1 भारताचा भूगोल रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 1 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 1. - - - - - - - - - कडून भौगोलिक ठिकाणे ओळखण्यासाठी सॅटलाईटचा वापर केला जातो. (Agri पूर्व 2012) A) GPS B) DSL C) OSI D) NOS GPS (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) हे उपग्रहांचे जाळे आहे जे भौगोलिक ठिकाणे प्रदान करते. हे रिसीव्हरच्या त्रिज्या आणि सिग्नल प्राप्त करणाऱ्या उपग्रहांच्या जागी संबंधित त्रिकोणमिती वापरते. OSI (ओर्डनन्स सर्व्हे ऑफ आयरलंड) नकाशे तयार करते, DSL (डिजिटल सबस्क्राइबर लाइन) ही इंटरनेट कनेक्शन तंत्र आहे आणि NOS (नॅशनल ओशनिक सर्व्हिस) समुद्री चार्ट तयार करते. 2 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 2. मिशन शक्ती काय आहे ? (राज्यसेवा मुख्य 2020) A) वरीलपैकी नाही B) कोविड-19 –लसीचे संशोधन आणि विकास C) तामिळनाडू किना-यावरुन उपग्रह नष्ट करण्याचा ऑपरेशन कोड D) उपग्रह विरोधी शस्र ऑपरेशन कोड पर्याय "उपग्रह विरोधी शस्र ऑपरेशन कोड" बरोबर आहे कारण मिशन शक्ती हे भारताचे उपग्रह विरोधी शस्त्र आहे जे 27 मार्च 2019 रोजी सफलतापूर्वक चाचणी करण्यात आले होते. पर्याय "कोविड-19 –लसीचे संशोधन आणि विकास" चुकीचा आहे कारण मिशन शक्ती लसीच्या संशोधनाशी संबंधित नाही. पर्याय "तामिळनाडू किना-यावरुन उपग्रह नष्ट करण्याचा ऑपरेशन कोड" चुकीचा आहे कारण मिशन शक्तीमध्ये तामिळनाडूचा किंवा उपग्रह नष्ट करणे याचा समावेश नाही. पर्याय "वरीलपैकी नाही" चुकीचा आहे कारण मिशन शक्ती चाचणी केले गेलेले उपग्रह विरोधी शस्त्र आहे. 3 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 3. एखाद्या अक्षवृत्तावर एखाद्या ठिकाणी पोहोचणारी सौरशक्ती वर्षात निरनिराळी असते कारण - (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) दिवसाची लांबी बदलते B) सूर्यापासून अंतर बदलते C) ऋतुपरत्वे सूर्यकिरणांनी पृथ्वीच्या पृष्ठभागाशी केलेला कोण बदलतो D) वरील सर्व बरोबर उत्तर "वरील सर्व" आहे कारण: * अक्षवृत्तावरील सौरशक्तीमध्ये फरक निर्माण करणारे घटक म्हणजे सूर्यकिरणांचा कोन, दिवसाची लांबी आणि सूर्यापासून पृथ्वीचे अंतर. * ऋतुपरत्वे, सूर्यकिरणांनी पृथ्वीच्या पृष्ठभागाशी जो कोन बनतो त्यात बदल होतो, ज्यामुळे सौरशक्तीमध्ये बदल होतो. * दिवसाची लांबी अक्षवृत्तावरही बदलते, ज्यामुळे सूर्याच्या प्रकाशाच्या संपर्कात येणारा पृथ्वीचा भूप्रदेश बदलतो. * वर्षभर, पृथ्वी सूर्यापासून विस्थापित होते, ज्यामुळे सौरशक्तीमध्ये फरक पडतो. 4 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 4. हवाईचित्र घेत असताना विमानाच्या थेट खालील जमिनीवर रेषा काढली जाते तिला- - - - - - - - - म्हणतात. (राज्यसेवा मुख्य मे 2022) A) नादिर रेषा B) जमीन रेषा C) मध्य रेषा D) मुख्य रेषा नादिर रेषा ही विमानाच्या थेट खालील जमिनीवर रेषा काढली जाते त्याला म्हटले जाते कारण नादिर हे विमानाच्या थेट खाली असलेल्या बिंदूला संदर्भित करते. जमीन रेषा ही जमिनीवर विमानाच्या मार्गाला संदर्भित करते. मध्य रेषा ही विमानाच्या उडीच्या मध्यावर असलेल्या ऊर्ध्वाध्वर रेषेला संदर्भित करते. मुख्य रेषा ही विमानाच्या उडीच्या सुरुवातीचा आणि शेवटाचा बिंदू जोडणारी रेषा आहे. 5 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 5. दूरसंवेदन हे कशाचे प्रभावी व अचूक अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आहे ? (Clerk मुख्य 2018) A) जलसिंचन B) सर्वेक्षण C) नागरी नियोजन D) कृषि सर्वेक्षण हा पर्याय बरोबर आहे कारण दूरसंवेदन हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे विमान आणि उपग्रहांद्वारे डेटा गोळा करून नकाशे आणि इतर भौगोलिक माहिती तयार करण्यासाठी वापरले जाते. जलसिंचन, कृषी आणि नागरी नियोजन हे क्षेत्र देखील दूरसंवेदन तंत्रज्ञानाचा वापर करतात, परंतु ते मुख्य उद्देश