नकाशात दर्शविलेला वर्षा ऋतूतील वाऱ्यांचा प्रवाह ईशान्स मान्सून वारे दर्शवतो. हे वारे बंगालच्या उपसागरातून ईशान्य दिशेकडे उद्भवतात आणि भारतीय उपखंडाच्या उत्तरेकडे आणि पूर्वेकडे वाहतात.

बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* नैऋत्य मान्सून वारे उन्हाळ्यात नैऋत्य दिशेने वाहतात.
* नैऋत्य व्यापारी वारे उष्ण कटिबंधात year-round वाहतात.
* ध्रुवीय वारे उत्तरेकडे ध्रुवीय प्रदेशांमधून दक्षिणेकडे वाहतात.

तापमान लॅप्स रेट म्हणजे उंचीवर जाण्याबरोबर तापमानात होणारी घट आहे. भारतात सामान्यत: तापमान लॅप्स रेट दर 1,000 मीटर उंचीवर तापमानात 6.4°C ने घट होतो. त्यामुळे, 1,000 मीटर उंचीवर तापमान 6.4°C कमी असेल.

आम्ल पर्जन्याचा सामू कमी असतो कारण ते अम्ल यौगिकांनी दूषित असते. सामान्यतः स्वच्छ पर्जन्याचा सामू 5.6 जवळपास असतो. तथापि, त्यात अम्लीय घटक (जसे सल्फर डायॉक्साईड, नायट्रोजन ऑक्साईड) मिसळले असता त्याचा सामू 5.7 पेक्षा कमी होतो.

म्हणून, पर्याय 5.7 हा बरोबर आहे कारण तो आम्ल पर्जन्याच्या कमी सामूप्रमाणे दर्शवतो. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या सामूप्रमाणे दर्शवत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे: 16,000 ते 29,000 कि.मी

वातावरण हा पृथ्वीभोवती वायूंचा आवरण असून त्याची रुंदी सुमारे 16,000 ते 29,000 किमी आहे. इतर पर्याय जास्त किंवा कमी आहेत:

* 60,000 ते 80,000 किमी: हे अंतर लहान सौर यंत्रणेच्या आकाराइतके मोठे आहे.
* 35,000 ते 65,000 किमी: हे वातावरणाच्या रुंदीचे खूप अंदाजे मूल्याहून जास्त आहे.
* 10,000 ते 30,000 किमी: हा पर्याय खरा आहे, परंतु 16,000 ते 29,000 किमी हे अधिक अचूक आहे.

सौरशक्ती मिळण्याचा कालावधी हा दिवसांमध्ये नसतो तर महिन्यांमध्ये मोजला जातो. 67° अक्षवृत्तावर उन्हाळ्यात सूर्य मावळत नाही, त्यामुळे सौरशक्ती मिळण्याचा कालावधी एक महिना असतो. तर हिवाळ्यात एक महिना सूर्य उगवत नाही, त्यामुळे सौरशक्ती मिळत नाही.

बरोबर उत्तर: वरीलपैकी सर्व

हवा प्रदूषण कमी करण्यासाठी ऊर्जेचा कमी वापर, अधिक सक्षम वापर, सौर आणि पवन ऊर्जा वापर आणि प्रदूषण सहनशील वनस्पतीची लागवड हे सर्व प्रतिबंधात्मक उपाय आहेत. ऊर्जेचा कमी वापर केल्याने प्रदूषण निर्माण करणाऱ्या इंधनांचा वापर कमी होतो, अधिक सक्षम वापरामुळे इंधनाचा उपयोग अधिक कार्यक्षमतेने केला जातो, सौर आणि पवन ऊर्जा प्रदूषणमुक्त ऊर्जा स्त्रोत आहेत आणि प्रदूषण सहनशील वनस्पती प्रदूषकांना शोषून घेतात आणि त्यामुळे हवेची गुणवत्ता सुधारते.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 3 4 1 2.

* अ) विषुववृत्तीय कमी भाराचा पट्टा - या भागामध्ये वर्षभर सूर्याची किरणे प्रामुख्याने लंबरुप पडतात. (पर्याय 3)
* ब) मध्य कटिबंधीय जास्त भाराचा पट्टा - थंड हवा 25° आणि 35° अक्षवृत्ताचा दरम्यान खाली उतरते. (पर्याय 4)
* क) उप-ध्रुवीय कमी भाराचा पट्टा - या भागातील हवा पृष्ठभागाचे घर्षण व पृथ्वीच्या परिवलनामुळे वर ढकलली आहे. (पर्याय 1)
* ड) ध्रुवीय जास्त भाराचा पट्टा - वर्षभर तापमान 0°C पेक्षा कमी असते. (पर्याय 2)

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 3 2 4 1

* तापांबर हा वातावरणाचा सर्वात बाहेरील थर आहे, जो 500 ते 1050 किमी उंचीपर्यंत पसरलेला आहे (पर्याय 1).
* स्थितांबर हा तापांबर आणि बाह्यांबरच्या दरम्यान असतो, जो 16 ते 50 किमी उंचीपर्यंत पसरलेला आहे (पर्याय 2).
* आयनांबर हा जमिनीपासून 0 ते 16 किमी उंचीपर्यंत पसरलेला वातावरणाचा सर्वात खालचा थर आहे (पर्याय 3).
* बाह्यांबर हा स्थितांबर आणि आयनांबरच्या दरम्यान असतो, जो 80 ते 500 किमी उंचीपर्यंत पसरलेला आहे (पर्याय 4).

सुक्ष्मतुषार (क्लाउड सीडिंग) हा ढगांमध्ये रसायने टाकून कृत्रिमपणे सुक्ष्मतुषार तयार करण्याचा एक प्रकार आहे. हे हवामानावर अनेक परिणाम करू शकते:

* ' अ) ' सुक्ष्मतुषार सूर्यप्रकाशाचे थेट अवकाशात परावर्तन करून पृथ्वीचे तापमान थोडे कमी करू शकतात.
* ' ब) ' सुक्ष्मतुषार ढगांना अधिक प्रखर परावर्तक बनवतात, जे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पोहोचणाऱ्या सूर्यप्रकाशाचे प्रमाण कमी करते.
* ' क) ' सुक्ष्मतुषार कपाशी ढगांना पावसाळी ढगांमध्ये रूपांतरित करून अधिक पावसाचे कारण बनू शकतात. त्यांचा वातावरणाचा थंडिवर शुद्ध परिणाम होतो, कारण ते सूर्यप्रकाशाची काही प्रमाणात प्रतिबिंबित करतात.
* ' ड) ' मानव निर्मित सुक्ष्मतुषार नागरी क्षेत्रांमधील तापमानाचा वाढ नियंत्रित करण्यास मदत करू शकतात, कारण ते सूर्यप्रकाशाचे प्रतिबिंबन करतात आणि उष्णतेची बेटे तयार होण्यापासून रोखतात.

म्हणून, ' अ, ब, क आणि ड ' हे सर्व पर्याय बरोबर आहेत.

उष्ण कटिबंधीय कमी दाबाच्या प्रदेशातून उपोष्ण कटिबंधीय जास्त दाबाच्या प्रदेशाकडे वाहणारे वारे प्रतिव्यापारी वारे म्हणतात. व्यापारी वारे उष्ण कटिबंधीय कमी दाबाच्या प्रदेशातून उपोष्ण कटिबंधीय जास्त दाबाच्या प्रदेशाकडे वाहतात, त्यामुळे ते उत्तर योग्य आहे. आवर्तीय आणि प्रत्यावर्तीय वारे हे मोसमी बदलांशी जोडलेले आहेत.

अल निनो प्रशांत महासागराच्या पूर्व भागात निर्माण होणारा उष्ण पाण्याचा प्रवाह आहे. उष्ण पाण्याचा हा प्रवाह पेरूमधील किनाऱ्यापासून इक्वेडॉरच्या पश्चिमेकडील किनाऱ्यापर्यंत वाहतो. हा प्रवाह हरवर्ष डिसेंबर ते एप्रिल या कालावधीत निर्माण होतो.

सही उत्तर "दोन्ही" आहे.

पर्याय 'अ' बरोबर आहे कारण वाळूचे कण एका ठिकाणी जमा होण्यासाठी वाऱ्याचा वेग कमी झाला पाहिजे, ज्यामुळे वालुकागिरी तयार होतात.

पर्याय 'ब' देखील बरोबर आहे कारण वालुकागिरी तयार होण्यासाठी वाऱ्याचा एका दिशेने दीर्घकाळ वाहणे आवश्यक आहे.

बरोबर उत्तर आहे ' पर्याय : 1 2 3 4 '

' स्पष्टीकरण: '

* ' सिरोको ' (1) हा उत्तरेकडील आफ्रिका आणि भूमध्य समुद्रातून येणारा वा आहे.
* ' खामसीन ' (2) हा वसंत ऋतूत इजिप्त आणि सुदानमध्ये येणारा गरम, धुळीचा वा आहे.
* ' हार्मेटन ' (3) हा हरित ऋतूत पश्चिम आफ्रिकेतून येणारा गरम, कोरडा आणि धुळीचा वा आहे.
* ' बर्ग ' (4) हा दक्षिण आफ्रिकेतून येणारा थंड, ओला आणि धुके असणारा वा आहे.

एल निनो हा पॅसिफिक महासागरातील समुद्राचा उबदार पाण्याचा प्रवाह आहे जो पेरुच्या किनाऱ्यावर वाहतो. हा प्रवाह साधारणत: दर 3 ते 7 वर्षांनी येतो आणि पेरु आणि दक्षिण अमेरिकेच्या इतर भागांवर मोठा परिणाम पाडतो. अर्जेंटिना, ब्राझील आणि चीली हे देश पॅसिफिक महासागराच्या काठावर आहेत, पण त्यांच्या किनाऱ्यावर एल निनो प्रवाह वाहत नाही.

अनुवर्ती प्रवाह हा मुळ उताराने नियंत्रित असतो (2). प्रत्यनुवर्ती प्रवाह हा खडकाच्या नतीच्या विरुध्द वाहतो (3). गुंफीत प्रवाह हा प्रवाहाच्या विलक्षण जोडलेल्या व्युहरचनेचे वर्णन करतो (1). परावर्ती प्रवाह म्हणजे दृश्यांशामधून दरी तयार होणे आणि त्यातून प्रवाह वाहणे (4).

