बरोबर उत्तर आहे - '' पर्याय :- 4 3 1 2''

'' स्पष्टीकरण:''

गोंड हे आदिवासी महाराष्ट्राच्या पूर्व भागात चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यात राहतात. म्हणून, गोंडसाठी 4 योग्य आहे.
वारली हे आदिवासी महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागात ठाणे जिल्ह्यात राहतात. म्हणून, वारलीसाठी 3 योग्य आहे.
कोरकू हे आदिवासी महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यात राहतात. म्हणून, कोरकूसाठी 1 योग्य आहे.
भील्ल हे आदिवासी महाराष्ट्राच्या मध्य भागात अमरावती जिल्ह्यात राहतात. म्हणून, भील्लसाठी 2 योग्य आहे.

बरोबर उत्तर आहे "अ, ब आणि क".

केळकर समितीच्या अहवालानुसार, कातकरी, माडिया गोंड आणि कोलाम यांना "प्राचीन आदिवासी गट" म्हणून मान्यता दिली आहे. भिल्ल हा एक प्राचीन आदिवासी गट नाही, तो एक द्रविडीय भाषिक गट आहे जो महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागात राहतो.

बरोबर उत्तर: '' 4 3 2 1''

'' क) कोरकू - 3. नंदुरबार'' - कोरकू ही जमात विशेषतः नंदुरबार जिल्ह्यात आढळते.
'' ड) गौंड - 4. रायगड'' - गौंड ही जमात मुख्यतः रायगड जिल्ह्यात राहते.
'' ब) भिल्ल - 2. अमरावती'' - भिल्ल ही जमात अमरावती जिल्ह्यात प्रमुख आहे.
'' अ) कातकरी - 1. भंडारा'' - कातकरी ही जमात भंडारा जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणावर आढळते.

ई. डब्ल्यू बर्गेस यांनी नागरी संरचनेसंबंधी 'केंद्रीय कटिबंध सिद्धांत' मांडला. हा सिद्धांत असे मानतो की शहरामध्ये एक केंद्र असते जिथे व्यावसायिक आणि वित्तीय गतिविधी केंद्रित असतात. शहराच्या केंद्रापासून दूर जात असताना, रहिवासी क्षेत्रांची घनता कमी होते आणि उपनगरी भाग अधिक प्रमुख बनतात.

बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

होमर हायट यांनी शिकागो शहराचे प्रादेशिक विभाजन सिद्धांत मांडला.
उलमन आणि हॉरेस यांनी भूमि वापराच्या कायमस्वरूपी सिद्धांत मांडला.
एच.एस. हेस यांनी शहरी वर्गीकरण सिद्धांत मांडला.

खुर्द" हे विशेषण संयुक्त वसाहतीमध्ये सर्वात लहान खेड्याच्या नावापुढे लावले जाते. मराठीमध्ये "खुर्द"चा अर्थ "लहान" असा होतो. संयुक्त वसाहतींमध्ये, कधीकधी एकाच नावाची अनेक गावे असू शकतात, परंतु त्यांच्या आकारानुसार त्यांचे वर्गीकरण केले जाते. अशा परिस्थितीत, सर्वात लहान गावाच्या नावापुढे "खुर्द" लावले जाते.

नंदुरबार जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणात आदिवासी लोकसंख्या आहे, त्यामुळे त्याला महाराष्ट्रातील 'आदिवासी जिल्हा' म्हणून ओळखले जाते. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण धुळे हा कापूस उत्पादक जिल्हा आहे, मालेगाव हा विणकर जिल्हा आहे आणि गडचिरोली हा नक्षलग्रस्त जिल्हा आहे.

बंजारा जमात ही एक अर्ध-कोणधारी जमात आहे जी 'तांडा' नावाच्या विशेष सांस्कृतिक व्यवस्थेचे पालन करते. 'तांडा' म्हणजे अस्थायी वसाहती जुन्या त्रिकोणी फ्रेम तंबूंनी बनलेल्या असतात आणि त्यांना नेहमी हलविले जाते. बंजारा जमात हातांच्या कौशल्यांमध्ये कुशल असते, जसे की धातूकाम, दागिने बनवणे आणि कापड विणणे.