नाहीत. 6 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 6. भारतात संरक्षण संशोधनआणि विकास संस्थेची स्थापना केव्हा झाली ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 1938 B) 1958 C) 1948 D) 1968 1958 हे बरोबर उत्तर आहे कारण भारतीय संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) याची स्थापना 1958 मध्ये संरक्षण संशोधन आणि विकास बोर्ड म्हणून झाली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या संस्थेच्या स्थापनेच्या चुकीच्या तारखा देतात. 7 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 7. उष्मगातिकरुपांतरणाचा वायूराशीवर होणारा परिणाम - (राज्यसेवा मुख्य 2018) A) शीत व स्थिर B) स्थिर व अस्थिर C) उबदार व अस्थिर D) शीत आणि उबदार उष्मगातिकरुपांतरणात हवेच्या तापमानात बदल होतो, त्यामुळे हवेचे घनता आणि वजन बदलते. उबदार हवा कमी घनतेची आणि हलकी असते, तर शीत हवा जास्त घनतेची आणि जड असते. परिणामी, उबदार हवा वर उठते आणि शीत हवा खाली जाते, ज्यामुळे वायुराशीवर हालचाल आणि अस्थिरता येते. त्यामुळे पर्याय "शीत आणि उबदार" बरोबर आहे. पर्याय "स्थिर व अस्थिर" चुकीचा आहे कारण उष्मगातिकरुपांतरणामुळे वायुराशी अस्थिर होते. पर्याय "शीत व स्थिर" चुकीचा आहे कारण उष्मगातिकरुपांतरणामुळे शीत हवा हलकी होत नाही. पर्याय "उबदार व अस्थिर" चुकीचा आहे कारण उबदार हवा वायुराशी स्थिर करत नाही. 8 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 8. कमीत कमी 4 विशिष्ट उपग्रहांद्वारे मिळणाऱ्या रेडिओ संदशचे रिसिव्हर्सद्वारे ग्रहण करून स्थान निश्चिती करणा-या प्रणालीला- - - - - - - - - म्हणतात. (राज्यसेवा मुख्य 2022) A) जागतिक स्थिती प्रणाली B) रिअल टाईम नॅव्हिगेशन प्रणाली C) जागतिक माहिती प्रणाली D) जागतिक प्रोसेसर प्रणाली जागतिक स्थिती प्रणाली" हे बरोबर उत्तर आहे कारण ही प्रणाली कमीत कमी 4 उपग्रहांचे रेडिओ सिग्नल प्राप्त करते आणि त्यांच्यामधील वेळेच्या फरकाच्या आधारे स्थान निश्चित करते. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * "रिअल टाईम नॅव्हिगेशन प्रणाली" वास्तविक-वेळ नेव्हिगेशनशी संबंधित आहे, स्थान निश्चित करण्याशी नाही. * "जागतिक माहिती प्रणाली" माहिती साठवते आणि पुनर्प्राप्त करते, स्थान निश्चित करत नाही. * "जागतिक प्रोसेसर प्रणाली" म्हणजे तंत्रज्ञान नाही. 9 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 9. भारत सरकार द्वारा स्थापित, - - - - - - - - - यांनी ‘ऊर्जा तारांकन मानक’ विकसित केले आहे (राज्यसेवा मुख्य मे 2022) A) दी ब्युरो ऑफ स्टार एनर्जी प्रोजेक्ट B) दी ब्युरो ऑफ एनर्जी एफिशिएंसी C) दी ब्युरो ऑफ डिस्ट्रीब्युशन ॲन्ड जनरल प्रोगाम D) दी ब्युरो ऑफ कॉमन प्रॉपटी रिसोर्स प्रोजेक्ट ऊर्जा तारांकन मानक हे भारत सरकारच्या ऊर्जा कार्यक्षमता ब्युरोद्वारे विकसित केले गेले आहेत. या मानकांचा हेतू विविध उपकरणांच्या ऊर्जा कार्यक्षमतेचे मूल्यांकन करणे आणि त्यांचे स्तर निश्चित करणे आहे, जे ग्राहकांना अधिक ऊर्जा-कार्यक्षम उत्पादने निवडण्यास मदत करते. 10 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 10. भौगोलिक माहिती प्रणाली (जी.आय.एस) मध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकांचा समावेश होतो ? अ) डिजिटल डेटा ब) संगणक हार्डवेअर क) संगणक सॉफ्टवेअर ड) वरीलपैकी सर्व (राज्यसेवा मुख्य मे 2022) A) ड योग्य आहे B) अ आणि क योग्य आहे C) ब आणि क योग्य आहे D) अ आणि ब योग्य आहे भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) ही एक संगणक-आधारित प्रणाली आहे जी भौगोलिक माहितीचे संकलन, व्यवस्थापन आणि विश्लेषण करते. GIS मध्ये खालील घटक समाविष्ट असतात: - ' डिजिटल डेटा: ' नकाशे, उपग्रह प्रतिमा आणि तालिका यांसारखी भौगोलिक माहिती संग्रहित आणि व्यवस्थापित केली जाते. - ' संगणक हार्डवेअर: ' GIS हार्डवेअरमध्ये संगणक, डेटा स्टोरेज डिव्हाइसेस आणि इनपुट/आउटपुट डिव्हाइसेस समाविष्ट असतात. - ' संगणक सॉफ्टवेअर: ' GIS सॉफ्टवेअर डिजिटल डेटाचे विश्लेषण, दृश्यमानता आणि व्यवस्थापन करण्याची परवानगी देते. त्यामुळे, वरीलपैकी सर्व घटक (डिजिटल डेटा, हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर) GIS मध्ये समाविष्ट आहेत, म्हणून पर्याय ' ड) वरीलपैकी सर्व ' बरोबर उत्तर आहे. 