ऋषिकेशचा पर्याय बरोबर आहे कारण गंगा नदी हिमालयाच्या शिवालिक डोंगराळ प्रदेशातून बाहेर पडून ऋषिकेश येथे सखल मैदानी प्रदेशात प्रवेश करते. रुद्रप्रयाग हा हिमालयात आहे, अलाहाबाद हा गंगा-यमुना-सरस्वती या तिन्ही नद्यांच्या संगमावर आहे आणि गढवाल हा एक जिल्हा आहे ज्यामधून गंगा नदी वाहते, परंतु तो मैदानी प्रदेश नाही.

बरोबर उत्तर: 4 3 1 2

स्पष्टीकरण:
- चाझ दोआब हे बिआण व सतजल नद्यांमधील मैदान आहे.
- रचना दोआब हे चिनाब व झेलम नद्यांमधील मैदान आहे.
- बारी दोआब हे रावी व चिनाव नद्यांमधील मैदान आहे.
- बिस्त दोआब हे झेलम व चेनाब नद्यांमधील मैदान आहे.

गंगेच्या मैदानी प्रदेशाने भारतातील सुमारे 23% लोकसंख्या सामावून घेतली आहे. हा प्रदेश अतिशय उपजाऊ जमीन आणि विपुल जलस्रोतांसाठी ओळखला जातो, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात लोकसंख्या घनता निर्माण झाली आहे.

पर्याय 13, 33 आणि 43 चुकीचे आहेत कारण ते गंगेच्या मैदानी प्रदेशाच्या लोकसंख्येच्या टक्केवारीचे चुकीचे अनुमान लावतात.

पर्याय c i IV बरोबर आहे कारण शिवसमुद्र धरण कावेरी नदीवर कर्नाटकात आहे.

अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
- a iv I: टिहरी धरण भागीरथी नदीवर उत्तराखंडमध्ये आहे.
- d ii III: राणा प्रताप सागर योजना चंबळ नदीवर राजस्थानात आहे.
- b iii II: दुलहस्ती धरण चिनाब नदीवर जम्मू-काश्मीरमध्ये आहे.

भारताला रावी, बियास व सतलजचे पाणी मिळते तर पाकिस्तानला चिनाब, झेलम, इंडसचे हे उत्तर बरोबर आहे कारण इंडस आयोग हा भारताच्या अखत्यारीतील रावी, बियास, सतलज या नद्यांचे पाणी आणि पाकिस्तानाच्या अखत्यारीतील चिनाब, झेलम, इंडस या नद्यांचे पाणी वाटप करण्यासाठी स्थापन करण्यात आला होता.

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* जागतिक बँकेने इंडस आयोग स्थापन केले नाही तर युनायटेड नेशन्सने स्थापन केले आहे.
* इंडस आयोग हा तात्पुरता स्थापन नसून कायमस्वरूपी स्थापन केला आहे.
* इंडस आयोगामुळे भारत आणि पाकिस्तानमधील इंडस नदी आणि तिच्या उपनद्यांच्या पाण्याचा वाटप करण्यासाठी करार झाला आहे, बेबनाव नाहीसे केले नाही.

बरोबर उत्तर आहे - तराई, भांगर, खादर.

उत्तर भारतीय मैदानी प्रदेशातील गाळाचे संचयन उत्तरेकडून दक्षिणेकडे खालीलप्रमाणे होते:

1. ' तराई: ' नदीकाठाच्या उत्तरेकडे आणि हिमालयाच्या दक्षिणेला असलेली नवीनतम आणि कमी उंचीची गाळाची पट्टी जिथे गाळ जास्त प्रमाणात साठतो.
2. ' भांगर: ' गाळाच्या संचयनाची एक उंचीची पट्टी तराईच्या दक्षिणेला असते जिथे गाळ थोडा जुना असतो.
3. ' खादर: ' भांगरच्या दक्षिणेला गाळाच्या संचयनाची सर्वात जुनी पट्टी क्षारासह मिश्रित असते.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- ब, क, अ आणि ड

हे उत्तर बरोबर आहे कारण हे उत्तर अशा प्रकारे क्रमबद्ध केले आहे की भारत-पाकिस्तान नियंत्रण रेषेच्या दक्षिणेकडून उत्तर दिशेने नद्यांचा क्रम आहे.