डोंगरमाथा हा एक समतल किंवा सपाट प्रदेश आहे जो उंच ठिकाणी स्थित असतो. माथेरान हे एक डोंगराळ भागात वसलेले आहे जिथे जमीन समतल आहे, म्हणून ते डोंगरमाथा वस्तीचे उदाहरण आहे.

रेषीय वस्त्या रस्त्याच्या बाजूला असतात, जुळी वस्त्या नदी किंवा तलावाच्या काठावर असतात आणि गोलाकार वस्त्या एका केंद्रीय बिंदूभोवती बांधल्या जातात. हे पर्याय माथेरानच्या भौगोलिक वैशिष्ट्याशी जुळत नाहीत.

अ, क आणि ड हे पर्याय बरोबर आहेत कारण:

विखुरलेल्या वस्त्या कमी लोकसंख्येचा दर्शवतात.
डोंगराळ प्रदेश आणि कमी पावसाच्या प्रदेशांमध्ये लोक राहतात पण विखुरलेल्या स्वरूपात असतात.
कोकणाच्या किनाऱ्यावर विखुरलेल्या वस्त्या आढळतात कारण तेथील पावसाळ्याचे वातावरण आणि डोंगराळ भूप्रदेश.

ब पर्याय चुकीचा आहे कारण तेथील सुपीक मातीमुळे लोक एकत्रित होऊन राहतात.

पर्याय 2 1 4 3 बरोबर आहे कारण:

'' 2 - चांदणी आकार'' हा वस्तीचा ढाचा दोन नद्या अथवा रस्ते मिळण्याच्या ठिकाणी आढळतो.
'' 1 - त्रिकोणाकृती'' हा वस्तीचा ढाचा अनेक रस्ते मिळणाऱ्या ठिकाणी आढळतो.
'' 4 - पाय-यांची'' ही वस्तीचा ढाचा पर्वत उतारावर आढळतो.
'' 3 - सरळ रेषेत'' हा वस्तीचा ढाचा अरुंद रुंदीवर आढळतो.

' बरोबर उत्तर: ब आणि क''

'' स्पष्टीकरण:''

विधान '' अ)'' बरोबर आहे कारण ढोर मुख्यत्वे दक्षिण महाराष्ट्रात आढळतात.

विधान '' ब)'' चुकीचे आहे कारण होलार मुख्यत्वे पश्चिम महाराष्ट्रात आढळतात, पूर्व महाराष्ट्रात नाही.

विधान '' क) '' चुकीचे आहे कारण डोंब कैकाडी मुख्यत्वे पश्चिम महाराष्ट्रात आढळतात, मध्य महाराष्ट्रात नाही.

विधान '' ड) '' बरोबर आहे कारण शेणवी मुख्यत्वे पश्चिम महाराष्ट्रात आढळतात.

सन्नगर ही सर्वात लहान मानवी वसाहत आहे, त्यानंतर शहर येते. त्यानंतर नगर, म्हणजे मोठे शहर येते आणि शेवटी महानगर हे सर्वात मोठे शहरी क्षेत्र आहे. म्हणून, नागरीकरणाच्या प्रक्रियेतील मानवी वसाहतींचा विकास क्रम आहे शहर -> नगर -> महानगर.

बरोबर उत्तर '' 4 3 1 2'' आहे.

'' उतरते छप्पर (4): शुष्क प्रदेश'' - उतरते छप्पर पावसाचे पाणी झपाट्याने वाहून नेण्यासाठी डिझाइन केलेले असते.
'' जाडमातीच्या भिंती (3): अती पावसाचा प्रदेश'' - जाडमातीच्या भिंती अतिपावसाच्या प्रदेशांमध्ये थंडी राखण्यासाठी आणि ओलावा बाहेर ठेवण्यासाठी वापरल्या जातात.
'' सपाट छप्पर (1): उष्ण व शुष्क प्रदेश'' - सपाट छप्पर उष्ण प्रदेशांमध्ये मजबूत सौर किरणांपासून संरक्षण प्रदान करतात.
'' उंच चौथ-यावर घर (2): दलदलीचे प्रदेश'' - उंच चौथ-यावर घर दलदलीच्या प्रदेशांमध्ये ओलावा टाळण्यासाठी वापरली जातात.

