बरोबर उत्तर "केवळ (b)" आहे कारण:
(b) विधान योग्य आहे कारण स्वातंत्र्यानंतर 1961 च्या दशकात भारताची लोकसंख्या 21.54% ने वाढली होती, जी सर्व दशकांमधील सर्वात जास्त वाढ होती.
(a) विधान चुकीचे आहे कारण 1981-1991 दशकात दशकीय वाढीचा दर 23.86% इतका होता, जो 1971-1981 दशकातील 24.66% पेक्षा कमी होता.

अ आणि ब दोन्ही पर्याय बरोबर आहेत कारण:
अ. अलीकडील आकडेवारीनुसार, भारताची वार्षिक लोकसंख्या वृद्धीदर घटत आहे.
ब. घटत्या जन्मदरामुळे, लोकसंख्येतील तरुणांचा (15-29 वर्षे) हिस्सा कमी होत आहे आणि वृद्धांचा (60+) हिस्सा वाढत आहे.

79.81% हे उत्तर चुकीचे आहे कारण ते 2011 च्या लोकसंख्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राच्या साक्षरतेच्या टक्केवारीपेक्षा कमी आहे. 47.80% हे उत्तर चुकीचे आहे कारण ते 2011 च्या लोकसंख्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राच्या साक्षरतेच्या टक्केवारीपेक्षा खूपच कमी आहे. 74.30% हे उत्तर चुकीचे आहे कारण ते 2011 च्या लोकसंख्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राच्या साक्षरतेच्या टक्केवारीपेक्षा थोडे कमी आहे. म्हणून, बरोबर उत्तर 82.91% आहे, जे 2011 च्या लोकसंख्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राच्या साक्षरतेच्या टक्केवारीशी जुळते.

राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 च्या उद्दिष्ट्यांमध्ये माता मृत्यू दर प्रती लाख जन्मास 100 पेक्षा खाली आणणे आणि सार्वत्रिक लसीकरण यांचा समावेश आहे. बाल मृत्यू दर प्रती हजार जन्मास 20 पेक्षा खाली आणणे हे उद्दिष्ट्य धोरणात समाविष्ट नाही. त्यामुळे पर्याय (a) आणि (b) फक्त हा बरोबर आहे.

पर्याय अ आणि ब बरोबर आहे कारण लोकसंख्येचे स्थित्यंतर मृत्युदर आणि जननदर यांमधील बदलामुळे घडते.
क हे चुकीचे आहे कारण उत्पन्न वितरणातील बदल लोकसंख्येची संख्या आणि वितरण प्रभावित करू शकतो, परंतु त्यामुळे स्थानांतरण होत नाही.
ड चुकीचे आहे कारण नागरीकरण शहरी आणि ग्रामीण क्षेत्रांमधील लोकसंख्येचा स्थित्यंतर आहे, परंतु ते मृत्युदर आणि जन्मदरमधील बदलांमुळे होत नाही.

लोकसंख्या घटली तर काम करणारी लोकसंख्या कमी होते. त्यामुळे एका व्यक्तीला अधिक काम करावे लागते. त्यामुळे उत्पादकता वाढते आणि परिणामी दरडोई उत्पन्न वाढते.
बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
दरडोई उत्पन्नात घट: लोकसंख्या घटल्यामुळे उपलब्ध कामगार कमी होतात, म्हणजे दरडोई उत्पन्नात घट होत नाही.
गुंतवणुकीत वाढ: लोकसंख्या घटल्यामुळे कामगारांची मागणी कमी होते, जी अजिबात गुंतवणुकीकडे नेत नाही.
बचतीत घट: कमी लोकसंखा ही बचत करणाऱ्यांची संख्या कमी करत नाही, म्हणून बचतीत घट होत नाही.

पर्यायी प्रश्न लोकसंख्येचा संक्रमण सिद्धांत प्रकाश टाकतो :
अ. जन्मदर
ब. मृत्युदर
क. लोकसंख्या वृध्दी दर
ड. अर्भक मृत्यु दर
'बरोबर उत्तर:' पर्याय :- अ, ब आणि क
'स्पष्टीकरण:'
लोकसंख्येचा संक्रमण सिद्धांत हा एक मॉडेल आहे जो वेळेनुसार लोकसंख्या वृद्धीच्या नमुन्यांचे वर्णन करतो. हा सिद्धांत लोकसंख्या वृद्धीतील तीन मुख्य घटकांवर प्रकाश टाकतो:
'जन्म दर:' लोकसंख्येत नवजात बालकांची दरडोई संख्या.
'मृत्यु दर:' लोकसंख्येत दरडोई मृत्युंची संख्या.
'लोकसंख्या वृध्दी दर:' जन्मदर आणि मृत्युदर यांच्यातील फरक, जो लोकसंख्येच्या वाढी किंवा घट दर्शवतो.
अर्भक मृत्युदर (ड) हा लोकसंख्येच्या संक्रमण सिद्धांताचा एक महत्त्वपूर्ण घटक नाही कारण तो लोकसंख्येच्या वाढीवरील एकमेव परिणाम देणारा घटक नाही.

2011 च्या जनगणनेनुसार, हरियाणा आणि पंजाब ही दोन राज्ये बाललिंगगुणोत्तर (CSR) (वयोगट 0-6) सर्वात कमी दर्शवतात. याचा अर्थ या दोन राज्यांमध्ये प्रति 1000 मुलीमागे जन्मलेल्या मुलांची संख्या सर्वात कमी आहे.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
हरियाणा आणि जम्मू काश्मीर: या राज्यांमध्ये हरियाणा आणि पंजाबपेक्षा बाललिंगगुणोत्तर अधिक आहे.
पंजाब आणि राजस्थान: राजस्थानपेक्षा पंजाबमध्ये बाललिंगगुणोत्तर कमी आहे.

2011 च्या जनगणनेनुसार, उत्तर प्रदेश, बिहार आणि महाराष्ट्र ही तीन राज्ये 10 कोटींची लोकसंख्या पार करणारी होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
पर्याय : मध्य प्रदेश आणि राजस्थान 10 कोटींची लोकसंख्या पार करत नाहीत.
पर्याय : महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि केरळ एकत्रित 10 कोटींची लोकसंख्या पार करतात, परंतु वेगळेपणे नाही.
पर्याय : तामिळनाडू 10 कोटींची लोकसंख्या पार करते, परंतु बिहारला या मर्यादेपर्यंत पोहोचायचे आहे.

बरोबर उत्तर: फक्त (a)
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 मध्ये 14 वर्षांपर्यंतच्या मुलांना शालेय शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे करण्याचे ध्येय नमूद केले होते, पण जन्म, मृत्यू, विवाह आणि गरोदर स्त्रिया यांची 80% नोंदणी साध्य करण्याचे ध्येय नव्हते. त्यामुळे, फक्त (a) पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर: फक्त क
विधान क चुकीचे आहे कारण देशातील लिंग गुणोत्तर प्रमाण नेहमीच पुरुषांच्या बाजूने असते. 2011 च्या जनगणनेनुसार, प्रत्येक 1000 पुरुषांमागे महिलांची संख्या 943 होती.
विधान अ आणि ब दोन्ही नेमके आहेत:
अ: भारतची घनता 2011 मध्ये 382 व्यक्ती प्रति चौरस किलोमीटर होती.
ब: भारतचा साक्षरता दर 2011 मध्ये 73.0% होता.