11 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 11. संपूर्णपणे रूप शास्रीय वैशिष्ट्यावरून सर्वात जास्त वनस्पतींच्या प्रजाती उपग्रह प्रतिमेच्या- - - - - - - - - या प्रमाणात ओळखता येतात. (राज्यसेवा मुख्य 2020) A) 1: 10,000 B) 1: 8000 C) 1: 24,000 D) 1: 600 1:600 बरोबर उत्तर आहे कारण या प्रमाणाचा वापर उपग्रह प्रतिमांवर वनस्पतींच्या प्रजाती ओळखण्यासाठी केला जातो. हे प्रमाण जास्तीत जास्त वनस्पतींच्या प्रजातींचे रूपशास्त्रीय वैशिष्ट्ये सहजपणे ओळखण्यासाठी आवश्यक तपशील प्रदान करते. इतर पर्याय खूपच मोठे आहेत आणि त्यामुळे वनस्पतींच्या प्रजाती ओळखणे अवघड होईल. 12 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 12. - - - - - - - - - या छायाचित्रातून (कल्पनाचित्र ) जमीन व पाणी यांच्या सीमा सुस्पष्ट होतात. (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) कृष्णधवल B) वरीलपैकी कोणत्याही नाही C) क्ष-किरण D) इन्फ्रारेड इन्फ्रारेड छायाचित्रणामध्ये भूमी आणि पाण्याच्या सीमा सुस्पष्ट दिसतात कारण इन्फ्रारेड किरणे पाण्याने शोषली जातात आणि जमिनीने परावर्तित होतात. त्यामुळे, पाणी काळे दिसते तर जमीन पांढरी दिसते. कृष्णधवल, क्ष-किरण आणि वरीलपैकी कोणत्याही नाही हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते जमीन आणि पाण्याच्या सीमा सुस्पष्टपणे दाखवत नाहीत. 13 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 13. योग्य जोड्या लावा. उपग्रह उपयोजन अ) गगन 1) दळणवळण उपग्रह ब) जीसॅट 2) पृथ्वीचे निरीक्षण क) काटोंसेंट 3) हवामान आणि पर्यावरण ड) ॲग्रोमेट 4) दिशादर्शन (STI पूर्व 2016) A) 4 2 1 3 B) 3 4 1 2 C) 4 1 2 3 D) 4 3 2 1 बरोबर उत्तर आहे: 4 1 2 3. 'दिशादर्शन' हा 'गगन' उपग्रहाचा उपयोजन आहे कारण हा उपग्रह विमान वाहतुकीसाठी नॅव्हिगेशन सिस्टम प्रदान करतो. 'दळणवळण' हा 'जीसॅट' उपग्रहाचा उपयोजन आहे कारण हा उपग्रह दूरसंचार सेवा प्रदान करतो. 'पृथ्वीचे निरीक्षण' हा 'काटोंसेंट' उपग्रहाचा उपयोजन आहे कारण हा उपग्रह भौगोलिक आणि पर्यावरणीय डेटा गोळा करतो. 'हवामान आणि पर्यावरण' हा 'ॲग्रोमेट' उपग्रहाचा उपयोजन आहे कारण हा उपग्रह हवामान अंदाज आणि कृषी माहिती प्रदान करतो. 14 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 14. भूपृष्ठावरील काही पदार्थ, साधारणत: खडक आणि खनिज पदार्थ- - - - - - - - - मुळे प्रतिदिप्तीत होतात किंवा सदृश्य प्रकाशमान होतात. (राज्यसेवा मुख्य 2013) A) औष्णिक प्रारण B) सूक्ष्मतरंग प्रारण C) जंबुपार प्रारण D) अवरक्त प्रारण जंबुपार प्रारण हा पृथ्वीचा पृष्ठभाग तापवतो, ज्यामुळे खडक आणि खनिज पदार्थामध्ये कंपन होते, त्यामुळे ते प्रतिदिप्त होतात किंवा प्रकाशमान होतात. इन्फ्रारेड, औष्णिक आणि सूक्ष्मतरंग विकिरण यामुळे असे होत नाही. 15 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 15. सुदूर संवेदन प्रणाली जी नैसर्गिकरित्या उपलब्ध असलेल्या ऊर्जेचे मापन करते. त्याला - - - - - - - - - म्हणतात. (राज्यसेवा मुख्य 2013) A) प्रतिक्रियाशील संवेदक B) निष्क्रिय संवेदक C) क्रियाशील संवेदक D) वरीलपैकी एकही नाही निष्क्रिय संवेदक हे सुदूर संवेदन प्रणाली आहे जी नैसर्गिकरित्या उपलब्ध असलेल्या ऊर्जेचे मापन करते. ही ऊर्जा सूर्य, पृथ्वी किंवा वायुमंडलातील इतर स्त्रोतांकडून उत्सर्जित किंवा परावर्तित होते. याउलट, क्रियाशील संवेदक आपली स्वतःची ऊर्जा उत्सर्जित करतात आणि परावर्तित ऊर्जेचे मापन करतात, तर प्रतिक्रियाशील संवेदक त्यांच्याशी इंटरॅक्ट करणार्या लक्ष्ये आणि त्यांच्या दरम्यान असलेल्या वायुमंडलीय माध्यमावर मायक्रोव्हेव्ह ऊर्जा पाठवतात. 16 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 16. आय.