* रावी ही सर्वात दक्षिणेकडील नदी आहे.
* रावीच्या उत्तरेस चिनाब आहे.
* चिनाबच्या उत्तरेस झेलम आहे.
* झेलमच्या सर्वात उत्तरेस कुनार आहे.

विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत कारण :

हिमालयीन नद्या हिमालयाच्या अनेक रांगा आणि शिवालिक टेकड्या पार करून मैदानी प्रदेशात प्रवेश करतात. ही एक भौगोलिक घटना आहे.

प्रायद्वीपीय नद्या प्रस्तरभंगामुळे निर्माण झालेल्या खचद-यातून वाहतात. हेही एक भौगोलिक सत्य आहे.

अरुणावती नदी महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यात वाहते आणि पुरमेपाडा धरण या नदीवर बांधले आहे. कान नदी महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यात वाहते आणि करवंद धरण या नदीवर बांधले आहे. कानोली नदी महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यात वाहते आणि मालनगाव धरण या नदीवर बांधले आहे. बोरी नदी महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यात वाहते आणि बोरकुंड धरण या नदीवर बांधले आहे. म्हणून, योग्य जोड्या 2 3 4 1 आहेत.

गंगा-ब्रह्मपुत्रा त्रिभुज प्रदेश हा हरित त्रिभुजप्रदेश म्हणून ओळखला जातो कारण तो वनस्पती, पावसाळ्याच्या हंगामातील व्यापक पावसामुळे आणि संपन्न मातीमुळे विपुल आहे. इतर पर्याय हे त्रिभुजप्रदेश आहेत, परंतु ते हरित त्रिभुजप्रदेश म्हणून ओळखले जात नाहीत.

मही नदी विंध्य पर्वताच्या पश्चिम भागात उगम पावते आणि दक्षिणेकडे खंबायतच्या आखातास मिळते. लुनी नदी राजस्थानच्या अरावली पर्वतात उगम पावते, तर साबरमती नदी अरावलीच्या पूर्वेला गुजरातमध्ये उगम पावते. तापी नदी मध्य प्रदेशच्या सतपुरा पर्वतात उगम पावते.

' उत्तर :- सिंधू '

* श्योक, झास्कर आणि गिलगिट या नद्या सिंधू नदीच्या उपनद्या आहेत.
* सिंधू नदी ही भारतामधील सर्वात मोठी आणि लांब नदी आहे आणि ही तिबेटमधून उगम पावते.
* गंगा, कोसी आणि महानंदा या नद्या भारतीय उपखंडाच्या पूर्वेकडील भागात आहेत आणि त्या सिंधू नदीच्या उपनद्या नाहीत.

' दोन्ही पर्याय योग्य आहेत: '

* ' पर्याय अ: ' घटप्रभा नदीवरील गोकाक धबधबा हा त्याच्या घोड्याच्या नालच्या आकार आणि उंचीसाठी प्रसिद्ध आहे, ज्यामुळे तो नायगरा धबधब्याशी तुलना करता येतो.

* ' पर्याय ब: ' शरावती नदीवर जोग धबधबा आहे, जो भारतातील सर्वात उंच धबधबा आहे.

भारतातील सर्वात लांब हिमनदी सियाचीन आहे, जी 76 किमी लांब आहे. हिस्सार ही एक नदी आहे, चंद्रा ही लाहुला-स्पीती जिल्ह्यातील एक താഴ്വरा आहे आणि गंगा एक नदी आहे, हिमनदी नाही.