महाराष्ट्रातील आदिवासी जनसमुदाय सह्याद्री आणि गोंडवाना क्षेत्रात मुख्यत्वे केंद्रित आहेत. ही दोन्ही क्षेत्रे जंगल आणि डोंगराळ प्रदेशांनी समृद्ध आहेत, ज्यामुळे आदिवासींना शिकार, शेती आणि दैनंदिन जीवनासाठी इतर क्रियाकलापांसाठी आवश्यक संसाधने मिळतात. सातपुडा क्षेत्र देखील आदिवासींनी वसलेले आहे, परंतु सह्याद्री आणि गोंडवाना क्षेत्रापेक्षा कमी प्रमाणात.

कातकरी आदिवासी प्राथमिकपणे शिकारी आणि मासेमारी करून आपली उपजीविका करतात. ते वनउपजे जसे की मध, लाकूड आणि फळे देखील गोळा करतात, जे त्यांच्या अन्न आणि औषधी गरजा पूर्ण करतात. चोरी हा त्यांचा उपजीविकेचा प्राथमिक स्रोत नाही.

' बरोबर उत्तर:'' 3 4 1 2

'' स्पष्टीकरण:''

'' भिल्ल:'' अमरावती आणि यवतमाळ जिल्ह्यांमध्ये आढळतात.
'' कातकरी:'' पालघर आणि नाशिक जिल्ह्यांमध्ये आढळतात.
'' कोलम:'' जळगाव आणि धुळे जिल्ह्यांमध्ये आढळतात.
'' वारली:'' रायगड आणि ठाणे जिल्ह्यांमध्ये आढळतात.

आदिवासींच्या समस्या आणि त्यांच्या आर्थिक विकासाबाबत जागृती निर्माण करण्यासाठी 9 ऑगस्ट हा जागतिक आदिवासी दिवस साजरा करण्यात येतो. 1994 साली संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस जाहीर केला होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते वेगळ्या दिवसांशी संबंधित आहेत, जसे की 13 फेब्रुवारी (विश्व रेडिओ दिवस), 1 एप्रिल (मूर्ख दिवस), आणि 7 मार्च (महिला दिन).

बरोबर उत्तर आहे: '' खेडे, शहर, नगर, महानगर, सन्नगर''

वसाहतींच्या विकासाचा योग्य क्रम खेडेगावापासून सुरू होतो, नंतर ते शहरात विकसित होते. शहर नगरात विकसित होते, नंतर महानगरात आणि शेवटी सन्नगरात.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या विकासाच्या योग्य क्रमाचे अनुसरण करत नाहीत.

दख्खन पठाराच्या उत्तर व पूर्वेकडे विंध्य आणि सातपुडा ही दोन प्रमुख डोंगररांगा आहेत. या डोंगररांगांमध्ये भिल्ल आणि गौंड या आदिवासी जमातींचे वास्तव्य आहे.
वारली आणि ठाकर जमाती कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील घाटमाथ्यावर राहतात, तर कातकरी आणि हळवा जमाती पश्चिम महाराष्ट्राच्या सातपुडा पर्वतात राहतात. गारो आणि खासी जमाती मेघालय राज्यात राहतात.

बरोबर उत्तर: सधन/केन्द्रिय

सधन किंवा केन्द्रिय वसाहत/वस्त्या सुपीक मैदान आणि पाण्याच्या ठिकाणांजवळ/लगत आढळतात कारण:

सुपीक मैदान शेतीसाठी अनुकूल आहेत, जी लोकसंख्या राखण्यासाठी आवश्यक अन्नधान्य प्रदान करते.
पाण्याची ठिकाणे पाणी पुरवठा करतात, जो जीवनासाठी आवश्यक आहे आणि शेतीसाठीही वापरला जातो.

