बरोबर उत्तर "फक्त क" आहे कारण "देशाचे संरक्षण करणे" हे भारतीय नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "फक्त अ, ब व क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण ग्रामपंचायतीचे संगठन करणे आणि उत्पन्नातील विषमता कमी करणे हे नागरिकांच्या कर्तव्यांमध्ये नाहीत. "फक्त ब, ड व इ" हा पर्यायही चुकीचा आहे कारण लष्करी सेवा बजावणे आणि समान नागरी कायदा निश्चित करणे हे कर्तव्ये नाहीत. "फक्त ड, इ व फ" हा पर्यायही योग्य नाही कारण लष्करी सेवा आणि समान नागरी कायदा हे कर्तव्ये नाहीत, फक्त सार्वजनिक निवडणुकांमध्ये मतदान करणे कर्तव्य आहे, परंतु ते मूलभूत कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट नाही.

बरोबर उत्तर "फक्त अ" आहे कारण मूळ संविधानात मुलभूत कर्तव्यांची तरतूद नव्हती. ती 42 व्या घटनादुरूस्तीने 1976 मध्ये जोडण्यात आली.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "फक्त ब आणि क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण 42 व्या घटनादुरूस्तीमुळे मुलभूत कर्तव्यांचा समावेश झाला, परंतु मूळ संविधानात त्यांचा समावेश नव्हता. "फक्त" हा पर्याय अमान्य आहे कारण यामध्ये कोणतीही विधानं नाहीत. "फक्त क आणि ड" हा पर्यायही चुकीचा आहे कारण 2002 मध्ये एक नवीन मुलभूत कर्तव्य जोडले गेले, परंतु "पालकांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे" हे मुलभूत कर्तव्य नाही.

बरोबर उत्तर "86 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 2002" आहे कारण या घटनादुरुस्तीमुळे 11 वे मूलभूत कर्तव्य, जो की "मूलभूत कर्तव्यांमध्ये शिक्षण घेणे" आहे, भारतीय संविधानाच्या कलम 51A(K) मध्ये समाविष्ट करण्यात आले.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण 42 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 1976 मध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश झाला, परंतु 11 वे कर्तव्य नाही. 52 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 1980 आणि 62 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 1992 यामध्येही मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश किंवा बदल नाही. त्यामुळे "86 वी घटनादुरुस्ती कायदा - 2002" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "मूलभूत कर्तव्ये" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 51A मध्ये महिलांच्या सन्मानाला न शोभणाऱ्या प्रथांचा त्याग करण्याबाबत कर्तव्ये स्पष्टपणे सांगितली आहेत.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "मूलभूत अधिकार" हा पर्याय योग्य नाही कारण हा भाग नागरिकांच्या अधिकारांची सुरक्षा करतो, प्रथांच्या त्यागाबाबत नाही. "प्रस्तावना" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण तो संविधानाच्या उद्देशांची सुरुवात दर्शवतो, परंतु प्रथांच्या विषयावर निर्देश देत नाही. "राज्याच्या उद्दिष्टांची मार्गदर्शक तत्त्वे" हा पर्याय अयोग्य आहे कारण हा भाग राज्याच्या धोरणात्मक उद्दिष्टांवर लक्ष केंद्रित करतो, व्यक्तीगत कर्तव्यांवर नाही.

बरोबर उत्तर "सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये मतदान करणे" आहे कारण भारतीय राज्यघटनेनुसार मूलभूत कर्तव्यांमध्ये मतदान करणे समाविष्ट नाही. मतदान हे नागरिकांचे अधिकार आहे, परंतु कर्तव्य नाही.

"राज्यघटना आणि त्यातील तत्त्वांचा आदर करणे" हे मूलभूत कर्तव्य आहे, कारण हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. "सार्वजनिक मालमत्तेचे रक्षण करणे" देखील मूलभूत कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट आहे, जे समाजाच्या कल्याणासाठी आवश्यक आहे. "वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे" हे मूलभूत कर्तव्य आहे, ज्यामुळे नागरिकांमध्ये वैज्ञानिक विचारशक्तीला प्रोत्साहन मिळते.

बरोबर उत्तर "नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण करून त्यात सुधारणा करणे" हे विधान योग्य आहे कारण वर्मा आयोगाने मूलभूत कर्तव्यांच्या अंमलबजावणीसाठी पर्यावरणाच्या संरक्षणासंबंधीच्या मुद्द्यांचा उल्लेख केला आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "संविधानाचे पालन करणे आणि त्याचे आदर्श व संस्था, राष्ट्रध्वज व राष्ट्रगीत यांचा आदर करणे" हे कर्तव्य सामान्यतः मूलभूत कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट आहे, पण याबाबत आयोगाने विशेषतः चर्चा केलेली नाही. "भारतातील जनतेमध्ये सामंजस्य आणि बंधुभाव वाढीला लावणे" हे कर्तव्य सामाजिक एकतेसाठी महत्त्वाचे असले तरी, याचा उल्लेख वर्मा आयोगाने केला नाही. "6 ते 14 वयोगटातील बालकास शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे" हे मूलभूत अधिकारांमध्ये आहे, पण कर्तव्यांच्या संदर्भात नाही.

