3 1 4 2 हा पर्याय बरोबर आहे कारण:

अंदरा तलाव - नांदेड जिल्हा
आळंद तलाव - वाशीम जिल्हा
वारुळ तलाव - पुणे जिल्हा
पांगरी तलाव - परभणी जिल्हा

बरोबर उत्तर आहे: 3 4 1 2

'' नाशिक जिल्ह्यात अरुणावती जलसिंचन योजना आहे.'' हे उत्तर बरोबर आहे कारण अरुणावती धरण आणि त्याचे अनुषंगिक सिंचन प्रकल्प नाशिक जिल्ह्यात आहे.
'' चंद्रपूर जिल्ह्यात मन्याड जलसिंचन योजना आहे.'' हे उत्तर बरोबर आहे कारण मन्याड धरण आणि त्याचे अनुषंगिक सिंचन प्रकल्प चंद्रपूर जिल्ह्यात आहे.
'' यवतमाळ जिल्ह्यात असोला - मेंढा जलसिंचन योजना आहे.'' हे उत्तर बरोबर आहे कारण असोला - मेंढा धरण आणि त्याचे अनुषंगिक सिंचन प्रकल्प यवतमाळ जिल्ह्यात आहे.
'' नांदेड जिल्ह्यात ओझरखेड जलसिंचन योजना नाही.'' हे उत्तर बरोबर आहे कारण ओझरखेड जलसिंचन योजना यवतमाळ जिल्ह्यात आहे.

बरोबर उत्तर आहे: येडगाव, माणिकडोह, पिंपळगाव जोगे, वडज, डिंभे.

या धरणांचा समावेश कुकडी जल विभाग प्रकल्पा अंतर्गत होतो. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते कुकडी जल विभाग प्रकल्पाचा भाग नाहीत.

लोणार सरोवर हे एक खारे पाण्याचे सरोवर आहे जे ज्वालामुखीच्या विस्फोटाने उल्कापाताने तयार झाले आहे. ते महाराष्ट्राच्या बुलढाणा जिल्ह्यात स्थित आहे. त्यामुळे या प्रश्नाचा बरोबर उत्तर आहे बुलढाणा. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते महाराष्ट्रातील असे जिल्हे आहेत ज्यांच्यात लोणार सरोवर नाही.

गिरणा कालवा हा 1910 मध्ये चाणकपूर धरणातून काढण्यात आला आहे. नीरा कालवा हा नीरा नदीवरून काढण्यात आला आहे, प्रवरा कालवा हा प्रवरा नदीवरून काढण्यात आला आहे आणि गोदावरी कालवा हा गोदावरी नदीवरून काढण्यात आला आहे.

बरोबर उत्तर आहे क,अ,ड,ब

महाराष्ट्रात सिंचनाचे प्रमुख स्त्रोत खालील उतरत्या क्रमाने आहेत:
1. विहिरी (65%)
2. सरकारी कालवे (25%)
3. तलाव (10%)
4. खाजगी कालवे (1%)

खारट आणि क्षारीय मृदेला 'चोपन मृदा' म्हणून देखील ओळखले जाते. या मृदांमध्ये क्षारांची उच्च प्रमाणे असतात जी त्यांना खारट आणि क्षारीय बनवतात. वाळवंटीय मृदा वाळूच्या उच्च प्रमाणामुळे ओळखल्या जातात, पाणथळ मृदा पाण्याच्या अतिरिक्त साठ्यात आढळतात आणि चेस्टनट मृदा निचरा आणि मातीच्या मध्यम प्रमाणाने ओळखल्या जातात.

पुणे बरोबर उत्तर आहे कारण तो मध्य महाराष्ट्रात स्थित आहे, जो विहिर सिंचनासाठी प्रसिद्ध आहे. नांदेड मराठवाड्यात आहे, नागपूर विदर्भात आहे आणि कोल्हापूर पश्चिम महाराष्ट्रात आहे, जे सर्व विहिर सिंचनासाठी कमी प्रसिद्ध आहेत.