एस.आर.ओ म्हणजे - (STI पूर्व 2016) A) इंटरनॅशनल स्पेस रिजनल ऑर्गनायझेशन B) इंटरनॅशनल सायंटिफिक रिसर्च ऑर्गनायझेशन C) इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन D) इंडियन स्टेटस रिसर्च ऑर्गनायझेशन बरोबर उत्तर: इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन (इस्रो) हे भारताचे अंतराळ संशोधन आणि विकासात गुंतलेले राष्ट्रीय संस्थळ आहे. हे अंतराळातील संशोधन आणि विकासाशी संबंधित आहे, तर इतर पर्याय इतर संस्था किंवा वैज्ञानिक संशोधनशी संबंधित आहेत. 17 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 17. कोणत्याही घटकाच्या किंवा वस्तूच्या प्रत्यक्ष संपर्कात न येता त्या संबंधीची माहिती मिळविणे, संकलित करणे व त्याचे वर्णन करणे या तंत्रास- - - - - - - - - म्हणतात. (राज्यसेवा मुख्य मे 2022) A) फोटोग्रॅमेट्री B) भौतिक माहिती प्रणाली C) दूरसंवेदन D) जागतिक स्थान निश्चिती (GPS) दूरसंवेदन हा असा तंत्र आहे जो विद्युत चुंबकीय स्पेक्ट्रमच्या विविध तरंगलांबींचा वापर करून कोणत्याही घटकाचा थेट संपर्क न घेता त्याची माहिती गोळा करतो. विद्युत चुंबकीय विकिरण हे घटकाच्या पृष्ठभागावरून परावर्तित, प्रेषित किंवा उत्सर्जित होते आणि त्याचे संवेदन आणि विश्लेषण करून त्या घटकाबद्दल माहिती मिळवता येते. म्हणून, दूरसंवेदनाचा वापर भूदृश्य, वनस्पती, पाणी आणि हवामान यांसारख्या विविध घटकांच्या अंदाज आणि मॅपिंगसाठी केला जातो. 18 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 18. 1 एप्रिल 1960 मध्ये खालीलपैकी कोणत्या जगातील पहिल्या हवामान उपग्रहाचे उड्डाण झाले. (वनसेवा मुख्य 2019) A) एस ई. एस – 8 B) एक्सप्लोरर -1 C) टि. आय. आर ओ एस -1 D) स्पुटनिक -1 बरोबर उत्तर आहे "टि. आय. आर ओ एस -1". "टि. आय. आर ओ एस -1" (टेलीमेकॅनिक इन्फ्रारेड ऑब्झर्वेशन सॅटेलाइट -1) हा जगातील पहिला हवामान उपग्रह होता, ज्याने 1 एप्रिल 1960 रोजी उड्डाण केले. हा उपग्रह युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिकाने प्रक्षेपित केला होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * स्पुटनिक -1 हा जगातील पहिला कृत्रिम उपग्रह होता, हवामान उपग्रह नाही. * एक्सप्लोरर -1 हा अमेरिकेचा पहिला कृत्रिम उपग्रह होता, हवामान उपग्रह नाही. * एस ई. एस – 8 हा एक भूस्थिर दळणवळण उपग्रह होता, हवामान उपग्रह नाही. 19 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 19. शास्रीय अनुमानानुसार दर मिनिटाला दर चौरस से.मी पृष्ठभागावर 1.94 सौरऊर्जा शोषली जाते त्यास काय म्हणतात ? (राज्यसेवा मुख्य 2018) A) पृथ्वीची भूधवलता B) सौरशक्तीचे परावर्तन C) वरीलपैकी नाही D) सौरस्थिरपद /सौरस्थिरांक सौरस्थिरपद किंवा सौरस्थिरांक हा शब्द दर मिनिटाला दर चौरस से.मी पृष्ठभागावर शोषली जाणारी 1.94 सौरऊर्जाच्या शास्त्रीय मापनाला सूचित करतो. हे परिमाण स्थिर आहे, म्हणजेच कालांतराने बदलत नाही. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * पृथ्वीची भूधवलता पृथ्वीच्या पृष्ठभागाच्या वक्रतेशी संबंधित आहे. * सौरशक्तीचे परावर्तन हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरून सौरऊर्जाच्या परावर्तनाच्या टक्क्यावारीला सूचित करते. * वरीलपैकी नाही हे स्पष्टपणे चुकीचे आहे कारण दिलेले परिमाण एक शास्त्रीय मापन आहे. 20 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 20. उपग्रहाच्या माध्यमातून पृथ्वीपृष्ठावरील एखादया गोष्टीची जागा, त्याची गती व वेळ याची नेमकी अचूक माहिती देणारी यंत्रणा म्हणजे. (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) वरीलपैकी कोणतेही नाही B) जी.पी.एस C) जी.आय.