बरोबर उत्तर "पालकांनी 6-14 वयोगटातील मुलांना प्राथमिक शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे" हे विधान योग्य आहे कारण 2002 च्या 86 व्या घटनादुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्यांमध्ये हे कर्तव्य समाविष्ट केले आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. संविधान, राष्ट्रगीत, राष्ट्रध्वज यांचा आदर करणे हे एक मूलभूत कर्तव्य आहे, परंतु ते 86 व्या घटनादुरुस्तीच्या आधीच अस्तित्वात होते. देशाचे संरक्षण व राष्ट्रीय सेवा करण्यास तयार असणे हे मूलभूत कर्तव्य आहे, पण ते देखील 86 व्या घटनादुरुस्तीपूर्वीचे आहे. नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण करणे हे एक अत्यंत महत्त्वाचे कर्तव्य आहे, परंतु ते 86 व्या घटनादुरुस्तीच्या आधीच समाविष्ट केले गेले होते.

बरोबर उत्तर "मूलभूत कर्तव्यांच्या वर्णनात" हे विधान योग्य आहे कारण भारताच्या राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांमध्ये 'भारताची संप्रभुता, एकता आणि अखंडतेचे रक्षण करणे आणि ती कायम राखणे' हा उल्लेख स्पष्टपणे केलेला आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. संविधानाच्या उद्देशपत्रिकेत भारताच्या मूल्यांचा उल्लेख आहे, परंतु संप्रभुतेचा उल्लेख तिथे नाही. राज्य धोरणविषयक मार्गदर्शक तत्वांमध्ये भारताच्या विकासासाठी मार्गदर्शक तत्वे दिली आहेत, पण येथे संप्रभुतेचा थेट उल्लेख नाही. मूलभूत अधिकारांच्या वर्णनात नागरिकांच्या अधिकारांचा उल्लेख आहे, परंतु संप्रभुतेचा समावेश नाही.

बरोबर उत्तर "केवळ अ, ब व क" हे विधान योग्य आहे कारण अ, ब आणि क या सर्व विधानांमध्ये सत्यता आहे.

अ विधान सांगते की मूलभूत कर्तव्यांना काही महत्त्व नसते, जे एक अर्थाने व्यक्त केले जाऊ शकते.

ब विधान योग्य आहे कारण 42 व्या घटनादुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्ये राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आली.

क विधान देखील बरोबर आहे कारण मूलभूत कर्तव्ये भारतीय राज्यघटनेच्या विभाग 4 अ आणि कलम 51 अ मध्ये दिली आहेत.

ड विधान चुकीचे आहे कारण अमेरिका व ऑस्ट्रेलियामध्ये अशा कर्तव्यांची संकल्पना नाही, त्यामुळे ते बरोबर जुळत नाही.

बरोबर उत्तर "ब, ड" आहे कारण भारतीय राज्यघटनेत नागरिकांची मूलभूत कर्तव्ये व्यक्तीगत आणि सामुहिक स्तरावर उच्चतम पातळी गाठणे आणि शास्त्रीय वृत्ती विकसित करणे याबद्दल आहेत.

"सामाजिक अन्यायापासून दुर्बल घटकांचे संरक्षण करणे" हे मूलभूत कर्तव्य नाही, तर हे एक सामाजिक ध्येय आहे. "सार्वजनिक निवडणुकांमध्ये मतदान करणे" हे एक अधिकार आहे, पण ते मूलभूत कर्तव्य नाही.

त्यामुळे, योग्य पर्याय "ब, ड" आहे, कारण हे दोन्ही विधान मूलभूत कर्तव्यांच्या श्रेणीत मोडतात.

बरोबर उत्तर "फक्त अ" हे विधान योग्य आहे कारण सरदार स्वर्ण सिंह समितीच्या शिफारशींनुसार 42 व्या घटनादुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्यांची यादी भारतीय राज्यघटनेत समाविष्ट केली गेली.

"फक्त ब" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण 86 व्या घटनादुरुस्तीने सहा ते चौदा वयोगटातील मुलांना मुक्त व अनिवार्य प्राथमिक शिक्षण देणे शासनास बंधनकारक केले, परंतु हे विधान अचूक नाही. "अ आणि ब" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण एकच विधान योग्य आहे. "वरीलपैकी नाही" हा पर्याय योग्य नाही कारण एक विधान योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "यु. एस. एस.आर." हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेतील व्यक्तीच्या मूलभूत कर्तव्यांची तरतूद यु. एस. एस. आर. च्या राज्यघटनेवरून घेतली गेली आहे.

"फ्रान्स" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण फ्रान्सच्या राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांची स्पष्ट तरतूद नाही. "यु. एस.ए" हा पर्याय देखील अयोग्य आहे कारण अमेरिकेत मूलभूत अधिकारांचा उल्लेख आहे, पण कर्तव्यांचा नाही. "यु. के." हा पर्याय अयोग्य आहे कारण यु. के. च्या संविधानात मूलभूत कर्तव्यांची संकल्पना नाही, तर त्यांचा संविधानिक अधिकारांचा संदर्भ आहे.