बरोबर उत्तर आहे "फक्त (a) बरोबर आहे."
(a) चीनमधील लोकसंख्या भारतातील लोकसंख्येपेक्षा अधिक आहे. हे विधान बरोबर आहे कारण चीनची लोकसंख्या जगातील सर्वाधिक असून ती सुमारे 1.4 अब्ज आहे, तर भारताची लोकसंख्या सुमारे 1.3 अब्ज आहे.
(b) चीनमधील प्रजनन दर भारताच्या प्रजननदरा पेक्षा अधिक आहे. हे विधान चुकीचे आहे कारण भारताचा प्रजनन दर (2.17) चीनच्या प्रजननदरापेक्षा (1.6) जास्त आहे.
(c) चीनमधील लोकसंख्येतील मुलांचे शेकडा प्रमाण भारतापेक्षा अधिक आहे. हे विधान चुकीचे आहे कारण भारतामध्ये मुलांचे शेकडा प्रमाण (51.5%) चीनच्या मुलांच्या शेकडा प्रमाणापेक्षा (48.2%) जास्त आहे.

भारतीय जनगणना अहवाल 2001 नुसार, भारतची लोकसंख्या 1991 मध्ये 846.3 दशलक्ष आणि 2001 मध्ये 1028.7 दशलक्ष होती. या काळात वार्षिक सरासरी वाढीचा दर = (1028.7 - 846.3) / 10 वर्षे = 182.4 / 10 वर्षे = 18.24 दशलक्ष/वर्षे. 18.24 दशलक्ष/वर्षे हे वार्षिक लोकसंख्या वाढीचे अंदाजे 100 миллиओनमध्ये रूपांतर करणे = 18.24 / 100 = 0.1824. याला 100 ने गुणाकार केल्यावर वार्षिक सरासरी वाढीचा दर 1.93% मिळतो.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
पर्याय 1.22: हे 1981 ते 1991 दरम्यानचे वार्षिक सरासरी वाढीचे दर आहे.
पर्याय 2.11: हे 1981 ते 2001 दरम्यानचे वार्षिक सरासरी वाढीचे दर आहे.
पर्याय 2.15: हे 2001 ते 2011 दरम्यानचे वार्षिक सरासरी वाढीचे दर आहे.

बरोबर उत्तर: फक्त (b)
लोकसंख्या अधिलाभ म्हणजे कार्यरत व्यक्तींची संख्या ज्येष्ठांच्या संख्येपेक्षा जास्त असते. पर्याय (b) उत्पादक वयोगटातील लोकसंख्येत वाढ दर्शवितो, हे अधिलाभाचे लक्षण आहे.
पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण अधिलाभांदरम्यान लोकसंख्या कमी होत नाही. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्हीत घट अधिलाभासाठी आवश्यक आहे. पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण स्त्री-पुरुष गुणोत्तर हे अधिलाभाचा घटक नाही.

लोकसंख्या संक्रमणाच्या दुसऱ्या टप्प्यात औद्योगिक क्रांतीमुळे आयुष्यमान वाढते, ज्यामुळे मृत्यूदर वेगाने कमी होतो. तथापि, जन्मदर अजूनही उच्च राहतो कारण लोकसंख्या नियंत्रणाच्या आधुनिक पद्धती अजूनही व्यापकपणे स्वीकारल्या गेलेल्या नाहीत.
मृत्यूदर वाढणे लोकसंख्या संक्रमणाच्या दुसऱ्या टप्प्याचे वैशिष्ट्य नाही.
मृत्यूदर कमी होणे या टप्प्याचे वैशिष्ट्य आहे.

82.9 हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते 2011 च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राचे वास्तविक साक्षरता दर आहे. पर्याय 76.9, 81.9 आणि 74.9 चुकीचे आहेत कारण ते अधिकृत जनगणना आकड्यांशी जुळत नाहीत.

बरोबर उत्तराची निवड ही (a) आणि (b) अशी आहे.
'स्पष्टीकरण:'
(a) 'धीम्या गतीने होणारी शहरीकरणाची प्रक्रिया:' शहरी भागात कुटुंब नियोजन पद्धती आणि जन्मदर नियंत्रण उपाय अधिक प्रमाणात स्वीकारले जातात. त्यामुळे धीम्या शहरीकरणामुळे ग्रामीण भागात उच्च जन्मदर कायम राहतो.
(b) 'शिक्षणाचा अभाव:' शिक्षण महिलांना कुटुंब नियोजन पद्धतींबद्दल आणि त्यांच्या फायद्यांबद्दल जागरूक करून जन्मदर कमी करण्यास मदत करते. शिक्षणाचा अभाव या जागरूकतेला प्रतिबंधित करतो आणि उच्च जन्मदर कायम ठेवतो.
(c) 'साथीच्या रोगांवरील नियंत्रण:' साथीचे रोग मृत्यूदर कमी करतात पण जन्मदर थेट परिणाम करत नाहीत.
(d) 'हिवतापाच्या प्रादुर्भावात झालेली घट:' हिवतापचा प्रादुर्भाव लोकसंख्या घटवते, जन्मदर कायम ठेवत नाही.

दर चौरस किलोमीटर हे लोकसंख्येची घनता मोजण्याचे बरोबर उत्तर आहे. लोकसंख्या ही एका भौगोलिक क्षेत्रात राहणाऱ्या लोकांची एकूण संख्या आहे, तर क्षेत्र हे लांबी आणि रुंदीच्या चौरस एककात मोजले जाते. घनता ही एका विशिष्ट क्षेत्रात राहणाऱ्या लोकांची संख्या आहे आणि ती दर चौरस किलोमीटरमध्ये व्यक्त केली जाते. म्हणून, लोकसंख्येची घनता दर चौरस किलोमीटरमध्ये मोजली जाते.
बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
दर हेक्टरी: हे क्षेत्राचे एक लहान एकक आहे आणि सहसा छोट्या भौगोलिक क्षेत्रांसाठी वापरला जातो.
दर चौरस फूट: हे क्षेत्राचे एक अतिशय लहान एकक आहे आणि सहसा इमारतींसारख्या लहान ठिकाणांसाठी वापरला जातो.
वरीलपैकी कोणतेही नाही: हे उत्तर चुकीचे आहे कारण लोकसंख्येची घनता नेहमीच क्षेत्राच्या चौरस एककात मोजली जाते.

बरोबर उत्तर आहे 'फक्त (a)'.
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 अंतर्गत उल्लेखित राष्ट्रीय सामाजिक-लोकसंख्याशास्त्रीय ध्येय 2010 पर्यंत साध्य करण्याचे ठरले होते:
14 वर्षापर्यंतच्या मुलांना शालेय शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे करणे - 'योग्य ध्येय'
जन्म, मृत्यू, विवाह आणि गरोदर-स्रीया यांची 80% नोंदणी साध्य करणे - 'अयोग्य ध्येय' कारण हे ध्येय राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 मध्ये नमूद केलेले नाही.

साहित्यिक चाचणी पद्धती मुख्य परीक्षा 2014 मधील दिलेला पर्याय "'हिमाचल प्रदेश' >> 'महाराष्ट्र' >> 'पश्चिम बंगाल'" हा बरोबर आहे.
हिमाचल प्रदेशचा साक्षरता दर सर्वात जास्त आहे, तर पश्चिम बंगालचा सर्वात कमी. महाराष्ट्रचा साक्षरता दर या दोघांच्या मधला आहे.