एस D) जी.एस.आय जी.पी.एस (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) उपग्रहांवर अवलंबून असते, ज्याद्वारे वापरकर्त्याचे स्थान, गती आणि वेळ अत्यंत अचूकपणे निश्चित केले जाते. GPS मधील उपग्रह पृथ्वीवरून उत्सर्जन केलेल्या सिग्नलचा वापर करतात आणि त्यांच्या सेकंद मोजण्याच्या अत्यंत अचूक कॅलेंडरच्या मदतीने प्राप्त सिग्नलच्या प्रवासाचे वेळ मोजतात. या वेळेचा वापर उपग्रहांच्या अंतराची गणना करण्यासाठी केला जातो, ज्यामुळे वापरकर्त्याच्या स्थान आणि गतीचा अंदाज लावण्यात मदत होते. 21 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 21. जागतिक स्थाननिश्चती यंत्रणेतील प्राप्तके /स्वीकार्य यंत्रणेत खालील कोणाचा समावेश होतो ? अ) संवेदग्राम /शृंगिका ब) कॅमेरा क) दुर्बीण ड) अवरक्त प्रकाश (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) क व ड योग्य आहेत B) ब व क योग्य आहेत C) अ योग्य आहे D) अ,ब,क व ड योग्य नाहीत. जागतिक स्थाननिश्चती यंत्रणा (GPS) प्राप्तके/स्वीकार्य यंत्रणेत संवेदग्राम (अॅंटेना) समाविष्ट असतात. संवेदग्राम GPS उपग्रहांमधून सिग्नल प्राप्त करतात, जे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील प्राप्तक्य किंवा स्वीकार्य यंत्रणेच्या स्थिती आणि वेळेची गणना करण्यासाठी वापरले जातात. दुर्बीण आणि अवरक्त प्रकाश GPS यंत्रणेचा भाग नाहीत, तर कॅमेरा GPS स्वीकार्य यंत्रणेमध्ये वापरला जाणारा वैकल्पिक घटक असू शकतो. 22 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 22. पृथ्वी व सूर्य यांच्यातील सरासरी अंतरावरील सूर्याचे पृथ्वीवरील प्रचरण सुमारे - - - - - - - - - असते. (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) 470 W/m2 B) 770 W/m2 C) 1370 W/m2 D) 1170 W/m2 सूर्याच्या पृथ्वीवरील प्रचरण म्हणजे पृथ्वीच्या बाह्य वातावरणाच्या वरच्या भागात प्रत्येक चौ.मी.मध्ये येणाऱ्या सौर ऊर्जेचे प्रमाण आहे. पृथ्वी आणि सूर्य यांच्यातील सरासरी अंतर पाहता हे प्रचरण पृथ्वीवर सुमारे 1370 वॅट प्रति चौ.मी. (W/m2) असते. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: * 470 W/m2 हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील सूर्याचे प्रचरण आहे, जे बाह्य वातावरणातील प्रचारापेक्षा कमी आहे. * 770 W/m2 हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील स्पष्ट प्रचरण आहे, ज्यामध्ये वातावरणातील शोषण समाविष्ट नाही. * 1170 W/m2 हे सूर्य स्थिरांक आहे, जो बाह्य वातावरणाच्या वर सूर्यापासून आलेल्या ऊर्जेचे प्रमाण आहे. हा पृथ्वीवरील प्रचारापेक्षा जास्त आहे कारण पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत असते आणि वातावरण काही ऊर्जा शोषून घेते. 23 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 23. भूस्थिर उपग्रह पृथ्वीपासून साधारणपणे किती उंचीवर स्थित असतात ? (राज्यसेवा मुख्य 2022) A) 100 कि.मी B) 1000 कि.मी C) 3000 कि मी D) 36000 कि.मी भूस्थिर उपग्रह पृथ्वीपासून साधारणपणे 36000 कि.मी. उंचीवर स्थित असतात. हे उपग्रह पृथ्वीच्या परिभ्रमणाच्या अक्षांवर स्थापित असतात आणि पृथ्वीच्या परिभ्रमणाच्या वेगाशी जुळत असतात, त्यामुळे ते नेहमी पृथ्वीच्या त्याच भागावर स्थिर राहतात. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण 1000 कि.मी., 3000 कि.मी. आणि 100 कि.मी. हे भूस्थिर उपग्रहांसाठी उंची खूप कमी आहे. 24 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 24. इन्सॅट -3 डी (मेट्रोसेट) हा भारतीय उपग्रह- - - - - - - - - घटकाशी संबंधित आहे. (राज्यसेवा मुख्य मे 2022) A) हवामान B) साधनसंपदा C) शिक्षण D) समुद्र इन्सॅट-3डी (मेट्रोसेट) हा एक भारतीय उपग्रह आहे ज्याचा उपयोग मुख्यत्वे हवामान निरीक्षण आणि अंदाज यासाठी केला जातो. पर्याय "साधनसंपत्ती" चुकीचा आहे कारण हा उपग्रह प्राथमिक रूपात हवामान मॉनिटरिंगसाठी वापरला जातो. पर्याय "शिक्षण" आणि "समुद्र" हे देखील चुकीचे आहेत कारण उपग्रह या क्षेत्रांवर निरीक्षण प्रदान करण्यासाठी वापरला जात नाही. म्हणून, बरोबर उत्तर "हवामान" आहे. 