बरोबर उत्तर 3 2 4 5 आहे कारण:

* नर्मदा नदी बैतुल जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वत रांगेत उगम पावते. (3)
* सिंधू नदी तिबेटमधील मानसरोवराजवळ उगम पावते. (2)
* कावेरी नदी पश्चिम घाटातील ब्रम्हगिरी पर्वत रांगेत उगम पावते. (5)
* तापी नदी मध्य प्रदेशातील अमरकंटक टेकड्यांमध्ये उगम पावते. (4)

इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते नद्यांच्या उगमस्थानाशी जुळत नाहीत.

बरोबर उत्तर: वरीलपैकी नाही

चारही पर्याय बरोबर आहेत कारण ते भारतातील दक्षिण पठारावर असलेल्या नदीकाठांच्या क्षेत्राच्या तुलनात्मक मापदंडावर आधारित आहेत.

* अ: गोदावरी खोरे हे भारताचे 10% क्षेत्र व्यापते आणि दक्षिण पठारातील दुसरे सर्वात मोठे खोरे आहे.
* ब: कृष्णा खोरे गोदावरी खोर्यानंतर सर्वात मोठे आहे.
* क: महानदी खोरे पठारावरील तिसरे सर्वात मोठे खोरे आहे.
* ड: नर्मदा आणि कावेरी खोरे क्षेत्रफळात जवळपास सारखे आहेत.

सातपुडा-महादेव रांग ही नर्मदा आणि तापी नद्यांमधील जलविभाजक आहे. सातपुडा-मैकल रांग ही नर्मदा आणि महानदी नद्यांमधील जलविभाजक आहे. फक्त मैकल आणि फक्त महादेव हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते दोघेही दोन वेगवेगळ्या नदी-जलविभाजकांसाठी जबाबदार आहेत.

घागरा हे उत्तर बरोबर आहे कारण वर्णनात दिलेल्या सर्व वैशिष्ट्ये घागरा नदीशी जुळतात.

* घागरा नदीचा उगम गुरला मनधाता शिखर येथे होतो, जो मानसरोवराच्या दक्षिणेस आहे.
* नेपाळमध्ये त्याला करनाली म्हणतात.
* शारदा, सरजू आणि राप्ती हे याचे प्रमुख उपनद्या आहेत.
* बिहारमध्ये छपरा येथे घागरा नदी गंगेला मिळते.

बाकीचे पर्याय (गंडक, गोमती आणि काली) चुकीचे आहेत कारण त्यांचे वर्णनाशी जुळणारे वैशिष्ट्य नाही.

ड बरोबर आहे कारण हिमालयात पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो, ज्यामुळे नद्या फुगतात आणि पूरस्थिती उद्भवते.

क हे ड चे योग्य कारण आहे कारण हिमालयात भरपूर पाऊस पडणे हा नद्या फुगण्याचा मुख्य कारण आहे.

अ आणि ब चुकीचे आहेत कारण हिमालयाच्या नद्या बर्फ आणि हिमनद्यांच्या वितळण्याने उगम पावतात, परंतु हे पूरस्थितीचे कारण नाही. पूरस्थिती पावसाळ्यातल्या अतिरिक्त पाण्यामुळे होते.

सिंधू पाणी करार 1960 नुसार, भारताला पंजाब नद्यांच्या पाण्यावर पूर्ण अधिकार आहे, ज्यामध्ये रावी, बियास आणि सतलज यांचा समावेश होतो. या कराराने सिंधू नदी आणि त्याच्या पाच उपनद्यांवर पाकिस्तानचा नियंत्रण हक्क निश्चित केला आहे. चिनब आणि झेलम सारख्या इतर नद्यांवर पाकिस्तानचे अधिकार आहेत.

''पर्याय 2 4 1 3'' हा बरोबर आहे.

* कृष्णा नदीचा उगम महाबळेश्वरमधील वेण्णा नदीपासून होतो.
* तुंगभद्रा नदीचा उगम गोमांतक शिखरावरून होतो.
* पेनगंगा नदीचा उगम बुधना गंगा नदीपासून होतो.
* कावेरी नदीचा उगम ब्रम्हगिरी पर्वतावरून होतो.