मेळघाट हा अमरावती जिल्ह्यातील एक भाग आहे जो विदर्भातील सातपुडा पर्वतरांगेत आहे. कोरकू ही एक आदिवासी जमात आहे जी मुख्यतः मेळघाट प्रदेशात आढळते. कोरकू जमात ही भिल्ल लोकांशी संबंधित असून डोंगराळ भागात राहते. या व्यतिरिक्त इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

गौंड: ही जमात मध्य भारतातील मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगड राज्यांमध्ये आढळते.
कोलम: ही जमात मुख्यतः महाराष्ट्राच्या नांदेड, यवतमाळ आणि चंद्रपूर जिल्ह्यांमध्ये आढळते.
आन्ध: ही जमात आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा राज्यांमध्ये आढळते.

महाराष्ट्राचे मूळ आदिवासी माडीया गौंड, कातकरी आणि कोलम आहेत. हे समाज शताब्दीपासून महाराष्ट्राच्या आदिम वन प्रदेशात राहत आहेत, तर इतर पर्यायांमधील समाज स्थलांतरित आदिवासी आहेत.

माडिया गोंड ही चंद्रपूर जिल्ह्यातील एक आदिवासी जमात आहे जी केंद्र शासनाने अतिमागास जमात म्हणून जाहीर केली आहे. ही जमात गोंड आदिवासींच्या एका उपगटाचे प्रतिनिधित्व करते आणि त्यांची लोकसंख्या सुमारे 50,000 आहे. बाकीच्या पर्यायांमध्ये, कोळंब ही कोकणातील एक आदिवासी जमात आहे, प्रधान ही तेलंगणात आढळणारी एक जमात आहे आणि वरील सर्व हे उत्तर चुकीचे आहे कारण प्रधान ही चंद्रपूर जिल्ह्यातील जमात नाही.

सर्व आदिवासी एकच भाषा बोलतात हे विधान चुकीचे आहे. महाराष्ट्रात विविध आदिवासी समुदाय राहतात आणि ते विविध भाषा बोलतात. जसे की, गोंड, भील, मारीया, वारली आणि कोरकू.

कोकणाच्या डोंगराळ भागामुळे आणि पाणलोटांच्या आधारे शेती करण्याच्या प्रवृत्तीमुळे येथे शेतीपाशी पाड्यांमध्ये (विखुरलेली) वस्ती आढळते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण केंद्रित वस्ती शहरी भागात आढळते, अपखंडीत वस्ती आदिवासी भागात तर संयुक्त वस्ती घरांच्या साखळ्यांप्रमाणे असते.

महाराष्ट्राचा झोपडपट्टी पुनर्वसन प्राधिकरण (SRA) हे महाराष्ट्र सरकारचे एक सांविधिक प्राधिकरण आहे. म्हणून, SRA चे अध्यक्ष हे महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण उपमुख्यमंत्री, मुख्य सचिव हे SRA चे अध्यक्ष नसतात.

बरोबर उत्तर 'वरील पैकी सर्व' हे आहे कारण:

अ) झपाट्याने वाढणारी शहरी लोकसंख्या ही झोपडपट्टी वाढीचे मुख्य कारण आहे कारण ती मागणी आणि पुरवठ्याच्या असमतोल निर्माण करते.
ब) ग्रामीण भागातील बेरोजगारीमुळे लोक शहराकडे स्थलांतरित होतात, ज्यामुळे स्वस्त निवासासाठी झोपडपट्ट्या तयार होतात.
क) अकुशल आणि निम्न कुशल कामगारांचे ग्रामीण भागातून शहरी भागात होणारे लोकसंख्या स्थलांतर हे झोपडपट्टी वाढीचे दुसरे कारण आहे कारण ते शहरी मागणी आणि कमी पुरवठा यात भर घालते.
ड) शहरी भागात स्वस्त घरांची कमतरता देखील झोपडपट्टी वाढीस कारणीभूत ठरते कारण ती लोकांना स्वस्त पर्याय निवडण्यास भाग पाडते.

रेखीय वसाहत प्रारूप हे रेल्वे आणि रस्त्यांसारख्या रेखीय तत्वांच्या लगत आढळते कारण ते सार्वजनिक वाहतुकीची सोय प्रदान करतात आणि लोकांना सोयीस्करते प्रदान करतात. सरोवराचे किनारे, नद्यांचे किनारे आणि समुद्राची लाट यांच्या जवळ रेखीय वसाहती क्वचितच आढळतात कारण हे क्षेत्रे अनेकदा कोरडी किंवा विस्थापित असतात. पर्वतांच्या पायथ्याशी रेखीय वसाहती शोधणे देखील सोपे नाही.

गोमित, पारधी आणि भील्ल या अनुसूचित जमाती प्रामुख्याने धुळे जिल्ह्यात आढळतात कारण:

धुळे हा महाराष्ट्राच्या उत्तरी भागात स्थित आहे, जो आदिवासी समाजांचे पारंपारिक निवासस्थान आहे.
या तीनही जमाती पारंपरिकपणे लहान-मोठ्या पहाडी आदिवासी गट आहेत, ज्यांना जंगल आणि डोंगराळ प्रदेशात राहणे पसंत आहे.
धुळे जिल्हा घनदाट जंगल, पहाड आणि डोंगराळ प्रदेशाने व्यापलेला आहे, जे या जमातींसाठी आदर्श राहण्याचे वातावरण प्रदान करते.

चंद्रपूर जिल्हा हा महाराष्ट्राच्या पूर्व भागात असलेला एक विस्तृत वनाच्छादित प्रदेश आहे. या वनांमध्ये वृक्षतोडी, शिकार आणि इतर मानवी क्रियाकलापांमुळे वस्त्यांना विस्कळीत केले गेले आहे. पर्जन्यछायेचा प्रदेश, अर्ध-शुष्क प्रदेश आणि दुर्गम भाग हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण चंद्रपूर जिल्हा या प्रकारच्या प्रदेशांत येत नाही.

पाण्याची उपलब्धता हा ग्रामीण वस्तीच्या स्थानावर सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे कारण :

पाण्याचा स्रोत (नद्या, विहिरी, तलाव) मानवी वस्तीच्या जवळ असणे आवश्यक आहे. पाण्याची उपलब्धता कृषी, पिण्याचे पाणी आणि स्वच्छतेसाठी महत्त्वपूर्ण आहे. खनिजे, उद्योग आणि वाहतूक देखील महत्त्वाचे घटक असले तरी, ते पाण्याच्या उपलब्धतेपेक्षा कमी आवश्यक आहेत.

गोंड हे महाराष्ट्रातील आदिवासी समाज असून त्यांचे मुळचे निवासस्थान गोंडवाना हे आहे जे विदर्भ आणि मध्य प्रदेशच्या काही भागात पसरले आहे. ते गोंडी भाषा बोलतात आणि त्यांच्या स्वतःच्या विशिष्ट परंपरा, सण आणि रीतीरिवाज आहेत.

बाकीचे पर्याय खालील कारणांमुळे चुकीचे आहेत:

संताळ हे मुख्यत्वे पूर्व भारतात आढळतात.
तोडा तमिळनाडूमध्ये राहतात.
नागा हे उत्तर-पूर्व भारतात आढळतात.

या भागात आदिवासी लोकांच्या वस्त्या आहेत, पर्जन्याचे प्रमाण जास्त आहे, भूजल पातळी कमी खोलीवर आहे आणि भातशेती करण्यासाठी भरपूर मजूर पुरवठा लागतो. या सर्व कारणांमुळे पूर्व विदर्भातील चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यात लहान लहान वाड्या वसलेल्या आहेत.

एन.एस.टी.एनफ.डी. सी. ची स्थापना 923 मध्ये झाली. हा संस्था राष्ट्रीय अनुसूचित जाती वित्तीय व विकास महामंडळाचा पुर्नलाद आहे.

चौकोनाकृती वस्ती प्रारूप हे असे असते की, वस्तीमधील रस्ते परस्परांना काटकोनात छेदतात आणि वस्तीमधील घरांच्या रांगा पहावयास मिळतात. अन्य पर्याय हे वेगळ्या प्रकारच्या वस्ती प्रारूपांची वैशिष्ट्ये आहेत.