बरोबर उत्तर "अ, ब आणि क" हे विधान बिनचूक आहेत. 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्तीने राज्यघटनेत IV-A विभागाचा समावेश केला, ज्यामध्ये कलम 51 A समाविष्ट आहे. या कलमात नागरिकांच्या दहा मूलभूत कर्तव्यांची संहिता देखील समाविष्ट आहे, ज्यामुळे हे विधान योग्य ठरते.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. विधान ड हे अयोग्य आहे कारण 89 व्या घटनादुरुस्तीने कलम 51 A मध्ये आणखी मूलभूत कर्तव्याचा समावेश केला नाही. त्यामुळे "अ, ब आणि क" हेच बिनचूक विधान आहेत.

बरोबर उत्तर "फक्त अ" आहे कारण 42 व्या भारतीय घटनादुरुस्तीच्या माध्यमातून 1976 साली नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश भारतीय राज्यघटनेत झाला.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "फक्त अ आणि ब" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण जपान हा एकमेव देश नाही ज्यात मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश आहे; अनेक देशांमध्ये असे कर्तव्ये आहेत. "फक्त अ आणि क" हा पर्यायही चुकीचा आहे कारण कलम 51 मध्ये 11 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश आहे, परंतु अकरावे कर्तव्य 2002 मध्ये 86 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे समाविष्ट करण्यात आले, 83 व्या घटनादुरुस्तीने नाही. "वरीलपैकी सर्व" हा पर्यायही योग्य नाही कारण ब आणि क दोन्हीही अयोग्य आहेत.

बरोबर उत्तर "पंचायत राजची निर्मिती करणे" हे विधान योग्य आहे कारण हे मूलभूत कर्तव्य नाही.

इतर तीन पर्याय मूलभूत कर्तव्यांच्या श्रेणीत येतात.

संविधानाचे पालन करणे हे भारतीय नागरिकांचे मूलभूत कर्तव्य आहे, कारण संविधान हे देशाचे सर्वोच्च कायदा आहे.

संविधानातील आदर्श, संस्था व राष्ट्रध्वज यांचा आदर करणे हे देखील मूलभूत कर्तव्य मानले जाते, कारण यामुळे राष्ट्रभक्ती वाढते.

देशाचे संरक्षण व देशसेवा करण्यास तयार राहणे हे कर्तव्य म्हणून मानले जाते, कारण प्रत्येक नागरिकाला देशाच्या सुरक्षेसाठी योगदान देणे आवश्यक आहे.

म्हणजेच, पंचायत राजची निर्मिती करणे हे मूलभूत कर्तव्य नाही.

बरोबर उत्तर "फक्त अ व क" आहे कारण अ आणि क ही विधाने योग्य आहेत. मूळच्या भारतीय राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता, हे विधान खरे आहे. 2002 च्या 86 व्या घटनादुरुस्तीनुसार 11 व्या कर्तव्याचा समावेश करण्यात आलेला आहे, त्यामुळे हे विधान देखील योग्य आहे.

ब आणि ड ही विधाने चुकीची आहेत. 1978 सालच्या 44 व्या घटनादुरुस्तीमध्ये 10 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आलेला आहे, परंतु हे विधान अयोग्य आहे कारण त्यात वर्तमन कर्तव्यांचा उल्लेख नाही. ड विधान देखील चुकीचे आहे कारण लष्करी सेवा करणे हे कर्तव्य म्हणून स्पष्टपणे राज्यघटनेत नमूद केलेले नाही.

बरोबर उत्तर "अ, ड, क, ब" आहे कारण मूलभूत कर्तव्यांमध्ये राष्ट्रध्वज आणि राष्ट्रगीताचा सन्मान करणे सर्वात प्राथमिक आहे. त्यानंतर राष्ट्राची सेवा करणे महत्त्वाचे आहे, कारण हे नागरिकांचे कर्तव्य आहे. नैसर्गिक पर्यावरणाचे रक्षण करणे तिसरे स्थान घेते, जे पर्यावरणीय जागरूकतेसाठी आवश्यक आहे. वैज्ञानिक दृष्टिकोण आणि मानवतावादाचा विकास करणे अंतिम स्थानावर आहे, कारण हे दीर्घकालीन मूल्ये आहेत.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "अ, ड, ब, क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण वैज्ञानिक दृष्टिकोणाला महत्त्व कमी दिले आहे. "अ, क, ड, ब" देखील चुकीचा आहे कारण राष्ट्राची सेवा करणे महत्त्वाचे आहे. "अ, ड, क, ब" चा क्रम योग्य आहे, परंतु तो दुसऱ्या पर्यायात दिला गेला नाही.

बरोबर उत्तर "नियमित कर भरणे" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय संविधानानुसार नागरिकांचे मूलभूत कर्तव्य कर भरणे नाही.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "देशाचे संरक्षण करणे" हे भारतीय नागरिकांचे एक मूलभूत कर्तव्य आहे, जे संविधानाच्या 51 ए कलमात नमूद केले आहे. "सहा ते 14 वर्षा दरम्यानचे अपत्य किंवा पाल्य यांस शिक्षणाच्या संधी देणे" हे देखील नागरिकांचे कर्तव्य आहे, जे 86 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले आहे. "वरील एकही पर्याय योग्य नाही" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण दोन्ही अन्य पर्याय योग्य आहेत.

बरोबर उत्तर "कमकुवत घटकांच्या विशेषतः अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातींच्या शैक्षणिक आणि आर्थिक हितसंबंधात वृद्धी करणे" आणि "ऐतिहासिक हितसंबंधाच्या आणि राष्ट्रीय दृष्ट्या महत्त्वाच्या स्मारकांचे रक्षण करणे" हे विधान योग्य आहे कारण हे मूलभूत कर्तव्यांशी थेट संबंधित नाहीत.