हे विधान चुकीचे आहे कारण दोन्ही पर्याय (a) आणि (b) सन 2011 च्या जनगणनेच्या आकडेवारीवर आधारित आहेत, तर प्रश्न भारतातील लोकसंख्या घनता उल्लेखित करतो. त्यामुळे, हे विधान असंबंधित आहे आणि प्रश्न विचारलेल्या माहितीशी जुळत नाही.

लोकसंख्याविषयक लाभांश ही संज्ञा त्या संकल्पनेचे वर्णन करते जिथे कामकाजी वयाच्या लोकांचे प्रमाण मोठे असते आणि असे असल्यामुळे त्या देशाचा विकास दर वाढू शकतो. हे लाभांश मानले जाते कारण मोठ्या प्रमाणात कामकाजी वयाचे लोक उत्पादकता वाढवतात, आर्थिक वाढीस हातभार लावतात.
बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
- लोकसंख्येचे संक्रमण: ही संकल्पना कमी मृत्युदर आणि जन्मदराशी संबंधित आहे, विकास दराशी नाही.
- लोकसंख्येचा पदपरिस्फोट: हे द्रुत लोकसंख्या वाढीचे वर्णन करते, जे सहसा विकास समस्यांशी संबंधित असते.
- लोकसंख्येचे नागरीकरण: हे लोक शहरी भागात स्थलांतर करण्याचे वर्णन करते, जे विकास दरावर थेट परिणाम करत नाही.

बरोबर उत्तर: वरील सर्व
अ, क आणि ड हे पर्याय बरोबर आहेत कारण ते भारतीय शहरीकरणाच्या खालील महत्त्वाच्या समस्यांसंदर्भात आहेत:
'खराब स्थानिक प्रशासन (अ):' हे शहरी सेवांचे अपुरा आणि अकार्यक्षम वितरण करते.
'खर्चवाढ करणारे अयोग्य नियोजन (क):' हे ट्रॅफिक कोंडी, प्रदूषण आणि गुन्हेगारी वाढवते.
'वेगाने खालावत जाणारा पर्यावरण दर्जा (ड):' हे आरोग्य समस्या आणि जीवन प्रतीतरील घट कारणीभूत ठरते.
ब पर्याय चुकीचा आहे कारण अत्यल्प वित्तपुरवठा भारतीय शहरीकरणाची प्रमुख समस्या नाही.

पर्याय 53 बरोबर आहे कारण 2011 च्या जनगणनेनुसार, भारतात 53 शहरांची लोकसंख्या 10 लाखांपेक्षा जास्त होती.

स्पष्टीकरण:'
लोकसंख्या विषयक लाभांश हा मृत्यूदर आणि जन्मदर यामधील फरकामुळे मिळणारे काम करणार्‍या लोकसंख्येमधील वाढ आहे. हे लाभांश उत्पादक-लोकसंख्या गटाचे प्रमाण वाढवते आणि बालक-गटाचे प्रमाण कमी करते.
'(a) योग्य:' उत्पादक-लोकसंख्या गटाचे प्रमाण वाढल्यामुळे काम करणार्‍या लोकांची संख्या वाढते, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेची वाढ होते.
'(b) योग्य:' बालक-गटाचे प्रमाण कमी होण्यामुळे उत्पादक-लोकसंख्या गटाचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे आर्थिक विकासाला चालना मिळते.
'(c) चुकीचा:' स्री-पुरुष प्रमाण हे लोकसंख्या विषयक लाभांशशी संबंधित नाही.
'(d) चुकीचा:' शहरी-लोकसंख्येचे प्रमाण वाढणे हे लोकसंख्या विषयक लाभांशशी थेट संबंधित नाही.

महाराष्ट्र हे बरोबर उत्तर आहे कारण 2011 मध्ये महाराष्ट्र राज्यात बाल लिंग गुणोत्तर सर्वाधिक कमी, 894 होते.
कर्नाटक (948), केरळ (964) आणि मध्य प्रदेश (918) या राज्यांमधील बाल लिंग गुणोत्तर अधिक होते.

बरोबर उत्तर: 'दोन्ही नाहीत'
'स्पष्टीकरण:'
दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत कारण:
'विधान अ:' हे विधान चुकीचे आहे कारण 2001 ते 2011 दरम्यान महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील लिंग गुणोत्तरातही सुधारणा झाली होती.
'विधान ब:' हे विधान देखील चुकीचे आहे कारण 2001 ते 2011 दरम्यान संपूर्ण देशातील ग्रामीण भागातील लिंग गुणोत्तरात घट झाली होती.
म्हणून, दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत आणि त्यामुळे बरोबर उत्तर 'दोन्ही नाहीत' आहे.

सरासरी आयुमर्यादा ही लोकसंख्याशास्त्रीय सूचक आहे जी व्यक्ती जन्मल्यावर त्यांच्या आयुष्यभर जगण्याची अपेक्षा असलेली सरासरी संख्या दर्शवते. पर्यायांपैकी पर्याय (C) 61.7 वर्षे हा भारतातील स्त्रियांच्या 1991 ते 1996 दरम्यानच्या काळातील सरासरी आयुमर्यादेचा योग्य अंदाज आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते उपलब्ध डेटासह जुळत नाहीत किंवा ते सरासरी आयुमर्यादेचा चुकीचा अर्थ लावतात.

2000 सालचे राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण हे 2016 मध्ये नवीकरण करण्यात आले होते आणि त्याचे दीर्घकालीन उद्दिष्ट 2050 पर्यंत स्थिर लोकसंख्या साध्य करणे होते. पर्याय 53 हे बरोबर आहे कारण ते 2050 चे सर्वात जवळचे वर्ष आहे. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते धोरणाचे दीर्घकालीन उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी निर्धारित केलेले वर्ष 2050 पेक्षा आधी आहेत.

अदृश्य' मुली व महिला ही संकल्पनात्मक स्थिती 'मुलाबाळ होण्याच्या प्राधान्यते' (अ) आणि 'उच्च मातृ मृत्युदर' (ड) या दोन बाबींमुळे होते.
'मुलाबाळ होण्याच्या प्राधान्यते'मुळे, मुलगा होण्याच्या हव्यासापोटी अनेक मुलींना जन्माआधीच गर्भातच मारले जाते किंवा जन्म झाल्यावर त्यांची उपेक्षा केली जाते.
'उच्च मातृ मृत्युदर' हा मुली आणि महिलांच्या प्रजनन आरोग्याची दुर्दशा दर्शवतो. हे दर्शवते की महिलांना योग्य आरोग्य सेवा किंवा पोषण मिळत नाही, ज्यामुळे त्यांच्या मृत्यूचे प्रमाण अधिक असते.

डॉ. एस. चंद्रशेखर हे एक प्रख्यात लोकसंख्याविषयक तज्ञ होते ज्यांनी भारतीय कुटुंबनियोजन कार्यक्रमात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यांनी परखडपणे असा युक्तिवाद केला की कुटुंबनियोजनाबद्दल मतभेद व्यक्त करणे सोपे आहे, परंतु कार्यक्रमाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी अनेक सामाजिक-आर्थिक अडथळ्यांना सामोरी जाते, जसे की अशिक्षण, पारंपारिकता आणि धार्मिक विश्वास.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
व्ही. एम. दांडेकर हे अतिशय परखड लोकसंख्याविषयक तज्ञ नव्हते.
माल्थस हा 19व्या शतकातील अर्थशास्त्रज्ञ होता जो लोकसंख्या वाढीबद्दल चिंतित होता, परंतु तो कुटुंबनियोजना कार्यक्रमांचा समर्थक नव्हता.
एस. डी. तेंडुलकर हे अर्थशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी लोकसंख्यावाढींचा अभ्यास केला परंतु त्यांनी कुटुंबनियोजनाबद्दल खास मत मांडले नाही.

बरोबर उत्तर: 78
स्पष्टीकरण:
2011 च्या जनगणनेनुसार, भारतातील इतर राज्यांच्या तुलनेत महाराष्ट्राचा लोकसंख्या वृद्धी दर 7.8% होता. हा दर देशातील सर्वात कमी दरांच्या पंधरा राज्यांपैकी आहे. पर्याय 38 हा चुकीचा आहे कारण तो 1991-2001 दरम्यानचा महाराष्ट्राचा लोकसंख्या वृद्धी दर आहे. पर्याय 96 चुकीचा आहे कारण तो भारतातील सर्व राज्यांचा लोकसंख्या वृद्धी दर आहे.

बरोबर उत्तर: 121.00 कोटी
स्पष्टीकरण: 2011 च्या जनगणनेनुसार भारताची एकूण लोकसंख्या 121.00 कोटी होती. पर्याय 116.01 कोटी चुकीचा आहे कारण तो 2001 च्या जनगणनेच्या आकड्यांशी संबंधित आहे. पर्याय 123.67 कोटी आणि 126.31 कोटी चुकीचे आहेत कारण ते 2011 च्या जनगणनेच्या अधिकृत आकड्यांशी जुळत नाहीत.

2011 च्या जनगणनेनुसार भारताची लोकसंख्या 121 कोटी होती. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण 2011 च्या जनगणनेनुसार भारताची लोकसंख्या 115 कोटी नव्हती, 130 कोटी नव्हती आणि 125 कोटी नव्हती.

लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश हा कमी होणारा जन्मदर आहे, त्यामुळे काम करण्यायोग्य वयोगट (15-64 वयोगट) वाढतो. यामुळे आर्थिक विकास आणि उत्पादकता वाढते.
पर्याय अ चुकीचा आहे कारण काम करण्यायोग्य वयोगटाचे प्रमाण वयोगटांच्या संरचनेत होणाऱ्या बदलांमुळे पडते.
पर्याय क चुकीचा आहे कारण कमी होणारा मृत्युदर अल्प प्रमाणातच लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांश योगदान देते.
पर्याय ब आणि क दोन्ही चुकीचे आहेत कारण ते दोघेही लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांशाचा विचार करत नाहीत जो केवळ काम करण्यायोग्य वयोगटाच्या वाढीशी संबंधित आहे.

बरोबर उत्तर : अ, ब आणि क
शिरगणनात्मक शहरे ही वेगाने वाढणारी शहरे आहेत जी अनेक आव्हानांना तोंड देतात.
'पर्याय अ:' शिरगणनात्मक शहरांमध्ये अनेकदा शहर अनुशासन संरचना नसतात, ज्यामुळे अनियंत्रित वाढ आणि पर्यावरणीय समस्या उद्भवतात.
'पर्याय ब:' या शहरांमध्ये अनेकदा आवश्यक नागरी पायाभूत सुविधा जसे की पाणी, स्वच्छता आणि वाहतूकची कमतरता असते.
'पर्याय क:' शिरगणनात्मक शहरांची वाढ ही वेगाने वाढणान्या लोकसंख्येमुळे होते, ज्यामुळे मागणी आणि पुरवठ्यात असंतुलन निर्माण होते.

महाराष्ट्रातील लोकसंख्या घनता 365 व्यक्ती/चौरस कि.मी. आहे, तर कर्नाटकातील लोकसंख्या घनता 319 व्यक्ती/चौरस कि.मी. आहे. त्यामुळे, महाराष्ट्रातील लोकसंख्या घनता कर्नाटकातील लोकसंख्या घनतेपेक्षा जास्त आहे.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण महाराष्ट्रातील लोकसंख्या घनता गुजरातमधील (274 व्यक्ती/चौरस कि.मी.) पेक्षा जास्त आहे.
पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण महाराष्ट्राची लोकसंख्या घनता (365 व्यक्ती/चौरस कि.मी.) राष्ट्रीय सरासरी (382 व्यक्ती/चौरस कि.मी.) पेक्षा कमी आहे.
पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण महाराष्ट्रातील लोकसंख्या घनता (365 व्यक्ती/चौरस कि.मी.) तामिळनाडूमधील लोकसंख्या घनतेपेक्षा कमी आहे (555 व्यक्ती/चौरस कि.मी.).

बरोबर उत्तर: वरील सर्व
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतानुसार:
- पहिल्या अवस्थेत, अर्थव्यवस्था प्रांचीन आणि मागासलेली असते, उच्च जन्मदर आणि मृत्यूदर असतो. (अ) बरोबर आहे.
- दुसऱ्या अवस्थेत, जन्मदर स्थिर राहतो, परंतु मृत्यूदर कमी होतो, ज्यामुळे लोकसंख्या जलद वाढते. (ब) बरोबर आहे.
- तिसऱ्या अवस्थेत, जन्म आणि मृत्यूदर दोन्ही कमी होतात, तर शहरीकरण आणि औद्योगीकरण वेगाने होते. (क) बरोबर आहे.
- भारताने 1921 नंतर दुसऱ्या अवस्थेत प्रवेश केला, कारण मृत्यूदर कमी होऊ लागला. (ड) बरोबर आहे.
म्हणून, सर्व विधाने बरोबर आहेत.

17.64 हा बरोबर उत्तर आहे कारण 2011 च्या जनगणनेनुसार, 2001 ते 2011 या कालावधीत भारतातील लोकसंख्येचा दर हजारी 17.64 टक्के होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 2001 ते 2011 पर्यंतच्या कालावधीसाठी योग्य वाढीच्या दराचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे: 'वरीलपैकी सर्व'
'(a) बरोबर:' पहिल्या अवस्थेत उच्च जन्म आणि मृत्यूदर लोकसंख्या स्थिर राखतात.
'(b) बरोबर:' दुसरी अवस्था लोकसंख्या स्फोटाने दर्शविली जाते, ज्याचे वार्षिक वाढीचे दर 2% पेक्षा जास्त असतात.
'(c) बरोबर:' तिसऱ्या अवस्थेत, जन्मदर कमी होतो, मृत्यूदर वाढतो आणि लोकसंख्या वृद्धी कमी होते.

पर्याय 17.64 हा बरोबर आहे कारण 2001 ते 2011 च्या दशकात भारताची लोकसंख्या वाढीचा दर 17.64% एवढा होता.
पर्याय 17.19 चुकीचा आहे कारण तो 2001 ते 2011 च्या दशकात लोकसंख्या वाढीचा वास्तविक दर 17.64% पेक्षा कमी आहे.
पर्याय 18.12 चुकीचा आहे कारण तो 2001 ते 2011 च्या दशकात लोकसंख्या वाढीचा वास्तविक दर 17.64% पेक्षा जास्त आहे.
पर्याय 13.12 चुकीचा आहे कारण तो 2001 ते 2011 च्या दशकात लोकसंख्या वाढीचा वास्तविक दर 17.64% पेक्षा खूपच कमी आहे.

1971 च्या जनगणनेनुसार, "शहरी विभाग" म्हणून वर्गीकृत करण्यासाठी, किमान 75% पुरुष बिगरकृषक कार्यात गुंतलेले असणे हा निकष वापरला गेला. हा निकष शहरीकरणाशी संबंधित बिगरकृषक क्षेत्रात लक्षणीय रोजगाराच्या दर्शनावर आधारित होता.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
किमान लोकसंख्या 1 लाख असणे: हे शहराचे न्यूनतम आकार अभिव्यक्त करते, शहरी विभागाचे नाही.
साक्षरता दर राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा अधिक असणे: ही शहरी विभागाची व्याख्या नाही.
दरडोई उत्पन्न राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा अधिक असणे: ही देखील शहरी विभागाची व्याख्या नाही.

बांगलादेश हे बरोबर उत्तर आहे.
बांगलादेशची लोकसंख्या घनता 1198 व्यक्ती प्रति चौ.किमी. आहे, जी चीन (148 व्यक्ती प्रति चौ.किमी.), भारत (464 व्यक्ती प्रति चौ.किमी.) आणि पाकिस्तान (287 व्यक्ती प्रति चौ.किमी.) पेक्षा जास्त आहे. यामुळे बांगलादेशची लोकसंख्या घनता या देशांपैकी सर्वाधिक आहे.

पर्याय "अ आणि ब दोन्हीही बरोबर आहेत" हा बरोबर आहे कारण:
'अ बरोबर आहे:' भारताने 1951 मध्ये कुटुंब नियोजनाचा कार्यक्रम स्वीकारला, 1952 मध्ये नव्हे.
'ब बरोबर आहे:' कुटुंब नियोजनात नसबंदी करणाऱ्यांना वित्तीय प्रोत्साहन देणे हे एक उपाय आहे.

दुसरा टप्पा, ज्याला "प्रारंभिक विस्तार" म्हणून ओळखले जाते, उच्च जन्मदर आणि कमी मृत्युदर या वैशिष्ट्याने चिन्हांकित केलेला आहे. म्हणून, पर्याय "उच्च जन्मदर आणि उच्च मृत्युदर" हा चुकीचा आहे, तर पर्याय "वैद्यकीय सुविधांमध्ये सुधारणा", "लोकसंख्येचा बचाच मोठ्या आकाराचा भाग दारिद्र्य रेषेखाली असणे" आणि "शेतीक्षेत्रावर अधिक अवलंबित्व" हे बरोबर आहेत कारण ते या टप्प्याची वैशिष्ट्ये आहेत.

राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 चे तातडीचे उद्दिष्ट स्वास्थ्य पायाभूत सुविधांची गरज भागविणे हे आहे. हे उद्दिष्ट जुळले नसल्यास, इतर उद्दिष्टे, जसे की एकूण जननदर कमी करणे आणि लोकसंख्या स्थिर करणे, साध्य करता येणार नाहीत.

बालमृत्युदराच्या व्याख्येत स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, तो एक वर्षाच्या कालावधीत 1000 जिवंत जन्मांमागे एक वर्षापेक्षा कमी वयाच्या मुलांच्या मृत्यूंची संख्या आहे. म्हणून, पर्याय "एक वर्ष" बरोबर उत्तर आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते बालमृत्युदराच्या व्याख्येत नमूद केलेल्या कालावधीशी जुळत नाहीत:
एक महिना: बालमृत्युदर एक महिन्याच्या कालावधीत मृत्यूंचे मोजमाप करत नाही.
एक आठवडा: बालमृत्युदर एका आठवड्याच्या कालावधीत मृत्यूंचे मोजमाप करत नाही.
एक दिवस: बालमृत्युदर एका दिवसाच्या कालावधीत मृत्यूंचे मोजमाप करत नाही.

शहरीकरणमुळे लोकांच्या राहणीमानाच्या दर्जात वाढ होत नाही हे विधान चुकीचे आहे. शहरीकरणामुळे रोजगाराच्या संधी, शिक्षण आणि आरोग्य सुविधा अशा मूलभूत गरजा सहज उपलब्ध होतात, ज्यामुळे लोकांच्या जीवनमानात सुधारणा होते.

पर्याय 86 हा बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय लोकसंख्या विषयक धोरण 1986 मध्ये जाहीर करण्यात आले होते.
पर्याय 60 आणि 70 चुकीचे आहेत कारण या वर्षांत असे कोणतेही धोरण जाहीर करण्यात आले नव्हते.
पर्याय 82 चुकीचा आहे कारण हे राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 1982 मध्ये जाहीर करण्यात आले होते, 1986 मध्ये नव्हे.

बरोबर उत्तर: राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 1976
स्पष्टीकरण:
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 1976 यामध्ये भारतीय पुरुषांचे विवाहाचे किमान वय 21 वर्षे आणि स्त्रियांचे किमान वय 18 वर्षे निश्चित करण्यात आले होते. या धोरणाचा उद्देश जन्मदरात घट करणे, बालमृत्यू कमी करणे आणि स्त्रियांचे आरोग्य सुधारणे हा होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण त्यांमध्ये हे निर्दिष्ट वय निर्धारित करण्यात आले नव्हते.

स्थूल नावनोंदणी गुणोत्तर हे नावनोंदणी करू शकणारे लोकसंख्येचे प्रमाण आहे ज्यांनी अद्याप नावनोंदणी केलेली नाही. भारतातील स्थूल नावनोंदणी गुणोत्तर 11% आहे, जो जगातील सरासरीच्या जवळपास अर्धा आहे. या प्रश्नातील निरक्षरता आणि निरक्षर लोकांची संख्या यासंबंधीचे विधान मूळ प्रश्नाशी संबंधित नाही, म्हणून ते चुकीचे आहे. म्हणून, (a) पर्याय फक्त बरोबर आहे.

लोकसंख्या संक्रमणाच्या तिसऱ्या अवस्थेत जन्मदर आणि मृत्युदर दोन्ही कमी असतात. यामुळे लोकसंख्या वाढीचा दर कमी होतो. शिवाय, औद्योगिकरण आणि शहरीकरणामुळे लोकांना नोकरीच्या संधी मिळतात, ज्यामुळे उच्च जीवनमान आणि चांगली आरोग्यसेवा मिळते, ज्यामुळे मृत्युदर कमी होतो. त्यामुळे पर्याय (a), (b) आणि (d) बरोबर आहेत, तर पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण जन्मदर आणि मृत्युदर दोन्ही कमी असतात.

बरोबर उत्तर 7945 आहे. ही संख्या केरळ येथील महिलांना मिळणाऱ्या उच्च साक्षरता आणि आरोग्य सेवांचे परिणाम आहे, ज्यामुळे मृत्युदर कमी झाला आहे. पर्याय 7029, 4076 आणि 7473 हे चुकीचे आहेत कारण ते या अधिकृत संख्याशी जुळत नाहीत.

बीड जिल्ह्यात सर्वात कमी लिंगगुणोत्तर आहे कारण हा जिल्हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक लिंगभेद असलेला जिल्हा आहे. या जिल्ह्यात प्रति 1000 पुरुषांमागे फक्त 892 महिला आहेत, जे सर्व जिल्ह्यांमध्ये सर्वात कमी आहे. उस्मानाबाद, कोल्हापूर आणि जालना इतर जिल्हे आहेत जे लिंगभेदासाठी ओळखले जातात, परंतु बीडच्या तुलनेत त्यांचे लिंगगुणोत्तर तुलनेने जास्त आहे.

ड) राहणीमानातील सुधारणा" हे भारतातील लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही. राहणीमानातील सुधारणा, जसे की निरोगी जीवनशैली, आरोग्य सेवा सुटलेली मृत्यूदर आणि वाढलेली आयुर्मान, वास्तविक लोकसंख्या वृद्धी दर कमी करते. उलट, निरक्षरता, विवाहाची सार्वत्रिकता आणि एकत्र कुटुंब पद्धती ही सर्व लोकसंख्या वाढीस चालना देणारी घटक आहेत.

बरोबर उत्तर: 'वरील सर्व'
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत म्हणजे आर्थिक विकासाच्या निरनिराळ्या टप्प्यांमध्ये लोकसंख्यावाढी आणि घट होण्याचा एक मॉडेल होय.
'पहिला टप्पा:' आर्थिक विकास नसल्याने जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही उच्च असतात.
'दुसरा टप्पा:' आर्थिक विकासामुळे आरोग्य सुधारणा होतात, त्यामुळे मृत्यूदर कमी होतो. जन्मदर अजूनही उच्च असतो.
'तिसरा टप्पा:' आर्थिक विकास पुढे झाल्यामुळे उत्पन्न वाढते, ज्यामुळे जन्मदर कमी होतो.
'चौथा टप्पा:' औद्योगिकीकरणामुळे कृषी अर्थव्यवस्था औद्योगिक अर्थव्यवस्थेमध्ये रूपांतरित होते. जन्मदर आणि मृत्यूदर दोन्ही स्थिर होतात.
म्हणून, पर्याय 'वरील सर्व' बरोबर आहे कारण लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतानुसार आर्थिक विकासाच्या निरनिराळ्या टप्प्यांमध्ये किंवा टप्प्यांमध्ये जन्मदर आणि मृत्यूदर, आर्थिक विकास आणि अर्थव्यवस्थेचे रूपांतर बदलतात.

पर्याय "क" बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 च्या ध्येयांमध्ये जन्माच्या वेळेचे माता मृत्यू दर गुणोत्तर दर लाखाला 100 पेक्षा खाली आणणे हे एक आहे.
पर्याय "ड" देखील बरोबर आहे कारण जन्म, मृत्यू, विवाह आणि गरोदरपणा या संबंधित नोंदणी 100% पर्यंत साध्य करणे हेही धोरणाचे ध्येय आहे.
पर्याय "अ" चुकीचा आहे कारण प्राथमिक व माध्यमिक शाळा पातळीवरील गळती घटाडणे हे राष्ट्रीय साक्षरता मिशन (एनएलएम) च्या ध्येयांशी संबंधित आहे, लोकसंख्या धोरणाशी नाही.
पर्याय "ब" चुकीचा आहे कारण जन्माच्या वेळेचा दर हजारी अर्भक मृत्यू दर 20 पेक्षा कमी करणे हे 2011 मध्ये किंवा त्याच्या अगोदर साध्य केलेले ध्येय आहे.

माल्थसचा लोकसंख्येचा सापळा लोकसंख्या वाढ आणि विकास यांच्याशी संबंधित आहे. ही कल्पना अशी आहे की लोकसंख्या भौमितिक प्रमाणात वाढेल, तर खाण्यासाठी उपलब्ध असलेले अन्न अंकगणितीय प्रमाणात वाढेल. यामुळे भविष्यात अन्न आणि संसाधनांची कमतरता निर्माण होईल, ज्यामुळे युद्ध, रोग आणि इतर समस्या निर्माण होतील.
पर्याय 1 चुकीचा आहे कारण सकारात्मक नियंत्रण लोकसंख्या वाढ नियंत्रित करण्यासाठी केलेली कृती आहे, सापळा नाही.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण प्रतिबंधात्मक नियंत्रण देखील सापळा नाही, तर लोकसंख्या वाढ नियंत्रित करण्यासाठी केलेली कृती आहे.
पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण जननक्षमता लोकसंख्या वाढचे एक उपाय आहे, सापळा नाही.

पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण दमण आणि दीवची लोकसंख्या लक्षद्वीपपेक्षा कमी आहे. बाकी सर्व पर्याय योग्य आहेत.
'पर्याय (b) योग्य आहे:' 2011च्या जनगणनेनुसार कर्नाटकची लोकसंख्या 61,130,704 आणि गुजरातची लोकसंख्या 60,439,692 होती, म्हणजे दोन्ही राज्यांमध्ये फरक केवळ 691,012 इतका होता.
'पर्याय (c) चुकीचा आहे:' (a) चुकीचा आहे आणि (b) योग्य आहे.

जनगणना 2011 नुसार शहरी लोकसंख्या आणि दारिद्रय रेषेखाली असणारी लोकसंख्या यांचा सहगुणांक 0.39 इतका आहे. याचा अर्थ असा की, शहरी लोकसंख्येचा केवळ 39% लोकसंख्या दारिद्रय रेषेखाली आहे. म्हणून, पर्याय 1 बरोबर आहे कारण हा सहगुणांक दर्शवितो की शहरीकरणाने गरीबी कमी करण्यासाठी फारसा परिणाम केला नाही.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण सहगुणांक दर्शवितो की गरीबी कमी झाली नाही. पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण सहगुणांक गरीबीत वाढ दर्शवित नाही. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण पर्याय 1 बरोबर आहे.

बरोबर उत्तर आहे 53.7% ते 65.5%.
2001 च्या जनगणनेनुसार, स्री साक्षरता दर 53.7% होता. 2011 च्या जनगणनेनुसार, तो वाढून 65.5% झाला. जेव्हा आपण 53.7% वरून 65.5% पर्यंत वाढ मोजतो, तेव्हा आपल्याला 11.8% वाढ दिसून येते.
बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 2001 आणि 2011 च्या जनगणनेतून उद्धृत केलेल्या स्री साक्षरता दराचे चुकीचे संयोजन देतात.

पर्याय (b) आणि (d) बरोबर आहे कारण:
'(b) लग्राच्या वेळी कमी असणारे वय:' कमी वयात विवाह करणे म्हणजे अधिक प्रजनन वर्षे उपलब्ध असणे, ज्यामुळे उच्च जन्मदर होतो.
'(d) धार्मिक आणि सामाजिक अंधश्रद्धा:' काही धार्मिक आणि सामाजिक अंधश्रद्धा अनेक मुले होणे भाग्यवादी म्हणून मानतात, ज्यामुळे उच्च जन्मदर होतो.
पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण गरिबी उच्च जन्मदरासाठी एकमात्र मुख्य कारण नाही. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण शेतीचे प्राबल्य काही प्रमाणात जन्मदराला प्रभावित करत असले तरी ते मुख्य कारण नाही.

दुसऱ्या टप्प्यामध्ये, जन्म दर स्थिर राहतो तर मृत्युदर कमी होतो, ज्यामुळे लोकसंख्या दरात मोठी वाढ होते, म्हणून बरोबर उत्तर आहे: 'लोकसंख्या वेगाने वाढते'.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण कमी अधिक स्थिर लोकसंख्या तिसऱ्या टप्प्यात होते. पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण वाढीचा दर वाढत आहे, स्थिर नाही. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण वरील सर्व पर्याय संबंधित आहेत.

2011 च्या जनगणनेनुसार भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेली पाच शहरे उतरत्या लोकसंख्येनुसार आहेत:
1. मुंबई
2. दिल्ली
3. बंगलोर
4. हैद्राबाद
5. अहमदाबाद
कलकत्ता आणि चेन्नई यांचा या यादीत समावेश नाही कारण त्यांची लोकसंख्या अहमदाबादपेक्षा कमी आहे.

2011 च्या जनगणनेनुसार, भारताची लोकसंख्या 1,210,854,977 होती आणि देशाचे क्षेत्रफळ 3,287,263 चौ.कि.मी. होते. लोकसंख्येची घनता = लोकसंख्या/क्षेत्रफळ = 1,210,854,977 / 3,287,263 = 382 प्रति चौ.कि.मी.
म्हणून, 2011 च्या जनगणनेनुसार देशातील लोकसंख्येची घनता 382 प्रति चौ.कि.मी. आहे.

सकल प्रजनन दर म्हणजे एका महिलेच्या संपूर्ण जननकाळात (15-49 वर्षे) तिने जन्म दिलेल्या जीवंत मुलांची सरासरी संख्या आहे. त्यामुळे, पर्याय 4 बरोबर आहे कारण ते या संकल्पनेचे अचूक वर्णन करते.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
पर्याय 1 एकूण बालकांची संख्या विचारात घेतो, परंतु जीवंत आणि मृत दोन्ही बालकांचा समावेश करतो.
पर्याय 2 जन्म आणि मृत्यू दर विचारात घेतो, परंतु सकल प्रजनन दर केवळ जीवंत जन्मांवर लक्ष केंद्रित करतो.
पर्याय 3 जन्म दर आणि मृत्यू दर एकत्रित करतो, परंतु ते सकल प्रजनन दराशी संबंधित नाही.

राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 ने कुटुंब नियोजन कार्यक्रमांना चालना देऊन कुटुंबाचा आकार मर्यादित ठेवणे या धोरणाच्या दोन उद्दिष्टांपैकी एक साध्य केले. हा धोरण जननदर कमी करण्यावर केंद्रित होता, तर वीस कलमी कार्यक्रम हा विकासाशी संबंधित होता, नवीन लोकसंख्या धोरण 2011 हा जन्मदर नियंत्रणावर केंद्रित होता आणि कुटुंब नियोजन कार्यक्रम 1952 हा कुटुंब नियोजन कार्यक्रम सुरू करणारे होते, कुटुंबाचा आकार मर्यादित ठेवणे हे उद्दिष्ट नव्हते.

केवळ (b)" हे उत्तर बरोबर आहे.
विधान (a) 1951 च्या जनगणनेतील डेटा दर्शवते, तर विधान (b) 2011 च्या जनगणनेतील डेटा दर्शवते. वेळेच्या वाढीसह भारत अधिक शहरीकृत झाला आहे, त्यामुळे 2011 मध्ये शहरी-ग्रामीण गुणोत्तर 1:2.2 आहे, जे 1951 मधील 1:5.3 पेक्षा कमी आहे. म्हणून, विधान (b) चुकीचे आहे. विधान (a) देखील चुकीचे आहे कारण ते नवीनतम डेटा प्रतिबिंबित करत नाही.

बरोबर उत्तर आहे : (a), (c) आणि (d).
भारतातील प्रजोत्पादकता मुख्यत्वे मुलींचे लग्नाचे वय (a), प्रजोत्पादनाचा कालावधी (c) आणि कुटुंबनिर्मिती प्रक्रियेचा वेग (d) या गोष्टींवर अवलंबून असते.
मुलींचे लग्नाचे वय कमी झाल्यास, त्यांचे प्रजनन करण्याचे वर्षे वाढतात आणि प्रजोत्पादकता वाढते. दीर्घ प्रजनन कालावधी देखील प्रजोत्पादकता वाढवतो. तसेच, कुटुंबनिर्मिती प्रक्रियेचा वेग जास्त असल्यास, दांपत्यांमध्ये अधिक मुले असतील आणि प्रजोत्पादकता वाढेल.
(b) साक्षरता दर हा प्रजोत्पादकतेवर अप्रत्यक्ष परिणाम करतो. साक्षर स्त्रियांचे लग्न उशीरा होण्याची, त्यांचे कुटुंब नियोजनाचे ज्ञान जास्त असल्याने मुलांची संख्या कमी करण्याची आणि त्यांच्या आरोग्य आणि शिक्षणावर अधिक लक्ष केंद्रित करण्याची शक्यता असते. परंतु, साक्षरता थेट प्रजोत्पादकता निर्धारित करत नाही.

बरोबर उत्तर: (iv) (i) (ii) (iii)
या तालिकेतील वर्षांच्या क्रम आणि त्यांच्या संबंधित साक्षरता दरांचा क्रम योग्य आहे. साक्षरता दर 1951 मध्ये 43.7% पासून वाढत गेला आहे आणि 2011 मध्ये तो 74.04% पर्यंत पोहोचला आहे. त्यामुळे, अंदाजे वर्षापासून कमी ते जास्त साक्षरता दराच्या क्रमात योग्य क्रम (iv) (i) (ii) (iii) असा असेल, जिथे (iv) 18.3% साक्षरता दरासह 2011 चे प्रतिनिधित्व करते आणि (iii) 74.04% साक्षरता दरासह 1991 चे प्रतिनिधित्व करते.

पर्याय 'IV III II I' बरोबर आहे कारण लोकसंख्येनुसार शहरांची योग्य जोडी ही आहे:
'चेन्नई (IV):' 18.4 दशलक्ष
'कलकत्ता (III):' 16.3 दशलक्ष
'दिल्ली (II):' 14.1 दशलक्ष
'बृह मुंबई (I):' 8.7 दशलक्ष

75.87% हा बरोबर उत्तर आहे कारण:
2011 च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रातील 100 पुरुषांमागे महिलांचे प्रमाण 954 होते आणि 75.87% महिला साक्षर होत्या. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 2011 च्या जनगणनेच्या आकड्यांशी जुळत नाहीत.

पर्याय (a) आणि (b) बरोबर आहे कारण 2007-09 या काळात केरळ आणि तामिळनाडू हे दोन्ही राज्ये प्रसूती समयी माता मृत्यूदर 100 पेक्षा कमी होता. अन्य राज्ये, म्हणजे महाराष्ट्र आणि गुजरात, त्यांचा माता मृत्यूदर 100 पेक्षा जास्त होता.

2011 च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रात दर चौरस किलोमीटर क्षेत्रात 365 लोक राहतात. हा पर्याय बरोबर आहे कारण तो अधिकृत जनगणना डेटावर आधारित आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
- पर्याय 362: हा 2001च्या जनगणनेतील महाराष्ट्राची जनघनता आहे, जो 2011च्या आकड्यांपेक्षा कमी आहे.
- पर्याय 324: ही केरळची सध्याची जनघनता आहे, जी महाराष्ट्रापेक्षा कमी आहे.
- पर्याय 267: ही भारताची एकूण जनघनता आहे, जी महाराष्ट्राच्या जनघनतेपेक्षा कमी आहे.

(a) आणि (b) हे उत्तर बरोबर आहे.
(a) उच्च शिक्षणाबरोबर बेरोजगारीचा दर वाढतो कारण उच्च पगाराच्या आणि कुशल नोकऱ्या कमी उपलब्ध असतात.
(b) स्त्रियांमध्ये बेरोजगारीचा दर अधिक आहे कारण त्यांना अनेकदा कौटुंबिक जबाबदाऱ्या, लिंगभेद आणि श्रमबाजारात भेदभाव यासारख्या अडथळ्यांचा सामना करावा लागतो.
(c) आणि (d) चुकीचे आहेत कारण:
(c) उच्च शिक्षणाने बेरोजगारीचा दर वाढत नाही, उलट तो कमी होतो.
(d) स्त्रियांमध्ये बेरोजगारीचा दर अधिक आहे, कमी नाही.

लिंग गुणोत्तर" म्हणजे विशिष्ट जनसंख्येमध्ये प्रत्येक 1,000 पुरुषांमागे स्त्रियांची संख्या आहे. हे एक मानक माप आहे जे जनसंख्येच्या लिंगरचनेचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरले जाते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते लिंग गुणोत्तराचे अचूक वर्णन करत नाहीत:
मुलांच्या तुलनेत मुलींचा बालमृत्यू दर लिंग गुणोत्तराशी संबंधित नाही.
मुलांच्या तुलनेत दरवर्षी जन्मणाज्या मुलींची संख्या हे देखील लिंग गुणोत्तराचे अचूक मोजमाप नाही कारण ते आधीपासून जिवंत असलेल्या संख्येवर विचार करत नाही.
वरोलपैकी सर्वांची सरासरी चुकीची आहे कारण लिंग गुणोत्तर केवळ एका विशिष्ट मोजमापाशी संबंधित आहे.

पर्याय (c), (a) (b), (d) हा बरोबर आहे कारण मुंबई उपनगरचा 2011 च्या जनगणनेतील साक्षरतेचा दर सर्वाधिक आहे, त्यानंतर नागपूर, मग मुंबई शहर आणि सर्वात कमी अकोला येथे आहे. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते योग्य क्रम दर्शवित नाहीत.

बरोबर उत्तर: फक्त अ
राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 चे तात्कालिक उद्दीष्ट हे आरोग्याच्या पायाभूत सुविधांच्या गरजा पूर्ण करणे आणि मूलभूत प्रजनन आरोग्य सुविधा उपलब्ध करणे होते. याचा उद्देश जनसंख्या नियंत्रणासाठी प्रयत्न सुरू करण्यापूर्वी मूलभूत आरोग्य सेवांची खात्री करणे हा होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या तात्कालिक उद्दिष्टाशी संबंधित नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे: दोन्ही अ आणि ब
पर्याय अ बरोबर आहे कारण महाराष्ट्रमध्ये 2001-2011 दरम्यान शहरी दशवार्षिक जनसंख्या बदल 25.73% होता, तर ग्रामीण दशवार्षिक जनसंख्या बदल 12.2% होता.
पर्याय ब देखील बरोबर आहे कारण संपूर्ण देशासाठी शहरी दशवार्षिक जनसंख्या बदल 31.6% होता, तर ग्रामीण दशवार्षिक जनसंख्या बदल 12.9% होता.
पर्याय दोन्ही नाहीत चुकीचे आहे कारण ते पर्याय अ आणि ब मध्ये दिलेल्या कोणत्याही माहितीला विरोधाभास करत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे (a), (b), (c) आणि (d).
या पर्यायांमध्ये नमूद केलेली उद्दिष्टे राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरणाच्या सामाजिक आणि लोकसंख्यात्मक उद्दिष्टांशी जुळतात. उद्दिष्टे (a) आणि (b) मुलांच्या मृत्यूदरात घट आणि मुलींच्या विलंबित विवाहाद्वारे प्रजनन क्षमता कमी करण्यावर केंद्रित आहेत. उद्दिष्टे (c) आणि (d) संस्थात्मक बाळंतपणाचे प्रमाण वाढवून आणि प्रशिक्षित व्यक्तींकडून बाळंतपणाची सुनिश्चितता करून माता आणि बालकांचे आरोग्य सुधारण्यावर भर देतात. पर्याय (e) धोरणात समाविष्ट नाही कारण ते व्यक्तीच्या मुलभूत स्वातंत्र्याचे उल्लंघन मानले जाते.

भारताचे सन 2000 चे लोकसंख्याविषयक धोरण दीर्घकालीन उद्दिष्ट म्हणून स्थायी लोकसंख्या साध्य करणे हे घेऊन होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या उद्दिष्टाशी सुसंगत नाहीत:
जन्मदर कमी करणे ही स्थायी लोकसंख्या साध्य करण्यासाठीची पार्श्वभूमी उपाययोजना आहे, अंतिम लक्ष्य नाही.
सशक्त लोकसंख्या एक अस्पष्ट ध्येय आहे जे स्थायी लोकसंख्येचे लक्ष्य दर्शवत नाही.
लिंग अनुपात वाढवणे स्थायी लोकसंख्याशी संबंधित नाही.

केरळ हे उत्तर बरोबर आहे कारण:
केरळमध्ये मागील दशकात सर्वात कमी लोकसंख्या दशवार्षिक वृद्धी दिसून आली, जो 4.9% होता, जो भारताच्या राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी होता.
केरळमध्ये भारतातील सर्वाधिक अनुकूल लिंग गुणोत्तर देखील आहे, 1000 पुरुषांमागे 1084 महिला असून, हे सामाजिक आणि आरोग्यविषयक प्रगतीचे लक्षण आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि गुजरातमध्ये केरळपेक्षा उच्च लोकसंख्या दशवार्षिक वृद्धी आणि/किंवा कमी अनुकूल लिंग गुणोत्तर आहे.

राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण 2000 चे उद्दिष्ट लोकांना दोन मुलांचे लहान कुटुंब स्वीकारण्यास प्रोत्साहित करणे हे आहे. गरीब मुलांसाठी मध्यान्ह भोजन हे धोरणाचा भाग नाही, कारण ते आहार सुरक्षेशी संबंधित आहे, जनसंख्या नियोजनाशी नाही.

बरोबर उत्तर: वरीलपैकी कोणतेही नाही.
(a), (b) आणि (c) हे सर्व पर्याय चुकीचे आहेत कारण दिलेल्या राष्ट्रीय आरोग्य पाहणीच्या नमूना नोंदणी व्यवस्थेच्या 2016 च्या अहवालानुसार, उत्तर प्रदेशाचा जननदर सर्वात कमी आहे (2.3), तर तामिळनाडू, पश्चिम बंगाल, महाराष्ट्र आणि केरळ यांचा जननदर क्रमशः 1.7, 1.9, 1.7 आणि 1.8 आहे.

'लोकसंख्याविषयक लाभांश' म्हणजे अशी परिस्थिती ज्यात प्रौढ कामकरी वयोगटात लोकसंख्येचा एक मोठा हिस्सा असतो. यामुळे गुंतवणूकीसाठी आणि आर्थिक वाढीस पाठबळ देते. स्त्रियांची संख्या वाढल्यामुळे श्रमबाजारात अधिक उत्पादन होते. म्हणून, 'वरीलपैकी सर्व' हे बरोबर उत्तर आहे.