सांद्रिभवना दरम्यान, द्रव (जसे की पाणी) वातावरणात वाष्पाच्या स्वरूपात उत्सर्जित होतो. हा परिवर्तन तापमान वाढवून होतो. या तापमानवाढीस अनुद्भूत उष्णता म्हणतात. बाकीच्या पर्यायांमध्ये:
- आर्द्रता ही वातावरणातील बाष्पाचे प्रमाण आहे.
- बाष्पीभवन हा द्रवरूप अवस्थेतून वायूरूप अवस्थेत जाण्याचा प्रक्रिया आहे.
- संघनन हा गुप्त उष्णता उत्सर्जित करून वाष्प ते द्रव अशा स्वरूपात येण्याची प्रक्रिया आहे.

तापमानातील विपरितता म्हणजे दिवसा व रात्रीच्या तापमानातील मोठा फरक. हा फरक खालील सर्व घटकांमुळे येऊ शकतो:

* ' लहान दिनमान: ' उन्हाळ्यात दीर्घ दिनमान असल्याने दिवसा जास्त ऊर्जा जमीन गरम करते. पण रात्रीही दिनमान लहान असल्याने ऊर्जा जलद बाहेर पडते, त्यामुळे तापमान लवकर कमी होते.

* ' स्वच्छ हवा: ' ढगाळ वातावरणात ढग ऊर्जेला अडकवतात, त्यामुळे तापमान अधिक स्थिर राहते. पण स्वच्छ वातावरणात ऊर्जा थेट जमिनीवर पडते आणि सहजपणे बाहेर पडते, ज्यामुळे तापमानात मोठा फरक निर्माण होतो.

* ' डोंगराळ प्रदेश: ' डोंगराळ प्रदेशात उंची वाढल्याने हवा पातळ होते आणि हवेची घनता कमी होते. पातळ हवा उष्णता कमी धरून ठेवते, त्यामुळे दिवसा तापमान वाढते आणि रात्री ते लवकर कमी होते.

पर्जन्यप्रदेश ही पर्वताच्या पवनढळ्यावर असलेली भूमी असते जिथे पर्जन्यमान अधिक असते तर पर्जन्यछाया प्रदेश पवनढळ्याच्या विरुद्ध बाजूला असलेली भूमी असते जिथे पर्जन्यमान अतिशय कमी असते. म्हणूनच, प्रतिरोध पर्जन्य या पर्यायाचे उत्तर बरोबर आहे कारण ते पर्वताच्या विरुद्ध बाजूला तयार होते आणि पर्जन्यछाया प्रदेशाची वैशिष्ट्ये दर्शवते.

प्रशांत महासागरात अल निनो उष्ण पाण्याचा प्रवाह निर्माण होतो कारण:

- अल निनो हा प्रशांत महासागराच्या पूर्व भागात पेरू आणि इक्वेडॉरच्या किनार्‍यावर निर्माण होणारा उष्ण पाण्याचा प्रवाह आहे.
- इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण हिंदी महासागर, अटलांटिक महासागर आणि आर्क्टिक महासागरात अल निनो प्रवाह निर्माण होत नाही.

फक्त 'अ' आणि 'क' हे पर्याय बरोबर आहेत. उत्तर गोलार्धात व्यापारी वा-या आग्नेय दिशेकडून वाहतात, तर पर्याय 'ब' चुकीचा आहे कारण ते ईशान्य दिशेकडून वाहत नाहीत. तसेच, व्यापारी वा-या अत्यंत नियमितपणे वाहत नाहीत, त्यामुळे पर्याय 'क' बरोबर आहे.

चेरापुंजी येथे मोसम असमान असतो, म्हणजे उन्हाळा आणि पावसाळ्यामध्ये मोठा फरक असतो. त्यामुळे, चेरापुंजीमध्ये होणारा पाऊस प्रतिरोधक स्वरूपाचा आहे, म्हणजे पाऊस उद्भवण्यासाठी हवेचा उंच थर निर्माण होत नाही. तर, उलटपक्षी, आरोह आणि आवर्त पाऊस हे मोसमी असमानतेसह संबंधित असतात आणि यापैकी नाही हा पर्याय चुकीचा आहे कारण चेरापुंजीमध्ये प्रामुख्याने प्रतिरोधक पाऊस पडतो.

व्यापारी वाऱ्यांचा पटटा हा विषुववृत्ताच्या दोन्ही बाजूंना कमी दाबाचा प्रदेश आहे जो 5° ते 30° अक्षांशांमध्ये आढळतो. हा कमी दाब सूर्यप्रकाशामुळे समुद्राच्या पाण्याचे बाष्पीभवन होऊन तयार होतो, ज्यामुळे कमी घनतेचा आरोही वायु निर्माण होतो. त्याचवेळी, उच्च अक्षांशावरून कमी घनतेचा थंड वायु या कमी दाबाच्या प्रदेशाकडे वाहतो, ज्याला व्यापारी वारे म्हणतात.

भूपृष्ठ सूर्यप्रकाशाचे उष्णता स्वरूपात शोषण करते आणि नंतर ते पुन्हा उष्णतेच्या रूपात बाहेर सोडते. वातावरणातील ग्रीनहाऊस वायू (जसे की कार्बन डायऑक्साइड) हे उष्णता बाहेर जाण्यापासून प्रतिबंध करतात, ज्यामुळे पृथ्वीच्या वातावरणाचे तापमान वाढते आणि ते उबदार राहते.

संघननाचे रूप म्हणजे वातावरणातील ओल्या हवेचे द्रवरूपात रूपांतर. पर्जन्य हे संघननाचे रूप आहे कारण ते ढगांतून पडणारा पाऊस आहे. दव आणि दहिवर ही देखील संघननाची रूपे आहेत. मात्र, सर्वप्रकारचे मेघ संघननाचे रूप नाहीत कारण मेघ स्वतः संघननाचे उत्पादन आहेत, ते संघननाचे रूप नाहीत.

हवामानाच्या सर्वात महत्वाच्या घटकांपैकी एक तापमान आहे. तापमान वाढल्यास हवेचा दाब कमी होतो आणि तापमान कमी झाल्यास हवेचा दाब वाढतो. उर्वरित पर्याय हवामानातील महत्वाचे घटक आहेत, परंतु ते थेट हवेच्या दाबाला प्रभावित करत नाहीत.

वातावरणाचा सर्वात खालचा स्तर तपांवर आहे. तपांवर हा जमिनीपासून 0-10 किलोमीटर उंच असलेला वातावरणाचा सर्वात घन स्तर आहे. हा स्तर तापमान आणि घनतेच्या प्रभावाखाली वेगवेगळ्या उपस्तरांमध्ये विभागला जातो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण तपस्तब्धी ओझोन थराचा एक भाग आहे, दलांबर हा वायुमंडलीय दबावाचे मोजमाप आहे आणि स्थितांबर वायुवीजन आणि हवामानाचा अभ्यास करणारा विज्ञान क्षेत्र आहे.

नैऋत्य मोसमी वारे भारतात दोन मार्गानी प्रवेश करतात: अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरावरील वारे. हे वारे उन्हाळी सोलस्टाईस दरम्यान भारतीय उपखंडाच्या निम्न दाबाच्या प्रदेशाकडे आकर्षित होतात, ज्यामुळे मोसमी पाऊस पडतो.

हिंदी महासागर आणि अरबी समुद्रातील वारे (पर्याय 2) हा पर्याय चुकीचा आहे कारण हिंदी महासागर हे वारे उगमस्थानाच्या खूप दूर आहेत. बंगालचा उपसागर आणि हिंदी महासागरावरून येणारे वारे (पर्याय 3) हा पर्याय चुकीचा आहे कारण बंगालचा उपसागर हा पर्यायांपैकी एक मार्ग आहे. बोरा (पर्याय 4) हा उत्तर भारतात वाहाणारा स्थानिक वारा आहे, जो नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांशी संबंधित नाही.

अल निनो आणि ला-नीना या घटनांचा पूर्व प्रशांत महासागराच्या जलाच्या तापमानावर विरुद्ध परिणाम होतो. अल निनो दरम्यान तापमान वाढते तर ला-नीना दरम्यान ते घटते. तथापि, या घटनांचे जगभरातील तापमान आणि पर्जन्यमान पैठणावर सुदूर परिणाम होतात. ते या आकृतीबंधांना विरुद्ध दिशांनी बदलतात. म्हणून, बरोबर उत्तर आहे: दोघेही त्यांच्या विरुध्द दिशांना जागतिक तापमान व पर्जन्यमान आकृतीबंधात बदल घडवून आणतात.

बरोबर उत्तर पर्याय (3 1 4 2).

* बोरा हा उत्तर भारतातील स्थानिक वारा आहे आणि ग्रीनलंडशी संबंधित आहे.
* बुरान हा मध्य आशियातील स्थानिक वारा आहे.
* मिस्ट्रल हा फ्रान्समधील स्थानिक वारा आहे.
* ट्रॅमॉन्टेना हा ऑस्ट्रियामधील स्थानिक वारा आहे.

बरोबर उत्तर आहे "सर्व विधाने सत्य आहेत".

* विधान अ सत्य आहे कारण एल-निनो हा पॅसिफिक महासागराच्या विषुववृत्तावरील सामान्यपेक्षा उष्ण जल प्रवाह आहे जो जुन ते डिसेंबर दरम्यान दिसतो.
* विधान ब असत्य आहे कारण एल-निनोचा ख्रिस्त जन्माशी काही संबंध नाही.
* विधान क सत्य आहे कारण ख्रिस्तमसच्या काळात (डिसेंबर) एल-निनो प्रवाह दिसतो.
* विधान ड सत्य आहे कारण भारतामध्ये दीर्घकाळासाठी मान्सूनच्या पावसाच्या अंदाजासाठी एल-निनोचा वापर केला जातो.

बरोबर उत्तर आहे : ' द्वीपकल्पीय भारतातील वनांचे प्रमाण '

भारतीय मान्सून निर्मितीत खालील घटकांचा सहभाग असतो :

* हिमालय पर्वत आणि तिबेटचे पठार : हे पर्वत आणि पठार मान्सूनसह आलेल्या आर्द्र वाऱ्याला अडथळा बनतात, ज्यामुळे भारताच्या उत्तर भागात पाऊस पडतो.
* जेट स्ट्रीम वा-यांचे संचलन : ही वा-यांची प्रणाली मान्सून वाऱ्यांना दिशा प्रदान करते आणि त्यांच्या लाक्षणिकतेला प्रभावित करते.
* हिंदी महासागरातील आणि आशिया खंडांतर्गत भागातील तापमान भिन्नता : हिंदी महासागर उन्हाळ्यात आशिया खंडापेक्षा अधिक उष्ण असतो, ज्यामुळे वायू दाबातील फरक निर्माण होतो आणि मान्सून वाऱ्यांची निर्मिती होते.

द्वीपकल्पीय भारतातील वनांचे प्रमाण हे भारतीय मान्सून निर्मितीसाठी आवश्यक नाही.

'केनेली हेवीसाईड' हा उपथर दलांबरात समाविष्ट होतो. दलांबर हा पृथ्वीच्या वायुमंडलातील एक थर आहे जो 85 ते 105 किलोमीटर उंचीवर असतो. हा थर उल्का भेदून जाताना उष्णतेने तयार झालेल्या आयनांनी बनलेला असतो आणि इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते वायुमंडलाच्या भिन्न थरांशी संबंधित आहेत.

फक्त अ, क आणि ड बरोबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण:

* एल निनो हा पॅसिफीक महासागराच्या पृष्ठभागावरील पाण्याच्या तापमानात असामान्य वाढ आहे. (अ)

* एल निनो दरम्यान, पॅसिफीक महासागराच्या पृष्ठभागावरील तापमान सामान्यतः जून ते डिसेंबर या कालावधीत वाढते. (क)

* एल निनोच्या वेळी, भारतात पावसाचे प्रमाण सामान्यतः कमी होते, कारण त्यामुळे भारतीय उपखंडावर मान्सून कमकुवत होतो. (ड)

* पर्याय ब चुकीचा आहे कारण एल निनो जून महिन्यात पेरुच्या किनाऱ्यावर नव्हे तर पॅसिफीक महासागराच्या पृष्ठभागावर आढळतो.

बोरा वारे हे अंटार्क्टिकापासून वाहणारे थंड आणि कोरडे वारे आहेत. ते ऑडिॲटिक समुद्रातून वाहत असताना आर्द्र होतात आणि किनाऱ्यावर पोहोचल्यावर धुके/पावस देतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण सॅबेरिया, सहारा वाळवंट आणि अंटार्क्टिका हे बोरा वारे वाहणाऱ्या प्रदेशांशी संबंधित नाहीत.

वरील सर्व पर्याय बरोबर आहेत कारण:

* ' पृथ्वीच्या आसाचा कललेला पणा: ' हे ऋतुपरत्वे पृथ्वीच्या एका गोलार्धाला सूर्यकिरणांना अधिक उभा कोन म्हणजे अधिक सौरऊर्जा प्राप्त होते.
* ' दिवस आणि रात्र प्रमाण: ' दिवसा सूर्य पृथ्वीच्या दृष्टिकोनातून जास्त वेळ उपलब्ध असल्यामुळे सौरऊर्जा अधिक प्राप्त होते.
* ' ढगांचे प्रमाण: ' ढग सूर्यकिरणांना अडवतात, त्यामुळे ढग अधिक असल्यास सौरऊर्जा कमी प्राप्त होते.
* ' सूर्य किरणांनी पृथ्वीच्या पृष्ठभागाशी केलेला कोन: ' सूर्यकिरण पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर जितके अधिक उभे येतात तितकी सौरऊर्जा अधिक प्राप्त होते.

जल विभाजक ही एक रेषा असते जी एका प्रदेशातील पाणी दुसऱ्या प्रदेशातील पाण्यापासून वेगळे करते. नकाशावर दाट रेषा ही भारतातील जल विभाजकांच्या रेषा दर्शविते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते भारताच्या भूगोलशी संबंधित नाहीत.

जून महिन्यात सूर्य उत्तर गोलार्धात सर्वात उंच बिंदूपर्यंत पोहोचतो, ज्यामुळे उत्तर गोलार्ध उष्ण होतो आणि कमी दाब तयार होतो. हे कमी दाब क्षेत्र विषुववृत्ताच्या उत्तरेकडे सरकते आणि 5 अंशांपर्यंत पोहोचते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण सप्टेंबर, डिसेंबर आणि मार्च महिन्यांत सूर्य विषुववृत्तावर किंवा त्याच्या दक्षिणेकडे असतो, ज्यामुळे उत्तर गोलार्धात कमी दाब क्षेत्र तयार होत नाही.

वार हे हवामानात क्षैतिजरित्या वाहणारे मोठे वायु प्रवाह असतात. ते उच्च आणि कमी दाबाच्या भागांमध्ये वाहतात. गरजणारे चाळीस हे उत्तर भारतात येणारे वायव्य दिशेकडून येणारे वारे आहेत. हे वारे उन्हाळ्यात उत्तर भारतात दक्षिणेकडे वाहतात, तर हिवाळ्यात उलट दिशेने वाहतात. त्यामुळे ते नैऋत्य-प्रतिव्यापारी वारे आहेत.

सामान्य लोपदराचा अर्थ म्हणजे एखाद्या उंचीबद्दल तापमान कमी होण्याचे दर. बरोबर उत्तर "कमी होण्याचे प्रमाण 3.5° F/1000 ft" आहे कारण हा आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त लोपदर आहे. उंची वाढल्याने तापमान कमी होण्याचा वेग मोजण्यासाठी हा दर वापरला जातो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते आंतरराष्ट्रीय मानकांशी जुळत नाहीत.

ओझोन वायूचा थर स्थितांबर (स्ट्रॅटोस्फीअर) मध्ये आढळतो कारण या थरामध्ये सौर किरणोतर्गत ऑक्सिजनचे रूपांतर ओझोनमध्ये होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण तपांबर (एक्सोस्फीअर) पृथ्वीच्या वातावरणाचा सर्वात बाहेरील थर आहे, तपस्तब्धी (मेसोस्फीअर) मध्ये तापमान कमी होत जाते आणि आयनांबर (आयनोस्फीअर) चार्ज्ड कणांचा थर आहे जो रेडिओ संकेतांचे प्रतिबिंबित करतो.

' ब) शूर पश्चिम वारे ' - ' 1) 50° द.अक्षवृत्त '
हे वारे 50° दक्षिण अक्षांशावर आढळतात.

' अ) गरजनारे चाळीस ' - ' 3) 40° द.अक्षवृत्त '
हे वारे 40° दक्षिण अक्षांशावर आढळतात.

' ड) निर्वात पटटा ' - ' 2) 5° उ ते 5° द.अक्षवृत्त '
हे एक शांत आणि स्थिर हवामानाचे क्षेत्र आहे जे 5° उत्तर अक्षांश आणि 5° दक्षिण अक्षांश दरम्यान आढळते.

' क) उन्मत साठ ' - ' 4) 60° द.अक्षवृत्त '
हे वारे 60° दक्षिण अक्षांशावर आढळतात.

अश्व अवधुत म्हणजे 30° उत्तर आणि दक्षिण अक्षांशांमधील जास्त दाब पट्टा आहे. उष्णकटिबंधीय कर्कर आणि मकर यांच्यातील हा पट्टा पृथ्वीवरील सर्वात स्थिर जास्त दाब पट्टा आहे, जो वायुभ्रमण प्रतिमानांना नियंत्रित करतो आणि उष्ण कटिबंधीय पावसाळ्याला प्रोत्साहित करतो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 10° उत्तर आणि दक्षिण कमी दाब पट्टा, 60° उत्तर आणि दक्षिण जास्त दाब पट्टा (जे वायव्यवायव्य आणि दक्षिणपूर्व दिशांमध्ये स्थित आहे) किंवा ध्रुवीय जास्त दाब पट्टा (90° उत्तर आणि दक्षिण) यांचे वर्णन करतात.

'लू' हे कोरडे आणि धुळीयुक्त वारे आहेत जे भारताच्या वायव्य भागातून वाहतात, विशेषतः मे आणि जून महिन्यांमध्ये. ही वारे उच्च तापमानामुळे तयार होतात आणि धुळीच्या कणांचे वाहन करतात. त्यांमुळे उष्णतेचे तीव्र वाढ होते आणि भेदक परिस्थिती निर्माण होते.

'Aw' प्रकारचे हवामान उष्ण व शुष्क जलवायु असते, जिथे वार्षिक पर्जन्यमान कमी असते आणि सुमारे 6 महिने कोरडे कालावधी असतो. मराठवाडा आणि विदर्भ या विभागांमध्ये हे हवामान आढळते कारण या भागांमध्ये वर्षभर अत्यल्प पाऊस पडतो आणि लांब कोरडा कालावधी असतो. कोकण आणि नाशिक-पुणे विभागामध्ये 'Am' प्रकारचे आर्द्र उष्णकटिबंधीय हवामान असते, जिथे वार्षिक पर्जन्यमान जास्त असते.

'गर्जनारे चाळीस' असे अक्षवृत्त विस्ताराला म्हणतात ज्याचे अक्षांश 40° ते 50° दक्षिण आहेत. हा अक्षवृत्त आपल्या वातावरणाला जोडणा-या वारे अतिशय वेगाने वाहत असल्यामुळे ओळखला जातो आणि तेथे मोठ्या प्रमाणात वादळे येतात.

कायिक विदारण हा एक भौतिक प्रकारचा विदारणा आहे ज्यामध्ये कोणत्याही रासायनिक प्रक्रियेचा समावेश नसतो. अपपर्णन ही कायिक विदारणाची एक प्रक्रिया आहे जी झाडांमधून पानांचे गळणे आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* रासायनिक विदारण रासायनिक प्रक्रियांना समावेश असतो.
* जैविक विदारण सूक्ष्मजीव किंवा सडपात जनकाच्या क्रियाकलापांमुळे होते.
* भस्मीकरण उच्च तापमानात पदार्थांचे ज्वलन आहे.

तपांबर वातावरणाची उंची वाढत चालल्यास तापमान कमी होत जाते. कारण तपांबरमध्ये उष्णता शोषून घेणारे घटक कमी असतात आणि सूर्यकिरण थेट अंतराळात परावर्तित होतात. तर स्थितांबर आणि बाहयंबरमध्ये उष्णता शोषून घेणारे घटक अधिक असल्याने तापमान उंची वाढत असताना कमी होत नाही. दलांबर हे वातावरणाचे एक थर नाही.

उष्ण आणि दमट विषुववृत्तीय हवामानात प्रतिरोध पर्जन्य हा विशेष गुणधर्म आढळत नाही. या हवामानात वर्षभर भरपूर पर्जन्य पडतो आणि त्यात विशिष्ट ऋतू नसतो, म्हणून त्यात कोरडा किंवा प्रतिरोध पर्जन्य आढळत नाही. पर्याय एक, दोन आणि तीन हे विषुववृत्तीय हवामानाचे वैध गुणधर्म आहेत.