सोन नदी ही गंगेची एक उपनदी आहे आणि ती अमरकंटक जवळ विंध्य पर्वतात उगम पावते. दामोदर, देवांग आणि नर्मदा या नद्या गंगेच्या उपनद्या नाहीत किंवा अमरकंटक जवळ उगम पावत नाहीत.

रोहिलखंड हा उत्तर प्रदेश राज्यातील एक प्रदेश आहे जो गागर नदीच्या मैदानावर स्थित आहे. गागर नदीच्या पूर पातळीमुळे या प्रदेशातील वस्त्यांचे वितरण प्रभावित होते. पूर आल्यावर काही भाग जलाच्छादित होतात, तर काही भाग उंचावर राहतात. त्यामुळे, या प्रदेशातील लोक वस्त्या उंच भागावर करतात जेणेकरून ते पूर परिस्थितीत सुरक्षित राहतील. इतर पर्यायमध्ये नर्मदेचा त्रिभुज प्रदेश, माळवा आणि रामनाड हे प्रदेश नद्यांच्या पूर पातळीच्या प्रभावाखाली नाहीत.

कोसी नदीला बिहारचे दु:खाश्रु म्हणतात कारण ती अत्यंत अवर्षणशील, दुर्गम आणि अप्रत्याशित पूर येणारी नदी आहे. कोसी नदीने वेळोवेळी बिहारमध्ये प्रचंड पूर आणले आहेत आणि मोठ्या प्रमाणात वित्तहानी आणि जीवितहानी झाली आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण दामोदर पश्चिम बंगालशी संबंधित आहे, गंडक उत्तर प्रदेश आणि बिहारमधून वाहतो आणि घागरा उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंडमधून वाहतो.

जलनिस्सार पद्धतीत नदी प्रवाह आणि भूवैज्ञानिक संरचना यांचा संबंध नसेल तेव्हा त्याला ' अध्यारोपित निस्सार प्रारुप ' म्हणतात. यात नदी प्रवाह भूवैज्ञानिक संरचनेच्या ओळींपेक्षा वेगळ्या दिशेने असतो, कारण नदी प्रवाह हा भूवैज्ञानिक संरचना तयार झाल्यानंतर त्या प्रदेशात आलेला आहे.

बरोबर उत्तर: पर्याय 3 4 1 2

* शरावती नदीवर जोग धबधबा आहे, जो भारतातील सर्वात उंच धबधबा आहे.
* घटप्रभा नदीवर कपिलधारा धबधबा आहे, जो कर्नाटकातील एक प्रमुख पर्यटन स्थळ आहे.
* नर्मदा नदीवर शिवसमुद्रम धबधबा आहे, जो कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशच्या सीमेवर आहे.
* कावेरी नदीवर गोकाक धबधबा आहे, जो कर्नाटकातील बेळगावी जिल्ह्यात आहे.

सुवर्णरेखा नदी ही बरोबर उत्तर आहे कारण जमशेदपूर हे औद्योगिक शहर सुवर्णरेखा नदीच्या काठावर वसले आहे. महानदी ओडिशामध्ये वाहते, सोन नदी मध्य प्रदेश आणि उत्तर प्रदेशमधून वाहते, तर गंगा नदी उत्तर भारतातील एक मोठी नदी आहे जी जमशेदपूर जवळून वाहत नाही.

कावेरी ही बरोबर उत्तर आहे कारण पहिले जलविद्युत केंद्र 1902 मध्ये शिवसमुद्रम येथे कावेरी नदीवर स्थापित केले गेले होते.

कृष्णा आणि तुंगभद्रा नद्यांचे जलविद्युत केंद्र शिवसमुद्रम येथे नाहीत. गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात जलविद्युत केंद्र आहेत परंतु शिवसमुद्रम येथे नाहीत.

वंशधारा पाणीवाटप तंटा हा ओडिशा आणि आंध्रप्रदेश या राज्यांमधील आहे, त्यामुळे कर्नाटकचा यात समावेश नाही. इतर पर्याय, गोदावरी, महादयी आणि कृष्णा पाणी वाटप तंटे हे कर्नाटकशी संबंधित आहेत.