भंडारा हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक तळी असलेला जिल्हा आहे. हा जिल्हा विदर्भातील उत्तर-पश्चिम भागातील गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे. भंडारा जिल्ह्यात अनेक नद्या आणि नाले वाहतात, जे या भागात मोठ्या प्रमाणात तळ्यांची निर्मिती करतात. या जिल्ह्यात सुमारे 3,500 पेक्षा जास्त तळी आहेत, ज्यात मोठे आणि लहान दोन्ही प्रकारचे तळी समाविष्ट आहेत.

बरोबर उत्तर आहे - 3 4 2 1

सातारा जिल्ह्यात नातूवाडी प्रकल्प आहे.
रत्नागिरी जिल्ह्यात सावळी प्रकल्प आहे.
अमरावती जिल्ह्यात आंधळी प्रकल्प आहे.
हिंगोली जिल्ह्यात शहानूर प्रकल्प नाही.

महाराष्ट्राच्या पठारी विभागात काळी मृदा मोठ्या प्रमाणात आढळते कारण:

- ही मृदा पठारी भागातील विघटित लावा आणि बेसाल्ट खडकांमधून तयार झाली आहे.
- या मृदेमध्ये काळसर घटक असते जो ह्यूमस आणि लोह ऑक्साइड आहे, जो त्याला त्याचा काळा रंग देतो.
- या मृदेत सेंद्रिय पदार्थ जास्त असतात, जे तिला सुपीक आणि शेतीसाठी अनुकूल बनवते.

चंद्रपूर, भंडारा, गोंदिया आणि गडचिरोली हे विदर्भातील जिल्हे आहेत जे प्रामुख्याने तलावातून जलसिंचन केले जाते. उर्वरित पर्यायांमध्ये वर्धा हा विदर्भातील जिल्हा आहे परंतु त्यात तलावातून जलसिंचन केले जात नाही. यवतमाळ आणि अमरावती हे मराठवाड्यातील जिल्हे आहेत जिथे तलावातून जलसिंचन कमी आहे.

' पर्याय अ आणि क बरोबर आहेत:''

सह्याद्रीच्या पूर्व उतारावर अनेक सुयोग्य ठिकाणे धरणे बांधण्यासाठी आहेत, ज्यामुळे पाणी साठवता येते.
पश्चिम घाटाच्या पूर्व उतारावर वाहणाऱ्या नद्या पूर्व वाहिन्या आहेत, म्हणजेच त्या पूर्वेकडे वाहतात, ज्यामुळे कालवा जलसिंचनासाठी पाणी उपलब्ध होते.
पाण्याची मागणी वाढत असली तरी ती कालवा जलसिंचनाची अनुकूलता दर्शवत नाही.
पाणी शेतापर्यंत पोहोचू शकते कारण कालवे पाणी शेतपर्यंत पोहचवतात.

पर्याय अ,ब,क आणि ड बरोबर आहेत कारण:

- टिटॅनीफेरस मॅग्नेटाईट या घटक द्रव्यामुळे या मृदेला काळा रंग प्राप्त झाला आहे.
- या मृदा बेसॉल्ट खडकाच्या अपक्षयाने निर्माण झाल्या आहेत.
- या मृदांमध्ये पाणी धरुन ठेवण्याची क्षमता अधिक असल्याने त्या अत्यंत सुपीक आहेत.
- या मृदांमध्ये लोह, चुनखडी, पोटॅश, ॲल्युमिनियम आणि कॅल्शियम ही खनिजे आढळतात.

आंध्र लेक ही एक कृत्रिम तळी आहे जी अहमदनगर जिल्ह्यात आहे, म्हणून अ) बरोबर आहे. भंडारदारा तळी पुणे जिल्ह्यात आहे, म्हणून ब) बरोबर आहे. तानसा तळी ठाणे जिल्ह्यात आहे, म्हणून क) बरोबर आहे. नळगंगा तळी बुलढाणा जिल्ह्यात आहे, म्हणून ड) बरोबर आहे.

तीन्ही विधाने (अ, ब आणि क) बरोबर आहेत:

'' विधान अ:'' कण्हेर जलसिंचन योजना सातारा जिल्ह्यामध्ये आहे. हे विधान बरोबर आहे कारण कण्हेर धरण सातारा जिल्ह्यातील जावली तालुक्यात आहे.
'' विधान ब:'' कोल्हापूर जिल्ह्यात 80% जलसिंचन हे उपसा प्रकारचे आहे. हे विधानही बरोबर आहे कारण कोल्हापूर जिल्हा डोंगराळ आहे, ज्यामुळे गुरुत्वीय जलसिंचन अवघड आहे आणि बहुतांश जलसिंचन उपसा पद्धतीद्वारे केले जाते.
'' विधान क:'' गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर जिल्ह्यात 80% जलसिंचन तलावातून होते. हे विधान बरोबर आहे कारण हे जिल्हे प्रामुख्याने पठारी आहेत आणि तलावातून जलसिंचन हा एक प्रमुख स्त्रोत आहे.

जरंबा मृदा पूर्व कोकण आणि गडचिरोलीत आढळते, तर पर्याय अ आणि क बरोबर आहेत. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते मृदा प्रकार आणि त्यांच्या अस्तित्वाच्या भौगोलिक क्षेत्रांबद्दल चुकीची माहिती देतात.

विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत याचे स्पष्टीकरण खालीलप्रमाणे आहे:

'' विधान अ:'' सांगली व सोलापूर जिल्ह्यात सर्वात जास्त विहिरी आहेत कारण ते जिल्हे मराठवाडा विभागात आहेत, जो विहिरींसाठी प्रसिद्ध आहे. कोकण आणि नागपूर विभागात पाणी उपलब्धतेसाठी तलावांवर अधिक अवलंबून आहेत, त्यामुळे तिथे विहिरींची घनता कमी आहे.
'' विधान ब:'' महाराष्ट्रातील तलाव जलसिंचनाचे प्रमाण 15% आहे, ज्यामध्ये विदर्भात 60% तलावांचा वापर पाणीपुरवठ्यासाठी केला जातो. हे विदर्भाच्या कोरड्या हवामानामुळे आहे, जिथे पावसाळ्याच्या पाण्याचा साठवण करण्यासाठी तलाव आवश्यक आहेत.

बरोबर उत्तर आहे - क, ड आणि इ

क) जंगलतोड: जंगलतोड ही मानवी क्रियाकलाप आहे ज्यामुळे मानवी निर्मित धुपेच्या कार्बनची निर्मिती होते.

ड) गवताळ कुरणांचा वाजवी पेक्षा जास्त वापर: अतिपरिमाण वापरमुळे वनस्पतीसुरक्षा कमी होते, जमिनीचा क्षरण होते आणि धुप तयार होण्यास मदत होते.

इ) भटकी शेती: भटकी शेतीमुळे जंगलतोड होते आणि गवताळ प्रदेशांचा अतिपरिमाण वापर होतो, ज्यामुळे धुपेची कार्बन निर्माण होते.

अ) भूप्रदेशाचा सर्वसाधारण उतार आणि ब) मृदेचे स्वरूप ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये आहेत जो धुपेच्या कार्बन निर्माणामध्ये मानवी हस्तक्षेप दर्शवत नाहीत.

जांभी मृदा ही चुनाखडी मिश्रित मृदा असते जी कडक आणि चिकणमातीयुक्त असते. या मृदेमध्ये लोह आणि ॲल्युमिनियमच्या ऑक्साइडचे प्रमाण जास्त असते, जे या मृदेला लालसर रंग देते.

उलटपक्षी, काळी मृदा ही सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध असलेली मृदा आहे, गाळाची मृदा मिश्रित गाळ आणि वाळूमधून तयार होते, आणि पिवळसर मृदा ही लॅटेराइटच्या हवामानामुळे तयार होते, ज्यात लोह आणि ॲल्युमिनियमचे प्रमाण कमी असते.

भंडारदरा धरणाला विल्सन धरण म्हणून ओळखले जाते आणि त्याच्या जलाशयाला आर्थर लेक म्हणून संबोधले जाते. हे धरण праतापसिंह भोसले यांनी 1912 मध्ये बांधले होते आणि त्याचे नाव त्यावेळचे मुंबईचे गव्हर्नर लॉर्ड विल्सन यांच्या नावावर ठेवण्यात आले होते.

पर्याय "25, 25, 45 आणि 05" बरोबर आहे कारण सामान्यतः मृदा(माती)मध्ये सुमारे 25% पाणी, 25% हवा, 45% खनिज द्रव्ये आणि 05% सेंद्रीय द्रव्ये असतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते मृदेच्या संगठनाच्या योग्य टक्केवारीचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत.

बरोबर उत्तर: पर्याय - 3 1 2 4

स्पष्टीकरण:
या पर्यायात दिलेल्या जोड्या बरोबर आहेत:

- '' नांदेड:'' कण्हेर प्रकल्प
- '' सातारा:'' मुक्णे प्रकल्प
- '' नाशिक:'' विष्णुपुरी प्रकल्प
- '' यवतमाळ:'' बेंबला प्रकल्प

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

मुक्णे प्रकल्प साताराच्या ऐवजी नाशिक जिल्ह्याशी जोडला आहे.
विष्णुपुरी प्रकल्प नाशिकच्या ऐवजी यवतमाळ जिल्ह्याशी जोडला आहे.
बेंबला प्रकल्प यवतमाळच्या ऐवजी सातारा जिल्ह्याशी जोडला आहे.

बरोबर उत्तर '' 2 3 4 1'' आहे.

- रत्नागिरी जिल्ह्यात फणसवाडी जलाशय आहे.
- रायगड जिल्ह्यात भातसा जलाशय आहे.
- सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात कालाते जलाशय आहे.
- ठाणे जिल्ह्यात धामापूर जलाशय आहे.

अहमदनगर हा महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त विहिरी असलेला जिल्हा आहे, कारण तो महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा आहे आणि डेकनचे पठार असलेल्या भागात आहे, जिथे भूजल मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण पुणे, सातारा आणि नागपूर हे अहमदनगरपेक्षा तुलनेने लहान आहेत किंवा भूजलाचा कमी पुरवठा असलेल्या भागात आहेत.

बरोबर उत्तर: 2 3 4 1

- धोम धरण आणि जलसिंचन योजना यवतमाळ जिल्ह्यात आहे.
- दूधगंगा नदी आणि धरण सातारा जिल्ह्यात आहे.
- अरुणावती नदी आणि धरण कोल्हापूर जिल्ह्यात आहे.
- जायकवाडी धरण औरंगाबाद जिल्ह्यात आहे.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 3 1 4 2.

'' महाराष्ट्रातील प्रमुख जलसिंचन योजनेच्या जिल्ह्याप्रमाणे योग्य जोड्या लावा.''

'' अ) मांजरा - 3) पुणे''
मांजरा धरण पुण्याच्या बारामती तालुक्यात आहे.

'' ब) देवघर - 1) नाशिक''
देवघर धरण नाशिकच्या इगतपुरी तालुक्यात आहे.

'' क) नळगंगा - 2) बुलढाणा''
नळगंगा धरण बुलढाण्याच्या नांदुरा तालुक्यात आहे.

'' ड) पुणेगाव - 4) उस्मानाबाद''
पुणेगाव धरण उस्मानाबादच्या उमरगा तालुक्यात आहे.

म्हणून योग्य जोड्या खालीलप्रमाणे आहेत:
- मांजरा - पुणे
- देवघर - नाशिक
- नळगंगा - बुलढाणा
- पुणेगाव - उस्मानाबाद

फलोत्पादनसाठी ठिंबक जलसिंचन पद्धत जास्त उपयुक्त आहे कारण ही पद्धत पाण्याचा कमी वापर करते आणि फळपिकांच्या मुळांपर्यंत पाणी थेट पोहोचवते. त्यामुळे फळांची वाढ आणि गुणवत्ता सुधारते. ऊस, कापूस आणि तेलबिया या पिकांसाठी फरस पाण्याची पद्धत जास्त उपयुक्त असते, ठिंबक पद्धत नाही.

महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त वापरली जाणारी सिंचन पद्धत मोकाट सिंचन पद्धत आहे. यामध्ये पाणी मोठ्या चॅनेल आणि नाल्यांद्वारे शेतापर्यंत पोहोचवले जाते आणि मग ते धरण किंवा नदीमधून येते. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण ठिबक सिंचन पद्धत महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात वापरली जात नाही आणि उपसा सिंचन आणि तलाव सिंचन पद्धत त्यांच्या मर्यादित स्कोपमुळे मोठ्या प्रमाणात वापरल्या जात नाहीत.

काळी मृदा ही महाराष्ट्राच्या पठारी भागात मोठ्या प्रमाणात आढळते. ही मृदा हिवाळ्यात काळ्या रंगाची असते, आणि म्हणून तिला काळी मृदा म्हणतात. या मृदेमध्ये लोह आणि अॅल्युमिनियमचे प्रमाण जास्त असते, जे तिला काळा रंग देते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण क्षारयुक्त मृदा मुख्यत्वे खार जमिनींमध्ये आढळते, वालुकामय मृदा वाळूच्या भागात आढळते आणि जांभी मृदा उष्णकटिबंधीय जंगलांमध्ये आढळते.

बरोबर उत्तर: फक्त विधान ब बरोबर नाही.

जांभा दगड हा खडीमय खडक आहे जो चिकणमाती किंवा वाळूच्या कायिक विदारणामुळे तयार होतो, बेसॉल्टच्या नाही.
विधान अ कोकण किनारपट्टीच्या भूवैज्ञानिक रचनेबद्दल योग्य आहे, जिथे जांभा पठारे आढळतात.
विधान क महाराष्ट्राच्या बहुतेक भूप्रदेशाच्या भूवैज्ञानिक रचनेबद्दल योग्य आहे, ज्यामध्ये क्रिटॅशिअर कालखंडातील लाव्हाचे थर आढळतात.

भंडारा जिल्हा हा तळी व तलावांचा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो कारण येथे अनेक तळी आणि तलाव आहेत. उदा. गोसीखुर्द धरण, पाणध्रो तलाव, हवेली तलाव, तळेगाव तलाव इत्यादी. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते तळी आणि तलावांसाठी ओळखले जात नाहीत.

भंडारा-गोंदिया या जिल्ह्यात गोदावरी, वैनगंगा आणि वर्धा या नद्यांमुळे सर्वात जास्त पाणी उपलब्ध असते. यामुळे या जिल्ह्यात सर्वाधिक सिंचन तीव्रता आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण भंडारा-गोंदियापेक्षा त्यांची सिंचन तीव्रता कमी आहे.

पर्याय 2 1 3 4 हा बरोबर आहे कारण:

खडकवासला कालव्याची निर्मिती 1870 मध्ये झाली होती.
कृष्णा कालव्याची निर्मिती 1875 मध्ये झाली होती.
नीरा डावा बँक कालव्याची निर्मिती 1885 मध्ये झाली होती.
गिरणा कालव्याची निर्मिती सर्वात शेवटी 1910 मध्ये झाली होती.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते दिलेल्या कालवा आणि निर्मिती वर्षांच्या जोड्या जुळत नाहीत.

महाराष्ट्राचा जांभी मृदा प्रामुख्याने रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात आढळते कारण:

जांभी मृदा ही लाटेरीत मृदा आहे जी सागरी वाळूतून तयार होते.
रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे महाराष्ट्राचे किनारी जिल्हे आहेत ज्यामध्ये विस्तृत सागरी किनारे आहेत.
उर्वरित पर्यायांमध्ये नमूद केलेले जिल्हे अंतर्गत भागात आहेत आणि त्यांच्यात जांभी मृदा आढळण्याची शक्यता नाही.

पर्याय 2 4 1 3 बरोबर आहे कारण:

कोयना धरण: शिवसागर जलाशय
भाटघर धरण: येसाजी कंक जलाशय
माणिकडोह धरण: ऑर्थर सरोवर जलाशय
भंडारदरा धरण: शहाजी सागर जलाशय

1983 मध्ये महाराष्ट्रात प्रकर्शित जलविभाजक विकास कार्यक्रम सुरु करण्यात आला. या कार्यक्रमाचा उद्देश कोरड्या भागात भूजल संसाधनांचे संवर्धन आणि पुनर्भरण करणे हा आहे.

जायकवाडी जलसिंचन योजना औरंगाबाद जिल्ह्यात आहे. ही योजना गोदावरी नदीवर बांधण्यात आली आहे आणि औरंगाबाद, जालना, बीड आणि परभणी या जिल्ह्यांना सिंचनासाठी पाणी पुरवते.

हिराकुड जलसिंचन योजना ओडिशा राज्यात, कोयना जलविद्युत प्रकल्प रत्नागिरी जिल्ह्यात आणि भाक्रा-नांगल जलसिंचन योजना पंजाब आणि हरियाणा राज्यांमध्ये आहेत.

जायकवाडी बंधारा हा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जलसिंचन प्रकल्प आहे कारण त्याचे क्षेत्रफळ सर्वात मोठे आहे, म्हणजे सुमारे 3.15 लाख हेक्टर. कोयना, भातसा आणि उजनी हे जलसिंचन प्रकल्प मोठे असले तरी ते जायकवाडीपेक्षा लहान आहेत.

लॅटराईट मृदा ही लोहाचे ऑक्साईड आणि अॅल्युमिनियम सारख्या घटकांमध्ये समृद्ध असते. या मृदेचा रंग तपकिरी किंवा लालसर असतो. या प्रकारची मृदा उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये आढळते. याउलट, काळी मृदा काळ्या रंगाची आणि सेंद्रिय पदार्थांमध्ये समृद्ध असते, तर दलदलीची मृदा पाण्याने भरलेली असते आणि वाळवंटी मृदा वाळू आणि पाण्याच्या कमतरतेमुळे ओळखली जाते.

रेगुर मृदा ही काळी ज्वालामुखी राखेपासून तयार झालेली आहे आणि ती चांगल्या प्रतीची आणि शेतीसाठी उपयुक्त आहे.

दख्खनचा पठारी प्रदेश हा महाराष्ट्राच्या पूर्वेकडील भाग आहे जो एक प्राचीन ज्वालामुखी प्रदेश आहे. तेथे मोठ्या प्रमाणात रेगुर मृदा आढळते.

कोकणातील डोंगराळ प्रदेश, कोकण किनारपट्टीची चिंचोळी मैदाने आणि भामरागडचा डोंगरी प्रदेश हे ज्वालामुखी राखेपासून तयार झालेले नाहीत, म्हणून तेथे रेगुर मृदा आढळत नाही.

विधान अ चुकीचे आहे कारण रेगुर मृदा सहसा पठारी प्रदेशात नसते तर नद्यांच्या खो-यात आणि काळ्या ज्वालामुखीच्या प्रदेशात आढळते.

विधान ब बरोबर आहे कारण जास्त पावसाच्या प्रदेशात पाणी गोठण्यामुळे लोखंडाचे ऑक्साइड निर्माण होते ज्यामुळे मातीला तांबडा किंवा जांभळा रंग येतो. किनारी प्रदेशात पाण्याचे प्रमाण कमी असल्याने मातीमध्ये लोखंडाच्या ऑक्साइडची मात्रा कमी असते म्हणून ती करडी दिसते.

म्हणून, दोन्ही विधाने बरोबर आहेत.

रेगूर जमिनीत चिकणमातीचे प्रमाण जास्त असते, त्यामुळे पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता जास्त असते. कापूस हे पाणी जास्त लागणारे पीक आहे, त्यामुळे रेगूर जमीन कापूस पिकासाठी उत्कृष्ट आहे. रबर, कॉफी आणि ताग ही पिके पाणी कमी लागणारी पिके आहेत.

लोणार सरोवराची निर्मिती उलकापातापासून झालेली आहे, तर इतर सरोवरे (चिलका, सांभार, पुलीकेत) ही इतर भौगोलिक प्रक्रियांद्वारे तयार झाली आहेत, जसे की टेक्टोनिक हालचाली, नद्यांचे अपरदन किंवा पाण्याचा साठा.

महाराष्ट्रात विहीर जलसिंचन सर्वात जास्त प्रचलित आहे कारण:

हे जलसिंचन पद्धती लहान शेतकऱ्यांना परवडणारी आहे आणि एकांगी कामे करू शकते. विहिरी हे पावसाच्या पाण्याचे साठे आहेत, जे पाणी कमी असलेल्या काळात सिंचनासाठी उपलब्ध असतात. महाराष्ट्र हा एक कोरडा प्रदेश असल्याने, विहिरी शेतकऱ्यांना दुष्काळाच्या वेळी देखील पिके घेण्यात मदत करतात.

महाराष्ट्रातील ठिंबक जलसिंचन क्षेत्र भारताच्या एकूण ठिंबक जलसिंचन क्षेत्राच्या फक्त 15% आहे, 60% नाही. त्यामुळे विधान 'अ' चुकीचे आहे.

मात्र, महाराष्ट्र हा भारतातील सोयाबीन आणि ऊस उत्पादनात दुसरा क्रमांक आहे. सोयाबीन उत्पादनात दर हेक्टरी उत्पादनात पहिला क्रमांक आहे. विधान 'ब' बरोबर आहे.

म्हणून, बरोबर उत्तर आहे: "अ चूक, ब बरोबर".

महाराष्ट्रातील प्रमुख सिंचन स्रोत विहिरी आहेत कारण या राज्यात विहिरींचे प्रमाण इतर स्रोतांच्या तुलनेत जास्त आहे. कालवे, तलाव आणि उपसा हे सिंचनाचे दुय्यम स्रोत आहेत.

बरोबर उत्तर पर्याय 2 4 1 3 आहे.

'' बादलसागर'' ही तळी भंडारा जिल्ह्यात आहे.
'' रामसागर'' ही तळी नागपूर जिल्ह्यात आहे.
'' लोणार'' ही तळी बुलढाणा जिल्ह्यात आहे.
'' शिवसागर'' ही तळी सातारा जिल्ह्यात आहे.

गोंदिया हा जिल्हा सध्या लाल पट्ट्याचा भाग समजला जातो कारण तो भारतातील सर्वात उपेक्षित जिल्ह्यांमध्ये येतो. धुळे, नागपूर आणि बीड हे जिल्हे मागास असले तरी ते लाल पट्ट्यात येत नाहीत कारण ते काही प्रमाणात प्रगतीपथावर आहेत.

जांभी मृदेमध्ये पोषक तत्वांचे प्रमाण कमी असते आणि ते निचरा देखील चांगला होत नाही. यामुळे जांभी मृदेची उत्पादकता सर्वात कमी आहे.

रेगूर मृदा पोषक तत्वांनी समृद्ध असते आणि त्याची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता चांगली असते. गाळाची मृदा देखील पोषक तत्वांनी समृद्ध आणि उपजाऊ असते.

महाराष्ट्रात कोल्हापूर जिल्हा हा कमी पावसामुळे कोरडा स्वरूपाचा आहे. त्यामुळे शेतीसाठी आवश्यक पाणीपुरवठा उपसा प्रकारे करावा लागतो. त्यामुळे या जिल्ह्यात जलसिंचन उपसा पद्धतीचा वापर 80 टक्क्यांहून अधिक आहे. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण या जिल्ह्यांमध्ये जलसिंचन उपसा पद्धतीचा वापर तुलनेने कमी आहे.

'जर्मन गर्व्हमेंट डेव्हलपमेंट बँकेच्या अर्थसाहयाने ग्रामीण पाणी पुरवठा आपल पाणी प्रकल्प' हा महाराष्ट्रातील 'पुणे-अहमदनगर-औरंगाबाद' या जिल्ह्यांमध्ये राबविला जात आहे. हा प्रकल्प पाणीटंचाई दूर करण्यासाठी व स्वच्छ पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी सुरू करण्यात आला आहे.

(ब) कारण हे (अ) प्रतिपादनाचे खरे स्पष्टीकरण नाही. (अ) प्रतिपादन भूजलाच्या साठ्यांच्या नष्ट होण्याबद्दल आहे, तर (ब) हे भूजल संवर्धन करण्याच्या गरजेबद्दल कारण आहे.

बरोबर उत्तर : 2 3 4 1

राधानगरी धरण कोल्हापूर जिल्ह्यात आहे.
मोडकसागर धरण ठाणे जिल्ह्यात आहे.
येलदरी धरण नागपूर जिल्ह्यात आहे.
तोतलाडोह धरण परभणी जिल्ह्यात आहे.

सरोवर लोणार हे बुलढाणा जिल्ह्यात आहे, त्यामुळे त्याची जोडी (अ) बुलढाणाशी लावावी. रामसागर हे नागपूर जिल्ह्यातील सरोवर आहे, म्हणून ते (ब) नागपूरशी जोडावे. घाडेझरी हे भंडारा जिल्ह्यात असलेले सरोवर आहे आणि शिवसागर हे शिवसागर जिल्ह्यात आहे.

गोंदिया हा जिल्हा एकेकाळी 'सारसनगरी' म्हणून ओळखला जात होता कारण तेथे मोठ्या प्रमाणात सारस पक्षी आढळायचे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण अकोला, अमरावती आणि औरंगाबाद हे जिल्हे या नावाने ओळखले जात नाहीत.

महाराष्ट्राच्या मृदांचा विस्ताराने अभ्यास सर्वप्रथम 1938 मध्ये डॉ. बसू आणि डॉ. शिरुर यांनी केला. त्यांनी मृदा प्रकारांचे वर्गीकरण आणि त्यांच्या निर्मितीवरील घटकांचा अभ्यास केला. पर्याय डॉ. डी स्मिथ चुकीचा आहे कारण ते एक अमेरिकन मृदा शास्त्रज्ञ होते ज्यांनी महाराष्ट्राचा अभ्यास केला नाही. डॉ. केलाँग आणि डॉ. धौर्प हे महाराष्ट्रच्या मृदांवर मर्यादित अभ्यास करणारे वैज्ञानिक होते आणि डॉ. डॉक्युचेव्ह हे रशियन होते ज्यांनी महाराष्ट्राच्या मृदांवर अभ्यास केला नाही.

महाराष्ट्राच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी तीन-चतुर्थाश भागात रेगुर मृदा आढळते. रेगुर ही महाराष्ट्रातील प्रमुख मृदा प्रकार आहे जी मुबलक प्रमाणात काळी, खोल आणि मऊ आहे. रेगुर मृदा त्याच्या उष्णतेचे संरक्षण करणारे गुणधर्म आणि कच्च्या स्थितीत चिकटपणा आणि कोरड्या स्थितीत कठोरपणा यासाठी ओळखली जाते. गाळाची मृदा, वन मृदा आणि जांभी मृदा हे महाराष्ट्रातील इतर मृदा प्रकार आहेत परंतु ते रेगुर मृदा इतके प्रचलित नाहीत.