25 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 25. - - - - - - - - - हे सर्वोत्तम आणि व्यापारी दृष्टया सर्वाधिक वापरले जाणारे भौगोलिक माहिती प्रणालीतील प्रतिमा प्रक्रियण कार्यक्रम सामग्रीसंच आहे. (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) मॅटलॅब (MATLAB) B) फोटोस्मार्ट (PHOTOSMART) C) इरदास (ERDAS) D) एक्सेल (EXCEL) इरदास हे सर्वोत्तम आणि व्यापारी दृष्ट्या सर्वाधिक वापरले जाणारे भौगोलिक माहिती प्रणालीतील प्रतिमा प्रक्रियण कार्यक्रम सामग्रीसंच आहे. कारण इरदास हे एक विशेष सॉफ्टवेअर आहे जे भौगोलिक डेटासह कार्य करण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे, तर मॅटलॅब हा गणितीय आणि सिग्नल प्रक्रियणासाठी वापरला जाणारा एक सामान्य प्रोग्रामिंग प्लॅटफॉर्म आहे, एक्सेल हा स्प्रॅडशीट प्रोग्राम आहे आणि फोटोस्मार्ट हे एक फोटो एडिटिंग सॉफ्टवेअर आहे. 26 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 26. पृथ्वीचे वातावरण - - - - - - - - - या तरंगलांबीचे शोषण करते, त्यामुळे दूरसंवेदनात त्यांचा उपयोग होत नाही. (राज्यसेवा मुख्य 2020) A) सूक्ष्म तरंग विभाग B) क्ष-किरण विभाग C) दृष्य विभाग D) अवरक्त विभाग क्ष-किरण विभाग हा पृथ्वीच्या वातावरणाद्वारे शोषला जातो, त्यामुळे असे तरंगलांबीचे चित्रण दूरसंवेदनात वापरता येत नाहीत. बाकीचे पर्याय (दृश्य विभाग, अवरक्त विभाग, सूक्ष्म तरंग विभाग) हे पृथ्वीच्या वातावरणाद्वारे शोषले जात नाहीत आणि दूरसंवेदनात वापरले जाऊ शकतात. 27 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 27. खालीलपैकी कोणते एक विधान उंची परत्वे सरासरी तापमानातील होणारी घट बरोबर दर्शविते ? (राज्यसेवा मुख्य, 2012) A) 1° से.दर 160 मी.ला B) 1° से.दर 170 मी.ला C) 1° से.दर 100 मी.ला D) 1° से.दर 260 मी.ला उंची वाढत जाताना दर 160 मीटरला तापमान 1° से.ने कमी होते. कारण उंची वाढीसह हवा विरळ होते आणि त्यामुळे उष्मा अवशोषित करण्याची क्षमता कमी होते. पर्याय 100 मी. चुकीचा आहे कारण ते खूप जास्त उंची लवकर कमी होते. पर्याय 170 मी. आणि 260 मी. चुकीचे आहेत कारण ते खूप जास्त उंची कमी होण्याचे दर दर्शवतात. 28 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 28. नकाशावर दोन बिंदूमधील मोजलेले अंतर 3 से.मी आहे. हवाई छायाचित्रातील संबधित अंतर 12 से.मी आहे. नकाशाचा स्केल 1:50,000 असेल तर छायाचित्रातील स्केलची गणना करा. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 1: 1388 B) 1: 10,000 C) 1: 2,00,000 D) 1: 12,500 नकाशावर 3 से.मी. अंतर हे जमिनीवरील वास्तविक 15,000 से.मी. (50,000 * 3) दर्शवते. छायाचित्रातील 12 से.मी. अंतर हे 60,000 से.मी. (12 * 50,000/3) दर्शवते. म्हणून, छायाचित्राचा स्केल 1:12,500 (60,000 से.मी. / बॅकग्राउंड) असेल. 29 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 29. वातावरणातील खालीलपैकी कोणत्या एका थरातील खालच्या भागात उंची परत्वे तापमान कमी होत नाही ? (राज्यसेवा मुख्य 2012) A) वरीलपैकी एकही नाही B) आयनांबर C) तपांबर D) स्थितांबर स्थितांबर हा वातावरणातील थर आहे जिथे तापमान उंची वाढल्यास वाढत नाही. स्थितांबरच्या वरील भागात ओझोन थर असतो, जो सूर्यप्रकाशातील हानिकारक किरणांना अडवतो आणि तापमान वाढविण्याच्या परिणामी त्याचे संरक्षण करतो. त्याउलट, तपांबर आणि आयनांबरमध्ये उंची वाढल्यास तापमान कमी होते. 30 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 30. खालील विधाने पहा. अ) इस्रोचे मुख्यालय चेन्नई येथे आहे ब) इस्रोची स्थापना सन 1969 मध्ये केली क) के. माधवन हे इस्रोचे संचालक आहेत. (राज्यसेवा मुख्य मे. 