ज्यामुळे आपल्या राष्ट्रीय स्वातंत्र्य लढ्यास स्फूर्ती मिळाली त्या उदात्त आदर्शाची जोपासना करून त्यांचे अनुकरण करणे हे मूलभूत कर्तव्य आहे, कारण हे राष्ट्रीयतेसाठी महत्त्वाचे आहे.

आपल्या संमिश्र संस्कृतीच्या समृद्ध वारशाचे मोल जाणून तो जतन करणे हे देखील मूलभूत कर्तव्य आहे, कारण यामुळे सांस्कृतिक एकता आणि आदर वाढतो.

त्यामुळे, क आणि ड हे पर्याय मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधीत नाहीत.

बरोबर उत्तर "42 वी घटनादुरुस्ती" हे विधान योग्य आहे कारण 1976 मध्ये केलेल्या 42 वी घटनादुरुस्तीने भारतीय राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश केला.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "45 वी घटनादुरुस्ती" 1978 मध्ये झाली आणि ती मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधित नाही. "46 वी घटनादुरुस्ती" 1982 मध्ये झाली, जी आणखी काही सुधारणा आणते, परंतु मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करत नाही. "44 वी घटनादुरुस्ती" 1978 मध्ये झाली आणि ती मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधित नाही. त्यामुळे फक्त 42 वी घटनादुरुस्तीच योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "स्वर्ण सिंग समिती" आहे कारण या समितीने 1976 मध्ये मुलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्याची शिफारस केली होती.

अनुच्छेद 51A अंतर्गत भारताच्या संविधानात मुलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली आहेत, ज्यामध्ये नागरिकांच्या कर्तव्यांचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.

"देवराज समिती", "करन सिंग समिती" आणि "कृपलानी समिती" या पर्यायांमध्ये मुलभूत कर्तव्यांचा उल्लेख नाही, त्यामुळे हे पर्याय चुकीचे आहेत. या समित्यांनी इतर शिफारशा केल्या, परंतु मुलभूत कर्तव्यांचा समावेश स्वर्ण सिंग समितीच्या शिफारशीतच आहे.

बरोबर उत्तर "51 (अ)" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 51(अ) मध्ये नागरिकांच्या मुलभूत कर्तव्यांचा उल्लेख केला आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "36(अ)" हा पर्याय अयोग्य आहे कारण हा कलम मुलभूत अधिकारांचा संदर्भ घेतो, कर्तव्यांचा नाही. "12 ते 35" हा पर्यायही चुकीचा आहे कारण या कलमांमध्ये मुलभूत अधिकारांचा उल्लेख आहे, कर्तव्यांचा नाही. "51" हा पर्याय अयोग्य आहे कारण तो संपूर्ण कलम 51 चा संदर्भ देतो, परंतु कर्तव्यांचा स्पष्ट उल्लेख "51 (अ)" मध्ये आहे.

बरोबर उत्तर "फक्त अ आणि ब" आहे कारण या दोन विधाने योग्य आहेत.

पहिल्या विधानात सांगितले आहे की मूलभूत कर्तव्यांची नोंद मूळ राज्यघटनेत करण्यात आली नव्हती, जे बरोबर आहे. मूळ राज्यघटना 1950 मध्ये लागू झाली होती आणि त्यात मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता.

दुसऱ्या विधानात 42 व्या घटनादुरुस्तीने 1976 साली दहा मूलभूत कर्तव्यांची नोंद करण्यात आली, हेही बरोबर आहे.

तिसरे विधान चुकीचे आहे कारण 84 व्या घटनादुरुस्तीने 2001 मध्ये अकराव्या मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे फक्त अ आणि ब ही विधाने योग्य आहेत.

बरोबर उत्तर "1976" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय संविधानात 10 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश 42 व्या संविधान सुधारणा अधिनियमाद्वारे 1976 मध्ये करण्यात आला.

"1969" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण त्या वर्षी मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश झाला नव्हता. "1951" देखील चुकीचा आहे कारण त्या काळात संविधानात कर्तव्यांचा उल्लेख नव्हता. "1975" हा पर्याय देखील अयोग्य आहे कारण यावेळी अद्याप मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आलेला नव्हता. यामुळे 1976 हा पर्याय एकटा योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "86 वा संविधानदुरुस्ती कायदा, 2002" आहे कारण या दुरुस्तीमुळे मूलभूत कर्तव्यांमध्ये "माता-पित्याने किंवा पालकाने 6 ते 14 वयोगटातील आपले अपत्य किंवा पाल्याला शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे" याचा समावेश करण्यात आला.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण "85 वा संविधानदुरुस्ती कायदा, 2002" हा दुरुस्ती शिक्षणाशी संबंधित नाही. "82 वा संविधानदुरुस्ती कायदा, 2000" हा दुरुस्ती देखील शिक्षणाच्या कर्तव्यांचा समावेश करत नाही. "81 वा संविधानदुरुस्ती कायदा, 2000" यामध्येही शिक्षणाच्या कर्तव्याबाबत कोणताही उल्लेख नाही. त्यामुळे योग्य उत्तर "86 वा संविधानदुरुस्ती कायदा, 2002" आहे.

बरोबर उत्तर "दोन्ही कथने अ आणि ब बरोबर आहेत" आहे कारण 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे संविधानामध्ये मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली होती. त्याचप्रमाणे, 86 व्या घटनादुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्यांच्या यादीत 11 व्या कर्तव्याचा समावेश केला, ज्यात पर्यावरणाचे संरक्षण करणे समाविष्ट आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण "फक्त कथन अ" हे योग्य असले तरी कथन ब देखील योग्य आहे. "फक्त कथन ब" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण तो कथन अ ला दुर्लक्षित करतो. "दोन्ही कथने अ आणि ब चुकीची आहेत" हा पर्याय तर स्पष्टपणे चुकीचा आहे कारण दोन्ही कथने बरोबर आहेत.

बरोबर उत्तर "क आणि ड" हे विधान योग्य आहे कारण अनुच्छेद 51A मध्ये राष्ट्रीय दृष्ट्या महत्त्वाची स्मारके, स्थळे आणि वस्तूंचे संरक्षण करण्याचा कर्तव्य नाही, तसेच मादक पेये व आरोग्यास अपायकारक अशी अंमली द्रव्ये यांच्या सेवनावर बंदी आणण्याचा कर्तव्य देखील नाही.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "अ, ब आणि क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण "अ" व "ब" हे मूलभूत कर्तव्ये अनुच्छेद 51A मध्ये समाविष्ट आहेत. "ब, क आणि ड" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण "ब" हे कर्तव्य अनुच्छेदात आहे, त्यामुळे ते चुकीचे ठरते. "फक्त ब" हा पर्याय देखील योग्य नाही कारण "ब" अनुच्छेदात समाविष्ट आहे.

बरोबर उत्तर "वरीलपैकी एकही नाही" आहे कारण सर्व विधान योग्य आहेत. राज्यघटनेमध्ये मूलभूत कर्तव्यांच्या अंमलबजावणीसाठी थेट तरतूद नसली तरी, सर्वोच्च न्यायालयाने मूलभूत कर्तव्यांचा बंधनकारक स्वरूप मान्य केला आहे. अनुच्छेद-51-A मध्ये नागरिकांचे कर्तव्य स्पष्टपणे सांगितले आहे, ज्यामुळे राज्याचे सामूहिक कर्तव्य देखील अधोरेखित होते.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण प्रत्येक विधानात दिलेली माहिती सत्य आहे. त्यामुळे "वरीलपैकी एकही नाही" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "सर्व" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेत मुलभूत कर्तव्यांमध्ये नमूद केलेले सर्व मुद्दे यामध्ये समाविष्ट आहेत.

"अ" ह्या विधानात राष्ट्रध्वज, राष्ट्रगीत आणि कायद्याचा आदर करणे यांचा उल्लेख आहे, परंतु हे मूळ मुलभूत कर्तव्यांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेले नाही. "ब" मध्ये स्त्रियांच्या व बालकांच्या प्रतिष्ठेचा विचार आहे, जो मुलभूत कर्तव्यांमध्ये नाही. "क" मध्ये सार्वजनिक व खाजगी मालमत्तेचे रक्षण याचा उल्लेख आहे, जो मुलभूत कर्तव्यांमध्ये नाही. "ड" मध्ये शिक्षणाची संधी उपलब्ध करणे या विषयावर चर्चा आहे, जो मुलभूत कर्तव्यांमध्ये स्पष्टपणे नाही. म्हणून सर्व विधान योग्य आहेत.

बरोबर उत्तर "सर्व" हे विधान योग्य आहे कारण सर्व चार विधानं मूलभूत कर्तव्यांच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकतात आणि लोकशाहीच्या यशासाठी त्यांच्या योगदानाची स्पष्टता दर्शवतात.

अ हे विधान सांगते की नागरिकांनी शिस्त पाळली पाहिजे, जे सामाजिक आणि आर्थिक परिवर्तनासाठी आवश्यक आहे. ब हे विधान नागरिकांच्या कर्तव्यांची महत्त्वाची भूमिका दर्शवते, कारण राज्य आणि व्यक्तींच्या कल्याणासाठी ही कर्तव्ये आवश्यक आहेत. क हे विधान मूलभूत हक्कांना पूरक असल्याचे स्पष्ट करते, जे लोकशाहीत संतुलन साधते. ड हे विधान नागरी जाणीव विकसित करण्यास मदत करते, ज्यामुळे सुसंस्कृत समाजाची निर्मिती होते. त्यामुळे सर्व विधानं एकत्रितपणे लोकशाहीच्या यशासाठी लाभदायक आहेत.

बरोबर उत्तर "जपान" आहे कारण जपानच्या राज्यघटनेमध्ये नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांची यादी समाविष्ट केली आहे. जपानच्या संविधानात नागरिकांना त्यांच्या कर्तव्यांची जाणीव करून देणारे स्पष्ट निर्देश आहेत, जे लोकशाही मूल्यांना प्रोत्साहन देतात.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण अमेरिका, कॅनडा आणि फ्रान्सच्या राज्यघटनांमध्ये नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांची स्पष्ट यादी नाही. अमेरिका आणि कॅनडामध्ये अधिकारांवर लक्ष केंद्रित केले जाते, तर फ्रान्समध्ये मूलभूत अधिकारांचे महत्त्व आहे, पण कर्तव्यांची यादी नाही. त्यामुळे "जपान" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "अ, ड, क, ब" हे विधान योग्य आहे कारण या क्रमाने मूलभूत कर्तव्यांचे महत्त्व आणि प्राधान्य दर्शवले आहे. राष्ट्रध्वज आणि राष्ट्रगीताचा सन्मान करणे हे सर्व नागरिकांचे प्राथमिक कर्तव्य आहे, त्यानंतर भारताच्या सार्वभौमत्त्वाचे रक्षण करणे आवश्यक आहे, नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण करणे महत्त्वाचे आहे, आणि सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण करणे हे कर्तव्य आहे.

"अ, ब, क, ड" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण तो क्रम योग्य नाही. "अ, ब, ड, क" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण तो नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण आणि सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण यांचे स्थान उलटतो. "अ, ड, ब, क" हा पर्याय अयोग्य आहे कारण तो नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण योग्य ठिकाणी ठेवत नाही.

बरोबर उत्तर "फक्त क" हे विधान योग्य आहे कारण मूलभूत कर्तव्ये न्यायविचारणीय नाहीत.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. 42 व्या घटनादुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश भारतीय संविधानात करण्यात आला आहे, त्यामुळे विधान अ सत्य आहे. विधान ब देखील सत्य आहे, कारण मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश कलम 51-A मध्ये करण्यात आला आहे. त्यामुळे फक्त क असत्य असल्याने योग्य उत्तर "फक्त क" आहे.

बरोबर उत्तर "मतदान करणे" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेत मतदान करणे हे मूलभूत कर्तव्य मानले जात नाही. मतदान हा एक अधिकार आहे, परंतु तो कर्तव्य म्हणून वर्गीकृत केला जात नाही.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "विज्ञान वृत्तीचा विकास करणे" हे मूलभूत कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट आहे, कारण हे नागरिकांच्या विचारशक्तीला प्रोत्साहन देते. "सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण करणे" हे देखील एक मूलभूत कर्तव्य आहे, जे नागरिकांच्या जबाबदारीत समाविष्ट आहे. "राज्यघटनेप्रती निष्ठा आणि राज्यघटनेतील आदर्शांचा सन्मान" हे मूलभूत कर्तव्यांमध्ये आहे, कारण यामुळे संविधानाच्या मूलभूत तत्त्वांचा आदर केला जातो.

बरोबर उत्तर "घटनाबाह्य आणि विध्वंसक कृत्यांना नियंत्रणात ठेवणे" आहे कारण राज्यघटनेमध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश समाजाच्या एकतेसाठी आणि विध्वंसक कृत्यांना प्रतिबंध करण्यासाठी करण्यात आला आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत.

"सामाजिक अन्यायापासून दुर्बल घटकांना वाचविणे" हे मूलभूत कर्तव्यांचे उद्दिष्ट नाही, तर हे मूलभूत हक्कांचे उद्दिष्ट आहे.

"मूलभूत हक्कांच्या दुरुपयोगास रोखणे" हे देखील मूलभूत कर्तव्यांचे उद्दिष्ट नाही, तर हे हक्कांचे संरक्षण करण्यास संबंधित आहे.

"मार्गदर्शक तत्त्वांना मूलभूत हक्कांपेक्षा अधिक प्राधान्य देणे" हे विधान योग्य नाही कारण राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्ये मार्गदर्शक तत्त्वांपेक्षा स्वतंत्र आहेत.

बरोबर उत्तर "मूलभूत कर्तव्ये अनुच्छेद 51 मध्ये समाविष्ट आहेत" हे विधान चुकीचे आहे कारण मूलभूत कर्तव्ये अनुच्छेद 51A मध्ये समाविष्ट आहेत, अनुच्छेद 51 मध्ये नाहीत.

इतर पर्याय योग्य आहेत. मूलभूत कर्तव्यांची संख्या आता अकरा आहे, कारण 11 व्या कर्तव्याचा समावेश 2002 मध्ये करण्यात आला. 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश केला गेला, जे सत्य आहे. राज्यघटनेत यापैकी कोणत्याही कर्तव्याचा प्रत्यक्ष अंमलबजावणीसाठी तरतूद नाही, कारण मूलभूत कर्तव्ये हे नागरिकांचे नैतिक कर्तव्य आहेत, ज्यासाठी कायदेशीर दंड नाही.

बरोबर उत्तर "अ, ब आणि इ" आहे कारण या पर्यायात दिलेली वैशिष्ट्ये भारतीय नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांचे प्रतिनिधित्व करतात. विज्ञाननिष्ठ दृष्टीकोनाचा विकास करणे, आपल्या संमिश्र संस्कृतीच्या वारशाचे जतन करणे आणि देशाचे संरक्षण करणे हे सर्व कर्तव्ये संविधानाने नागरिकांना दिलेली आहेत.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "क, ड, इ आणि फ" या पर्यायात ग्रामपंचायतीचे गठन करणे आणि उत्पन्नावरील विषमता कमी करणे यांचा समावेश आहे, परंतु हे मूलभूत कर्तव्ये नाहीत. "ब, क, ड आणि फ" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण तो मूलभूत कर्तव्यांमध्ये उल्लेख केलेले तत्त्व समाविष्ट करत नाही. "अ, ब, क आणि इ" हा पर्याय योग्य नाही कारण त्यात ग्रामपंचायतीचे गठन समाविष्ट आहे, जे मूलभूत कर्तव्य नाही.

बरोबर उत्तर "अ आणि ब" हे विधान योग्य आहे कारण स्वर्ण सिंह समितीच्या शिफारशीनुसार मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश भारतीय संविधानात करण्यात आला आहे.

विधान "ब" देखील योग्य आहे कारण मूलभूत कर्तव्ये केवळ भारतीय नागरिकांनाच लागू आहेत, विदेशी नागरिकांना नाही.

विधान "क" चुकीचे आहे कारण केशवानंद भारती केस मुख्यतः मूलभूत अधिकारांच्या संरक्षणाशी संबंधित आहे, मूलभूत कर्तव्यांशी नाही.

अशा प्रकारे, योग्य उत्तर "अ आणि ब" म्हणून मानले जाते.

बरोबर उत्तर "मूलभूत कर्तव्ये" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेचे कलम '51 अ' हे मूलभूत कर्तव्यांबद्दल आहे, जे नागरिकांनी पालन करावीत अशी अपेक्षा व्यक्त करते.

"मूलभूत हक्क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण कलम '51 अ' हक्कांबद्दल नाही तर कर्तव्यांबद्दल आहे. "मार्गदर्शक तत्त्वे" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण मार्गदर्शक तत्त्वे कलम '37' अंतर्गत आहेत, '51 अ' अंतर्गत नाही. "राष्ट्रपती" हा पर्याय अयोग्य आहे कारण कलम '51 अ' राष्ट्रपतीशी संबंधित नाही, तर तो नागरिकांच्या कर्तव्यांशी संबंधित आहे.

बरोबर उत्तर "ब, अ, ड, क" हे विधान योग्य आहे कारण मूलभूत कर्तव्यांमध्ये राष्ट्रगीताचा सन्मान, सार्वभौमत्वाचे रक्षण, वैज्ञानिक दृष्टिकोन निर्मिती आणि सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण यांना योग्य क्रम दिला जातो.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "अ, ब, क, ड" हा पर्याय योग्य नाही कारण सार्वभौमत्वाचे रक्षण हे कर्तव्य महत्त्वाचे असले तरी राष्ट्रगीताचा सन्मान हा प्राथमिकतेत आहे. "ब, अ, क, ड" हा पर्यायही योग्य नाही कारण वैज्ञानिक दृष्टिकोन निर्मितीला आधी स्थान दिले आहे, जे योग्य नाही. "ड, क, ब, अ" हा पर्याय पूर्णपणे चुकीचा आहे कारण यामध्ये सर्व कर्तव्यांचा क्रम उलट आहे, ज्यामुळे प्राथमिकता चुकते.

बरोबर उत्तर "फक्त ड" हे विधान योग्य आहे कारण अशा प्रकारची कर्तव्ये भारताच्या राज्यघटनेत आढळतात, परंतु पाश्चात्य उदारवादी देशांच्या राज्यघटनेत कर्तव्यांचा समावेश असतो, असा दावा अयोग्य आहे.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "फक्त अ अणि क" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण मूलभूत कर्तव्ये शिक्षित करण्याची भूमिका बजावत नाहीत, आणि कर्तव्ये स्वतःहून लागू होतात. "फक्त ब आणि ड" हा पर्याय योग्य नाही कारण हक्क कर्तव्यांसोबत निगडित असलेच पाहिजेत, हे विधान योग्य आहे. "फक्त ब, क आणि ड" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण ब आणि क योग्य आहेत, त्यामुळे ड हेच एकमेव चुकीचे विधान आहे.

"फक्त अ, क" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 42 व्या घटना दुरूस्तीने मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश केला आणि 86 व्या घटना दुरूस्तीने मूलभूत कर्तव्यांना अधिक महत्त्व दिले.

"फक्त ड" हा पर्याय चुकीचा आहे कारण 88 व्या घटना दुरूस्तीमध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा उल्लेख नाही. "फक्त ब, ड" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण 46 व्या घटना दुरूस्तीचा मूलभूत कर्तव्याशी संबंध नाही. "फक्त अ" हा पर्याय अर्धवट आहे कारण तो 42 व्या घटनादुरूस्तीला समाविष्ट करतो, पण 86 व्या घटनादुरूस्तीला वगळतो, जी देखील संबंधित आहे. त्यामुळे, "फक्त अ, क" हा पर्याय योग्य आहे.

बरोबर उत्तर "स्वर्ण सिंग समिती" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय राज्यघटनेमध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश स्वर्ण सिंग समितीच्या शिफारशींवरून करण्यात आला. या समितीने 1976 मध्ये भारतीय संविधानात मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्याची शिफारस केली होती.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत. "वल्लभभाई पटेल समिती" ही भारतीय एकतेसाठी महत्त्वाची होती, परंतु तिने मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश सुचवला नाही. "कृपलानी समिती"ने संविधानाच्या प्रारूपावर काम केले, परंतु ती मूलभूत कर्तव्यांची शिफारस करणारी नाही. "सरकारिया आयोग" हा केंद्र-राज्य संबंधांवर लक्ष केंद्रित करणारा होता, त्यामुळे त्याचा मूलभूत कर्तव्यांशी संबंध नाही.