पर्याय 2 4 1 3 बरोबर आहे कारण:

* पेनगंगा नदीचा उगम गोमंतक शिखरापासून (पर्याय 1) होतो.
* कृष्णा नदीचा उगम महाबळेश्वर (पर्याय 4) येथून होतो.
* तुंगभद्रा नदीचा उगम बुधना रांगे (पर्याय 2) येथून होतो.
* कावेरी नदीचा उगम ब्रह्मगिरी (पर्याय 3) येथून होतो.

चिनाब नदी ही जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील सलाल जलविद्युत प्रकल्पामधून वाहते. रावी, बियास आणि व्यास या नद्या हिमाचल प्रदेश आणि पंजाब राज्यांतून वाहतात.

पर्याय "ब, क, ड, अ" हा बरोबर आहे कारण भारतातील सर्वात लांब नदी गोदावरी (1,465 किमी) आहे, त्या खालोखाल कृष्णा (1,400 किमी) त्यानंतर नर्मदा (1,312 किमी) आणि सर्वात शेवटी महानदी (890 किमी) आहे.

महानदी आणि गोदावरी नद्यांच्या त्रिभुज प्रदेश हा चिल्का सरोवराचे स्थान आहे कारण:

* चिल्का सरोवर पूर्व किनाऱ्यावरील ओडिशामध्ये आहे.
* महानदी आणि गोदावरी नद्या ओडिशामधून वाहतात, त्यांच्या त्रिभुज प्रदेशात चिल्का सरोवर बनते.
* कृष्णा आणि कावेरी नद्या दक्षिण भारतात आहेत, गोदावरी आणि कृष्णा नद्यांचा त्रिभुज प्रदेश आंध्र प्रदेशात आहे, तर गंगा आणि महानदी नद्यांचा त्रिभुज प्रदेश उत्तर आणि पूर्व भारतात आहे.

बरोबर उत्तर: 1 2 3 4

* सियाचीन हा हिमखंड काश्मीरमध्ये आहे.
* रीमो हा हिमखंड काराकोरम पर्वतरांगेत आहे.
* गंगोत्री हा हिमखंड उत्तराखंड राज्यात आहे.
* झेमू हा हिमखंड सिक्कीम राज्यात आहे.

कोलोरॅडो ही उत्तरी अमेरिकेतील नदी आहे जी रॉकी पर्वतांच्या हृदयातून उगम पावते आणि एका विस्तीर्ण वाळवंटातून (कोलोरॅडो पठार) वाहते. त्यानंतर हा मीठे पाण्याचा साठा मेक्सिकोच्या आखातात सोडतो.

बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:

* मिसीसिपी नदी ही उत्तरी अमेरिकेतील सर्वात मोठी नदी आहे जी वाळवंटातून वाहत नाही.
* अमेझॉन ही दक्षिण अमेरिकेतील सर्वात मोठी नदी आहे जी वर्षावनाच्या प्रदेशातून वाहते.
* बियास ही पंजाब, भारतमधील एक नदी आहे जी वाळवंटातून वाहत नाही.

गंगा ही जगातील 10 नष्ट होण्याच्या मार्गावरील नद्यांपैकी एक आहे. ते प्रदूषण, नदीपात्रात बदल, धरणे आणि जलवायु बदल यांमुळे त्याचे अस्तित्व धोक्यात आहे.

यमुना, गोदावरी आणि कृष्णा ही प्रदूषित आहेत, परंतु त्यांना जगातील 10 नष्ट होण्याच्या मार्गावरील नद्या असे वर्गीकृत केलेले नाही.

निर्दिष्ट केलेली दोन्ही विधाने अ आणि ब अचूक आहेत.

विधान अ: झेलम ही सिंधू नदीची उपनदी आहे जी उत्तर सरोवरातून वाहते.
विधान ब: सतलज ही सिंधू नदीची दक्षिणेकडील उपनदी आहे.