बरोबर उत्तर आहे "10.5°C".

तापमान उंची वाढताना कमी होते. प्रत्येक 1000 मीटर उंचीवर, तापमान अंदाजे 6.5°C कमी होते. त्यामुळे, 3000 मीटर उंचीवर तापमान 30°C - (3 x 6.5°C) = 10.5°C असेल.

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते उंचीवर तापमानात होणारा बदल चुकीच्या प्रकारे मोजतात.

बरोबर उत्तर आहे: ' कर्नाटक हे केरळ मध्ये होणारे मान्सून पूर्व पर्जन्य '

हे उत्तर बरोबर आहे कारण आम्रसरी म्हणजे मान्सून पूर्व पर्जन्य आहे जो जूनच्या सुमारास दक्षिण-पश्चिम भारतात, विशेषतः केरळमध्ये होतो. हे पर्जन्य अरबी समुद्रातील वाऱ्यांमुळे होते.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* ' जुन ते सप्टेंबर मधील पर्जन्य: ' हे मान्सून काळ आहे, आम्रसरी नाही.
* ' हिवाळ्यात पडणारा पाऊस: ' आम्रसरी उन्हाळ्यात पडतो, हिवाळ्यात नाही.
* ' पश्चिमी अडथळ्यांमुळे पडणारा पाऊस: ' हा पश्चिम घाटाचा पाऊस आहे, आम्रसरी नाही.

प्रतिरोध पर्जन्य हा त्या पर्वत उतारावर आढळतो ज्याच्या दिशेने पवन वाहतो. जेव्हा पवन पर्वत उतारावर वाहतो तेव्हा आरोही प्रवाहामुळे ते थंड होते आणि अघुलित पाण्याचे थेंब निर्माण करतात, ज्यामुळे पर्जन्य होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* आवर्त पर्जन्य पर्वताच्या दोन्ही उताऱ्यांवर आढळतो.
* आरोह पर्जन्य पर्वताच्या उलट दिशेने वाहणाऱ्या पवनामुळे तयार होतो.
* 'यापैकी नाही' हा पर्याय चुकीचा आहे कारण प्रतिरोध पर्जन्य खरंच पर्वत उतारावर आढळतो.

पर्याय: "वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत" हे बरोबर उत्तर आहे कारण:

* अ विधान नैऋत्य मान्सून काळाचा कालावधी (जून ते सप्टेंबर) बरोबर सांगते.
* ब विधान मान्सून उत्तर काळाचा कालावधी (ऑक्टोबर ते डिसेंबर) बरोबर सांगते.
* क विधान ईशान्य मान्सून काळाचा कालावधी (जानेवारी ते फेब्रुवारी) बरोबर सांगते.
* ड विधान मान्सून पूर्व काळाचा कालावधी (मार्च ते मे) सांगत नाही, जो भारतीय हवामान खात्याने परिभाषित केलेला ऋतू नाही.

उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागरात ENO (एल निनो-दक्षिणी दोलन) हा हवामान तफावतीचा सर्वात प्रबळ मार्ग आहे. हा एक सागरी-वातावरणीय घटनाक्रम आहे ज्यामुळे सागरी पृष्ठभागाच्या तापमानात लक्षणीय बदल होतो, ज्यामुळे उष्णकटिबंधीय पॅसिफिकच्या हवामान प्रणालीवर परिणाम होतो.

ढग हे अवरक्त किरणोत्सर्गाचे चांगले शोषक आणि उत्सर्जक आहेत. निरभ्र रात्री, पृथ्वीकडून उत्सर्जित होणारा उष्णता अवकाशात हरवून जातो. ढगाळ रात्री, ढग हे उत्सर्जित उष्णतेचा मोठा भाग सामावून घेतात आणि त्यातील काही पृथ्वीकडे परत पाठवतात, ज्यामुळे पृथ्वीचे तापमान वाढते. म्हणून, ढग पृथ्वीकडून होणा-या उष्णतेचे उत्सर्जन रोखतात, ज्यामुळे हिवाळयातील ढगाळ रात्री निरभ्र आकाशाच्या रात्रीच्या तुलनेत जास्त उबदार असतात.

पेरु नजीकच्या प्रशांत महासागरामध्ये निर्माण होणारा एल-निनो प्रवाह भारतीय मान्सूनवर मोठा प्रभाव पाडतो. हा एक असामान्य हवामान नमुना आहे ज्यामुळे पेरु जवळच्या प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागाच्या तापमानात दीर्घकालीन वाढ होते. या वाढलेल्या तापमानामुळे वायुमंडलीय परिसंचरणात बदल होतात जे समुद्र तळापासून उष्ण हवा उंच उचलतात आणि त्या ठिकाणी थंड हवा येण्यास कारणीभूत ठरतात. हे वायुमंडलीय बदल भारताच्या मान्सूनवर परिणाम करतात, सामान्यपणे पावसाळ्याच्या उशीरा हंगाम आणि कमी पाऊसाच्या प्रमाणात योगदान देतात.

बरोबर उत्तर 600 मि.मी पेक्षा कमी पर्जन्यमान आहे. समपातळी बांधाची शिफारस कमी पर्जन्यमाच्या भागासाठी केली जाते जेथे पाण्याची उपलब्धता कमी असते. या भागात, पाण्याचे संरक्षण आणि मातीच्या धुपटणे कमी करणे आवश्यक असते. उलट, उच्च पर्जन्यमाचे भाग पाण्याने भरपूर असतात आणि समपातळी बांधाची विशेष गरज नसते.

दुस-या क्रमांचा पाऊस म्हणजे उत्तराखंड, हिमाचल प्रदेश आणि ईशान्य भारत या भागात पडणारा पाऊस होय. हा पाऊस उत्तर-पूर्व मोसमी वाऱ्यांमुळे पडतो. ते हिवाळ्यात (डिसेंबर ते फेब्रुवारी) भारताच्या उत्तर पूर्वेकडील बंगालच्या उपसागरातून उद्भवतात आणि भारताच्या उत्तर आणि ईशान्य भागातून वाहात येतात. हे वारे बंगालच्या उपसागरातून आर्द्रता घेऊन येतात आणि त्यामुळे दुस-या क्रमांचा पाऊस पडतो.

भारताच्या वायव्य भागात हिवाळयात पाऊस पश्चिमी चक्रवात या घटकामुळे पडतो. हे चक्रवात हिमालयाच्या पायथ्याशी तयार होतात आणि वाऱ्याच्या दिशेनुसार पश्चिमेकडे जातात. त्यांच्याबरोबर ओलावा असतो जो हिमालयावरील उताराच्या भागात पाऊस म्हणून पडतो. इतर पर्याय हिवाळ्यात पाऊस पाडण्यासाठी जबाबदार नाहीत. प्रत्यावर्त उन्हाळ्यात पाऊस पाडतात, पश्चिमी मान्सून मे ते सप्टेंबर मध्ये पाऊस पाडतात, तर मान्सूनची माघार ऑक्टोबर ते डिसेंबर मध्ये होते.

' बरोबर उत्तर :- 2 4 1 3 '

' स्पष्टीकरण :- '

* ' अभिसरण पर्जन्य ' (पर्याय 1) कमीदाबाशी किंवा साइक्लॉनमुळे निर्माण होतो, जेथे हवा वाढते आणि स्थिर होऊन ढगांची निर्मिती करते.
* ' सीमावर्ती पर्जन्य ' (पर्याय 4) बाष्पसंयुक्त हवेस डोंगर उतारावरुन वर सरकावे लागते, जेथे ते थंड होऊन घन होते आणि पाऊस पडतो.
* ' प्रतिरोध पर्जन्य ' (पर्याय 2) हवेचे तापमान वाढल्याने निर्माण होते, जेथे उष्ण हवा वर उठते आणि थंड होऊन ढगांची निर्मिती करते.
* ' आवर्त पर्जन्य ' (पर्याय 3) उष्णकटिबंधीय समुद्रावरुन येणाऱ्या उबदार हवेच्या झोतांमुळे निर्माण होते, जे थंड जमिनीवरुन जाऊन घन होतात आणि पाऊस पडतो.

चिनुक हा वारा 'स्नो इटर' म्हणून ओळखला जातो कारण ते रॉकी पर्वतावरून उतरताना त्यामध्ये असलेली गरम आणि कोरडी हवा बर्फाचा थर वितळवते त्यामुळे बर्फ लवकर वितळतो. फॉन, आंधी आणि बोरा हे वारे असेच गुणधर्म प्रदर्शित करत नाहीत.

बरोबर उत्तर ' खारे व मतलई वारे ' आहे.

खारे वारे हे ईशान्य भारतात वाहणारे स्थानिक वा-रे असून ते हिमालयाच्या उंच प्रदेशातून वाहून येतात. ते कोरडे आणि थंड असतात आणि खासकरून हिवाळ्यात वाहतात. मतलई वारे हे दक्षिण भारतात वाहणारे स्थानिक वा-रे असून ते हिंद महासागरातून वाहून येतात. ते ओले आणि उबदार असतात आणि खासकरून उन्हाळ्यात वाहतात. हे दोन्ही वा-रे त्यांच्या अद्वितीय वैशिष्ट्यांद्वारे ओळखले जातात. त्यांचा रोगांचा प्रसार प्रतिबंधित करण्यावर परिणाम होतो, म्हणून त्यांना "डॉक्टर वारे" म्हणून ओळखले जाते.

अश्व अवधुत हा 30° उत्तर आणि दक्षिण अक्षांशांवर असलेल्या जास्त दाब पट्ट्याचा आहे. हा पट्टा गरम आणि स्थिर हवा राखतो, त्यामुळे आर्कटिक आणि अंटार्क्टिक क्षेत्रांमधून येणारे आघाडीचे तंत्र वाकते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते कमी दाब पट्टे किंवा चुकीच्या अक्षांशी दाखवतात.

बरोबर उत्तराचा स्पष्टीकरण :

उष्णकटिबंधीय सॅव्हान (कोरडे हिवाळे) हा एक नैसर्गिक प्रदेश आहे जो उच्च तपमान आणि वर्षभर सरासरी ते कमी पर्जन्यमान यासारख्या वैशिष्ट्यांनी ओळखला जातो. हे कोरडे आणि पानझडी जंगलांचे घर आहे ज्यात अकासिया, बाओबाब आणि महोगनी सारखी झाडे असतात. आकृतीत दाखवलेला प्रदेश याच प्रकारच्या वैशिष्ट्यांचा विस्तार दर्शवितो, त्यामुळे उष्णकटिबंधीय सॅव्हान (कोरडे हिवाळे) हा बरोबर उत्तर आहे.

उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते आकृतीत दाखवलेल्या प्रदेशाच्या वैशिष्ट्यांशी जुळत नाहीत:

* मध्यम शुष्क प्रदेश तुलनेने कमी पर्जन्यमान आणि मैदानी भूभागाने ओळखले जातात.
* उप उष्णकटिबंधीय दमट प्रदेश उष्ण आणि दमट हवामानाने ओळखले जातात, ज्यात वर्षभर मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यमान असते.
* उष्णकटिबंधीय दमट प्रदेश उच्च पर्जन्यमाने आणि हिरव्यागार जंगलांनी ओळखले जातात.

मध्य कटिबंधातील आवर्ताचा व्यास हा उष्ण कटिबंधातील आवर्ताच्या व्यासापेक्षा जास्त असतो. कारण मध्य कटिबंध हे उष्ण कटिबंधाच्या उच्च अक्षांशांवर स्थित आहे. पृथ्वीच्या अक्षावरून दूर गेल्यावर आवर्तांचा व्यास वाढत जातो. उष्ण कटिबंधातील आवर्त हा विषुववृत्तावरील सर्वात छोटा आवर्त आहे, म्हणून मध्य कटिबंधातील आवर्त त्याच्यापेक्षा मोठा असेल.

अ हा पर्याय बरोबर आहे कारण वातावरणातील बाष्पाचे प्रमाण विषुववृत्तावर जास्त आणि ध्रुवांकडे जाताना कमी होते. विषुववृत्तावर उच्च तापमानामुळे जास्त बाष्प निर्माण होते, तर ध्रुवांवर कमी तापमानामुळे बाष्प कंडेन्स्ड होते आणि ते पावसात बदलते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण कर्कवृत्त आणि मकरवृत्त विषुववृत्ताच्या उत्तर आणि दक्षिणेस आहेत, जरी त्यांच्यावर बाष्पाचे प्रमाण विषुववृत्तापेक्षा कमी असते.

भारतात मान्सून वारे वाहण्यासाठी जेट वायू आणि विस्तृत भूमीखंड दोन्ही जबाबदार आहेत.

* जेट वायू उन्हाळ्यात पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहतात, जो दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या वाहतुकीला प्रेरित करतो.
* भारत एक विस्तृत भूमीखंड आहे जो प्रचंड उष्णता शोषण करतो. हे कमी दाब प्रणाली तयार करते ज्यात समुद्रातून आर्द्र हवेचा प्रवाह येतो, ज्यामुळे नैऋत्य मान्सून निर्माण होतात.

म्हणून, विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत.

बरोबर उत्तर आहे "अ आणि ब दोन्हीही".

* अ) बरोबर आहे कारण एल-निनो एका प्रकारचा महासागरीय प्रवाह आहे जो दक्षिण प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागांवरील तापमानात वाढ करते.
* ब) देखील बरोबर आहे कारण 2013-14 मध्ये भारताने भीषण दुष्काळाचा सामना केला होता आणि त्याच वेळी प्रशांत महासागरात एल निनो प्रवाह प्रबळ होता.

बाष्पसंपृक्त हवेत असलेल्या बाष्पाचे प्रमाण हे हवेच्या एकूण धारण क्षमतेच्या प्रमाणात असते. त्यामुळे, बाष्पसंपृक्त हवेची सापेक्ष आर्द्रता 100 टक्के असते.

सापेक्ष आर्द्रता कमी असते तेव्हा हवेत बाष्प असण्याची क्षमता कमी असते. यामुळे बाष्प हवेतून पाण्याच्या थेंबाच्या रूपात संघनित होते आणि द्रव तापमान मापकाचे तापमान कमी होते. दुसरीकडे, शुष्क तापमान मापक हवेचे तापमान मोजते जे आर्द्रतेने प्रभावित होत नाही. त्यामुळे आर्द्रता कमी असल्यास शुष्क आणि द्रव तापमान मापकातील तापमानात जास्त फरक असतो.

बरोबर उत्तर: अ आणि ब

पर्याय अ बरोबर आहे कारण आंतर उष्ण कटिबंधीय केंद्रीभवन पट्टा ऋतुमानानुसार उत्तर आणि दक्षिणेला हलतो, ज्यामुळे मान्सून हवामानातील बदल होतात.

पर्याय ब देखील बरोबर आहे कारण पश्चिमी जेट स्ट्रीम पश्चिम आशियात सुमारे 3 किमी उंचीवर वाहतो आणि त्याचा मान्सून हवामानावर मोठा प्रभाव पडतो.

सांपेक्ष आर्द्रता ही ठराविक तापमानानुसार कमाल बाष्प धारण क्षमतेशी तुलना केलेले बाष्पाचे प्रमाण आहे, तर विशिष्ट आर्द्रता ही निरपेक्ष आर्द्रतेचे तापमानानुसार कमाल बाष्प धारण क्षमतेशी गुणोत्तर आहे. त्यामुळे उत्तरात दोन्ही विधाने चूक आहेत.

विषुववृत्तीय कमी दाब पट्टा हा बरोबर उत्तर आहे कारण तो हिंदी महासागरात विषुववृत्ताजवळ स्थित आहे. हा कमी दाबाचा एक विस्तीर्ण पट्टा आहे.

आंतर-उष्णकटिबंधीय केंद्रीभवन पट्टा हा दोन उष्णकटिबंधीय केंद्रीभवन पट्ट्यांच्या मधला एक भाग आहे. पश्चिमी जेटस्ट्रीम हा एक वेगवान वायू प्रवाह आहे जो उंचावर वाहतो. यापैकी नाही हा चुकीचा उत्तर पर्याय आहे.

हिवाळ्यात, बंगालच्या उपसागरावरून येणारी चक्रीवादळे ही पूर्व विदर्भात पाऊस पडण्याचे प्राथमिक कारण आहे. ही चक्रीवादळे उपसागरावरून नमीयुक्त हवा आणतात आणि जेव्हा ते विदर्भाच्या पर्वतीय भागांशी धडकतात तेव्हा या आर्द्र हवेत घनता वाढते आणि पाऊस पडतो.

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण अरबी समुद्रावरून येणारे मोसमी वारे हिवाळ्यात फारसा पाऊस आणत नाहीत आणि चक्रीवादळे अरबी समुद्रावरून येणे दुर्मिळ आहे.

ब हे विधान अयोग्य आहे कारण जमीन आणि समुद्राच्या तापमान भेदामुळे समुद्री वारे निर्माण होतात. जमीन समुद्रापेक्षा लवकर गरम होते, त्यामुळे जमीनवर कम दाब पेक्षा समुद्रावर अधिक दाब निर्माण होतो आणि कमी दाबाच्या प्रदेशातून अधिक दाबाच्या प्रदेशाकडे वाहाणारे वारेच समुद्री वारे होत. म्हणून, जमीनीवर वाढलेला तापमान हा समुद्री वाऱ्यांचा मूळ आहे, त्यामुळे जमीन वारे निर्माण करत नाही.

ENO (एल निनो-दक्षिणी दोलन) हा उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागर भागावर जोरदार वातावरणीय प्रभाव टाकणारा प्रमुख हवामान तफावतीचा नमुना आहे. ENO समुद्राचे तापमान आणि वातावरणीय दाबातील बदलांमधील परस्परसंवादांचे वर्णन करते. त्यामुळे त्या भागात टोकाचे हवामान आणि पावसाच्या पद्धतींमध्ये बदल होतो.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* IOD (इंडियन ओशन डिपोल): हा हिंदी महासागरातील हवामान तफावतीचा नमुना आहे, पॅसिफिक महासागराचा नाही.
* IOBM (इंडियन ओशन बसिन मोड): हा हिंदी महासागरातील आणखी एक हवामान तफावतीचा नमुना आहे.
* MODOKI (मॅडोक): हा पॅसिफिक महासागरात आढळणारा हवामान तफावतीचा नमुना आहे, परंतु तो ENO इतका प्रबळ नाही.

बरोबर उत्तर आहे "अ,क,ब,ड". हे उत्तर खालील उंचीनुसार वातावरणाच्या स्तरांची मांडणी करत आहे:

* ' अ) तपांबर: ' सर्वात बाहेरील स्तर, जो 10,000 किमी पर्यंत उंच आहे.
* ' क) स्थितांबर: ' तपांबर आणि आयनांवरच्या मध्ये असलेला स्तर, जो 200 किमी पर्यंत उंच आहे.
* ' ब) आयनांवर: ' स्थितांबर आणि बाहयांबरच्या मध्ये असलेला स्तर, जो 80-1000 किमी पर्यंत उंच आहे.
* ' ड) बाहयांबर: ' पृथ्वीच्या पृष्ठभागाच्या सर्वात जवळ असलेला स्तर, जो जमिनीच्या पातळीवरुन 80 किमी पर्यंत उंच आहे.

बरोबर उत्तर आहे "मान्सून काळात किनारपटटीवर आणि मान्सून पूर्व काळात अंतर्गत प्रदेशात".

स्केल/चंद्रवात ही एक हवामान घटना आहे जी प्रचंड पाऊस आणि हिमवृष्टीसह येते. महाराष्ट्रात ती दुर्मिळ आहे कारण महाराष्ट्राचा बहुतेक भाग मान्सून पट्ट्यात येतो, ज्याचा अर्थ आहे की ते येथे वर्षभर मुसळधार पाऊस पडतो. तथापि, मान्सूनपूर्व काळात (जून-जुलै) अंतर्गत प्रदेशात आणि मान्सून काळात (जुलै-सप्टेंबर) किनारपट्टीवर ही वादळी अचानक येऊ शकते.

मतलई व खारे वारे हे ‘डॉक्टर’ म्हणून ओळखले जातात. हे वारे मुसळधार पावसाळ्याच्या हंगामाच्या शेवटी येतात आणि कोरड्या आणि धुळीच्या हवेला बाहेर काढून ताजे आणि आर्द्र हवा आणतात. त्यामुळे वातावरणातील प्रदूषण कमी होते आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर असते.

भारतातील मान्सून हा एक जटिल हवामान प्रणाली आहे. मान्सूनच्या निर्मितीत विविध घटकांचा सहभाग असतो. या घटकांमध्ये भूमिखंडाचा विस्तृत भाग, भारताच्या तिन्ही बाजूंनी असणारा समुद्र आणि 30° ते 40° अक्षांसाच्या पट्ट्यात जेट वायुचे अस्तित्व यांचा समावेश आहे. प्रत्येक घटक आपले विशिष्ट योगदान देतो आणि संपूर्णपणे एकत्रितपणे ते मान्सूनचे अद्वितीय नमुने तयार करतात.