बरोबर उत्तर "वरील सर्व" आहे कारण सर्व तीन विधाने भारतीय राज्यघटनेतील मूलभूत कर्तव्ये आहेत.

"भारताचे सार्वभौमत्व, एकता आणि एकात्मता यांचा आदर करणे व त्यांचे संरक्षण करणे" हे कर्तव्य अनुच्छेद 51A(а) मध्ये नमूद केलेले आहे. "संविधानाचे पालन करणे तसेच राष्ट्रध्वज आणि राष्ट्रगीत यांचा आदर करणे" हे अनुच्छेद 51A(а) मध्ये देखील समाविष्ट आहे. "विज्ञाननिष्ठ दृष्टिकोन आणि मानवतावाद, शोधक बुद्धी विकसित करणे" हे अनुच्छेद 51A(h) मध्ये आहे.

त्यामुळे, सर्व पर्याय योग्य आहेत आणि "फक्त ब", "फक्त अ आणि क", "फक्त ब आणि क" हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते सर्व मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करत नाहीत.

बरोबर उत्तर "अ, ब आणि क" आहे कारण सर्व तीन विधाने योग्य आहेत.

मूलभूत कर्तव्ये मूळ राज्यघटनेत समाविष्ट नव्हती, हे विधान अ योग्य आहे. 1976 मध्ये 42 व्या घटनादुरुस्तीने दहा मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली, हे विधान ब देखील योग्य आहे.

त्याचप्रमाणे, सहा ते चौदा वयोगटातील मुलांना शिक्षणाच्या संधीबाबतचे अकरावे कर्तव्य 86 व्या घटनादुरुस्तीने 2002 मध्ये समाविष्ट करण्यात आले, हे विधान क देखील योग्य आहे.

त्यामुळे, तीनही विधाने एकत्रितपणे बरोबर आहेत.

बरोबर उत्तर "अ आणि ब" आहे कारण भारतीय नागरिकांसाठीची मूलभूत कर्तव्ये 1976 मध्ये राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आली आणि 42 व्या घटनादुरुस्तीने दहा मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश झाला.

पहिले विधान योग्य आहे कारण 1976 मध्ये मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आला. दुसरे विधान देखील योग्य आहे कारण 42 व्या घटनादुरुस्तीने हे कर्तव्य निश्चित केले. तिसरे विधान चुकीचे आहे कारण सूरज सिंह समितीने या कर्तव्यांचा समावेश करण्याची शिफारस केली असली तरी मूळ समावेश घटनादुरुस्तीच्या आधी झाला होता. त्यामुळे "अ, ब आणि क" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे.

बरोबर उत्तर "कलम 51-A" हे विधान योग्य आहे कारण भारतीय संविधानाचे कलम 51-A मूलभूत कर्तव्ये स्पष्ट करते.

इतर कलमांचे विश्लेषण करताना, कलम 21-A शिक्षणाचा अधिकार प्रदान करते, परंतु ते मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधित नाही.

कलम 39(B) सामाजिक आणि आर्थिक न्यायाच्या बाबतीत आहे, जे मूलभूत कर्तव्यांपेक्षा वेगळे आहे.

कलम 49-C समुदायांच्या संरक्षणाबाबत आहे, त्यामुळे ते देखील मूलभूत कर्तव्यांशी संबंधित नाही.

म्हणजेच, कलम 51-A हे भारतीय नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांशी थेट संबंधित आहे.

बरोबर उत्तर "ती भारतीय नागरिकांना तसेच परकीयांना लागू आहेत" हे विधान चुकीचे आहे कारण मुलभूत कर्तव्या फक्त भारतीय नागरिकांना लागू आहेत, परकीय नागरिकांना नाही.

इतर पर्याय योग्य आहेत. 42 व्या घटनादुरुस्तीने मुलभूत कर्तव्यांचा समावेश राज्यघटनेत करण्यात आला आहे. 'IV A' हा विभाग मुलभूत कर्तव्यांसाठी नव्याने तयार करण्यात आला आहे. तसेच, कलम 51-A मध्ये मुलभूत कर्तव्यांची स्पष्टता आहे. त्यामुळे इतर सर्व पर्याय योग्य आहेत.

बरोबर उत्तर "ड, अ, क, ब" हे विधान योग्य आहे कारण संविधानाचा सन्मान करणे, भारताच्या सार्वभौमत्त्वाचे रक्षण करणे आणि नैसर्गिक पर्यावरणाचे रक्षण करणे हे सर्व भारतीय नागरिकांच्या कर्तव्यांमध्ये समाविष्ट आहे.

विधान "अ" सार्वभौमत्त्वाचे रक्षण करणे योग्य आहे, परंतु त्याला प्राथमिकता दिली जाते की संविधानाचा सन्मान केला जावा.

विधान "ब" सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण करणे देखील योग्य आहे, परंतु नैसर्गिक पर्यावरणाचे रक्षण करणे हे अधिक महत्त्वाचे मानले जाते.

अशा प्रकारे, योग्य क्रम "ड, अ, क, ब" म्हणून मानला जातो कारण संविधानाचा सन्मान सर्वात महत्त्वाचा आहे आणि त्यानंतर इतर कर्तव्ये आहेत.