अशा प्रकारे, दोन्ही विधाने सिंधू नदी प्रणालीच्या भूगोलचे अचूक वर्णन करतात.

पर्याय 2 4 1 3 बरोबर आहे कारण:

* अ) काँग सबती प्रकल्प गोकाक नदीवर आहे (पर्याय 2).
* ब) नर्मदा प्रकल्प कपिलधारा नदीवर आहे (पर्याय 4).
* क) कावेरी प्रकल्प बराकर नदीवर नाही (पर्याय 1 चुकीचा).
* ड) घटप्रभा प्रकल्प जोग नदीवर नाही (पर्याय 3 चुकीचा).

बरोबर उत्तर 37 आहे कारण भारतीय नदी-जोड प्रकल्पामध्ये देशातील 37 नद्या जोडण्याचा प्रस्ताव आहे. हा प्रकल्प आंतरराष्ट्रीय नदीचे पाणी व्यवस्थापन मंडळाने (आयआरसीडब्ल्यूबी) विकसित केला आहे, ज्याचा उद्देश पाण्याची कमतरता असलेल्या प्रदेशांना पाणी संपन्न प्रदेशांमधून पाणी पुरवणे आहे. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते प्रस्तावित नद्यांच्या संख्येशी जुळत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय :- 3 1 4 2

कारण:
- अरुणावती नदीला पुरमेपाडा धरण असून ते महाराष्ट्राच्या सोलापूर जिल्ह्यात आहे.
- बोरी नदीला बोरकुंड धरण असून ते महाराष्ट्राच्या उस्मानाबाद जिल्ह्यात आहे.
- कान नदीला करवंद धरण असून ते महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यात आहे.
- कानोली नदीला मालनगाव धरण असून ते महाराष्ट्राच्या बीड जिल्ह्यात आहे.

बरोबर उत्तर: अ,ब,ड,क

कारण:
खो-याच्या क्षेत्रफळानुसार उतरता क्रम असा आहे:

* ब्रह्मपुत्र: 9,38,400 चौ. किमी
* कृष्णा: 2,58,948 चौ. किमी
* कावेरी: 81,155 चौ. किमी
* तापी: 65,145 चौ. किमी

म्हणून, खो-याच्या क्षेत्रफळानुसार नद्यांचा उतरता क्रम असा आहे: ब्रह्मपुत्र > कृष्णा > कावेरी > तापी.

पर्याय 4 3 1 2 हा बरोबर आहे कारण:

* ' शरावती ' नदी ' गिरसप्पा ' धबधबा निर्माण करते.
* ' कावेरी ' नदी ' शिवसमुद्रम ' धबधबा निर्माण करते.
* ' घटप्रभा ' नदी ' गोकाक ' धबधबा निर्माण करते.
* ' चंबळ ' नदी ' चुलिया ' धबधबा निर्माण करत नाही.

जोग धबधबा हा भारतातील सर्वात उंच धबधबा आहे कारण तो 253 मीटर उंच आहे. नायगारा धबधबा अमेरिकेत आहे, कपिलधारा हा भारत-छत्तीसगड मधील एक लहान धबधबा आहे आणि शिवसमुद्र हा भारत-कर्नाटक मधील एक दुहेरी धबधबा आहे.

टाटा आयर्न ॲण्ड स्टील कंपनी (जमशेदपूर) सुवर्णरेखा नदीवर आहे. ही नदी झारखंड आणि ओडिशामधून वाहते आणि बंगालच्या उपसागरात मिळते. उर्वरित पर्याय चुकीचे आहेत कारण गंगा नदी उत्तर भारतात वाहते, नर्मदा मध्य भारतात वाहते आणि ब्राह्मणी नदी पश्चिम भारतात वाहते.

हुगळी नदी ही गंगेची वितरिका आहे.

पर्याय दामोदर, ब्रम्हपुत्रा आणि पद्मा चुकीचे आहेत कारण ते हुगळी नदीच्या वितरिका नाहीत.