एक इंच वायूभार हे 34 मिलीबारच्या समतुल्य असते कारण:

* एक इंच पारा स्तंभाचे वजन (जो वायूभार मोजण्यासाठी वापरला जातो) 34 मिलीबारच्या बरोबरीचे असते.
* इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते इंच पारा स्तंभाच्या वजनाच्या बरोबर येत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय 3 4 1 2.

* अ) फॉन हा गरम आणि कोरडा वारा आहे जो आल्प्समधून वाहतो.
* ब) चिनुक हा एक कोरडा आणि गरम वारा आहे जो रॉकी पर्वताच्या पूर्व भागातून वाहतो.
* क) हारमेटटन हा एक कोरडा आणि धुळीचा वारा आहे जो सहारा वाळवंटातून वाहतो.
* ड) झोंडा हा चिलीमध्ये वाहणारा एक चिवटणारा वारा आहे.

विषुववृत्तीय शांत दाबाचे पट्टे हे कमी दाबाचे पट्टे असतात जे विषुववृत्ताच्या अक्षावृत्तांच्या 5° उत्तर आणि 5° दक्षिण दरम्यान आढळतात. या पट्ट्यांमध्ये हवेचा दाब कमी असतो आणि हवेच्या दाबाचा असमान उतार देखील आढळतो. त्यामुळे, फक्त अ आणि ब पर्याय बरोबर आहेत, तर उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत.

उच्च वायुभाराचा पट्टा भारताच्या वायव्य भागाकडून आग्येय भागांकडे विस्तारत असल्याने मॉन्सून वारे उलट्या दिशेने वाहू लागतात. त्यामुळे नैऋत्य मान्सून वारे मागे हटतात आणि हा परिणाम "मान्सूनची माघार" म्हणून ओळखला जातो. इतर पर्याय हे मॉन्सून माघारीचे थेट कारण नसल्याने चुकीचे आहेत.

सदारहित जंगलांमध्ये सतत पाण्याची उपस्थिती असते, ज्यामुळे त्यांना 200 सेमी किंवा त्यापेक्षा अधिक पाऊस पडणाऱ्या भागात विकसित होण्यासाठी सर्वोत्तम अवस्था प्रदान होते. त्याउलट, पानझडी जंगले कोरड्या हंगामात पाने गमावतात, सदारहित जंगले कोरड्या हंगामातही त्यांची पाने ठेवतात. त्रिभुज प्रदेशातील जंगले उष्णकटिबंधीय आहेत आणि त्यांना कमी पाऊस पडतो, तर शुष्क प्रदेशातील जंगले कमी पाऊस पडणाऱ्या भागात आढळतात.

नकाशात दर्शवलेली XY रेषा 1 डिसेंबर रोजीच्या मोसमी पावसाच्या परतीच्या प्रवासाचे प्रतिनिधित्व करते. हा परतीचा प्रवास सामान्यतः उत्तर प्रदेशच्या अलीगडपर्यंत पोहोचतो, ज्यामुळे 1 डिसेंबर हा सर्वात योग्य पर्याय आहे. इतर पर्याय खूप लवकर आहेत कारण मोसमी पाऊस सामान्यतः ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर महिन्यात उत्तर भारताच्या बहुतेक भागातून परत जातो.

बरोबर उत्तर ' 'मध्यम कालावधीचा हवामान अंदाज' ' आहे कारण प्रश्न हवामान अंदाज उपयुक्तता 3 ते 10 दिवसांबद्दल विचारतो आणि ही श्रेणी मध्यम कालावधीच्या हवामान अंदाजाशी संबंधित आहे, जो काही दिवसांपासून दोन आठवड्यांपर्यंत अंदाजित करतो.

' इतर पर्याय चुकीचे का आहेत ते खालीलप्रमाणे आहेत ' :

* ' कमी कालावधीचा हवामान अंदाज: ' हे अंदाज नजीकच्या तासां किंवा काही दिवसांसाठी केले जातात, 3 ते 10 दिवसांसाठी नाही.
* ' जास्त कालावधीचा हवामान अंदाज: ' हे अंदाज दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी केले जातात, 3 ते 10 दिवसांसाठी नाही.
* ' वरील सर्व: ' हे चुकीचे आहे कारण जास्त कालावधीचा हवामान अंदाज 3 ते 10 दिवसांच्या श्रेणीत येत नाही.

बरोबर उत्तर आहे "केरळ आणि कर्नाटक किनारपट्टी" कारण आम्रसरी हे मान्सूनपूर्व काळात अरबी समुद्रातून येणारे पावसाळी चक्रवात असतात जे केरळ आणि कर्नाटकच्या किनारपट्टी भागात मुख्यतः पाऊस देतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण गुजरात आणि महाराष्ट्र हे पश्चिम किनारपट्टीच्या उत्तरेकडील भाग आहेत आणि म्हणून ते आम्रसरीच्या प्रमुख्य पावसाळी क्षेत्रात येत नाहीत; दक्षिणी पठार हे पश्चिम किनारपट्टीपासून अंतर्गत भाग आहे आणि म्हणून ते आम्रसरीच्या थेट प्रभावाला बरेचसे असुरक्षित आहे; तर पश्चिम बंगाल आणि आसाम हे पूर्व किनारपट्टीच्या भाग आहेत जे मुख्यतः मान्सूनमधून पाऊस मिळतात, आम्रसरी मधून नाही.

त्रिवार्था यांचे हवामान वर्गीकरण तापमान आणि वर्षावावर आधारित आहे. सिंधुदुर्ग जिल्हा पश्चिम घाटाजवळ स्थित आहे आणि त्याला उष्ण कटिबंधीय पावसाळी हवामान आहे. त्यामुळे पर्याय AM (उष्ण आणि आर्द्र) हा बरोबर उत्तर आहे. पर्याय Bsh हा बोडेथ चे हवामान दर्शवतो आणि उष्ण आणि अर्ध-शुष्क आहे. पर्याय Csh हा एक शीतोष्ण पावसाळी प्रकार आहे तर पर्याय 'वरीलपैकी नाही' चुकीचा आहे कारण सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात उष्णकटिबंधीय पावसाळी हवामान आहे.

पृथ्वीचा अक्ष पृथ्वीच्या कक्षेच्या अक्षावर 66° 30" चा कोन बनवतो, ज्यामुळे दिवस आणि रात्रीचा कालावधी विषुववृत्त ते ध्रुव असा वाढत जातो. कन्याकुमारी विषुववृत्ताच्या जवळ असल्याने त्यात दिवस आणि रात्रीचा कालावधी जवळपास समान आहे, तर लेह समशीतोष्ण कटिबंधातील असल्याने त्यात दिवस आणि रात्रीचा कालावधी लक्षणीयरीत्या बदलतो, ज्यामुळे त्यात मोठा फरक पडतो.

मिलीबार हे परिमाण वातावरणाच्या दाबाचे मापन करण्यासाठी वापरले जाते, कारण हे वायूचा दबाव मोजणारे युनिट आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण तापमान मोजण्यासाठी सेल्सिअस किंवा फॅरेनहाइट, घनता मोजण्यासाठी ग्रॅम प्रति घन सेंटीमीटर आणि हालचाल मोजण्यासाठी मीटर प्रति सेकंद वापरली जातात.

उंची वाढते तसे तापमान कमी होते. हे ढासळा दर 100 मीटर उंची वाढीसाठी सुमारे 6.5 अंश सेल्सिअस आहे. इतर घटक, जसे की अक्षवृत्ते, समुद्र सानिध्य आणि सागरी प्रवाह, तापमानावर प्रभाव पाडतात, परंतु उंचीपेक्षा कमी प्रमाणात.

क्युरोसिओ प्रवाह हे उत्तर प्रशांत महासागराचा एक उष्ण समुद्री प्रवाह आहे. हा प्रवाह कॅलिफोर्नियाच्या किनाऱ्यावरून उत्तरेकडे आढळतो आणि ज्यामुळे कॅलिफोर्नियाच्या किनाऱ्यावर मध्यम हवामान तयार होते. इतर पर्याय दक्षिण प्रशांत महासागरातील हम्बोल्ट प्रवाह, भूध्य समुद्रातील जेट प्रवाह आणि मृत समुद्रातील लाक्षणिक नाव असलेल्या अत्यंत खारट समुद्राशी संबंधित आहेत.

अश्व अक्षांश हा उष्णता पट्ट्यात 25° उत्तर आणि 5° दक्षिण अक्षांशांमध्ये आढळतो. हे उत्तर बरोबर आहे कारण अश्व अक्षांश हे उष्णकटिबंधाच्या काही भाग आणि उपोष्णकटिबंधाच्या काही भागात आढळतात, ज्यांच्या अक्षांश रेंज 25° उत्तर ते 5° दक्षिण आहे.

बरोबर उत्तर : 3 4 1 2

* वसंत संपात (मार्च 21) उत्तर गोलार्धातील हिवाळ्याच्या अखेरीस आणि वसंत ऋतूच्या सुरुवातीला असतो.
* उन्हाळा अयन दिन (जून 21) वर्षातील सर्वात लांब दिवस असतो, जेव्हा सूर्य उत्तर गोलार्धावर सर्वात जास्त उंचावर असतो.
* हिवाळा अयन दिन (डिसेंबर 22) वर्षातील सर्वात छोटा दिवस असतो, जेव्हा सूर्य उत्तर गोलार्धावर सर्वात जास्त खाली असतो.
* शरद संपात (सप्टेंबर 23) उन्हाळ्याच्या अखेरीस आणि शरद ऋतूच्या सुरुवातीला असतो.

भारतामध्ये मोसमी वारे वाहण्यासाठी भूमीखंडाचा विस्तृत भाग (अ), भारताच्या तिन्ही बाजूंना असलेला समुद्र (ब) आणि 30° ते 40° अक्षांशाच्या पट्ट्यात जेट प्रवाहाचे अस्तित्व (क) हे तीनही घटक कारणीभूत आहेत.

भूमीखंडाचा विस्तृत भाग जमिनी आणि समुद्राच्या तापमानात फरक निर्माण करतो, ज्यामुळे पवन प्रवाहांचे निर्माण होते. समुद्र भारताच्या तिन्ही बाजूंना आहे, जो आर्द्रता आणि पाऊस प्रदान करतो. जेट प्रवाह उंचावर वाहणारे पवन आहेत जे भारतावर ऋतूमान बदलांना प्रभावित करतात. इतर दोन पर्याय फक्त एक किंवा दोन घटक विचारात घेतात, त्यामुळे ते चुकीचे आहेत.

विषुववृत्तीय मैदानांमध्ये दैनिक तापमान कक्षेत फारसा फरक नसतो, वेगवान वारे सामान्यत: येत नाहीत आणि रात्री थंड असतात. तथापि, दुपारी वेळी अचानक गडगडाटासह जोरदार पाऊस येणे हे या भागात नेहमीचे असते, जे काही तासांपर्यंत टिकू शकते. हे पावसाळे सहसा स्थिर हवामानावर तुटून पडतात आणि त्यांना 'झेनिथल पाऊस' म्हणून ओळखले जाते.

बरोबर उत्तर म्हणजे "60 किंवा 70- सल्फर डायऑस्ईड आणि 40 किंवा 30% नायट्रोजन समाविष्ट" आहे.

आम्लयुक्त पर्जन्य म्हणजे ते पर्जन्य जे विशेषतः सल्फर डायऑक्साइड आणि नायट्रोजन ऑक्साइड या वायूंनी दूषित असते. या वायू औद्योगिक क्रियाकलाप, वाहने आणि ऊर्जा निर्मिती सारख्या स्त्रोतांकडून उत्सर्जित होतात. या वायू पाण्यासोबत संयोग केल्यावर सल्फ्युरिक अॅसिड आणि नायट्रिक अॅसिड तयार होतात, जे पर्जन्यमानाला अम्लीय बनवतात.

कोरड्या व ओल्या फुग्याच्या तापमापकामध्ये कोरड्या फुग्याचे तापमान आणि ओल्या फुग्याचे तापमान मोजले जाते. ओल्या फुग्याला पाण्याने भिजवलेले असते, जे हवेतून बाष्पीभवन झाल्यावर ओल्या फुग्याचे तापमान कमी करते. दोन्ही तापमानांच्या फरकातून हवेची सापेक्ष आर्द्रता मोजली जाते, जी हवेत उपस्थित बाष्पाचे प्रमाण व्यक्त करते. त्यामुळे, कोरड्या व ओल्या फुग्याचा तापमापक सापेक्ष आर्द्रता मोजायला वापरला जातो.

कोपेनच्या वर्गीकरणात, 'Aw' हावामानप्रकार उष्ण कटिबंधीय सॅव्हान हवामान निर्देशित करतो. हा प्रकार उष्ण कटिबंधीय प्रदेशांमध्ये आढळतो, जिथे उष्ण आणि ओले पावसाळी हंगाम एका लहान शुष्क हंगामाने विभाजित केला जातो. उष्ण वाळवंटी ('BWh') आणि ध्रुवीय ('Et') प्रकार हे अशा प्रकारचे हवामान निर्देशित करत नाहीत जेथे मोसमी पर्जन्यमानाचे वैशिष्ट्य आहे. लघु शुष्क ऋतूचा मोसमी प्रकार ('Am') हा 'Aw' हवामानप्रकाराशी मिळताजुळता असला तरी तो अतिरिक्त शुष्क हंगामाने ओळखला जातो.

विषुववृत्तीय प्रदेशात प्रचंड पाऊस आणि ढगळलेले आकाश असते, जे मोठ्या प्रमाणात गोडे पाणी समुद्रात आणते. हे गोडे पाणी सागराच्या क्षारतेला तनु करते, परिणामी विषुववृत्तीय प्रदेशांमध्ये सागराची क्षारता कमी होते. त्यामुळे, विधान (अ) सत्य आहे आणि ते कारण (र) बरोबर स्पष्ट करते, म्हणून, पर्याय (अ) आणि (र) दोन्ही सत्य असून (र) हे (अ) चे बिनचूक स्पष्टीकरण आहे हा पर्याय बरोबर आहे.

चुकीचे पर्याय:

अ) योग्य आहे कारण उशिरा सुरू झालेला मोसमी पाऊस देखील लवकर संपतो.
ब) योग्य आहे कारण भारतामध्ये वर्षातील सर्व महिन्यांत एखाद्या ठिकाणी पाऊस पडतोच.

बरोबर उत्तर: न अ न ब

हा पर्याय योग्य आहे कारण तो एकमेव असा पर्याय आहे जो दोन्ही पर्याय अ आणि ब चुकीचे सांगतो.

बरोबर उत्तर :- ' अ आणि ब '

*जे स्टीम* हे दोन्ही गोलार्धांमध्ये विषुववृत्ताच्या जवळ आढळतात, जहाँ वायांचा वेग सर्वाधिक असतो. त्यामुळे पर्याय अ बरोबर आहे.

*जे स्टीम* हे वातारवणाच्या खालच्या थरात आढळत नाही, तर त्याच्या वरच्या थरात (ट्रापोस्फीअर) आढळतात. त्यामुळे पर्याय क चुकीचा आहे.

*जे स्टीम* भूपृष्ठावरील पर्जन्यावर परिणाम करतात, कारण ते आर्द्र हवा वाहून आणतात. त्यामुळे पर्याय ड चुकीचा आहे.

समुद्रसपाटीपासून उंच जावे तसे हवेचे तापमान सामान्यपणे कमी होत जाते, कारण उंची वाढल्यावर हवा पातळ होते आणि कमी ताप धरून ठेवू शकते. याला तापमानाचा सामान्य लोपदर म्हणतात.

दुसरीकडे, काही वेळा थोड्या उंचीपर्यंत तापमान वाढू शकते, विशेषत: जर जमीन गरम झाली असेल. याला तापमानाची विपरीतता म्हणतात.

मागील परिच्छेदातील युक्तीवादानुसार, विधान अ आणि ब दोन्ही सत्य आहेत.

भारतात पडणारा एकूण पर्जन्यमानापैकी 80 ते 90% भाग हा दक्षिण-पश्चिम मोसमी पावसामुळे पडतो. हा पर्जन्य हवामानप्रणाली जूनमध्ये सक्रिय होते आणि सप्टेंबरपर्यंत टिकते. हा पर्जन्य भारतभरातील शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* 40 ते 50 टक्के: हा अंदाज खूपच कमी आहे.
* 50 ते 60 टक्के: हा अंदाजही खूप कमी आहे.
* वरीलपैकी एकही नाही: हा पर्याय चुकीचा आहे कारण दक्षिण-पश्चिम मोसमी पाऊस भारताच्या एकूण पर्जन्याचा प्रमुख स्त्रोत आहे.

लू हे उष्ण व शुष्क वारे आहेत जे उन्हाळ्यात वाहतात. लू तयार होण्याची प्रक्रिया अशी आहे:

- जमिनीची पृष्ठभागावरील अतिशय उष्णता हवेचे वर वाहते.
- वर जाणारा हा हवा वेगाने थंड होतो आणि खाली येतो.
- खाली येणारा हा हवा खूप उष्ण आणि कोरडा असतो, ज्याला लू म्हणतात.

म्हणून, पर्याय अ बरोबर आहे कारण तो लू तयार होण्याची प्रक्रिया योग्यरित्या वर्णन करतो. मात्र, पर्याय ब चुकीचा आहे कारण लू दुपारच्या वेळी सर्वाधिक नसतो तर दुपारपूर्वी ते मध्यान्हापर्यंत सर्वाधिक असते. म्हणून, बरोबर उत्तर "केवळ ब" आहे.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय "अ,ब आणि ड".

* ' अ बरोबर आहे कारण: ' हिवाळ्यात, उत्तरी भारत उत्तर पॅसिफिक महासागराच्या थंड वायूमुळे कमी तापमान अनुभवतो.
* ' ब बरोबर आहे कारण: ' हिवाळ्यात, उत्तर भारत उच्च दाब क्षेत्राखाली येतो, जे स्थिर आणि स्पष्ट हवामान आणते.
* ' ड बरोबर आहे कारण: ' हिवाळ्यात, हवेचा दाब उत्तर भारतात जास्त असल्यामुळे वारे उच्च दाबाच्या क्षेत्रातून कमी दाबाच्या क्षेत्राकडे, म्हणजेच जमिनीकडून समुद्राकडे वाहतात.

पर्याय "क" चुकीचा आहे कारण हिवाळ्यात हवेचा दाब उत्तरेकडे वाढतो, कमी होत नाही.

कोपनच्या हवामान वर्गीकरणात DFC म्हणजे शीत हवामान प्रदेश. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते DFC वर्गीकरणाशी जुळत नाहीत.

बरोबर उत्तर "केवळ अ योग्य आहे" आहे.

विधान अ मध्ये म्हटल्याप्रमाणे वारे हे वाहाणारी हवा आहे आणि त्यांचा वेग 5 नॉट्स पेक्षा जास्त असतो. नॉट हा वाऱ्याच्या वेगाचा एक मापन एकक आहे, जो समुद्री मैल प्रति तासात व्यक्त केला जातो. 1 नॉट = 1.852 किमी / तास. तर, 5 नॉट्सचा वेग म्हणजे सुमारे 9 किमी / तास.

विधान ब मध्ये म्हटल्याप्रमाणे पवन ऊर्जा निर्मितीसाठी किमान 25 किमी / तास वेग आवश्यक आहे. हे खरे नाही कारण पवन ऊर्जा निर्मितीसाठी किमान 13 किमी / तास वेग पुरेसा आहे.

भारतीय लोकांचे आरोग्य खालावण्यास जल प्रदूषण हा महत्वाचा घटक आहे कारण दूषित पाणी पिण्याने अतिसार, हैजा, टायफॉइड आणि इतर पाणीजन्य रोग होऊ शकतात. तर हवेचे प्रदूषण श्वसन समस्या निर्माण करते, ध्वनी प्रदूषण ऐकण्याच्या समस्या निर्माण करते आणि भूमी प्रदूषण त्वचेचा संसर्ग आणि इतर समस्या निर्माण करते, परंतु हे सर्व जल प्रदूषणासारखे गंभीर आरोग्य धोके निर्माण करत नाहीत.

वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत कारण:

विधान अ म्हणते की हिवाळ्यात जेट वायुप्रवाह काश्मिर आणि हिमाचल प्रदेशमध्ये पाऊस आणि हिमालयात बर्फ आणतात, जे खरे आहे.

विधान ब म्हणते की हिवाळ्यात ईशान्य मान्सूनचे वारे तामिळनाडूमध्ये पाऊस देतात, जे खरे आहे.

विधान क म्हणते की उन्हाळ्यात बंगालमध्ये उष्ण हवेचे प्रवाह वाहतात, ज्यांना कालबैसाखी म्हणतात, जे देखील खरे आहे.

पुरांकरीता कारणीभूत ठरतात ती केवळ 'मोठे पाणलोट क्षेत्र' व 'पाण्याचा अपूरा निचरा' ही भूरुपशास्रीय घटक आहेत. 'अतिवृष्टी', 'ढगफुटी' आणि 'उष्णकटिबंधीय वादळ' ही हवामानशास्त्रीय घटना आहेत, तर 'जंगलतोड' हा मानवीय कृती आहे जी पूरसदृश परिस्थितीत योगदान देते.

बरोबर उत्तर: शितोंडी धूप

माती धुपीस होण्याची ही एक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये पावसाचे थेंब मातीवर पडल्यामुळे मातीचे लहान कण अलग होतात आणि मातीच्या पृष्ठभागावर तयार होतात. या प्रक्रियांना विविध क्षेत्रांमध्ये वेगळ्या नावांनी ओळखले जाते. महाराष्ट्रात या प्रक्रियेला "शितोंडी धूप" म्हणतात, तर इतर प्रदेशांमध्ये "ओघळपाडी धूप" किंवा "घळपाडी धूप" म्हणतात. "सालकाढी / चादरधूप" हा प्रकारचा धूप नाही, तर तो मातीची गडद रंगीत जाड थर आहे जो शेतीच्या सतत एकाच प्रकारच्या वापरामुळे तयार होतो.

मध्यवर्तीय वाळवंट विभाग संशोधन केंद्र जोधपूर हे वा-याने होणा-या धुपीच्या परिणामांवर संशोधन करते. हे केंद्र वाळवंटी भागातील भौगोलिक परिस्थिती आणि वाळवंटी वातावरणात वनस्पती आणि प्राण्यांच्या वाढीवर वा-याच्या धुपीचा प्रभाव यांचा अभ्यास करते.

पर्तीचा पाऊस हा ईशान्य भारतापून पश्चिम किनारपट्टीवर येतो. हा पाऊस उन्हाळ्याच्या शेवटी, सप्टेंबर-ऑक्टोबर महिन्यात येतो आणि पश्चिम घाटाच्या उतारावर अतिवृष्टी होते, जी मलबार किनारपट्टीवर मुसळधार पावसाचे कारण बनते. यामुळे पर्तीचा पाऊस "मुसळधार पाऊस" किंवा "मिश्र ऋतुमान" म्हणून ओळखला जातो. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते पावसाच्या दिशेचे अचूक वर्णन करत नाहीत.

समधनी पध्दतीमध्ये एखाद्या चलाला विशिष्ट मूल्य श्रेणींमध्ये विभागले जाते आणि प्रत्येक श्रेणीला वेगळ्या रंगात किंवा छाटेमध्ये दर्शविले जाते. यामुळे नकाशावर चालाचे वितरण सलगपणे दिसते, जे क्षेत्रधनी पध्दतीमध्ये होत नाही. रंगछटा पध्दती देखील समधनी पध्दतीशी मिळतीजुळती आहे, परंतु त्यात छाटांमध्ये अधिक सूक्ष्मता असते. आलेख पध्दती हाताळता येत नाही, म्हणून ती चालाचे वितरण दर्शविण्यासाठी वापरली जात नाही.

भारताच्या पश्चिम घाटातील उंचसखल पर्वतांच्या पश्चिमी कडाकडून येणाऱ्या हवेला समुद्रातील वाफेचा समावेश होऊन ही हवा उष्ण होते. त्यामुळे ती वरच्या दिशेने वाहत जाते आणि पर्वतांच्या पूर्व कडेकडे येते. हवेची घनता कमी झाल्यामुळे आकाशात ढग तयार होतात आणि मुसळधार पाऊस पडतो. यामुळे पश्चिम घाटात प्रतिरोध पाऊस पडतो.

' बरोबर उत्तर : विधान अ आणि विधान ब सत्य आहेत. '

' स्पष्टीकरण : '

* ' विधान अ सत्य आहे: ' कारण भूपृष्ठाला लागून असलेल्या वातावरणाच्या तळाशी असलेल्या भागाला प्रत्यक्षात "क्षोभमंडळ" किंवा "ट्रॉपोस्फियर" म्हणतात, "तंपाबर" नाही.
* ' विधान ब सत्य आहे: ' कारण स्थितांबरामध्ये (स्ट्रॅटोस्फियर) वाढत्या उंचीनुसार तापमान वाढत राहते, पूर्ण थांबत नाही.
* विधान क चुकीचे आहे कारण रेडिओ लहरी "आयनोस्फियर" मध्ये परावर्तीत केल्या जातात, "तपांबर" मध्ये नव्हे.
* विधान ड चुकीचे आहे कारण ओझोन वायुचा थर "तपांबर" मध्ये आढळतो, "दलांबर" मध्ये नाही.

एल निनो" हा उष्णकटिबंधीय पूर्वेकडील पॅसिफिक महासागराच्या पाण्यातील असामान्य तापमानात वाढ होण्याशी संबंधित आहे. "ला नीना" हे "एल निनो"च्या विरुद्ध असते, जेथे त्याच क्षेत्रातील पाण्याचे तापमान असामान्यपणे कमी होते. म्हणून, बरोबर उत्तर आहे "उष्णकटिबंधीय पूर्वेकडील पॅसिफिक महासागराच्या पाण्यावरील मुख्य तापमान बदल." बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते "एल निनो" आणि "ला नीना"शी संबंधित नाहीत.

बरोबर उत्तर: 3 1 4 2

* ' 30° द. अक्षवृत्त ' : ' अ) गरजणारे चाळीस ' (ते या अक्षवृत्तावर उगम पावतात)
* ' 5° ऊ ते 5° द अक्षवृत्त ' : ' ब) शूर पश्चिमी वारे ' (हे या अक्षवृत्ताजवळ पूर्वेकडे वाहतात)
* ' 60° द. अक्षवृत्त ' : ' क) उन्मत्त साठ ' (हे या अक्षवृत्ताजवळ पश्चिमेकडे वाहतात)
* ' 50° द. अक्षवृत्त ' : ' ड) शांत पटटा ' (हे या अक्षवृत्ताच्या उत्तर आणि दक्षिणेला निर्माण होतात)

व्यापारी वारे हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते उपोष्ण कटिबंधीय उच्च दाब पट्ट्यापासून विषुववृत्तीय कमी दाब प्रदेशाकडे वाहतात. स्थानिक वारे विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्रात मर्यादित असतात, पश्चिमी वारे उष्ण कटिबंधीय उच्च दाब पट्ट्यापासून मध्यम अक्षांशीय कमी दाब विभागाकडे वाहतात आणि डोंगर वारे पर्वतरागांच्या उंचीमुळे निर्माण होतात.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 2 4 1 3

ही स्थानीक वारे आणि त्यांच्या प्रदेशांची योग्य जोडी आहे:

- सांता ॲना: कॅलिफोर्निया
- सिरोका: उत्तर आफ्रिका
- बर्ग: दक्षिण आफ्रिका
- ब्रिक फिल्डर: दक्षिण पूर्व ऑस्टेलिया

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

- पर्याय 1: सांता ॲना कॅलिफोर्नियामध्ये वाहते, दक्षिण आफ्रिकेत नाही.
- पर्याय 3: बर्ग दक्षिण आफ्रिकेत वाहते, दक्षिण पूर्व ऑस्टेलियामध्ये नाही.
- पर्याय 4: ब्रिक फिल्डर दक्षिण पूर्व ऑस्टेलियामध्ये वाहते, उत्तर आफ्रिकेत नाही.

दक्षिण गोलार्धात कॉरिओलिस प्रभावामुळे वा-याची दिशा घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने वळते. हा प्रभाव पृथ्वीच्या फिरण्यामुळे निर्माण होतो. दक्षिण गोलार्धातील वा-याचे दाब अधिक असलेल्या प्रदेशांकडे वाहताना वा-याची दिशा घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने वळते.

कोपेनच्या हवामान वर्गीकरणात, "Amw" अक्षरे "मान्सून शुष्क हिवाळी" प्रकारच्या हवामानाला सूचित करते. हे हवामान उष्ण आणि आर्द्र उन्हाळ्याने दर्शविले जाते, त्यानंतर थंड आणि तुलनेने शुष्क हिवाळा असतो. उन्हाळ्यात दक्षिण-पश्चिम मॉनसूनच्या आगमनामुळे मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यमान होते, तर हिवाळ्यात उत्तर-पूर्व मान्सून पवनामुळे पर्जन्यमान कमी होते.

विषुववृत्तापासून ध्रुवांकडे वाहणारे ग्रहीय वारे व्यापारी वारे, पश्चिमी वारे आणि ध्रुवीय वारे या क्रमाने वाहतात. व्यापारी वारे विषुववृत्तापासून 30 अंशांपर्यंत वाहतात, त्यानंतर पश्चिमी वारे 30 ते 60 अंशांपर्यंत आणि ध्रुवीय वारे 60 अंशांपेक्षा जास्त अक्षांशांपर्यंत वाहतात.

कोपेन वर्गीकरणानुसार, अ) विषुववृत्तीय आर्द्र हवामान म्हणजे वर्षभर मोसमी पाऊस पडणारे (Af), ब) उष्णकटिबंधीय आर्द्र आणि कोरडे हवामान म्हणजे उन्हाळ्यात पाऊस आणि हिवाळ्यात कोरडे हवामान (Aw), क) विषुववृत्तीय मोसमी हवामान म्हणजे ६ महिने मोसमी पाऊस पडत नाही असे हवामान (Am), आणि ड) भूध्यसागरीय हवामान म्हणजे उन्हाळ्यात कोरडे आणि हिवाळ्यात पाऊस पडणारे हवामान (Csa).

पर्वतीय वा-यांना चिनूक वारे असे अमेरिका आणि कॅनडा या विभागात म्हणतात. हे वारे रॉकी पर्वतरांगांच्या पूर्व ढलानींवर उतरतात आणि त्यामुळे हिमोच्छादन लवकर वितळते, वनस्पतींची वाढ होते आणि घरांचे दार खुल्या ठेवता येऊ शकतात. उर्वरित सर्व पर्याय चुकीचे आहेत कारण हे वारे त्या विभागात आढळत नाहीत.

बरोबर उत्तर: केवळ ब

विधान ब हे अयोग्य आहे कारण मध्य महाराष्ट्रातून दक्षिण-पश्चिम मोसमी वारे सप्टेंबरच्या शेवटच्या आठवड्यात नसून ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात परततात.