2022) A) विधान अ, ब आणि क बरोबर आहेत B) विधान अ आणि क बरोबर आहेत C) विधान अ आणि ब बरोबर आहेत D) विधान ब बरोबर आहे बरोबर उत्तर आहे विधान ब बरोबर आहे कारण इस्रोची स्थापना 15 ऑगस्ट 1969 रोजी झाली होती. विधान अ चुकीचे आहे कारण इस्रोचे मुख्यालय चेन्नईऐवजी बंगलोरमध्ये आहे. विधान क चुकीचे आहे कारण के. माधवन हे इस्रोचे संचालक नाहीत. 31 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 31. जोड्या जुळवा. देश उपग्रह अ) जपान 1) SPOT ब) भारत 2) IRS-IA क) फ्रांस 3) LANDSAT ड) अमेरिका 4) JERS –I (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 1 2 4 3 B) 2 4 3 1 C) 4 2 1 3 D) 3 1 2 4 बरोबर उत्तर आहे: 4 2 1 3 * फ्रांसचा उपग्रह SPOT आहे. * अमेरिकेचा उपग्रह LANDSAT आहे. * जपानचा उपग्रह JERS –I आहे. * भारताचा उपग्रह IRS-IA आहे. 32 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 32. भूपृष्ठाकडे येणा-या सौर उर्जेपैकी किती टक्के ऊर्जा ढगांमुळे परावर्तित होते ? (राज्यसेवा मुख्य, 2014) A) 27% B) 34% C) 17% D) 51% बरोबर उत्तर ' 27% ' आहे. कारण भूपृष्ठाकडे येणा-या सौर उर्जेपैकी सुमारे 27% ऊर्जा ढगांमुळे परावर्तित होते, जी पृथ्वीच्या पृष्ठभागापर्यंत पोहोचत नाही. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या प्रमाणाशी जुळत नाहीत. 33 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 33. खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? अ) भौगोलिक माहिती प्रणालीद्वारे विदारण आणि गाळसंचयनाचा अभ्यास होऊ शकतो ब) पिकांची वाढ आणि आरोग्य अभ्यासयासाठी दूरसंवेदन तंत्राचा उपयोग होऊ शकत नाही क) जागतिक स्थिती प्रणाली चा उपयोग शेती यंत्रामध्ये केला जातो. (राज्यसेवा मुख्य,2020) A) विधान अ, ब आणि क B) विधान ब आणि क C) विधान अ आणि क D) विधान अ आणि ब विधान अ आणि क बरोबर आहेत. ' अ): ' भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) विदारण आणि गाळसंचयनाचा अभ्यास करू शकते कारण ते भौगोलिक डेटाच्या विश्लेषण, व्यवस्थापन आणि दृश्यमानीकरणासाठी वापरले जाते. ' ब): ' दूरसंवेदन तंत्राचा वापर पिकांची वाढ आणि आरोग्य अभ्यासण्यासाठी केला जाऊ शकतो कारण ते उपग्रहांवरून पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे डेटा गोळा करते, ज्याचा वापर पिकांच्या आरोग्याचा अंदाज घेण्यासाठी करता येतो. ' क): ' जागतिक स्थिती प्रणाली (GPS) शेती यंत्रात वापरली जात नाही. जीपीएसचा वापर नेव्हिगेशन आणि ट्रॅकिंगसाठी केला जातो, तर शेती यंत्रांमध्ये उपग्रह-आधारित संचालन प्रणाल्या (SBGS) चा वापर केला जातो. 34 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 34. खालीलपैकी कोणता पर्याय वेक्टर डेटा प्रकाराचं प्रतिनिधीत्व करतो ? (राज्यसेवा मुख्य 2020) A) अंकीय उपग्रह प्रतिमा B) स्कॅन केलेल्या प्रतिमा C) डिजिटल एलिवेशन मॉडेल D) भूपृष्ठ सर्वेक्षण डेटा वेक्टर डेटा प्रकार भौगोलिक वैशिष्ट्यांचे बिंदु, रेखा आणि बहुभुजांच्या रूपात प्रतिनिधित्व करतो. भूपृष्ठ सर्वेक्षण डेटा हा वेक्टर डेटाचे उदाहरण आहे, कारण ते अशा भौगोलिक वैशिष्ट्यांची माहिती संग्रहित करते जसे की रस्ते, नद्या आणि शेती. अन्य पर्याय (डिजिटल एलिवेशन मॉडेल, स्कॅन केलेल्या प्रतिमा, अंकीय उपग्रह प्रतिमा) रॅस्टर डेटा प्रकारचे प्रतिनिधित्व करतात, जे पिक्सेल ग्रीडच्या रूपात भौगोलिक डेटा संग्रहित करते. 35 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 35. - - - - - - - - - छायाचित्रण हे सर्वसाधारणरित्या एकेरी भिंग मांडणीच्या छायाचित्रकारद्वारे घेतात अशा छायाचित्रांचा वापर सुदूर संवेदन आणि भू मानचित्र अभ्यासात होतो. (राज्यसेवा मुख्य 2013) A) तिरकस B) समतल C) लंब रूप D) विस्तृतकोन लंब रूप मांडणीचे छायाचित्र हे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मोठे क्षेत्र व्यापतात. हे छायाचित्र उंचावरून घेतले जातात आणि त्यामध्ये पृष्ठभागाचा मोठा भाग दृश्यमान असतो. सुदूर संवेदन आणि भू मानचित्र अभ्यासामध्ये पृथ्वीच्या मोठ्या क्षेत्रांचे विश्लेषण करणे आवश्यक असते, म्हणून लंब रूप छायाचित्रांचा वापर या अशा प्रकारच्या अभ्यासांसाठी योग्य आहे. तिरकस, समतल आणि विस्तृतकोन मांडणीच्या छायाचित्रांमध्ये पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा किंवा विशिष्ट वैशिष्ट्यांचा फक्त एक छोटा भाग दृश्यमान होतो, म्हणून ते सुदूर संवेदन आणि भू मानचित्र अभ्यासासाठी कमी उपयुक्त आहेत. 36 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 36. परिसंस्थेतील ऊर्जाप्रवाह - अ) एकमार्गी आहे. ब) ऊर्जा विनिमय स्तरानुसार कमी होत जातो. क) ऊर्जा विनिमय स्तर नुसार वाढत जातो ड) ऊर्जा विनिमय स्तरानुसार स्थिर राहतो. (राज्यसेवा मुख्य 2014) A) फक्त अ B) अ,ब आणि क C) फक्त अ आणि ब D) अ, ब आणि ड फक्त अ आणि ब हा पर्याय बरोबर आहे कारण: * ऊर्जा प्रवाह परिसंस्थेमध्ये एकमार्गी आहे, अन्नसाखळीतील उच्च स्तरातील प्राणी कमी स्तरातील प्राण्यांना खात असतात. * ऊर्जा विनिमय स्तरांमधून जाताना ऊर्जा कमी होत जाते, कारण प्रत्येक स्तरावरील प्राणी खाल्लेल्या ऊर्जेचा काही भाग मलमूत्र, उष्णता आणि अन्य क्रियाकलापांमध्ये गमावतात. तर, पर्याय क आणि ड चुकीचे आहेत कारण ऊर्जा विनिमय स्तरांनुसार ऊर्जा वाढत किंवा स्थिर राहात नाही. 37 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 37. त्रिमिती दृश्य तयार करण्यासाठी दोन द्विमितीय छायाचित्रांचे सुमारे - - - - - - - - - % आच्छादन त्रिमितीदर्शी खाली मांडावे लागते. (राज्यसेवा मुख्य 2013) A) 60 B) 30 C) 45 D) 90 त्रिमिती प्रतिमा तयार करण्यासाठी, दोन द्विमितीय छायाचित्रांचे 60% आच्छादन त्रिमितीदर्शी मांडावे लागते. हे आच्छादन क्षेत्र त्रिमिती प्रतिमेला खोली आणि गहराई प्रदान करण्यासाठी पुरेसे आहे. कमी आच्छादन झाल्यास प्रतिमा निस्तेज दिसेल, तर जास्त आच्छादनामुळे धूसरपणा येईल. 38 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 38. प्रकाशामध्ये (दृश्य) - - - - - - - - - असतात. (राज्यसेवा मुख्य, 2012) A) दीर्घ लांबीच्या व निम्न वारंवारता लहरी B) लघु लांबीच्या व निम्न वारंवारता लहरी C) दीर्घ लांबीच्या व उच्च वारंवारता लहरी D) लघु लांबीच्या व उच्च वारंवारता लहरी प्रकाशामध्ये दृश्यमान प्रकाश असतो ज्याची लांबी लहान आणि वारंवारता उच्च असते. लांबी लहान असल्याने प्रकाशाच्या या लहरी कमी अंतरावर प्रवासा करू शकतात. त्यांची उच्च वारंवारता त्यांना अधिक उर्जा देते, ज्यामुळे ते दृश्यमान होतात. पर्याय दीर्घ लांबीच्या आणि निम्न वारंवारता लहरी रेडिओ लहरी आहेत, लघु लांबीच्या आणि निम्न वारंवारता लहरी गामा किरण आहेत आणि दीर्घ लांबीच्या आणि उच्च वारंवारता लहरी अवरक्त किरण आहेत. 39 / 39 Category: रिमोट सेंसिंग /सुदूर संवेदन 39. अ) विधान : सूर्याच्या पृष्ठभागावरुन उत्सर्जित होणारी सौरशक्ती लघुतरंगाच्या स्वरुपात बाहेर पडते या उलट पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरुन उत्सर्जीत होणारी ऊर्जा ही दीर्घ तरंग लहरींच्या स्वरुपात बाहेर पडते. ब) कारण : पदार्थ तापमान जर अत्याधिक असेल तर त्यापासून उत्सर्जित होणा-या उर्जेचे प्रमाण अत्याधिक असते. अशा प्रकारची ऊर्जा लघुतरंग स्वरुपात बाहेर पडते. (राज्यसेवा मुख्य 2013) A) अ चूक आहे ब बरोबर आहे B) अ व ब बरोबर आहेत. C) अ बरोब आहे ब व अ चे स्पष्टीकरण नाही D) अ व ब दोन्ही चूक आहेत पृथ्वीवरील तापमान सूर्याच्या तुलनेत खूपच कमी असते. त्यामुळे पृथ्वीवरून उत्सर्जित होणारी ऊर्जा दीर्घतरंगी लहरींच्या स्वरूपात असते. उलट, सूर्याचे तापमान पृथ्वीवरील तापमानापेक्षा खूपच जास्त असते, त्यामुळे सूर्यापासून उत्सर्जित होणारी ऊर्जा लघुतरंगी लहरींच्या स्वरूपात असते. त्यामुळे पर्याय "अ व ब बरोबर आहेत" योग्य आहे. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE