रमुख आर्थिक उद्दिष्टे आहेत: * **महत्तम उत्पादन:** आर्थिक वाढ अधिकतम करणे. * **संतुलित विकास:** सर्व क्षेत्रांमध्ये समान विकास सुनिश्चित करणे. * **देश आत्मनिर्भर:** बाह्य आयातींवर अवलंबित्व कमी करणे. पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण आर्थिक उदारीकरण नियोजनाचे आर्थिक उद्दिष्ट नाही तर आर्थिक धोरण आहे. 47 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 47. भारताच्या नियोजन प्रक्रियेत पथदर्शक भूमिका पार पाडणारी 'जनता योजना' कोणाची होती? (STI Mains July, 2022) A) आठ उद्योगपती B) राष्ट्रीय नियोजन आयोग C) मानवेंद्र नाथ रॉय D) श्रीमान नारायण मानवेंद्र नाथ रॉय हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या समाजवादी गटाचे नेते होते. त्यांनी 1934 मध्ये 'जनता योजना' नावाची आर्थिक योजना तयार केली जी भारतीय अर्थव्यवस्थेचा पाया घालण्याचा एक प्रस्ताव होता. ही योजना भारतीय स्वातंत्र्य चळवळी दरम्यान एक प्रभावशाली दस्तावेज मानली गेली आणि नंतर भारतीय नियोजन प्रक्रियेला आकार देण्यासाठी तिचा वापर मार्गदर्शक तत्त्वां म्हणून करण्यात आला. 48 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 48. भारत सरकारने मार्च, 1950 मध्ये नियोजन आयोगाची स्थापना - - - - - - यांच्या अध्यक्षतेखाली केली. (STI Main-2019) A) राजेन्द्र प्रसाद B) सरदार वल्लभभाई पटेल C) पंडीत जवाहरलाल नेहरू D) यशवंतराव चव्हाण पंडित जवाहरलाल नेहरू हे भारताचे पहिले पंतप्रधान होते आणि त्यांच्या नेतृत्वाखाली मार्च 1950 मध्ये नियोजन आयोगाची स्थापना झाली. राजेंद्र प्रसाद हे भारताचे पहिले राष्ट्रपती होते, तर सरदार वल्लभभाई पटेल हे गृहमंत्री होते आणि यशवंतराव चव्हाण हे पुढे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. 49 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 49. भारतीय नियोजन मंडकाने प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी धोरणात्मक उपाययोजना स्वीकारलेल्या आहे त्या खालील प्रमाणे: अ. मागास प्रदेशाला प्रत्यक्ष विकास करण्यासाठी विशेष क्षेत्र विकास कार्यक्रम राबविणे. ब. मागास प्रदेशातील उद्योगप्रकल्पांना सवलतीचा वित्त पुरवठा स्टेट बैंक ऑफ इडीया कडून करणे. क. मागास प्रदेशात खाजगी गुंतवणुकीत प्रोत्साहन देणे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/आहेत ? (STI Mains-2017) A) फक्त ब B) फक्त अ आणि ब C) फक्त ब आणि क D) फक्त अ आणि क भारतीय नियोजन मंडळाने प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी खालील धोरणात्मक उपाययोजना स्वीकारल्या: * मागास प्रदेशातील खाजगी गुंतवणुकीत प्रोत्साहन देऊन तेथील आर्थिक विकास वाढवणे (पर्याय अ आणि क) बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * पर्याय ब: स्टेट बँक ऑफ इंडिया मागास प्रदेशांना सवलतीचा वित्तपुरवठा करत नाही. * पर्याय क: हा पर्याय पर्याय अ मध्ये आधीच समाविष्ट आहे. 50 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 50. खालीलपैकी कोणते नियोजन मंडकाचे दीर्घमुदत उद्दिष्ट नाही? (STI Mains-2017) A) उत्पन्न आणि संपत्ती यातील विषमता कमी करणे B) अर्थिक शक्तीच्या केंद्रीकरणास चालना C) उत्पादनात वाढ करणे D) पूर्ण रोजगारी साध्य करणे अर्थिक शक्तीच्या केंद्रीकरणास चालना देणे हे दीर्घमुदत नियोजन मंडळाचे उद्दिष्ट नाही. दीर्घमुदत उद्दिष्टांमध्ये उत्पादनात वाढ करणे, पूर्ण रोजगारी साध्य करणे आणि उत्पन्न आणि संपत्ती यातील विषमता कमी करणे यांचा समावेश होतो. आर्थिक शक्तीच्या केंद्रीकरणास चालना देणे हे मंडळाचे अल्पमुदत उद्दिष्ट असू शकते, परंतु ते दीर्घकालीन उद्दिष्टांच्या विरोधाभासी आहे. 51 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 51. नियोजनाच्या नंतरच्या टप्प्यामध्ये (1981 ते 2012) सरासरी स्थूल देशांतर्गत उत्पादनवाढीचा दर होता. (Combine ‘ B ’ Pre.- 2018) A) 3.50% B) 5.70% C) 4.20% D) 5.90% बरोबर उत्तर: 5.9% नियोजनाच्या नंतरच्या टप्प्यात (1981 ते 2012) भारताच्या सरासरी स्थूल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) वाढीचा दर दरवर्षी 5.9% होता. हा दर इतर पर्यायांमध्ये दिलेल्या दर (3.5%, 5.7% आणि 4.2%) पेक्षा जास्त आहे. 52 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 52. खालीलपैकी नियोजनाचे प्रकार कोणते? अ) लोकशाही नियोजन ब) हुकूमशाही नियोजन क) सामाजिक नियोजन ड) केंद्रित नियोजन (ASO Mains -2022) A) (अ), (ब) आणि (क) B) यापैकी सर्व C) (अ), (ब) आणि (ड) D) (अ) आणि (ब) नियोजन हे सरकारद्वारे आपल्या नागरिकांसाठी आर्थिक आणि सामाजिक लक्ष्ये निश्चित करण्याची आणि त्यांची अंमलबजावणी करण्याची प्रक्रिया आहे. नियोजनाचे प्रकार निश्चित करणारे दोन मुख्य घटक आहेत: निर्णय घेणे कोण करते आणि या निर्णयांवर कोणाचा नियंत्रण आहे. या परिभाषेनुसार, लोकशाही नियोजन (अ) आणि हुकूमशाही नियोजन (ब) हे नियोजनाचे प्रकार आहेत, कारण ते सरकारी प्रक्रियांशी संबंधित आहेत. केंद्रित नियोजन (ड) हा देखील एक प्रकार आहे, कारण ते केंद्रीय प्राधिकरणाद्वारे केले जाते. दुसरीकडे, सामाजिक नियोजन (क) ही एक व्यापक संकल्पना आहे जी केवळ सरकारी कारवाईंपुरती मर्यादित नाही. 53 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 53. खालीलपैकी कोणते भारतीय नियोजनाचा स्विकार करण्याचे कारण नाही ? (ASO Mains - 2018) A) विकासासाठी साधन संकलन आणि वाटप B) बाजार यंत्रणेच्या मर्यादा C) अपुरी नैसर्गिक संसाधने D) सामाजिक न्यायाची गरज बरोबर उत्तर आहे "अपुरी नैसर्गिक संसाधने". भारतीय नियोजन हे साधन संकलन आणि वाटप, सामाजिक न्यायाला प्रोत्साहन देणे आणि बाजार यंत्रणेच्या मर्यादा दूर करणे यांसारख्या उद्दिष्टांवर आधारित आहे. त्यामुळे अपुरी नैसर्गिक संसाधने ही भारतीय नियोजनाचा स्वीकार करण्याचे कारण नाही असे म्हटले जाऊ शकत नाही. 54 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 54. खालील विधाने विचारात घ्या. अ. क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात करणारा अमेरिका हा पहिला देश आहे. ब. राष्ट्रीय नियोजनाची बीजे बोल्शेविक क्रांतीमध्ये सापडतात. क. भारतामध्ये क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात 1976 पासून झाली. वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहेत ? (STI Mains - 2016) A) फक्त अ आणि ब B) फक्त ब आणि क C) फक्त अ आणि क D) वरीलपैकी सर्व "फक्त अ आणि ब" हे पर्याय बरोबर आहे कारण: * विधान अ बरोबर आहे कारण अमेरिका क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात करणारा पहिला देश होता. * विधान ब देखील बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय नियोजनाची बीजे बोल्शेविक क्रांतीमध्ये सापडली, जिथे सोव्हिएत संघाने आर्थिक विकासासाठी पंचवार्षिक योजनांची सुरुवात केली. * विधान क चुकीचे आहे कारण भारतामध्ये क्षेत्रीय नियोजनाची सुरुवात 1951 मध्ये झाली, 1976 मध्ये नाही. 55 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 55. योजना काळातील, 1951 ते 2011 या कालखंडाच्या संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या. अ. देशाच्या अन्नधान्य उत्पादनात चार पट वाढ झाली, भारतीय उद्योगांचे विविधीकरण झाले. ब. आयात पर्यायीकरण, निर्यात विविधीकरण आणि विज्ञान, तंत्रज्ञान विद्येचा प्रसार झाला. क. दारिद्रिय व बेकारीचे प्रमाण कमी करण्यात यश आले. ड. उत्पन्न व संपत्तीचे विकेंद्रीकरण करणे आणि आर्थिक सत्तेचे केंद्रीकरण कमी करण्यात यश आले. वरीलपैकी कोणते विधाने सत्य आहेत ? (राज्यसेवा Pre. - 2019) A) क आणि ड B) अ आणि ब C) ब, क आणि ड D) ब आणि क बरोबर उत्तर: अ आणि ब * **अ सत्य आहे:** या कालावधीत अन्नधान्य उत्पादनात चार पट वाढ झाली आणि भारतीय उद्योगांचे विविधीकरण झाले. * **ब सत्य आहे:** आयात पर्यायीकरण (आयातीवर अवलंबित्व कमी करणे), निर्यात विविधीकरण (विविध वस्तूंची निर्यात), आणि विज्ञान, तंत्रज्ञान विद्येचा प्रसार या काळात झाला. * **क चुकीचे आहे:** या कालावधीत दारिद्र्य आणि बेकारी कमी झाली असली तरी त्यांचे पूर्ण निराकरण झाले नव्हते. * **ड चुकीचे आहे:** उत्पन्न आणि संपत्तीचे विकेंद्रीकरण आणि आर्थिक सत्तेचे केंद्रीकरण कमी करण्यात यश आले नाही. 56 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 56. भारतातील आठ अग्रगण्य उद्योगपतींनी 1950 च्या दशकात तयार केलेल्या आर्थिक विकासाच्या योजनेस असे म्हणतात. (STI Mains, 2014) A) नेहरू योजना B) पंचवार्षिक योजना C) गांधी योजना D) बॉम्बे प्लॅन (योजना) 1950 च्या दशकात बॉम्बे प्लॅन हा आर्थिक विकासाचा एक कार्यक्रम होता जो भारतातील आठ प्रमुख औद्योगिकांनी (JRD टाटा, जी. डी. बिर्ला आणि इतर) तयार केला होता. हा प्लॅन खाजगी उद्योगांनी नेतृत्व केलेला, बाजार-आधारित आर्थिक विकासाचा प्रस्ताव देत होता. त्यामुळे, पर्याय "बॉम्बे प्लॅन (योजना)" हा बरोबर उत्तर आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते इतर आर्थिक विकास योजनेशी संबंधित आहेत किंवा भारतात लागू केले गेले नाहीत. 57 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 57. Planning and the Poor' या गंथाचे लेखक आहेत. (STI Mains - 2011) A) डॉ. अमर्त्य सेन B) डॉ. बी. एस. मिन्हास C) डॉ. वि. म. दांडेकर D) डॉ. पी. सी. महालनोबीस डॉ. बी. एस. मिन्हास हे "Planning and the Poor" या गंथाचे लेखक आहेत. हा ग्रंथ 1974 मध्ये प्रकाशित झाला होता आणि यात नियोजन आणि गरिबी यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास केला गेला आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * डॉ. वि. म. दांडेकर हे "भारतातील गरिबी: एक प्रादेशिक विश्लेषण" या गंथाचे लेखक आहेत. * डॉ. अमर्त्य सेन हे "अकाल आणि पात्रता: एंटिटलमेंट आणि वंचितता" या गंथाचे लेखक आहेत. * डॉ. पी. सी. महालनोबीस हे भारतीय सांख्यिकी संस्थेचे संस्थापक आहेत, "Planning and the Poor" हा ग्रंथ त्यांनी लिहिलेला नाही. 58 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 58. नियोजन आयोगाऐवजी कार्यान्वित केलेल्या 'निती' आयोगाची मुख्य भूमिका काय आहे? (STI Mains - 2015) A) सरकारला धोरणात्मक आणि तांत्रिक बाबीसंबंधी सल्ला देणे. B) मुल्य शिक्षण देणे. C) केंद्र आणि राज्य सरकारमधील वित्तीय संबंध सुधारणे. D) भारताला एक महान राष्ट्र बनविणे. निती आयोग ही नियोजन आयोगाची जागा घेणारी संस्था आहे. त्याची मुख्य भूमिका सरकारला धोरणात्मक आणि तांत्रिक बाबींवर सल्ला देणे ही आहे. हे आर्थिक विकास, पायाभूत सुविधा आणि शाश्वत विकासासाठी धोरणे तयार करण्यास मदत करते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण मूल्य शिक्षण देणे, केंद्र आणि राज्य सरकारमधील वित्तीय संबंध सुधारणे आणि भारत एक महान राष्ट्र बनविणे हे निती आयोगाच्या प्राथमिक उद्दिष्टांमध्ये येत नाही. 59 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 59. खालील विधानांवर विचार करा. a) निती आयोगाने 2 ऑक्टोबर 2014 पासून नियोजन आयोगाची जागा घेतली आहे. b) श्री. अरविंद पानगढीया हे त्याचे उपाध्यक्ष आहेत. c) विकास प्रकियेत तळातून शिखराकडे असा दृष्टीकोन त्याने स्विकारला आहे. कोणते विधान बरोबर आहे? (STI Mains - 2015) A) (a) आणि (c) फक्त बरोबर आहेत. B) वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत. C) (a) आणि (b) फक्त बरोबर आहेत. D) (b) आणि (c) फक्त बरोबर आहेत. बरोबर उत्तर **(b) आणि (c) फक्त बरोबर आहेत.** * **a) चुकीचे:** निती आयोगाने 1 जानेवारी 2015 रोजी नियोजन आयोगाची जागा घेतली होती, 2 ऑक्टोबर 2014 रोजी नव्हे. * **b) बरोबर:** श्री. अरविंद पानगढीया हे निती आयोगाचे पहिले उपाध्यक्ष आहेत. * **c) बरोबर:** निती आयोगाचा विकासाकडे "तळातून शिखराकडे" दृष्टीकोन आहे, म्हणजेच ग्रामीण आणि उपेक्षित भागांच्या विकासावर भर देणे. 60 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 60. महाराष्ट्र जिल्हा नियोजन समिती कायदा, 1998 नुसार महाराष्ट्रात स्थापन करण्यात आलेल्या जिल्हा नियोजन समितीचा सचिव ........ हा असतो. (राज्यसेवा Mains - 2022) A) अध्यक्ष, जिल्हा परिषद B) जिल्हाधिकारी C) जिल्हा पालकमंत्री D) संसद सदस्य (खासदार) जिल्हा नियोजन समितीचा सचिव जिल्हाधिकारी असतो कारण कायद्यानुसार जिल्हाधिकारी हे समितीचे पदेन सचिव असतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण अध्यक्ष, जिल्हा परिषद हा समितीचा अध्यक्ष असतो, संसद सदस्य (खासदार) आणि जिल्हा पालकमंत्री यांची समितीशी कोणतीही कायदेशीर भूमिका नाही. 61 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 61. महाराष्ट्रात जिल्हा स्तरावरील नियोजनाची सुरुवात खालील वर्षी झाली. (राज्यसेवा Pre. - 2011) A) 1970 B) 1974 C) 1954 D) 1951 1974 हे उत्तर बरोबर आहे कारण जिल्हा नियोजन समिती कायदा (District Planning Committee Act), 1974 या अंतर्गत महाराष्ट्रात जिल्हा स्तरावरील नियोजनाची सुरुवात झाली. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण जिल्हा स्तरावरील नियोजन या वर्षांमध्ये सुरू झाले नाहीत. 62 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 62. जनता योजना कोणी तयार केली होती? (राज्यसेवा Mains - 2022) A) श्री मानवेंद्र नाथ रॉय B) श्री मन्नारायण अग्रवाल C) श्री विश्वेश्वरय्या D) श्री जयप्रकाश नारायण श्री मानवेंद्र नाथ रॉय यांनी "जनता योजना" तयार केली होती. ही योजना स्वतंत्र भारतासाठी एक आर्थिक विकास योजना होती जिमध्ये ग्रामीण आणि शहरी विकास, उद्योगीकरण आणि सामाजिक कल्याण यावर लक्ष केंद्रित केले होते. श्री विश्वेश्वरय्या यांनी "विश्वेश्वरय्या योजना" तयार केली होती जी कर्नाटक राज्याच्या आर्थिक विकासावर केंद्रित होती. श्री मन्नारायण अग्रवाल यांनी "बोम्बे प्लॅन" तयार केला होता, तर श्री जयप्रकाश नारायण यांनी "सर्वोदय योजना" तयार केली होती जी एक सामाजिक-आर्थिक योजना होती. 63 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 63. पुढीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त? अ) आर्थिक नियाजेनाच्या काळात राष्ट्रीय उत्पन्नातील कल सातत्यपूर्ण वृद्धि दाखवत नाही. ब) नियोजनाच्या एकूण कालावधीपैकी फक्त निम्म्या कालावधीतच वृद्धि झालेली आहे. क) आर्थिक नियोजनाच्या जवळ जवळ निम्म्या कालावधीत काहीच वृद्धि झालेली नाही तर ऋण वृद्धि झाली आहे. ड) आर्थिक नियोजनाच्या संपूर्ण कालावधीचा विचार करता सातत्यपुर्ण वृद्धि झाली आहे. (Excise Pre - 2017) A) फक्त ड B) फक्त अ, ब आणि क C) फक्त अ D) फक्त क "फक्त अ, ब आणि क" हे उत्तर बरोबर आहे. * **अ**: आर्थिक नियाजेनंतर राष्ट्रीय उत्पन्नात सातत्यपूर्ण वाढ झाली नाही, ते वर-खाली झाले. * **ब**: नियोजन कालावधीच्या केवळ एका भागानेच वाढ दाखवली. * **क**: नियोजन कालावधीच्या जवळपास अर्ध्या भागात राष्ट्रीय उत्पन्नात घसरण झाली. **ड** चुकीचे आहे कारण हे सूचित करते की नियोजनाच्या संपूर्ण कालावधीत सातत्यपूर्ण वाढ झाली, जी खरी नाही. 64 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 64. भारताच्या आर्थिक नियोजनाचे खालीलपैकी कोणते उद्दीष्ट नाही? (ASO Pre. 2011) A) लोकसंख्या वाढ B) रोजगार निर्मिती C) स्वावलंबन D) औद्योगिक वाढ लोकसंख्या वाढ ही भारताच्या आर्थिक नियोजनाचे उद्दीष्ट नाही. कारण, आर्थिक नियोजन हे आर्थिक विकास आणि स्थैर्य साध्य करण्यावर केंद्रित असते, तर लोकसंख्या वाढ ही राष्ट्राची जनसांख्यिकीय स्थिती दर्शवते, जी आर्थिक नियोजनचे उद्दीष्ट नाही. 65 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 65. खालील विधानांवर विचार करा : अ. नियोजन आयोगाची जागा निती आयोगाने 1 जानेवारी, 2015 पासून घेतली आहे. ब. भारतात धोरण निश्चितीमध्ये केंद्रासह राज्यांचा समावेश करणे हा त्याचा हेतू आहे. (Tax Asst., 2016) A) अ फक्त बरोबर आहे. B) ब फक्त बरोबर आहे. C) अ व ब दोन्हीही बरोबर आहेत. D) अ व ब दोन्हीही चूक आहेत. बरोबर उत्तर आहे "अ व ब दोन्हीही बरोबर आहेत". याचे कारण: - विधान "अ" बरोबर आहे कारण नियोजन आयोगाची जागा निती आयोगाने 1 जानेवारी, 2015 पासून घेतली आहे. - विधान "ब" देखील बरोबर आहे कारण निती आयोगाचा हेतू भारतात धोरण निश्चितीमध्ये केंद्रासह राज्यांचा समावेश करणे हा आहे. 66 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 66. आर्थिक विषमता कमी करण्याच्या उद्दिश्टाला भारताच्या नियोजनामध्ये - - - - - - - स्थान देण्यात आले. (STI Main-2019) A) न्यून B) शून्य C) उच्च D) तटस्थ आर्थिक विषमता कमी करणे हा भारताच्या नियोजनाचा एक प्रमुख उद्दिष्ट आहे, त्यामुळे या उद्दिष्टाला "न्यून" स्थान देण्यात आले आहे. याचा अर्थ हा उद्दिष्ट प्राधान्यक्रमात उच्च स्थानवर आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * "उच्च" हे स्थान फारसे महत्वाचे नसते. * "शून्य" स्थान असे दर्शवते की उद्दिष्ट महत्वाचे नाही. * "तटस्थ" स्थान असे सूचित करते की उद्दिष्टाचा कोणताही प्राधान्यक्रम नाही. 67 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 67. भारताने स्विकारलेल्या नियोजनाच्या धोरणातील सुरवातीच्या काळात खालीलपैकी कोणत्या तीन बाबी होत्या? अ) दीर्घकालीन वृद्धि प्रक्रियेची सुरवात करण्यासाठी सुयोग्य पाया तयार करणे. ब) विकास प्रक्रिया जेव्हा सुरू होईल तेव्हा कारखानदारी क्षेत्राला प्राथमिकता (प्राधान्य) देणे. क) भांडवली वस्तू उत्पादन क्षेत्रावर भर ड) उपभोग्य वस्तू उत्पादन क्षेत्रावर भर (राज्यसेवा Pre. - 2017) A) फक्त अ, ब आणि ड B) फक्त अ, ब आणि क C) फक्त ब, क आणि ड D) फक्त अ, क आणि ड कारण :- भारताच्या नियोजनाच्या धोरणाच्या सुरवातीच्या काळात तीन प्रमुख बाबींवर भर होता: * दीर्घकालीन वृद्धि प्रक्रियेसाठी सुयोग्य पाया तयार करणे (अ) * कारखानदारी क्षेत्राला प्राथमिकता देणे (ब) * भांडवली वस्तू उत्पादन क्षेत्रावर भर (क) उपभोग्य वस्तू उत्पादन क्षेत्रावर भर (ड) हा सुरवातीच्या काळात धोरणाचा भाग नव्हता. यामुळे फक्त अ, ब आणि क हे पर्याय बरोबर आहेत. 68 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 68. खालीलपैकी कोणती/ते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत? अ. आर्थिक नियोजनाच्या 63 वर्षाच्या कालावधीत राष्ट्रीय उत्पन्नातील वाढ दरवर्षी 4.7 टक्के या दराने झाल्याचे आढळते. ब. आर्थिक नियोजनाच्या पहिल्या तीन दशकात राष्ट्रीय उत्पन्न वाढीचा दर दरवर्षी 3.5 टक्क्केपेक्षा कमी राहील. क. 63 वर्षाच्या नियोजन काळात भारताचे दरडोई उत्पन्न आतापर्यंत दरवर्षी 4.8 टक्के दराने वाढल्याचे आढळून येते. (STI Main-2019) A) अ आणि ब दोन्ही B) फक्त अ C) फक्त क D) ब आणि क दोन्ही बरोबर उत्तर: अ आणि ब दोन्ही विधान अ बरोबर आहे कारण 63 वर्षांच्या आर्थिक नियोजन कालावधीत राष्ट्रीय उत्पन्नाचा सरासरी वाढ दर दरवर्षी 4.7% होता. विधान ब देखील बरोबर आहे कारण नियोजनाच्या पहिल्या तीन दशकांत (1951-81) राष्ट्रीय उत्पन्न वाढीचा दर दरवर्षी 3.5% पेक्षा कमी होता, जो 3.1% होता. 69 / 69 Category: वित्तीय(आर्थिक) नियोजन 69. खालीलपैकी कोणते लोकशाही समाजवादाचे वैशिष्ट्य नाही? (STI Mains-2017) A) गरीबीचे निर्मूलन हे समाजवादी समाजाचे उद्दिष्ट असते B) लोकशाही मूल्यांवरील विश्वास C) खाजगी मालमत्तेचे पूर्णपणे निर्मूलन D) विषमता कमी करणे समाजवादी अर्थव्यवस्थेचे उद्विष्ट असते लोकशाही समाजवाद हा समाजवाद आणि लोकशाही मूल्यांचे मिश्रण आहे. त्यात खाजगी मालमत्तेचे पूर्णपणे निर्मूलन समाविष्ट नाही. याऐवजी, विषमता कमी करणे आणि गरीबीचे निर्मूलन हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे, खाजगी मालमत्तेचे पूर्णपणे निर्मूलन हे लोकशाही समाजवादाचे वैशिष्ट्य नाही. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE
