पर्यावरण (संरक्षण) कायदा - 1986 हा इंदिरा गांधी यांच्या जन्मदिवशी अस्तित्वात आला. इंदिरा गांधी या भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान होत्या आणि त्यांनी पर्यावरण संरक्षणासाठी अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले. या कायद्याने भारतात पर्यावरणाच्या सुरक्षा आणि संरक्षणासाठी एक ठोस आधार तयार केला. या कायद्याद्वारे प्रदूषण नियंत्रण, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन, आणि पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यांकन यांसारख्या बाबींचा समावेश करण्यात आला, ज्यामुळे पर्यावरणाच्या संरक्षणाची प्रक्रिया अधिक मजबूत झाली. त्यामुळे इंदिरा गांधी यांच्या जन्मदिवशी हा कायदा लागू झाल्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे.

अतिशय परिणामकारक बुरशीनाशक बोर्डोमिश्रण हे कॉपर सल्फेट आणि लाईमपासून तयार करतात. बोर्डोमिश्रण हे विशेषतः फळांच्या वृक्षांमध्ये आणि पिकांमध्ये बुरशीजन्य रोगांना नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जाते. कॉपर सल्फेट बुरशींच्या वाढीस प्रतिबंध करते, तर लाईम मिश्रणाच्या pH स्तराला स्थिर ठेवते आणि त्याची प्रभावकारिता वाढवते. या मिश्रणामुळे बुरशीजन्य रोगांचा प्रभाव कमी होतो आणि त्यामुळे उत्पादनाचे संरक्षण होते. त्यामुळे, कॉपर सल्फेट आणि लाईमचे संयोजन बुरशीजन्य रोगांच्या नियंत्रणासाठी एक प्रभावी उपाय आहे, ज्यामुळे हे पर्यावरणासहित शेतीच्या उत्पादनावर सकारात्मक परिणाम घडवते.

पाण्याचे प्रदूषण होण्यामध्ये विरंजक चूर्ण हे योग्य उत्तर आहे कारण विरंजक चूर्ण मुख्यत्वे पाण्याची रंगत व सुधारणा करण्यासाठी वापरले जाते, जेव्हा की खते, बुरशीनाशके आणि कीटकनाशके हे सर्व पाण्यात प्रदूषण आणणारे घटक आहेत. खते पाण्यात नायट्रेट आणि फॉस्फेटचे प्रमाण वाढवतात, ज्यामुळे जलसृष्टीवर नकारात्मक परिणाम होतो. बुरशीनाशके आणि कीटकनाशके पाण्यात विषारी रसायने सोडतात, ज्यामुळे जलचर प्राण्यांचे आणि वनस्पतींचे जीवन धोक्यात येते. या सर्वांच्या उलट, विरंजक चूर्णाचा पाण्यावर थेट दुष्परिणाम होत नाही, त्यामुळे ते पाण्याचे प्रदूषण करणारे घटक नाहीत. त्यामुळे, विरंजक चूर्ण पाण्याचे प्रदूषण न करणारे पर्याय आहे.

वन अधिकार कायदा 2006 मध्ये अंमलात आला. हा कायदा वनात राहणाऱ्या आदिवासी आणि इतर स्थानिक समुदायांना त्यांच्या पारंपरिक वन अधिकारांची मान्यता देतो. यामुळे त्यांना वन संसाधनांवर हक्क मिळतो आणि त्यांच्या विकासाच्या प्रक्रियेत सहभागी होण्यास मदत होते. 2006 च्या या कायद्यामुळे वन संरक्षण आणि समुदाय विकास यामध्ये संतुलन राखले जाते. या कायद्याने वन क्षेत्रातील लोकांना त्यांच्या हक्कांची माहिती मिळवण्यास आणि संरक्षण करण्यास मदत केली आहे, ज्यामुळे त्यांचे जीवनमान सुधारण्यास आणि वनांचे संरक्षण करण्यास चालना मिळाली आहे. यामुळे वन अधिकार कायदा एक महत्त्वाचा कायदा आहे जो स्थानिक समुदायांच्या हक्कांचा आदर करतो.

क्लोरोफ्लूरोकार्बन (सीएफसी) हा पर्याय बरोबर आहे कारण हा हरितगृह वायू संपूर्ण मानव निर्मित आहे. सीएफसीचा वापर मुख्यतः एरोसोल स्प्रे, रेफ्रिजरेशन आणि एसी यंत्रांमध्ये केला जातो. त्याच्या उत्पादनामुळे ओझोन थरावर धक्का बसला आहे, ज्यामुळे सूर्याच्या ध्रुवीय विकिरणामुळे मानव आणि पर्यावरणावर गंभीर परिणाम होतात. अन्य पर्यायांमध्ये मिथेन, कार्बन डायऑक्साईड आणि नायट्रस ऑक्साइड हे नैसर्गिक प्रक्रियेद्वारेदेखील निर्माण होतात, त्यामुळे ते संपूर्ण मानव निर्मित म्हणता येत नाहीत. सीएफसी च्या वापरामुळे जागतिक तापमान वाढीला प्रोत्साहन मिळते, आणि म्हणूनच क्लोरोफ्लूरोकार्बन हा पर्याय योग्य ठरतो.

जलप्रदुषण टाळण्यासाठी सांडपाण्यात कार्बन-डाय-ऑक्साइड मिसळणे उपयुक्त ठरते. कार्बन-डाय-ऑक्साइड जलाशयात सोडल्यास जलाच्या pH पातळीत सुधारणा होते, ज्यामुळे जलजीवांच्या जीवसृष्टीवर सकारात्मक परिणाम होतो. यामुळे जलाशयातील ऑक्सीजनची पातळी वाढते, आणि जलातील जीवांसाठी योग्य वातावरण तयार होते. हे प्रक्रियेत सांडपाण्यातील जैविक आणि रासायनिक प्रदूषकांचे विघटन करण्यास मदत करते. त्यामुळे जलप्रदुषण कमी होण्यास मदत होते आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होते. इतर पर्याय प्रदूषण वाढवू शकतात, म्हणून कार्बन-डाय-ऑक्साइडचा वापर जलचक्रात संतुलन राखण्यासाठी उपयुक्त ठरतो.

"ओड्म" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 1969 मध्ये ओड्मने परिस्थितीकीची व्याख्या केली जी परिसंस्थेची रचना व तिच्या कार्याचा अभ्यास करते. परिस्थितीकी म्हणजे पर्यावरणातील जीव आणि त्यांच्या इतर घटकांमधील संबंधांचा अभ्यास. ओड्मने या संकल्पनेवर प्रकाश टाकून पर्यावरणीय शास्त्राच्या विकासाला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. या व्याख्येमुळे परिस्थितीतील जीव आणि वातावरणातील इतर घटकांमधील संवाद आणि निरंतरता समजून घेण्यात मदत झाली, ज्यामुळे पर्यावरणीय संतुलन राखणे तसेच संरक्षणात्मक उपाययोजनांचा अभ्यास करणे शक्य झाले. त्यामुळे "ओड्म" हा योग्य पर्याय आहे.

"लैंगिक इच्छा वाढविणे" हा गेंड्याच्या शिंगाचा प्रमुख औषधीयुक्त उपयोग मानला जातो. गेंड्याच्या शिंगात आढळणाऱ्या रासायनिक यौगिकांची पारंपरिक औषधांमध्ये विशेष महत्त्व आहे, विशेषतः लैंगिक इच्छेला प्रोत्साहन देण्यासाठी. याबाबत विविध संस्कृतींमध्ये प्राचीन काळापासून मान्यता आहे की गेंड्याचा शिंग लैंगिक शक्ती वाढवण्यास मदत करतो. या विचारामुळे गेंड्याच्या शिंगाची मागणी वाढली आहे, ज्यामुळे गेंड्यांच्या प्रजातींवर गंभीर परिणाम झाला आहे, कारण बरेच गेंड्यांचे शिकार केले जातात. त्यामुळे, गेंड्याच्या शिंगाचा उपयोग लैंगिक इच्छा वाढविण्यासाठी मुख्यत्वेकरून केला जातो, जो या पर्यायाचे खरे औषधीय महत्त्व दर्शवतो.

"मिथाईल मर्क्युरी" हा पर्याय योग्य आहे, कारण मीनामाटा रोग हा एक गंभीर न्युरोटॉक्सिक रोग आहे, जो मिथाईल मर्क्युरीच्या प्रदूषणामुळे होतो. मिथाईल मर्क्युरी जलाशयांमध्ये जमा होऊन माशांमध्ये उच्च सांद्रतेपर्यंत पोहोचतो, ज्यामुळे हा प्रदूषक मानवांमध्ये खाण्याच्या मार्गाने प्रवेश करतो. मीनामाटा रोगाच्या लक्षणांमध्ये तंत्रिका प्रणालीवर होणारा परिणाम, मांसपेश्यांच्या हालचालींमध्ये अडथळा आणि मानसिक विकार यांचा समावेश असतो. त्यामुळे, मिथाईल मर्क्युरीच्या विषारी प्रभावामुळे व्यक्तींच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. यामुळे, मीनामाटा रोगासाठी कारणीभूत प्रदूषक म्हणून "मिथाईल मर्क्युरी" हा पर्याय योग्य ठरतो.

"वेगवान" हा पर्याय बरोबर आहे कारण नैसर्गिक आणि मानव यांच्या कार्यामुळे वेगवान धूप होतो, जो नैसर्गिक पृष्ठभाग आणि मृदा स्थितीत महत्त्वपूर्ण बदल घडवतो. वेगवान धूप म्हणजे सूर्याच्या किरणांचा तीव्र प्रभाव, जो मातीच्या तापमानात वाढ आणि पाण्याच्या वाष्पीकरणास कारणीभूत ठरतो. यामुळे मृदा रचना आणि पोषणतत्त्वांमध्ये बदल होतो, ज्यामुळे वनस्पतींची वाढ आणि विकास प्रभावित होतो. याशिवाय, वेगवान धूपामुळे पर्यावरणीय संतुलनावरही परिणाम होतो, ज्यामुळे जैवविविधता आणि पारिस्थितिकी तंत्र प्रभावित होऊ शकते. त्यामुळे, नैसर्गिक प्रक्रियेत वेगवान धूपाचे महत्त्व आहे आणि त्याचे प्रभाव समजणे आवश्यक आहे.

"विधान ब आणि क बरोबर आहेत" हा पर्याय योग्य आहे कारण ओझोनचा ऱ्हास पृथ्वीवरील सजीवांसाठी अत्यंत धोकादायक आहे, कारण तो UV किरणांची पातळी वाढवतो, ज्यामुळे त्वचा कर्करोग आणि इतर आरोग्य समस्या होऊ शकतात. दुसरे म्हणजे, वाळवंटाचा परावर्तन निर्देशांक 25 ते 30 टक्के असतो, म्हणजे वाळवंटातील जमीन सूर्यप्रकाशाचा एक महत्त्वाचा भाग परावर्तित करते. तथापि, विधान अ चुकीचे आहे कारण ऑक्सिजनच्या तीन अणूंचा समावेश असलेल्या वायूचा संदर्भ देताना तो सत्य नाही. म्हणून, विधान ब आणि क चा विचार करता, या पर्यायाने योग्य माहिती दिली आहे आणि त्यामुळे तो बरोबर आहे.

अ, ब, क, ड हा पर्याय बरोबर आहे कारण या प्रकल्पांची सुरुवात त्यांच्या प्राथमिकतेनुसार आणि संरक्षणाच्या गरजेनुसार करण्यात आलेली आहे. सिंह प्रकल्पाची सुरुवात भारतात तात्कालिक संरक्षणाच्या उद्देशाने करण्यात आली होती, त्यानंतर व्याघ्र प्रकल्प सुरू झाला ज्याचा उद्देश वाघांचे संरक्षण करणे होता. मग मगरमच्छ पैदास प्रकल्पाची स्थापना करण्यात आली, ज्यामुळे या प्रजातीला वाढीव संरक्षण मिळाले, आणि शेवटी गेंडा सवर्धन प्रकल्प सुरू झाला, ज्यामुळे गेंडा संरक्षण आणि विकासासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊले उचलण्यात आली. या सर्व प्रकल्पांचा उद्देश वन्य जीवांच्या संरक्षणासाठी एकत्रितपणे कार्य करणे आहे, त्यामुळे यांचा क्रम महत्वाचा आहे.

हरित रसायन शास्त्र म्हणजे बिनविषारी द्रव्ये आणि द्राव्ये वापरून पर्यावरणपूरक उत्पादने तयार करणे. हे शास्त्र पर्यावरणाच्या संरक्षणास महत्त्वपूर्ण आहे, कारण यामध्ये विषारी रसायने कमी करून सुरक्षित आणि टिकाऊ उत्पादन पद्धतींवर लक्ष केंद्रित केले जाते. हे उत्पादन प्रक्रिया जैविक घटकांचा वापर करून साधता येतात, ज्यामुळे त्यांनी पर्यावरणावर कमी दुष्परिणाम होतो. हरित रसायन शास्त्राने टिकाऊ विकास साधण्यास मदत केली आहे, ज्यामुळे औद्योगिक प्रक्रिया अधिक सुरक्षित आणि पर्यावरणानुकूल बनतात. त्यामुळे या पर्यायाची निवड योग्य आहे, कारण तो हरित रसायन शास्त्राच्या मुख्य तत्त्वांशी पूर्णपणे सुसंगत आहे.

बरोबर उत्तर 2 3 4 1 आहे कारण या जोडीमध्ये प्रत्येक पर्यावरण चळवळीला योग्य राज्याशी जोडले गेले आहे. "सायलेंट व्हॅली वाचवा" ही चळवळ केरलमध्ये आहे, त्यामुळे ती 2 नंबरला जुळते. "ताज वाचवा मोहीम" उत्तर प्रदेशातील मोहिम आहे, म्हणून ती 3 नंबरला जुळते. "मीट्टी बचाव मोहीम" ही मध्य प्रदेशात आहे, त्यामुळे ती 4 नंबरला जुळते. "कैगा मोहीम" कर्नाटकमध्ये आहे, म्हणून ती 1 नंबरला जुळते. या सर्व चळवळींचा उद्देश पर्यावरणाचे संरक्षण करणे आणि जैव विविधता टिकवणे हाच आहे, त्यामुळे या पर्यायाची जोडी योग्य आहे.

"केवळ ब" हा पर्याय बरोबर आहे कारण ओझोन (O₃) वास्तवात प्राणवायू (O₂) च्या तीन अणूंनी बनलेले एक रेणू आहे, जे वातावरणात अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ओझोन थर पृथ्वीच्या वायुमंडलातील सूर्याच्या हानिकारक पराबैंगनी (UV) किरणांपासून संरक्षण करतो. दुसरे विधान, ज्यामध्ये जागतिक तापमान वाढीच्या संदर्भात ग्रीन हाऊस गॅस कमी करण्याबाबत दावा केलेला आहे, तो निश्चितपणे तथ्यात्मक आहे, परंतु तो विधान प्रमाणित केलेले नाही आणि त्यात विशिष्ट आकडेवारी संदर्भात भ्रामकता आहे. त्यामुळे, ओझोनच्या रचनेबाबतच्या वास्तविकतेचा विचार करता, "केवळ ब" हा योग्य पर्याय आहे.

अन्न जाळे हा पर्याय योग्य आहे कारण अन्नसाखळीतील ऊर्जा विनिमयाची प्रक्रिया विविध प्राण्यांच्या आहाराच्या पद्धतींमुळे अधिक जटिल होते. अन्न जाळे म्हणजे अन्नसाखळीच्या विविध स्तरांमध्ये असलेल्या अनेक परस्परसंबंधांचे जाळे, ज्यामुळे ऊर्जा एकाच पातळीवरुन दुसऱ्या पातळीवर हलवली जाते. उदाहरणार्थ, एक वनस्पति खाणारा जीव एका स्तरावर असतो, तर त्या वनस्पतींला खाणारे शाकाहारी आणि त्यांना खाणारे मांसाहारी दुसऱ्या स्तरावर असतात. त्यामुळे अन्न जाळे ही संकल्पना अन्नसाखळीतील ऊर्जा प्रक्रियेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. त्यामुळे अन्न जाळे हा पर्याय चुकत नाही, तर तो ऊर्जा विनिमयाच्या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेचे प्रतिनिधित्व करतो.

"विघटक" हा पर्याय बरोबर आहे कारण विघटक म्हणजेच परपोषी जीव जे मृत पेशीद्रव्यातील क्लिष्ट संयुगे तोडून ते सोप्या घटकात रूपांतर करतात. हे जीव, मुख्यतः सुक्ष्मजीव आणि बुरशी, नैसर्गिक परिसंस्थेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात कारण ते जंगली जीवनासाठी आवश्यक पोषण उपलब्ध करून देतात. विघटकांनी केलेले विघटन व पुनर्चक्रण म्हणजेच मृत जैवसामग्रीचा पुनुप्रयोग म्हणजेच निसर्गाच्या समतोलात योगदान देणे. त्यामुळे, या प्रक्रियेमुळे इतर जीवांना आवश्यक घटक मिळतात आणि पृथ्वीवरील पारिस्थितिकी संतुलित राहते. त्यामुळे, विघटक हा पर्याय या विधानात योग्य आहे.

अन्न साखळीवर परिणाम होत होता हा पर्याय बरोबर आहे कारण डीडीटी हे एक सशक्त किटकनाशक आहे, जे पर्यावरणात दीर्घकाळ टिकते आणि जैविक संचयामुळे अन्न साखळीतील जीवांची आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकते. जेव्हा डीडीटी वापरले जाते, तेव्हा ते मांसाहारी प्राण्यांपर्यंत पोहोचते आणि तिथे संकेंद्रित होते, ज्यामुळे त्या प्राण्यांना आणि मानवांना हानिकारक परिणाम होतात. यामुळे अनेक जीवांची प्रजाती कमी होऊ शकते आणि पारिस्थितिक तंत्राच्या संतुलनात बिघाड होतो. या कारणामुळे, डीडीटीवर बंदी घालणे आवश्यक झाले, जेणेकरून अन्न साखळी आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करता येईल. त्यामुळे हा पर्याय योग्य ठरतो.

2 4 1 3 हा पर्याय बरोबर आहे कारण यामध्ये दिलेल्या पर्यावरण विधींना योग्य वर्षे जोडली आहेत. पर्यावरण संरक्षण कायदा 1986 मध्ये स्थापन झाला, जो भारतातील प्रमुख पर्यावरणीय कायदा आहे. त्यानंतर, पुन्हा वापरण्यासाठी प्लास्टीकचे उत्पादन व वापर नियम 1999 मध्ये लागू करण्यात आले, जे प्लास्टिकच्या वापरासंदर्भातील नियमनांचे काम करते. जैविक कचरा नियोजन हे 2000 च्या दशकात अधिक विकसित झाले, परंतु याला 1991 च्या आसपासच्या काळात सुरुवात झाली. पर्यावरण स्नेही उत्पादनावर खूण पट्टी 1998 मध्ये लागू करण्यात आली, ज्यामुळे ग्राहकांना पर्यावरणास अनुकूल उत्पादनांची माहिती मिळते. त्यामुळे, दोन, चार, एक, तीन यांची जोडी योग्य आहे.

2-4, D हा तणांच्या नियंत्रणासाठी वापरला जातो. तण म्हणजेच त्या वनस्पती आहेत ज्या मुख्य पिकांसोबत वाढतात आणि त्यांचा विकास बाधित करतात. तणामुळे पिकांचे उत्पादन कमी होते, कारण ते मुख्य पिकांसोबत अन्न, पाणी आणि सूर्यप्रकाशासाठी स्पर्धा करतात. 2-4, D हे एक प्रभावी हर्बिसाइड आहे, जे तणांच्या वाढीला थांबवते आणि शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकांचे संरक्षण करण्यात मदत करते. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पादन क्षमता वाढते आणि यामुळे अन्नसुरक्षा सुधरते. 2-4, D चा योग्य वापर करून, शेतकऱ्यांना तणांचा प्रभाव कमी करता येतो, ज्यामुळे त्यांचे उत्पादन अधिक प्रभावीपणे वाढवता येते.

वायु (प्रिव्हेन्शन ॲन्ड कंट्रोल ऑफ पोल्यूशन) अधिनियम-1981 मध्ये घटनात्मक दुरुस्ती 1987 मध्ये केली गेली. या दुरुस्तीच्या माध्यमातून वायू प्रदूषण नियंत्रणासाठी अधिक प्रभावी उपाययोजना आणि नियमावली लागू करण्यात आली. यामुळे, वायू प्रदूषणाच्या दुष्परिणामांपासून मानव आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करण्यासाठी योग्य आधार मिळाला. या अधिनियमामुळे स्थानिक अधिकाऱ्यांना वायू प्रदूषणाची तपासणी आणि नियंत्रण करण्याचे अधिकार प्राप्त झाले, ज्यामुळे प्रदूषणाच्या वाढत्या समस्येवर नियंत्रण ठेवणे शक्य झाले. त्यामुळे 1987 हे उत्तर योग्य ठरते, कारण या वर्षी अधिनियमात महत्त्वाची फेरबदल करण्यात आली, ज्यामुळे वायू प्रदूषणाच्या समस्यांवर अधिक प्रभावीपणे काम केले जाऊ शकले.

पर्यावरणीय पदचिन्ह हा पर्याय बरोबर आहे कारण याचा उपयोग मानवी क्रियाकलापांमुळे नैसर्गिक संसाधनांचा वापर आणि त्यांचा प्रभाव मोजण्यासाठी केला जातो. हे पदचिन्ह दर्शविते की, मानवी जीवनशैली किती नैसर्गिक संसाधने वापरत आहे आणि त्याचा पर्यावरणावर काय परिणाम आहे. अन्न, निवारा, वाहतूक इत्यादी गरजांची पूर्तता करताना, पर्यावरणीय पदचिन्हाचे मोजमाप केल्याने आपण आपल्या क्रियाकलापांचे प्रमाण आणि त्याचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम समजू शकतो. दुसरे पर्याय जैव वस्तुमान पिरॅमिड आणि अन्न जाळी विशिष्ट अर्थात वापरले जातात, पण तात्काळ मानवी गरजांच्या नैसर्गिक क्षेत्राचे मोजमाप करण्यास ते योग्य नाहीत. त्यामुळे पर्यावरणीय पदचिन्ह हा योग्य पर्याय आहे.

दिलेले पर्याय नागपूर हे बरोबर आहे कारण भारतात इथेनॉलवर धावणाऱ्या पहिल्या बसची सुरुवात नागपूर येथे झाली. इथेनॉल हा एक नवीनीकरणीय इंधन आहे, जो पर्यावरणासाठी कमी हानिकारक आहे आणि पारंपरिक इंधनांपेक्षा स्वच्छ ऊर्जा म्हणून ओळखला जातो. नागपूरमध्ये या बस सेवा सुरू करून, भारताने पर्यावरणीय सुधारणा आणि स्वच्छ वाहतूक यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. यामुळे इथेनॉलचा वापर वाढवण्यासही चालना मिळाली आहे, ज्यामुळे प्रदूषण कमी करण्यास मदत होते. त्यामुळे, नागपूर येथील या उपक्रमामुळे इथेनॉलच्या वापराला प्रोत्साहन मिळाल्याने भारतातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेत एक सकारात्मक बदल घडवण्यात आला आहे.

चंद्रपूर - डोंबिवली - औरंगाबाद - तारापूर हा पर्याय बरोबर आहे कारण भारतातील प्रदूषित शहरांच्या सर्वेक्षणात चंद्रपूर, डोंबिवली, औरंगाबाद आणि तारापूर यांची क्रमवारी याचप्रमाणे लागली आहे. चंद्रपूर शहराने प्रदूषणाच्या उच्च स्तरामुळे विशेष लक्ष वेधून घेतले आहे, त्यानंतर डोंबिवली, जो औद्योगिक विकासामुळे प्रदूषित झाला आहे, आणि त्या नंतर औरंगाबाद व तारापूर येतात. या सर्वेक्षणामुळे स्थानिक प्रशासन आणि सरकारच्या पर्यावरणीय धोरणांना एक दिशा मिळाली आहे, ज्यामुळे प्रदूषण नियंत्रणाच्या उपाययोजनांची गरज अधिक स्पष्ट झाली आहे. त्यामुळे, हा पर्याय सर्वेक्षणाच्या परिणामांनुसार योग्य आहे.

बेन्झीन हेक्झाक्लोराइड हे एक अत्यंत प्रभावशाली कीडनाशक आहे. हे रासायनिक पदार्थ मुख्यतः शेतीमध्ये कीडांच्या नियंत्रणासाठी वापरले जाते, जिथे ते कीडांच्या वाढीस प्रतिबंध करतात आणि त्यांना नष्ट करतात. यामुळे पिकांचे नुकसान कमी होते आणि उत्पादन वाढते. शेतीबाहेर देखील हे पदार्थ काही ठिकाणी कीड नियंत्रणासाठी वापरले जाते. त्यामुळे, 'कीडनाशक' हा पर्याय बरोबर आहे, कारण बेन्झीन हेक्झाक्लोराइडचा मुख्य उपयोग कीडांवर प्रभाव टाकण्यात आहे, अन्य पर्यायांमध्ये याचा उपयोग नाही. वेदनाशामक, उत्तेजक आणि तणनाशक हे शब्द या रसायनाच्या कार्याशी संबंधित नाहीत.

गॅमा हे बरोबर उत्तर आहे कारण गॅमा किरणे उच्च-ऊर्जेसह असतात आणि त्यांचा वापर निर्जंतूक प्रक्रियेसाठी केला जातो. गॅमा विकिरणामुळे जीवाणू, विषाणू आणि इतर सूक्ष्मजीवांना नष्ट करण्यात मदत होते, ज्यामुळे ग्राहक सौंदर्यप्रसाधने सुरक्षित आणि निर्जंतुकीत केली जातात. विशेषतः केसासंबंधी उत्पादने आणि कॉन्टॅक्ट लेन्स सोल्युशनमध्ये, निर्जंतूकीकरणाची आवश्यकता अत्यंत महत्त्वाची असते, कारण यांचा थेट उपयोग शरीरावर होतो. गॅमा विकिरणाद्वारे सुरक्षितपणे निर्जंतूक केलेले उत्पादने वापरणे ग्राहकांच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहे, त्यामुळे हे गॅमा विकिरणाचा वापर योग्य ठरतो. यामुळे सौंदर्यप्रसाधनांच्या क्षेत्रात गॅमा विकिरणाचे महत्त्व अधोरेखित होते.

"कर्नाटक" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 'ॲपिको आंदोलन' हे जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कर्नाटकमध्ये सुरू करण्यात आले होते. 1980 च्या दशकात, कर्नाटकमध्ये सुरू झालेल्या या आंदोलनाने जंगलांची आणि वनस्पतींची आक्रमणापासून सुरक्षा करण्यासाठी स्थानिक समुदायांच्या सहभागातून आंदोलनाची एक प्रभावी पद्धत विकसित केली. या आंदोलनात ग्रामीण लोकांनी त्यांच्या पारंपरिक वनसंपत्तीचे संरक्षण करण्यासाठी एकत्र येऊन संघर्ष केला, ज्यामुळे जैवविविधतेचे संवर्धन होण्यास मदत झाली. 'ॲपिको आंदोलन' ने कर्नाटकमध्ये पर्यावरणीय जागरूकता वाढवण्यासही महत्त्वपूर्ण योगदान दिले, त्यामुळे या राज्यात जैवविविधतेच्या संरक्षणाची एक विशेष ओळख निर्माण झाली.

दिलेले पर्याय 2 4 1 3 हे बरोबर आहेत कारण किटकांना खातो हे किटकांसाठी महत्त्वाचे आहे, कारण ते अनेक प्रजातींना आहार देतात. पीक परागकण वाहक म्हणून किटक काम करतात, ज्यामुळे अन्नपदार्थांचे उत्पादन वाढते. सर्पांना उंदरांपासून संरक्षण मिळते, ज्यामुळे पारिस्थितिकीय संतुलन राखले जाते. बेडूक जमिनीची सुपीकता वाढवतात, कारण ते सेंद्रिय पदार्थांवर आधारित आहार घेतात, ज्यामुळे मातीची गुणवत्ता सुधारते. त्यामुळे, प्रत्येक प्राणी जातीचा त्या विशिष्ट महत्त्वाशी संबंधित एक ठराविक संबंध आहे, जो पर्याय 2 4 1 3 मध्ये योग्य प्रकारे दर्शविला आहे.

"16 सप्टेंबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण संयुक्त राष्ट्राच्या महासभेने 1994 साली ओझोन दिवस म्हणून 16 सप्टेंबर निश्चित केला. हा दिवस ओझोन पातळीच्या संरक्षणाबाबत जागरूकता वाढवण्यासाठी साजरा केला जातो. ओझोन लेयर म्हणजे पृथ्वीच्या वायुमंडलातील एक महत्वाची संरचना आहे जी सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्रावायलेट विकिरणापासून संरक्षण प्रदान करते. ओझोन थरातील कमी होणारी पातळी मानव आरोग्यासह पर्यावरणासाठी धोकादायक ठरू शकते. म्हणून, या दिवशी विविध कार्यक्रम, चर्चासत्रे आणि जनजागृती मोहिमांचे आयोजन केले जाते, ज्यामुळे ओझोन थराचे संरक्षण करण्याबाबत जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण केली जाते.

साप हा परिसंस्थेचा प्राथमिक ग्राहक नाही. प्राथमिक ग्राहक म्हणजे त्या जीवांना, जे वनस्पती खाऊन ऊर्जा प्राप्त करतात, म्हणजेच शाकाहारी जीव. मेंढी, ससा आणि हरिण या सर्व शाकाहारी आहेत आणि ते वनस्पतींवर आहार घेतात, त्यामुळे ते प्रत्यक्ष ऊर्जा उत्पादनावर अवलंबून आहेत. साप हा मांसाहारी जीव आहे आणि तो इतर प्राण्यांचा शिकार करून ऊर्जा मिळवतो, त्यामुळे तो प्राथमिक ग्राहक म्हणून गणला जात नाही. तसेच, साप परिसंस्थेत एक महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावतो, कारण तो त्याच्या शिकाराद्वारे जनसंख्या नियंत्रणात मदत करतो, परंतु तो प्राथमिक ग्राहकाच्या श्रेणीमध्ये येत नाही. यामुळे साप हा पर्याय बरोबर आहे.

"दलांबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण केनेली हेवीसाईड या उपथराचा समावेश दलांबरामध्ये होतो. दलांबर म्हणजेच त्या घटकांमधील विविधतेचा अभ्यास करणारा एक महत्त्वाचा विषय आहे, जो वातावरणातील भौतिक व रासायनिक प्रक्रियांचा अभ्यास करतो. हेवीसाईड उपथरा विशेषतः वायुमंडलाच्या वर्तनावर लक्ष केंद्रित करतो, जसे की वायूंची विविधता आणि त्यांचे तापमान, दाब, व प्रवाह यांचे संबंध. त्यामुळे, हेवीसाईड उपथर हे दलांबराच्या श्रेणीत येते कारण ते वातावरणातील घटकांच्या परस्पर क्रियांवर आधारित आहे. यामुळे, हेवीसाईड उपथरा दलांबरात येतो हे स्पष्ट होते.

प्लॅस्टिकचा पुनर्वापर, उत्पादन व वापर कायदा 1991 प्रमाणे कॅरिबॅग साठी वापरण्यात येणाऱ्या प्लॅस्टिकची जाडी 20 मायक्रॉन पेक्षा कमी असावी, त्यामुळे दिलेला बरोबर पर्याय "वरीलपैकी एकही नाही" आहे. हा कायदा कॅरिबॅगच्या जाडीवर लक्ष केंद्रित करतो आणि 20 मायक्रॉन पेक्षा कमी जाडीच्या प्लॅस्टिक बॅग्जवर निर्बंध घालतो, ज्यामुळे पर्यावरणाचे संरक्षण आणि प्रदूषण कमी करण्यास मदत होते. त्यामुळे, 10 मायक्रॉन, 15 मायक्रॉन आणि 20 मायक्रॉन पेक्षा कमी असलेल्या पर्यायांमध्ये कोणताही बरोबर नाही. यामुळे पर्यावरणीय तत्त्वे आणि प्लॅस्टिकच्या योग्य वापराचे महत्त्व यावर लक्ष केंद्रित केले जाते.

गवत-नाकतोडा-बेडूक-साप-गरुड या अन्नसाखळीस गवताळ परिसंस्था म्हणतात. गवताळ परिसंस्थेत गवत हे प्राथमिक उत्पादक असते, जे सूर्याच्या प्रकाशाच्या वापराने ऊर्जा तयार करते. नाकतोडा, बेडूक, साप हे द्वितीयक आणि तृतीयक उपभोक्ता आहेत, जे गवत आणि एकमेकांवर अवलंबून असतात. या परिसंस्थेत निरनिराळ्या जीवांचे परस्परसंबंध आणि ऊर्जा प्रवाहाचे महत्त्व असते. गवताळ परिसंस्था साधारणतः सुसंगत पठारांमध्ये आणि घासाळणाऱ्या ठिकाणी आढळते, जिथे जैवविविधता समृद्ध असून पारिस्थितिकी संतुलन राखले जाते. यामुळे गवताळ परिसंस्थेतील सर्व जीवांचे अस्तित्व आणि त्यांचे कार्य महत्त्वाचे आहे.

"वरील सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे कारण हरितगृह प्रभावाचे परिणाम सर्व दिलेल्या निवडींमध्ये आहेत. हरितगृह प्रभावामुळे तापमान वाढते, ज्याचा मानव समाजावर आणि शेतीवर थेट परिणाम होतो. यामुळे पर्जन्याच्या प्रमाणात कमी येऊन दुष्काळाची स्थिती निर्माण होते. त्याचप्रमाणे, वातावरणातील कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढल्याने सागरातील आम्लतेचा स्तरही वाढतो, ज्यामुळे समुद्री जीवनावर नकारात्मक परिणाम होतो. याशिवाय, तापमान वाढल्यामुळे सागरातील पाण्याची पातळी वाढते, जे समुद्र किनाऱ्यावरच्या परिसराला धोका निर्माण करते. म्हणून, या सर्व कारणांमुळे "वरील सर्व" हा पर्याय योग्य आहे.

"स्थितांबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण ओझोन वायूचा थर वातावरणाच्या स्थितांबरात आढळतो. स्थितांबर म्हणजे समुद्रसपाटीपासून सुमारे 10 ते 50 किलोमीटर उंचीवरचा थर आहे, जिथे ओझोन वायूच्या एकाग्रतेमुळे सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्राव्हायलेट किरणांचे शोषण होते. ओझोन थर आपल्या पृथ्वीवरील जीवनाचे संरक्षण करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण तो UV किरणांना आवर घालतो, ज्यामुळे त्वचा कर्करोग आणि इतर आरोग्याच्या समस्यांचा धोका कमी होतो. त्यामुळे, ओझोन वायूच्या उपस्थितीमुळे वातावरणातील स्थितांबर हा मानव आणि पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी आवश्यक आहे.

"उत्तरपूर्व भारत" हा पर्याय बरोबर आहे कारण या प्रदेशात जैवविविधतेची समृद्धता असूनही पर्यावरणीय दबाव आणि मानवी क्रियाकलापांमुळे मोठा धोका निर्माण झाला आहे. उत्तरपूर्व भारतात अनेक दुर्मिळ प्रजाती, वनस्पती आणि परिसंस्थांचा समावेश आहे, ज्यामुळे हा प्रदेश जैवविविधतेच्या दृष्टिकोनातून अत्यंत महत्वाचा आहे. तथापि, जलवायु बदल, वने तोडणे, आणि मानव वाघ्यांचे वाढते प्रमाण या सर्व कारणांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधता धोक्यात आली आहे. त्यामुळे "उत्तरपूर्व भारत" हा जैवविविधतेला आपत्ती चिन्ह असलेल्या हॉट-स्पॉट प्रदेशाच्या संदर्भात योग्य पर्याय आहे.

जल प्रदूषण हा पर्याय बरोबर आहे कारण भारतीय लोकांचे आरोग्य खालावण्यास जल प्रदूषण एक प्रमुख कारण आहे. जल स्रोतांमध्ये विषारी रसायने, कीटकनाशकं आणि इतर अपशिष्ट पदार्थ जमा होतात, ज्यामुळे पाण्याचे दूषित होणे आणि त्यामुळे अनेक आजारांचा प्रसार होतो. दूषित पाण्याचे सेवन केल्यास पोटाच्या विकारांपासून तीव्र रोगांपर्यंत अनेक आरोग्य समस्यांचा सामना करावा लागतो. भारतात जल प्रदूषणामुळे असंख्य लोकांना जिवघेणे आजार, जसे की डायरिया, मलरिया आणि हिपॅटायटिस, यांचा सामना करावा लागतो. इतर पर्यायांचा प्रभाव आरोग्यावर कमी आहे, त्यामुळे जल प्रदूषण हा सर्वात महत्वाचा घटक मानला जातो.

"सिंह" हा पर्याय योग्य आहे, कारण सिंहांचा जीवनकाल साधारणतः 30 वर्षे असतो आणि ते सारनाथशी संबंधित आहेत, जिथे बौद्ध धर्माचा उदय झाला. सिंहांचा मुख्यत्वे आशियाई आणि आफ्रिकन प्रकार आहेत, जे विविध पारिस्थितिकी तंत्रात सापडतात. सिंह हे सामाजिक प्राणी आहेत, ज्यांना आपली गटात राहण्याची प्रवृत्ती आहे. यामुळे, त्यांच्या जीवनशैली आणि अस्तित्वावर प्रभाव पडतो. सिंहांच्या संरक्षणासाठी विविध योजना राबविल्या जातात, कारण ते जैवविविधतेचे महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यामुळे, या वर्णनानुसार "सिंह" हा पर्याय बरोबर ठरतो.

राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरणाने मार्च 2011 मध्ये दिलेल्या अहवालानुसार, महाराष्ट्रातील वाघांची संख्या 139 ते 170 या दरम्यान आहे. हा अहवाल भारतातील वाघांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाचा आहे आणि त्यात वाघांच्या जनसंख्येवर आधारित विस्तृत माहिती दिली आहे. महाराष्ट्रातील वाघांच्या नैसर्गिक अधिवासांचे संवर्धन आणि त्यांचे संरक्षण याबाबतचे उपाय यामुळे वाघांच्या संख्येत वाढ झाली आहे. त्यामुळे 139 ते 170 हा पर्याय बरोबर आहे, कारण तो वाघांच्या वास्तविक जनसंख्येशी सुसंगत आहे आणि या अहवालात दिलेल्या आकडेवारीला आधारभूत आहे. यामुळे महाराष्ट्रातील वाघांचे संरक्षण आणि व्यवस्थापन कसे चालले आहे याबाबत स्पष्टता मिळते.

"स्थितांबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण ओझोन वायूचा थर पृथ्वीच्या वातावरणात स्थितांबर थरात आढळतो. हा थर सुमारे 10 ते 50 किलोमीटर उंचीवर असतो आणि तो सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्राव्हायलेट (UV) किरणांपासून संरक्षण करतो. ओझोन थरामुळे पृथ्वीवर जीवसृष्टीचे संरक्षण होते, कारण UV किरणे मानव, वनस्पती आणि जलीय जीवांवर मोठा हानिकारक प्रभाव टाकू शकतात. ओझोन थराच्या अस्तित्वामुळे हवामानाची संतुलन राखण्यास देखील मदत होते. त्यामुळे, ओझोन वायूचा थर स्थितांबरात असल्यामुळे "स्थितांबर" हा पर्याय योग्य ठरतो.

नॅशनल टायगर कॉन्झर्वेशन ॲथारिटीच्या 2014 च्या व्याघ्र गणनेनुसार वाघांची सर्वाधिक संख्या असणाऱ्या राज्यांचा उतरत्या क्रमाने योग्य पर्याय "कर्नाटक, उत्तराखंड, मध्यप्रदेश, तामिळनाडू, महाराष्ट्र" हा आहे. कर्नाटक राज्याने वाघांच्या संख्येत महत्त्वपूर्ण वाढ दर्शवली आहे, त्यानंतर उत्तराखंड आणि मध्यप्रदेश हे राज्ये सुद्धा महत्त्वाच्या स्थानांवर आहेत. कर्नाटक आणि उत्तराखंड या दोन्ही राज्यांमध्ये वाघांचे संरक्षित क्षेत्र मोठ्या प्रमाणात आहे आणि त्यामुळे त्यांची संख्या वाढली आहे. मध्यप्रदेश सुद्धा वाघांच्या संख्येत उत्तम ठिकाण आहे, तर तामिळनाडू आणि महाराष्ट्र यांच्याकडे थोडी कमी संख्या आहे. या सर्व कारणांमुळे दिलेला पर्याय बरोबर आहे.

"हे वायू भूपृष्ठा द्वारे उत्सर्जित उष्णता ग्रहण करतात आणि तिला परत भूपृष्ठा कडे उत्सर्जित करतात" हा पर्याय बरोबर आहे कारण हरितगृह वायू म्हणजे असे वायू जे सूर्याच्या प्रकाशाला भूपृष्ठावर पोचण्यास अनुमती देतात, परंतु भूपृष्ठाच्या उत्सर्जित उष्णतेला अडवतात. यामुळे वातावरणात उष्णता साठवली जाते, ज्यामुळे तापमान वाढते. कार्बन डायऑक्साइड, जलवाष्प आणि ह्यालोजनेटेड वायू यांचे कार्य अशा प्रकारे एक महत्त्वाचे योगदान देते, जेणेकरून वातावरणातील तापमान संतुलित ठेवले जाते, परंतु अती प्रमाणात साठवले जाणारे उष्णता पर्यावरणीय समस्या निर्माण करतात. त्यामुळे, हा पर्याय हरितगृह प्रभावाचे मुख्य कारण स्पष्ट करतो.

1992 हा पर्याय बरोबर आहे कारण महाराष्ट्रामध्ये 'सुयंक्त वन व्यवस्थापन' कार्यक्रम त्या वर्षी सुरू करण्यात आला. हा कार्यक्रम विशेषतः स्थानिक समुदायांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी विकसित केला गेला, ज्यामुळे वनसंवर्धनाला आणि वनसंपत्तीच्या शाश्वत व्यवस्थापनाला मदत झाली. या कार्यक्रमाचा उद्देश स्थानिक जनतेला त्यांच्या वनसंपत्तीवर अधिक नियंत्रण आणि व्यवस्थापन अधिकार देणे होता, ज्यामुळे ते त्यांच्या पर्यावरणाच्या संरक्षणात सक्रियपणे सहभागी होऊ शकतात. यामुळे वनसंवर्धनासोबतच सामाजिक व आर्थिक विकास साधता आला. 1992 च्या या उपक्रमामुळे महाराष्ट्राच्या वनसंपत्तीच्या सुरक्षेत महत्त्वाची भूमिका पार पाडली आहे.

पर्यावरणात राखेचे प्रदुषण मुख्यतः थरमल पॉवर प्लॅंटमुळे होते. थरमल पॉवर प्लॅंटमध्ये कोळशाचा वापर करून वीज निर्मिती केली जाते, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात राखा तयार होतो. या राखेत विविध नुकसानकारक धातू आणि रासायनिक पदार्थ असतात, जे पर्यावरणावर आणि मानवाच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकतात. यामुळे हवेतील प्रदूषण वाढते, ज्या मुळे श्वसनासंबंधी समस्या, त्वचेच्या आजारांमध्ये वाढ होते. इतर पर्यायांमध्ये, जसे की आईल रिफायनरी, सीड प्रोसेसिंग प्लँट आणि स्ट्रीप मायनिंग, राखेचे प्रदुषण मुख्यत्वे थरमल पॉवर प्लॅंटच्या तुलनेत कमी प्रमाणात असते. म्हणून, दिलेला पर्याय "थरमल पॉवर प्लॅंट" हा बरोबर आहे.

फक्त अ आणि क हा पर्याय बरोबर आहे कारण कृत्रिम परिसंस्थेमध्ये मका, गहू, भात यांसारख्या पिकांची शेती समाविष्ट आहे, जे मानवाने केलेल्या पद्धतींवर आधारित आहे. यामुळे हे एक कृत्रिम परिसंस्था ठरते. तसेच, भूभागावरील वन, गवताळ प्रदेश आणि वाळवंट यांसारख्या स्थानिक वैशिष्ट्यांमुळे या परिसरांना नैसर्गिक परिसंस्था म्हणून मानले जाते. जलचर देखील नैसर्गिक परिसंस्थांचे उदाहरण आहेत, परंतु प्रश्नात दिलेल्या विधानांमध्ये त्यांचा उल्लेख नाही. दुसरीकडे, बाग ही नैसर्गिक परिसंस्था नाही कारण ती मानवाच्या हस्तक्षेपामुळे विकसित केली जाते. त्यामुळे, फक्त अ आणि क हा पर्याय योग्य आहे.

"ब, क व ड" हा पर्याय बरोबर आहे, कारण परिसंस्था ही एक एकत्रित आणि एकसंघ भाग आहे ज्यात प्राकृतिक पर्यावरण आणि जैविक घटकांमधील आंतरक्रिया समाविष्ट आहे. यामध्ये रचनात्मक आणि कार्यात्मक पैलूंवरही लक्ष केंद्रित केले जाते, म्हणजेच परिसंस्था कशाप्रकारे कार्य करते आणि त्यातील घटक कसे एकमेकांवर अवलंबून आहेत, याचा अभ्यास केला जातो. हे सर्व घटक समजून घेणे आवश्यक आहे, कारण ते पर्यावरणीय संतुलन राखण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत. त्यामुळे, वरील विधानांपैकी ब, क व ड हे सर्व योग्य आहेत, जे परिसंस्थेच्या संकल्पनेला योग्यरित्या दर्शवतात.

"3 4 1 2" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 'कैगा मोहीम' हा अणुशक्ती केंद्राशी संबंधित आहे, जो भारताच्या कर्नाटक राज्यात स्थित आहे. 'थळ-वायशेत मोहीम' या जंगलांच्या संरक्षणाशी संबंधित आहे, ज्यामुळे वन्यजीवांचे संरक्षण आणि जंगलांचा संवर्धन केला जातो. 'पाणी वाचवा जीवन वाचवा' या युरीया प्रकल्पाशी संबंधित आहे, जो कृषी व्यवस्थेत पाण्याच्या साठवणुकीसाठी महत्त्वाचा आहे. 'डून खाणकाम' हा कोळी समुदायाशी संबंधित आहे, जो त्यांच्या पारंपरिक व्यवसायातून कमी होणाऱ्या संसाधनांवर अवलंबून आहे. त्यामुळे "3 4 1 2" हा पर्याय योग्य आहे, कारण प्रत्येक चळवळीचा योग्य संबंध दर्शविला आहे.

क आणि ड हे पर्याय पर्यावरण विकासाच्या दृष्टीने तंत्रज्ञान जोपासताना महत्त्वाचे आहेत. नाशवंत किंवा क्षय पदार्थांचा वापर नियंत्रित करणे आवश्यक आहे कारण यामुळे पर्यावरणाला हानी पोचू शकते आणि संसाधनांचा नाश होऊ शकतो. पुनर्नवीकरणीय संपदांच्या पुनरुत्पादनाचा वेग वाढविणे हे देखील महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे सध्याची संसाधने दीर्घकालीन वापरासाठी टिकवून ठेवता येतात. यामुळे एक संतुलित पर्यावरणीय विकास साधता येतो, जो समाजाच्या व पर्यावरणाच्या हितासाठी आवश्यक आहे. त्यामुळे, क आणि ड ही दोन गोष्टी पर्यावरण विकासासाठी तंत्रज्ञान जोपासताना अत्यंत आवश्यक आहेत.

"हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करणे" हा पर्याय बरोबर आहे कारण क्युटो परिषद (Kyoto Protocol) ही विशेषतः जलवायु परिवर्तनाला संबोधित करणारी एक आंतरराष्ट्रीय करार आहे, ज्यामध्ये विकसित देशांना हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्याचे बंधनकारक लक्ष्य ठरवले गेले आहे. या कराराद्वारे, जगभरातील देशांना त्यांचे उत्सर्जन प्रमाण कमी करण्यासाठी ठोस उपाययोजना करण्यास प्रोत्साहित केले जाते, ज्यामुळे जलवायु बदलाच्या परिणामांचा सामना करण्यास मदत मिळते. अन्य पर्याय क्युटो परिषदाच्या मुख्य उद्देशाशी संबंधित नाहीत; उदाहरणार्थ, ओझोन क्षयावर लक्ष केंद्रित करणारे मुद्दे वेगळ्या आंतरराष्ट्रीय करारांद्वारे हाताळले जातात, त्यामुळे ते बरोबर नाहीत.

जिम कॉर्बेट हे भारतातील सर्वात पहिले राष्ट्रीय उद्यान आहे, जे 1936 मध्ये स्थापन करण्यात आले. हे उद्यान उधमसिंह नगर जिल्ह्यात, उत्तराखंड राज्यात स्थित आहे आणि याला "हिमालयाचा किल्ला" असेही म्हटले जाते. जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यानाचे मुख्य उद्दीष्ट आहे वन्यजीवांच्या संरक्षणासाठी आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासांचे संवर्धन करण्यासाठी काम करणे. येथे विविध प्रजातींचे वन्यजीव, विशेषतः बंगाल टायगर आणि अनेक पक्ष्यांचे विविध प्रकार आढळतात. त्यामुळे, जिम कॉर्बेट हे भारतीय पर्यावरण संवर्धनामध्ये एक महत्त्वाचे स्थान मिळवित आहे. इतर पर्याय जसे की संजय गांधी, गीर आणि कान्हा हे राष्ट्रीय उद्याने असले तरी ते पहिले नाहीत, त्यामुळे जिम कॉर्बेट हा सर्वात योग्य पर्याय आहे.

"फक्त अ, ब आणि क" हा पर्याय बरोबर आहे कारण निर्वणीकरण, दलदलींचे पुनःप्रापण आणि जमिनीच्या वापरात होणारे बदल हे सर्व उपक्रम वस्तीस्थान नष्ट करण्यास कारणीभूत ठरतात. निर्वणीकरणामुळे वनस्पतींचा नाश होतो आणि त्यामुळे जैवविविधता कमी होते, ज्यामुळे वस्तीस्थानावर नकारात्मक परिणाम होतो. दलदलींचे पुनःप्रापण म्हणजे दलदलीची जागा पुनर्स्थापित करणे, हेही वस्तीस्थानाच्या अस्तित्वावर विपरीत परिणाम करू शकते. तसेच, जमिनीच्या वापरात होणारे बदल जसे की शहरीकरण किंवा कृषी विस्तार यामुळे वस्तीस्थान नष्ट होऊ शकते. उदरनिर्वाह शेती हा एक प्रकारचा शेतीचा उपक्रम आहे, जो सहसा वस्तीस्थानावर थेट परिणाम करत नाही, त्यामुळे तो या पर्यायात समाविष्ट केला जात नाही.

"विधान ब आणि क बरोबर आहेत" हा पर्याय बरोबर आहे कारण नदीपूर, जंगलतोड आणि अनिर्बंध चराईमुळे जमिनीची धूप होते, ज्यामुळे मातीचा समतोल बिघडतो आणि शेतीवर प्रतिकूल परिणाम होतो. अतिरिक्त जल सिंचनामुळे जमिनी क्षारयुक्त होत असल्याने पिकांची उत्पादनक्षमता कमी होते आणि शेतीसाठी हानिकारक ठरते. याउलट, विधान अ हे खरे नाही कारण मृदाधूप ही शेतीसाठी गंभीर समस्या आहे. त्यामुळे विधान ब आणि क यांमध्ये दिलेल्या समस्यांचे महत्व स्पष्टपणे दर्शवित आहे, ज्यामुळे या पर्यायाची निवड योग्य ठरते. पर्यावरणीय दृष्टीने या समस्यांचा विचार करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून दीर्घकालीन शेतीची टिकावता वाढविता येईल.

"स्फुरद" हा पर्याय बरोबर आहे कारण धूपाच्या प्रक्रियेदरम्यान, स्फुरदाचे प्रमाण अधिक प्रमाणात निघून जाते. स्फुरद हे वनस्पतींसाठी एक अत्यंत आवश्यक अन्नद्रव्य आहे, जे त्यांच्या वाढीमध्ये आणि विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते, विशेषतः मुळांच्या वाढीमध्ये आणि फुलांच्या उत्पादनात. धूपामुळे मातीतील स्फुरदाचे प्रमाण कमी होते, ज्यामुळे वनस्पतींच्या पोषणावर परिणाम होतो. यामुळे, स्फुरदाची उपलब्धता कमी झाल्यास, वनस्पतींचा विकास थांबतो किंवा मंदावतो. त्यामुळे, धूपाच्या प्रक्रियेमुळे स्फुरदाचे प्रमाण जास्त प्रमाणात निघून जाते हे स्पष्ट होते.

पृथ्वीच्या वातावरणाचे उष्णकरण करण्यासाठी 'कर्बाम्ल वायु' (कार्बन डाइऑक्साइड) हा वायू प्रमुख कारण आहे. कर्बाम्ल वायू वातावरणात ग्रीनहाउस गॅस म्हणून कार्य करते, ज्यामुळे सूर्याच्या किरणांचा उष्णता पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पकडला जातो. यामुळे पृथ्वीचे तापमान नियंत्रित राहते आणि जीवन टिकून राहण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होते. ओझोन वायू सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्राव्हायलेट किरणांपासून संरक्षण करतो, परंतु उष्णता संकलनात त्याचा थेट सहभाग नाही. प्राणवायु आवश्यक आहे परंतु उष्णतेच्या आंतरसंस्थेत त्याची भूमिका नाही. हवा विविध वायूंचा मिश्रण आहे, परंतु कर्बाम्ल वायूप्रमाणे तापमान वाढवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत नाही. त्यामुळे कर्बाम्ल वायूच योग्य उत्तर आहे.

बैल हा प्राथमिक भक्षक आहे कारण तो प्रमुखपणे शेतांमध्ये गोधन म्हणून वापरला जातो आणि शेतालाही त्याच्या कार्यक्षमता व योगदानामुळे मोठा फायदा होतो. बैल हे शाकाहारी प्राणी आहेत, जे गवत, पानं आणि इतर वनस्पतींवर अवलंबून असतात. ते अन्नसाखळीत ज्ञानाचा महत्त्वाचा भाग आहेत, कारण त्यांच्या आहारामुळे इतर प्राण्यांना आणि वनस्पतींना समतोल राखण्यात मदत होते. बैलांच्या माध्यमातून नैसर्गिक साधनांचे पुनर्वापर आणि निसर्गाच्या संतुलनासाठी आवश्यक असलेल्या गोष्टींचा समावेश होतो, ज्यामुळे ते प्राथमिक भक्षक म्हणून मानले जातात. त्यामुळे बैल हा पर्यावरणीय संतुलनात आणि जैव विविधतेत एक महत्त्वपूर्ण स्थान राखतो.

1970 हा पर्याय बरोबर आहे कारण बांगलादेशामध्ये, त्या वेळच्या पूर्व पाकिस्तानात, 1970 मध्ये एक भयंकर चक्रीवादळ आले होते, ज्यामुळे सुमारे 3,00,000 लोकांनी आपले प्राण गमावले. या दुर्घटनेने जगभरात मोठा धक्का दिला आणि तेव्हा बांगलादेशातील भूकंपग्रस्त व गर्दीच्या प्रदेशातील लोकांसाठी ती एक अत्यंत दुर्दैवी घटना होती. चक्रीवादळामुळे झालेल्या मृत्यूंमुळे आणि नाशामुळे जागतिक स्तरावर आपत्ती व्यवस्थापन आणि पर्यावरणीय सुरक्षा याबाबत जागरूकता वाढली. त्यामुळे, 1970 हा पर्याय या प्रश्नासाठी योग्य ठरतो.

"जैवआवर्धन" हा पर्याय बरोबर आहे कारण अन्नसाखळीमध्ये प्रत्येक उर्जास्तरावर विषारी पदार्थांच्या प्रमाणात सलग होणाऱ्या वाढीस जैवआवर्धन म्हणतात. या प्रक्रियेत, विषारी पदार्थ (जसे की धातू किंवा कीटकनाशके) एकत्रित होऊन त्या जीवांना अधिक प्रमाणात प्रभावित करतात जे उच्च उर्जास्तरावर असतात, म्हणजेच शिखर पोषणावर असलेल्या प्राण्यांना. त्यामुळे या प्राण्यांच्या शरीराजवळ विषारी पदार्थांचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे त्यांच्या आरोग्यावर आणि मानवांसाठीही धोका निर्माण होतो. त्यामुळे अन्नसाखळीमध्ये विषारी पदार्थांच्या संचयनासंबंधी "जैवआवर्धन" हा संकल्पना अत्यंत महत्त्वाची आहे.

उत्पादक → प्राथमिक भक्षक → द्वितीयक भक्षक → तृतीयक भक्षक → विघटक हा पर्याय बरोबर आहे कारण हा पोषण चक्रातील ऊर्जा संक्रमणाचे सुसंगत वर्णन करते. या चक्रात उत्पादक म्हणजे वनस्पती सूर्याच्या प्रकाशाचा उपयोग करून ऊर्जा तयार करतात, जी प्राथमिक भक्षकांना, म्हणजे शाकाहारी जीवांना, मिळते. नंतर, द्वितीयक भक्षक, ज्यात मांसाहारी जीवांचा समावेश आहे, प्राथमिक भक्षकांना खातात, आणि तृतीयक भक्षक हे उच्च स्तरावरील मांसाहारी जीव असतात. शेवटी, विघटक म्हणजे बुरशी आणि जीवाणू, जे मृत जीव आणि सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन करतात, त्यामुळे पुन्हा मृदेत पोषण उपलब्ध होते. ह्या चक्रामुळे पर्यावरणातील ऊर्जा निरंतर फिरते व संतुलित राहते.

"दिल्ली मुंबईत आमचं सरकार - आमच्या गावात आम्हीच सरकार" ही घोषणा महाराष्ट्रातील मेंढालेखा गावाने दिली आहे. मेंढालेखा हे एक आदर्श गाव मानले जाते, जिथे स्थानिक जनतेने त्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि शासनामध्ये सहभागी होण्यासाठी एकत्रितपणे काम केले आहे. या घोषणेद्वारे त्यांनी स्थानिक स्वराज्याची महत्त्वाची भूमिका सांगितली आहे, ज्यामुळे गावक-यांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव झाली आहे. या गावाने शाश्वत विकासाचे आदर्श उदाहरण प्रस्तुत केले आहे, ज्यामुळे गावातील लोकांनी स्वतःचे व्यवस्थापन केले आहे. त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे, कारण तो वास्तवात घडलेल्या घटनांचे प्रतिनिधित्व करतो.

"मार्च 1989 - स्वित्झरलँड" हा पर्याय बरोबर आहे कारण बेसेल अधिवेशनाचा करार या तारखेस स्वित्झरलँडमध्ये झाला होता. या कराराचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे घातक कचऱ्याच्या आंतरराष्ट्रीय हालचालींवर नियंत्रण ठेवणे आणि विकसित देशांमध्ये तयार होणारा घातक कचरा कमी विकसित देशांमध्ये पाठवला जाऊ नये, याबाबत उपाययोजना करणे. बेसेल अधिवेशनामुळे पर्यावरणीय संरक्षणासाठी एक ठोस आंतरराष्ट्रीय फ्रेमवर्क तयार करण्यात आला, ज्यामुळे घातक कचऱ्याचा व्यापार नियंत्रित करण्यात आला आणि विविध देशांचे सहकार्य वाढले. या कराराच्या माध्यमातून जागतिक स्तरावर पर्यावरणीय जागरूकता आणि सुरक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले गेले.

अर्नस्ट हेनरीच हॅकेल हा इकॉलॉजी (Ecology) या शब्दाचा शोधक आहे आणि तो या संकल्पनेला व्यापक स्वरूपात परिभाषित करणारा शास्त्रज्ञ मानला जातो. हॅकेलने 1866 मध्ये या संज्ञेचा वापर केला, ज्याचा अर्थ आहे जीवांच्या संबंधांचा अभ्यास व पर्यावरणात त्यांचा आढळ. त्याच्या कार्यामुळे या शास्त्राच्या विकासास चालना मिळाली आणि वातावरणातील विविध घटकांचा समावेश करणे सुरू झाले. हॅकेलच्या योगदानामुळे जगभरातील शास्त्रज्ञांना जीवशास्त्र, वनस्पतीशास्त्र, आणि इतर संबंधित विषयांमध्ये इकॉलॉजीच्या सिद्धांतांचा अभ्यास करण्यास मोठा लाभ झाला. त्यामुळे हॅकेल हा पर्याय बरोबर आहे.

पर्यावरण व वनमंत्रालय हे 1985 मध्ये अस्तित्वात आले. भारत सरकारने हा मंत्रालय स्थापन करून पर्यावरण संरक्षण आणि वनसंवर्धनासाठी विशेष लक्ष दिले. हे मंत्रालय पर्यावरणीय समस्यांवर काम करते, जसे की प्रदूषण नियंत्रण, जैव विविधता संरक्षण, आणि पर्यावरणीय शिक्षण. 1985 मध्ये मंत्रालय स्थापन केल्यामुळे, भारताने पर्यावरणीय संरक्षणाच्या दृष्टीने अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आणि उपाययोजना सुरू केल्या. त्यामुळे, 1985 हा पर्याय बरोबर आहे, कारण याच वर्षी पर्यावरण व वनमंत्रालयाची स्थापना झाली. अन्य पर्यायांमध्ये दिलेली वर्षे मंत्रालयाच्या स्थापनेच्या संदर्भात चुकीची आहेत, ज्यामुळे त्यांचे महत्त्व कमी होते.

हिमाचल प्रदेश हे भारतातील पहिले कार्बनमुक्त राज्य आहे, त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे. हिमाचल प्रदेशने २०१६ मध्ये "कार्बन न्यूट्रालिटी" साध्य करण्याच्या उद्देशाने विविध उपक्रम सुरू केले, ज्यामध्ये नवीनीकरणीय ऊर्जा स्रोतांचा वापर करणे, जंगलांचे संरक्षण आणि वृक्षारोपण यांचा समावेश होता. या राज्याने आपल्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी जलविद्युत प्रकल्पांची मोठ्या प्रमाणात साधना केली आहे, ज्यामुळे कार्बन उत्सर्जन कमी झाले आहे. हिमाचल प्रदेशच्या यशस्वी उपक्रमांमुळे इतर राज्यांनीही कार्बन कमी करण्याच्या दिशेने पाऊले उचलली आहेत, ज्यामुळे पर्यावरणाच्या संरक्षणात महत्त्वपूर्ण योगदान मिळवले आहे. त्यामुळे हिमाचल प्रदेशचा हा पर्याय योग्य आहे.

"45717" हा पर्याय योग्य आहे, कारण राष्ट्रीय वन धोरण 1952 नुसार भारताच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राचा 33% भाग वनाखाली असणे आवश्यक आहे. या धोरणात वनसंवर्धन आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्यावर जोर दिला आहे. त्यामुळे, वनांचे क्षेत्र वाढवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून जैवविविधता आणि पारिस्थितिकी प्रणालींचे संरक्षण होईल. भारतीय सरकारने या धोरणाच्या अधीन वनसंवर्धनासाठी विविध योजना आणि उपक्रम राबवले आहेत, ज्यामुळे वनांची गुणवत्ता आणि प्रमाण सुधारण्यासाठी प्रयत्न केले जात आहेत. यामुळे देशाच्या वनसंरक्षण धोरणात "45717" हा पर्याय बरोबर ठरतो, कारण तो राष्ट्रीय धोरणाच्या तत्त्वांना अनुसरतो.

आशियातील चित्ता हा पर्याय बरोबर आहे कारण 1952 च्या आधी आशियातील चित्ता नष्ट होण्याच्या टोकावर होता. या प्राण्यांच्या वास आणि प्रजातीच्या संख्येवर अनेक कारणांनी परिणाम झाला, जसे की निवासस्थानाचे नुकसान, शिकारी आणि आहारातील बदल. आशियातील चित्ता हा एक अद्वितीय प्राणी आहे जो आपल्या वेगवान गतीसाठी प्रसिद्ध आहे, परंतु मानवी क्रियाकलापांमुळे त्याची संख्या लक्षणीयपणे कमी झाली. चित्ता आपल्या परिसंस्थेतील एक महत्त्वाचा घटक होता आणि त्याच्या नष्ट होण्यामुळे जैव विविधतेवर गंभीर परिणाम झाला. त्यामुळे आशियातील चित्ता हा योग्य उत्तर आहे, कारण तो 1952 च्या आधी नष्ट होणाऱ्या प्राण्यांच्या जातीत समाविष्ट केला गेला आहे.

संयुक्त राष्ट्र संघाने 1977 मध्ये नैरोबी येथे वाळवंटीकरण विषयावर परिषद घेतली होती. या परिषदेला "अंतरराष्ट्रीय वाळवंटीकरण संवर्धन" म्हणून ओळखले जाते आणि यामध्ये वाळवंटीकरणाच्या गंभीर समस्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यात आले. वाळवंटीकरण हे एक जागतिक आव्हान आहे, ज्यामुळे कृषी उत्पादन, जलस्रोत आणि पर्यावरणीय संतुलनावर नकारात्मक परिणाम होतो. या परिषदेत, विविध देशांच्या प्रतिनिधींनी वाळवंटीकरणाच्या प्रभावी उपाययोजना आणि त्या संदर्भातील जागरूकता वाढवण्याबाबत चर्चा केली. हे कार्य वाळवंटीकरणाच्या समस्येच्या निवारणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरले, त्यामुळे वाळवंटीकरण हा पर्याय बरोबर आहे आणि यामध्ये जागतिक सहकार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले गेले.

इकोलॉजी ही संज्ञा प्रथम अर्नेस्ट हेकेलने मांडली. हेकेल हा एक प्रसिद्ध जर्मन जीवशास्त्रज्ञ होता, ज्याने 1866 मध्ये "इकोलॉजी" शब्दाचा वापर केला. तो जीवित जगाच्या विविध घटकांच्या परस्पर संबंधांचा अभ्यास करीत होता आणि त्याने या संज्ञेत वातावरणीय घटक, जीव आणि त्यांची वर्तन यांचे महत्त्व यावर प्रकाश टाकला. हेकेलच्या अभ्यासामुळे इकोलॉजीच्या क्षेत्रात समर्पक अध्ययन आणि संशोधनाला प्रोत्साहन मिळाले. त्याच्या कार्याने इकोलॉजीच्या संकल्पनांचे सिध्दांत व्यक्त केले आणि या विज्ञानाच्या विकासाला एक नवी दिशा दिली. त्यामुळे इकोलॉजीच्या संज्ञेचा प्रणेता म्हणून अर्नेस्ट हेकेलच योग्य आहे.

1 3 4 2 हा पर्याय बरोबर आहे कारण यामध्ये वायूंच्या वातावरणातील प्रमाणानुसार योग्य जोड्या दिल्या आहेत. नाइट्रोजनचे वातावरणातील प्रमाण 78.08% आहे, जे सर्वाधिक प्रमाणात आढळते. ऑक्सीजनचे प्रमाण 20.94% आहे, जे मानवाच्या श्वासासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. कार्बन डाय ऑक्साईडचे प्रमाण 0.03% असते, जे जलवायू परिवर्तन आणि वनस्पतींच्या जीवशास्त्रात महत्त्वाचे आहे. ओझोनचे प्रमाण 0.00006% आहे, जे अत्यंत कमी असले तरी सूर्याच्या हानिकारक किरणांपासून संरक्षण करण्यात महत्त्वाचे आहे. या सर्व वायूंच्या वातावरणातील प्रमाणानुसार दिलेल्या जोड्या योग्य आहेत, त्यामुळे हा पर्याय योग्य ठरतो.

"अ, ब, क" हा पर्याय बरोबर आहे कारण मिथेन, नायट्रस ऑक्साइड आणि क्लोरोफ्लोरोकार्बन हे सर्व हरितगृह वायू आहेत. हरितगृह वायू वातावरणात उपस्थित असलेल्या त्या वायूंचा समूह आहे जो पृथ्वीवरच्या उष्णतेला शोषून घेऊन तापमान वाढवितो. मिथेन हा एक शक्तिशाली हरितगृह वायू आहे जो मुख्यतः कृषी, अपशिष्ट व्यवस्थापन आणि जीवाश्म इंधनांच्या ज्वलनाद्वारे उत्सर्जित होतो. नायट्रस ऑक्साइड शेतकऱ्यांनी वापरण्यात येणाऱ्या खतांमुळे निर्माण होतो, तर क्लोरोफ्लोरोकार्बन औद्योगिक वापरात येणारे वायू आहेत जे ओझोन थराला हानी पोहोचवून वातावरणात तापमान वाढवतात. त्यामुळे या तीन वायूंमुळे हरितगृह प्रभावात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली जाते, त्यामुळे "अ, ब, क" हा पर्याय योग्य आहे.

कार्बन डाय ऑक्साईडच्या आकशातील प्रमाण वाढल्यास वातावरणीय तापमानात वाढ होते, ज्यामुळे दोन्ही पर्याय बरोबर आहेत. वातावरणीय पट्टे विषुववृत्तापासून धृवाकडे सरकण्याचे परिणाम म्हणजे जलवायु परिवर्तन, ज्यामुळे वृक्षवल्लीचे वितरणही बदलेल. यामुळे विषुववृत्ताच्या नजीकच्या भागात ते कमी होतील आणि ध्रुवीय भागात वाढतील. दुसरीकडे, उष्ण वातावरणात कीड आणि किडे जलद वाढतात, ज्यामुळे कृषी उत्पादनावर नकारात्मक परिणाम होतो. यासोबतच, उष्णता वाढल्याने रोगराईची वाढ होऊ शकते, कारण अनेक रोगजंतू उष्ण वातावरणात अधिक सक्रिय असतात. त्यामुळे, दोन्ही पर्याय एकमेकांशी संबंधित असून, एकत्रितपणे पर्यावरणीय बदलांचे गंभीर परिणाम दर्शवतात.

"वरीलपैकी एकही नाही" हा पर्याय बरोबर आहे कारण प्लास्टिकचा पुनर्वापर, उत्पादन व वापर कायदा 1991 मध्ये कॅरिबॅगसाठी वापरण्यात येणाऱ्या प्लास्टिकची जाडी 20 मायक्रॉनपेक्षा कमी असू नये, हे स्पष्ट केले आहे. यामध्ये 10, 15 मायक्रॉनच्या पर्यायांवर प्रतिबंध आहे, कारण कमी जाडीच्या प्लास्टिकच्या पिशव्या पर्यावरणासाठी हानिकारक असतात. अशा पिशव्या जास्त प्रमाणात वापरण्यात आल्या, तर त्यामुळे प्रदूषण आणि पर्यावरणीय समस्या निर्माण होतात. त्यामुळे, 20 मायक्रॉनपेक्षा कमी जाडी असलेल्या प्लास्टिकचा वापर कायद्यानुसार मान्य नाही. यामुळे पर्यावरणाचे संरक्षण करण्यात मदत होते आणि प्लास्टिक प्रदूषण कमी करण्यास सहाय्यभूत ठरते.

22 जून 2014 रोजी झालेल्या युनेस्कोच्या बैठकीत 'राणी की बाव' आणि 'ग्रेट हिमालयन नॅशनल पार्क' यांना जागतिक वारसा यादीत समावेश करण्यात आला. राणी की बाव, ज्याला पाटणच्या ऐतिहासिक महत्त्वामुळे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे, हे अद्वितीय वास्तुकलेचे उदाहरण आहे आणि त्याच्या स्थापत्यकलेमुळे त्याला जागतिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ग्रेट हिमालयन नॅशनल पार्क हा एक अद्वितीय जैवविविधता असलेला परिसर आहे, जिथे अनेक दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणी आढळतात. या दोन्ही स्थळांचा समावेश केल्याने भारताच्या सांस्कृतिक आणि जैविक वारशाचे महत्त्व वाढते, जे जागतिक स्तरावर संरक्षण आणि संवर्धनासाठी महत्वाचे आहे.

"चीन" हा पर्याय बरोबर आहे कारण जागतिक रिसोर्सेस संस्थेच्या 2011 च्या अहवालानुसार, चीन हा जगातील सर्वात मोठा कार्बन उत्सर्जक देश आहे. चीनच्या औद्योगिकीकरणाने आणि जलवायू बदलाच्या संदर्भात त्याच्या वाढत्या आर्थिक विकासाने मोठ्या प्रमाणावर कार्बन डायऑक्साइडचे उत्सर्जन केले आहे. विशेषतः, कोळशाच्या वापरामुळे आणि तीव्र औद्योगिक क्रियाकलापांमुळे चीनच्या कार्बन उत्सर्जनात वाढ झाली आहे. यामुळे, चीनचा कार्बन उत्सर्जनाचा स्तर जगातील इतर देशांच्या तुलनेत अधिक आहे, ज्यामुळे हा पर्याय योग्य ठरतो. कार्बन उत्सर्जनाचे हे प्रमाण जागतिक तापमान वाढीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

"50" हा पर्याय बरोबर आहे कारण समुद्र जलपातळी वाढल्यास कोलकात्यातील 50 टक्के भूभाग पाण्याखाली जाण्याचा अंदाज आहे. कोलकाता, जे पश्चिम बंगालमध्ये आहे, हे समुद्रसपाटीच्या जवळ स्थित आहे आणि त्यामुळे येथे जलवायु परिवर्तनामुळे होणाऱ्या समुद्र जलपातळीच्या वाढीचा गंभीर परिणाम होऊ शकतो. या शहरी परिसरातील अनेक भाग पाण्याखाली जाऊ शकतात, विशेषतः कमी उंचीच्या क्षेत्रांमध्ये, ज्यामुळे येथील मानव व पर्यावरणावर मोठा परिणाम होईल. समुद्र जलपातळीच्या वाढीमुळे येणाऱ्या समस्यांना तोंड देण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून कोलकात्यासारख्या शहरांचे संरक्षण केले जाऊ शकते.

जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी उचललेली पाऊले उपयुक्त वनस्पती व प्राण्यांचे संरक्षण, सर्व प्राण्यांच्या शिकारीचे नियंत्रण आणि प्राण्यांचा विश्रांती व भक्षण करण्याच्या ठिकाणांचे रक्षण यांसारखी असतात. त्यामुळे 'फक्त ब' हा पर्याय बरोबर आहे, कारण हिंस्र प्राणी व वनस्पतींचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार करणे जैवविविधतेसाठी हानिकारक ठरते. या व्यापारामुळे अनेक प्रजाती संकटात येतात, त्यांच्या अस्तित्वावर धोका निर्माण होतो. जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यासाठी, प्राण्यांचे आणि वनस्पतींचे नैतिक संरक्षण आवश्यक आहे, ज्यामुळे त्यांच्या इकोसिस्टममध्ये संतुलन राखले जाईल. त्यामुळे 'फक्त ब' हा पर्याय योग्य असतो, कारण तो जैवविविधतेच्या संरक्षणाच्या तत्त्वांपासून दूर जातो.

जैववैद्यकिय कचरा हा सर्वात जास्त रोग फैलावणारा आहे कारण यामध्ये मानवांच्या आरोग्यास हानिकारक जीवाणू, विषाणू आणि इतर रोगप्रसारक घटक असतात. या कचऱ्यात औषधांचा अवशेष, रक्त, ऊती आणि इतर जैविक सामग्री असते, ज्यामुळे संक्रमण आणि विविध रोगांचं प्रमाण वाढू शकतं. योग्य प्रकारे व्यवस्थापित न केल्यास, जैववैद्यकिय कचरा पर्यावरणात फैलावतो आणि लोकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम करू शकतो. यामुळे, या कचऱ्याची योग्य निपटान प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची आहे, ज्यामुळे रोगांचे प्रसार कमी करता येऊ शकतो. त्यामुळे, जैववैद्यकिय कचरा हा रोग प्रसाराच्या दृष्टीने सर्वात धोकादायक आहे.

"वरील एकही नाही" हा पर्याय योग्य आहे, कारण यामध्ये दिलेल्या सर्व विधानांमध्ये काही ना काही तथ्य आहे. पश्चिम आणि दक्षिण भागातील उष्ण महिना एप्रिल असतो, तर उत्तर भागात मे हा उष्ण महिना मानला जातो, ज्यामुळे हे विधान योग्य आहे. रेड डेटा बूक हे अस्तित्व धोक्यात आलेल्या वनस्पतींबाबत माहिती देते, म्हणजेच हेही विधान बरोबर आहे. तसेच, बोर्टनिकल सर्वे ऑफ इंडिया, झूलाजिकल सर्वे ऑफ इंडिया आणि भूगर्भशास्त्र सर्वे ऑफ इंडिया यांचे मुख्यालय कलकत्ता येथे आहे, हे विधान देखील सत्य आहे. त्यामुळे या सर्व विधानांमुळे "वरील एकही नाही" हा पर्याय योग्य ठरतो, कारण दुसरे कोणतेही विधान अयोग्य नाही.

"1972" हा पर्याय बरोबर आहे कारण भारतीय वन्यजीवन संरक्षण कायदा 1972 मध्ये लागू करण्यात आला. हा कायदा भारतातील वन्यजीवांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि त्यांच्या आवासांचे रक्षण करण्यासाठी तयार करण्यात आला होता. यामध्ये वन्यजीवांच्या शिकारावर बंधने घालणे, त्यांचे संवर्धन करणे, तसेच वन्यजीवांच्या व्यापारावर नियंत्रण ठेवणे यासारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा समावेश आहे. या कायद्यामुळे भारतातील विविध प्रजातींचे संवर्धन आणि त्यांचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी मोठी मदत झाली आहे. त्यामुळे 1972 हा पर्याय या प्रश्नासाठी योग्य आहे.

अ आणि क हा पर्याय बरोबर आहे कारण या दोन्ही पर्यायांमध्ये ओझोनच्या नाशाला कारणीभूत असलेल्या घटकांचा समावेश आहे. थंड हवा करणारी यंत्रणा, शीतपेटी आणि स्प्रे या सर्वांमध्ये क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFCs) सारख्या रासायनिक पदार्थांचा वापर होतो, जे ओझोनच्या पातळीला हानी पोचवतात. CFCs वातावरणात सोडले जातात आणि ओझोनच्या थराला हानिकारक प्रभाव टाकतात, ज्यामुळे सूर्याच्या ध्रुवीय किरणांच्या वाढत्या प्रमाणात प्रवेश होतो. ओझोन थराच्या नाशामुळे त्वचेच्या कर्करोग, डोळ्यांचे आजार आणि इतर आरोग्य समस्यांचा धोका वाढतो. त्यामुळे, ओझोनच्या नाशाचे मूलभूत कारण म्हणून थंड हवा करणारी यंत्रणा, शीतपेटी आणि स्प्रेचा वापर योग्य आहे.

"CRZ-IV" हा पर्याय बरोबर आहे कारण CRZ (Coastal Regulation Zone) नियम 1991 नुसार अंदमान आणि निकोबार बेटे या श्रेणीमध्ये मोडतात. CRZ-IV ही श्रेणी विशेषतः संलग्न बेटांसाठी लागू होते, ज्या ठिकाणी विशेष पर्यावरणीय संवर्धन आणि संरक्षणाच्या आवश्यकतांचा विचार केला जातो. या श्रेणीमध्ये जलद विकासाचे कार्य केले जाऊ शकते, परंतु ते पर्यावरणीय प्रभाव कमी करण्याच्या दृष्टीने नियंत्रित असावे लागते. यामुळे, अंदमान आणि निकोबार बेटांच्या संवर्धनासाठी या श्रेणीतील नियमांचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून निसर्ग आणि पर्यावरणाला हानी न पोहोचता विकास साधता येईल. त्यामुळे "CRZ-IV" हा योग्य पर्याय आहे.

मायक्रोफौना म्हणजे लहान जिवाणू किंवा सूक्ष्म जीव, जे पर्यावरणातील जैविक तंत्रात महत्त्वाची भूमिका पार पाडतात. यामध्ये निमॅटोडस् येतात, जे सूक्ष्म कीटकांमध्ये मोडले जातात आणि अनेक प्रकारच्या भूमी आणि जल पर्यावरणात आढळतात. ते मातीच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत कारण ते मातीतील सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन करण्यास मदत करतात. बॅक्टेरिया आणि ॲक्टीनोमायसेटस देखील सूक्ष्म जीव आहेत, परंतु ते मायक्रोफौना म्हणून गणले जात नाहीत. फंगी म्हणजे बुरशी, ज्यांना सूक्ष्म जिवांत समाविष्ट केले जात नाही. त्यामुळे, योग्य उत्तर म्हणजे निमॅटोडस्, कारण ते खरोखरच मायक्रोफौना श्रेणीतील एक भाग आहेत.

3, 1, 2, 5, 4 हा पर्याय बरोबर आहे कारण पृथ्वीच्या अंतरंगातील प्रमुख घटकांचे प्रमाण खालीलप्रमाणे आहे: लोह 47.0%, ऑक्सिजन 28.0%, सिलिकॉन 8.1%, कॅल्शियम 9.5% आणि सोडियम 11.1% आहे. या घटकांचे प्रमाण पृथ्वीच्या भौतिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावते. लोह व ऑक्सिजन हे प्रमुख घटक असल्यामुळे पृथ्वीच्या अंतर्गत संरचनेत त्यांचे प्रमाण अधिक आहे. सिलिकॉन, कॅल्शियम आणि सोडियम हे देखील महत्त्वाचे घटक आहेत, जे पृथ्वीच्या विविध खनिजांमध्ये आढळतात. अशाप्रकारे, हा पर्याय पृथ्वीच्या अंतर्गत रचनेतील घटकांचे प्रमाण व्यवस्थितपणे दर्शवतो.

"वरील सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे कारण पर्यावरण आघात मूल्यनिर्धारण (EIA) प्रक्रियेत सर्व दिलेल्या विधानांचा समावेश आवश्यक आहे. नियोजित प्रकल्पाची अंमलबजावणी होण्याआधी पर्यावरण परिस्थीतींचा आढावा घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण त्यामुळे प्रकल्पाच्या प्रभावाचे आकलन होते. पर्यायी प्रकल्पांचा विचार करणे देखील आवश्यक आहे, जेणेकरून कमी हानिकारक पर्याय निवडता येतील. अपरिहार्य प्रतिकूल परिणामांबाबत प्रतिपादन केल्याने संबंधित पक्षांना संभाव्य आव्हानांचा सामना करण्याची तयारी करण्यास मदत होते. शेवटी, समाजासाठी नफा-नूकसानीचे मूल्यमापन करणे प्रकल्पाच्या सामाजिक आणि आर्थिक प्रभावाचे समतोल मूल्यांकन करण्यास मदत करते. त्यामुळे सर्व निवडक विधानांची एकत्रितपणे मूल्यनिर्धारण प्रक्रियेत आवश्यकता आहे.

भारतामध्ये वन्यजीवांचे संरक्षण करण्यासाठी पहिला कायदा 1972 साली केला गेला. या कायद्याने वन्यजीव संरक्षणाला महत्त्वपूर्ण आधार दिला आणि विविध वन्यजीव प्रजातींचे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी नियम आणि तरतुदी तयार केल्या. 1972 चा वन्यजीव संरक्षण कायदा हा भारतीय वन्यजीवांच्या संरक्षणासाठी एक ऐतिहासिक टप्पा होता, ज्यामुळे वन्यजीवांच्या अधिवासांचे संरक्षण करणे, शिकार आणि शिकार प्रतिबंधित करणे यासारख्या महत्त्वाच्या बाबी राबविण्यात आल्या. या कायद्यातील तरतुदी मुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींना संरक्षण मिळाले आणि त्यांची संख्या वाढविण्यात मदत झाली. त्यामुळे, 1972 हा पर्याय बरोबर आहे कारण तो भारतातील वन्यजीव संरक्षणासाठीचा एक मूलभूत कायदा आहे.

गोरेगाव, सायन, मालाड हे मुंबई शहरातील जडवाहतूक क्षेत्रांमध्ये सर्वात जास्त ध्वनीस्तरांमध्ये परिणाम झालेले तीन विभाग आहेत. या भागांमध्ये वाहतूक खूप जास्त असते, ज्यामुळे ध्वनी प्रदूषणाचे प्रमाण वाढते. गोरेगाव, सायन आणि मालाड हे प्रमुख वाणिज्यिक आणि निवासी क्षेत्र म्हणून ओळखले जातात, ज्यामुळे येथे वाहनांची संख्या आणि वाहतूक कोंडी वाढते. या भागांमध्ये होणाऱ्या ध्वनी प्रदूषणामुळे स्थानिक नागरिकांच्या आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम होतो. त्यामुळे या भागात ध्वनीस्तरांचे मोजमाप करणं आवश्यक आहे, जेणेकरून प्रदूषण नियंत्रित करण्यासाठी योग्य उपाययोजना केल्या जाऊ शकतील. त्यामुळे या पर्यायाचे प्रमाण आणि महत्व सुनिश्चित करते की, हा पर्याय योग्य आहे.

"मुंबई" हा भारतात सर्वात जास्त इलेक्ट्रॉनिक कचरा (E-waste) निर्माण होणारा शहर आहे. मुंबई ही देशाची आर्थिक राजधानी असून, इथे मोठ्या प्रमाणात लोकसंख्या आणि उद्योग आहेत, ज्यामुळे इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा वापर वाढतो. यामुळे, जुनी आणि नकोशी झालेली उपकरणे मोठ्या प्रमाणात कचऱ्यात जातात. मुंबईत विविध प्रकारच्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंचा वापर आणि त्यांचा विसरलेला संग्रह असल्याने हे शहर ई-कचऱ्याचे एक प्रमुख केंद्र बनले आहे. इतर शहरांच्या तुलनेत मुंबईतील लोकसंख्येच्या घनतेमुळे आणि तांत्रिक प्रगतीमुळे ई-कचऱ्याची निर्मिती अधिक प्रमाणात होते. त्यामुळे, बरोबर उत्तर म्हणजे मुंबई.

अंधेरी हा पर्याय बरोबर आहे कारण महाराष्ट्रातील पहिले अधिकृत इलेक्ट्रॉनिक कचरा (E-waste) गोळा करण्याचे केंद्र अंधेरी येथे सुरू झाले. या केंद्राचा उद्देश इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आणि त्यातून पर्यावरणीय नुकसान कमी करणे होता. इलेक्ट्रॉनिक कचरा हा एक गंभीर समस्या आहे, कारण यात अनेक असा घटकांचा समावेश असतो, जे पर्यावरणावर आणि मानवी आरोग्यावर दुष्परिणाम करू शकतात. अंधेरीतील केंद्राने या समस्येवर लक्ष केंद्रित करून नागरिकांना त्यांच्या जुन्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंचे पर्यावरणपूरक व्यवस्थापन करण्याची संधी दिली, ज्यामुळे जागरूकता वाढली आणि ई-कचऱ्याची योग्य प्रक्रिया सुनिश्चित झाली. त्यामुळे अंधेरी हे योग्य उत्तर आहे.

वातावरणातील ओझोन लेयर मुख्यतः अल्ट्राव्हायोलेट (UV) किरणांना पृथ्वीपर्यंत येण्यास अटकाव करते. ओझोन लेयर सूर्याच्या अल्ट्राव्हायोलेट विकिरणांपासून संरक्षण प्रदान करते, जे मानवांच्या आरोग्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी अत्यंत महत्वाचे आहे. UV किरणांचा अति प्रमाणात संपर्क त्वचेच्या कर्करोगास कारणीभूत होऊ शकतो, तसेच इतर अनेक आरोग्य समस्यांना जन्म देऊ शकतो. ओझोन लेयर या विकिरणांचा परिणाम कमी करून जीवनाच्या सुरक्षेसाठी एक महत्त्वपूर्ण ढाल म्हणून कार्य करते. इतर पर्याय, जसे की क्ष-, गॅमा आणि न्यूट्रॉन्स, हे ओझोन लेयरच्या कार्यक्षेत्राबाहेर आहेत, त्यामुळे ते बरोबर उत्तर नाहीत. त्यामुळे दिलेला पर्याय "अल्ट्राव्हायोलेट" हा बरोबर आहे.

"वरीलपैकी सर्व" हा पर्याय बरोबर आहे कारण दिलेल्या सर्व विधानांचे जागतिक हवामान बदलाशी संबंध आहे. जंगलतोड केल्याने वायुमंडळातील कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे तापमानात वाढ होते. आग आणि अतिचरण यांच्या वापरामुळे निसर्गद्रव्ये आणि ग्रीनहाऊस गॅसांचे उत्सर्जन वाढते. खाचरातली भातशेती, जी पाण्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून आहे, जलवायू परिवर्तनामुळे प्रभावित होत आहे, त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादनावर परिणाम होतो. औद्योगिक क्रांतीने औद्योगिकीकरणासोबतच मोठ्या प्रमाणात ग्रीनहाऊस गॅसांचे उत्सर्जन वाढवले, ज्यामुळे तापमान वाढले आहे. म्हणून, या सर्व मानवी परिणामांचा जागतिक हवामान बदलावर प्रभाव आहे.

"मध्यवर्ती भाग, बफर झोन आणि संक्रमण भाग" हा पर्याय बरोबर आहे कारण राखीव जीवावरणाची संरचना या तीन महत्त्वाच्या घटकांमध्ये विभागली जाते. मध्यवर्ती भाग म्हणजे ते क्षेत्र जिथे जीवविविधता सर्वोच्च असते आणि मानवाच्या हस्तक्षेपापासून संरक्षण दिले जाते. बफर झोन हा मध्यवर्ती भागाच्या आजूबाजूला असलेला क्षेत्र आहे ज्यामध्ये मर्यादित मानव क्रियाकलापांना परवानगी दिली जाते, ज्यामुळे जैवविविधतेला सुरक्षित ठेवले जाते. संक्रमण भाग म्हणजे त्या क्षेत्रातील सीमारेषा, जिथे जैविक आणि भौगोलिक घटक एकमेकांवर प्रभाव टाकतात. या सर्व घटकांमुळे राखीव जीवावरण प्रभावीपणे काम करते आणि संरक्षणाचे उद्दिष्ट साधते.

ओझोनच्या स्तराच्या नाशामागे अनेक कारणे आहेत, त्यामध्ये नैसर्गिक स्रोतांपासून तयार होणारे NO आणि NO2 यांचा समावेश आहे, तसेच क्लोरोफ्लुरोकार्बन (CFC) पासून तयार होणारा CI अणू देखील महत्त्वाचा आहे. दोन्ही घटक ओझोनच्या स्तरावर परिणाम करतात. NO आणि NO2 हे नैसर्गिक स्रोतांमधून तयार होतात आणि हवेतील रासायनिक प्रतिक्रियेमुळे ओझोनच्या पातळीवर प्रभाव टाकतात. तसेच, CFCs मानव निर्मित रसायने आहेत, जे ओझोनच्या स्तरास हानीकारक ठरतात, कारण ते ओझोनच्या अणूंना नष्ट करतात. त्यामुळे 'दोन्ही अ आणि ब' हा पर्याय बरोबर आहे, कारण यामध्ये उल्लेखित सर्व घटक ओझोनच्या स्तराच्या नाशामध्ये योगदान देतात.

वायूच्या प्रकारांशी संबंधित योग्य जोड्या लावताना, "वायू" म्हणून ओळखले जाणारे घटक आणि त्यांच्या वातावरणातील शुष्क प्रमाण भागाचे प्रमाण लक्षात घेणे आवश्यक आहे. नायट्रोजन (N2) हा वायूचा प्रमुख घटक आहे, ज्याचे प्रमाण 780,840.0 ppm आहे, म्हणून तो 3 नंबरशी जुळतो. हायड्रोजन (H2) ही दुसरी वायू असून, त्याचे प्रमाण 5.2 ppm आहे, त्यामुळे तो 4 नंबरशी जुळतो. नंतर, ओझोन (O3) आणि हेलियम (He) यांचे प्रमाण अनुक्रमे 0.07 ppm आणि 0.5 ppm आहे, त्यामुळे ते 1 आणि 2 नंबरशी जुळतात. यामुळे "3 4 1 2" हे जोड योग्य आहे.

"29 डिसेंबर 1993" हा पर्याय बरोबर आहे कारण रिओ दि जानरिओ येथे 1992 मध्ये झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण आणि विकास परिषदेत जैवविविधतेसंबंधीचा करार तयार झाला होता, परंतु त्यास प्रभावी बनण्यासाठी अधिकृतपणे 29 डिसेंबर 1993 रोजी अंमलबजावणी करण्यात आली. या कराराचे उद्दिष्ट जैवविविधतेचे संरक्षण, टिकाऊ वापर, आणि जैवविविधतेतील संसाधनांचा न्याय्य वितरण सुनिश्चित करणे आहे. या तारखेने कराराला जागतिक मान्यता मिळाली आणि त्यानंतर अनेक देशांनी या करारावर स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे जैवविविधतेच्या संवर्धनात एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला गेला. त्यामुळे "29 डिसेंबर 1993" हा योग्य पर्याय आहे.

"पूर्व हिमालया" हा पर्याय योग्य आहे कारण भारतात जैवविविधतेच्या दृष्टीने पूर्व हिमालयाचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पूर्व हिमालयात विविध प्रकारच्या वन्यजीवांचे निवासस्थान आहे, तसेच येथे अनेक अद्वितीय वनस्पती आणि प्राणी सापडतात. या क्षेत्रातील जैवविविधता टिकवण्यासाठी अनेक संरक्षण उपाययोजना करण्यात आले आहेत. पश्चिम घाटासोबतच पूर्व हिमालयालाही जागतिक स्तरावर जैवविविधतेच्या हॉटस्पॉट्समध्ये मानले जाते. दुसरीकडे, पूर्व घाट, राजस्थान वाळवंट आणि सुंदरबन यांचा जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्वाच्या ठिकाणांच्या यादीत समावेश नसल्यामुळे ते योग्य पर्याय नाहीत. त्यामुळे, "पूर्व हिमालया" हा उत्तर योग्य आहे.

"2 4 1 3" हा पर्याय बरोबर आहे कारण या जोडीमधील प्रजातींची योग्य वर्गवारी दर्शवते. भारतीय गेंड्याला "धोकादायक असलेल्या" प्रजातींमध्ये वर्गीकृत केले जाते कारण त्याची प्रजाती संख्या कमी होत आहे आणि संरक्षणाची गरज आहे. आशियातील हत्तीस "संवेदनशील" प्रजाती म्हणतात कारण ते विविध पर्यावरणीय आणि मानवी दबावांमुळे धोक्यात येत आहेत. वाळवंटातील कोल्हा "लुप्त नष्ट होणाऱ्या" प्रजातींमध्ये समाविष्ट आहे कारण ते त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासांच्या हानीमुळे कमी होत आहेत. गुलाबी डोके असलेल्या बदकाला "विरळ / क्वचित" प्रजाती म्हणून वर्गीकृत केले गेले आहे, कारण ते संबंधित स्थानिक वातावरणात कमी प्रमाणात आढळतात. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे.

रोग निदानात सामान्यतः "टेक्निशियम-99" हे किरणोत्सर्जिक समस्थानिक वापरले जाते, त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे. टेक्निशियम-99 हे एक अत्यंत महत्त्वाचे रेडिओआइसोटोप आहे, जे औषधांच्या क्षेत्रात वापरले जाते, विशेषतः नॉन-इनवेसिव्ह इमेजिंग प्रक्रियांमध्ये, जसे की PET स्कॅन आणि SPECT स्कॅन. याचे मुख्य कारण म्हणजे याचे अल्प जीवन आणि प्रभावी विकिरण, जे रोग निदानासाठी आवश्यक असलेल्या उच्च गुणवत्तेच्या छायाचित्रणासाठी उपयुक्त असते. यामुळे डॉक्टरांना रुग्णाच्या आंतरिक अवयवांचे स्पष्ट चित्र मिळवता येते, ज्यामुळे रोगाचे निदान आणि उपचार यामध्ये सुधारणा होते. इतर पर्यायांची तुलना केली तर, त्यांचा उपयोग विशेषतः औषधांच्या क्षेत्रात होत नाही, त्यामुळे टेक्निशियम-99 हा सर्वात योग्य पर्याय आहे.

अरल समुद्राची जैव-प्रणाली नष्ट होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे नदी आणि पाण्याचे वळविणारे प्रकल्प. सोव्हिएत युनियनच्या काळात, संपूर्ण स्थानिक जलस्रोतांचा वापर करून कृषी क्षेत्रासाठी पाणी उपसले गेले, ज्यामुळे अमरूद व अमरूदाच्या खरेदीसाठी आवश्यक पाण्याचा साठा कमी झाला. यामुळे अरल समुद्राचे पाणी स्तर कमी होण्यास सुरुवात झाली, परिणामी समुद्राची जैवविविधता प्रभावित झाली. अनेक माशांच्या प्रजातींना या बदलामुळे नष्ट करण्यात आले, ज्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेतही मोठा परिणाम झाला. त्यामुळे अरल समुद्राचे पर्याय योग्य आहे, कारण या प्रकल्पांच्या प्रभावामुळेच याची जैव-प्रणाली भयंकरपणे नष्ट झाली.

चेतासंवेदनावाहक म्हणजेच न्यूरोट्रांसमीटर हे रासायनिक पदार्थ आहेत जे मज्जासंस्थेमध्ये संप्रेषण करण्यास मदत करतात. ॲसीटाईल कोलीन आणि गॅमा अमीनो ब्यूटीरीक ॲसिड (GABA) हे दोन्ही पदार्थ प्रमुख चेतासंवेदनावाहक आहेत, जे स्नायूंच्या क्रिया आणि ताण कमी करण्यास मदत करतात. डोपामाईन आणि नॉरॲड्रीनॅलीन हे देखील महत्त्वाचे रासायनिक पदार्थ आहेत, ज्यांचा संबंध मूड, भावनांना आणि शारीरिक क्रियाकलापांवर परिणाम करण्याशी आहे. त्यामुळे, 'अ आणि ब' हा पर्याय बरोबर आहे, कारण या दोन्ही गटातील सर्व रासायनिक पदार्थ चेतासंवेदनावाहक म्हणून कार्य करतात.

मिथेन हा पर्याय बरोबर आहे कारण हरितगृह वायू म्हणून मिथेनचे प्रमाण औद्योगिक क्रांतीच्या सुरुवातीच्या 700 ppb पासून वाढून 1750 ppb पर्यंत पोहोचले आहे. मिथेन हा एक अत्यंत प्रभावशाली हरितगृह वायू आहे, जो वातावरणात कार्बन डायऑक्साइडपेक्षा खूपच जास्त तापमान वाढवण्याची क्षमता असतो. याच्या स्रोतांमध्ये शेती, विशेषतः गोमांस उत्पादन, तसेच कचरा व्यवस्थापन आणि तेल व गॅस उत्पादन यांचा समावेश आहे. मिथेनच्या प्रमाणात वाढ होत असल्यामुळे जागतिक तापमानात वाढ आणि पर्यावरणीय बदलांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. म्हणूनच, मिथेनचे प्रमाण विशेषतः काळजी घेण्यासारखे आहे, कारण हे पर्यावरणीय संकटात महत्त्वाची भूमिका बजावते.

बरोबर उत्तर म्हणजे इन्फ्रारेड किरण. वातावरणातील कार्बन डायआक्साईड (CO2) इन्फ्रारेड किरणांना शोषून घेतो, ज्यामुळे तो ग्रीनहाऊस प्रभावात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. इन्फ्रारेड किरणांचे शोषण केल्यामुळे वातावरणातील उष्णता जड होते आणि यामुळे पृथ्वीच्या तापमानात वाढ होते. यामुळे जलवायू बदलाचा धोका वाढतो, जो पर्यावरणासाठी गंभीर परिणाम आणू शकतो. अल्ट्रा व्हायलेट किरणे आणि व्हीजीबल किरणे वातावरणात विविध प्रकारे कार्य करतात, परंतु CO2 च्या संदर्भात इन्फ्रारेड किरणांचे शोषण अधिक महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे वातावरणातून कार्बन डायआक्साईड शोषण करणारे मुख्य किरण इन्फ्रारेड आहेत.

बरोबर उत्तर म्हणजे फ्रेऑन. गारव्यासाठी रेफ्रीजरंट म्हणून फ्रेऑन एक सामान्यतः वापरला जाणारा पदार्थ आहे. फ्रेऑन हे क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFC) श्रेणीतील रासायनिक संयुग आहे, ज्याचा वापर कमी तापमानावर थंड करण्यासाठी केला जातो. हे वस्त्रांच्या ताजेतवानेपणासाठी आणि खाद्यपदार्थांच्या जतनासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. फ्रेऑनची थंड गारव्यातील कार्यक्षमता उच्च आहे, त्यामुळे हे अनेक रेफ्रिजरेटर्स आणि एसी यंत्रांमध्ये वापरलं जातं. तथापि, याच्या वापरामुळे ओझोन थरावर विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे, त्यामुळे पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून याचा वापर कमी करण्याची आवश्यकता आहे. तरीही, गारव्यासाठी मुख्यतः फ्रेऑनचेच वापर होतो.

'प्रारण तंत्रज्ञान' हा कृषी क्षेत्रातील एक महत्त्वाचा घटक आहे, जो उच्च उत्पन्न देणाऱ्या बियाणांचा विकास, खतांच्या वापराचे अनुकूलतमन, कीटक नियंत्रण आणि अन्नाचे जतन या सर्वांमध्ये योगदान देतो. उच्च उत्पन्न देणाऱ्या बियाण्यांच्या विकासामुळे उत्पादकता वाढते, तर खतांच्या योग्य वापराने मातीची गुणवत्ता सुधारते. कीटक नियंत्रण म्हणजे उत्पादनामध्ये हानीकारक कीटकांच्या प्रभावाला कमी करणे, ज्यामुळे उत्पादनाचे प्रमाण वाढते. अन्नाचे जतन हे देखील महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे नष्ट होणाऱ्या अन्नाची मात्रा कमी होते. त्यामुळे 'प्रारण तंत्रज्ञान' या सर्व बाबींमध्ये योगदान देत असल्यामुळे बरोबर उत्तर 'अ, ब, क आणि ड' आहे.

"1972" हा पर्याय बरोबर आहे कारण या वर्षी भारतात राष्ट्रीय पर्यावरण नियोजन आणि समन्वय समितीची स्थापना करण्यात आली. हे वर्ष भारतातील पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टिकोनातून एक महत्त्वाचे टर्निंग पॉइंट आहे, ज्यामुळे पर्यावरणीय धोरणांच्या विकासास प्रारंभ झाला. या समितीने पर्यावरणाची समस्यांची ओळख करून देणे, तज्ञांचा सल्ला घेणे आणि पर्यावरणीय कायद्यांचे निर्मिती प्रोत्साहित करणे यासारख्या कार्यांची सुरुवात केली. 1972 मध्ये झालेल्या स्टॉकहोम संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण परिषदेमुळेही जागतिक पातळीवर पर्यावरणाच्या समस्यांबद्दल जागरूकता वाढली. त्यामुळे, 1972 हे वर्ष भारतात पर्यावरणासंबंधी वैधानिक कारवाईसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरले.

"इको-टोन" हा पर्याय बरोबर आहे कारण दोन लगतच्या जीव समुदायांमधील संक्रमणात्मक प्रदेश म्हणजेच इको-टोन हा एक विशिष्ट पर्यावरणीय क्षेत्र आहे जो दोन भिन्न इकोसिस्टम्सच्या सीमेमध्ये अस्तित्वात असतो. या प्रदेशात दोन भिन्न समुदायांच्या जैव विविधतेचा संगम होतो आणि येथे विविध जीवजंतूंच्या जीवनशैलींमध्ये बदल घडतो. इको-टोनमध्ये विशिष्ट प्रजातींची वाढ आणि त्यांचा परस्परावलंबन देखील अधिक असतो. हे विविधतेमुळे पारिस्थितिकीय संतुलन साधण्यात मदत करते. त्यामुळे इको-टोन हा पर्याय योग्य ठरतो.

2 3 4 1 हा पर्याय बरोबर आहे कारण या जोड्या पर्यावरणाशी संबंधित विविध चळवळी आणि त्यांच्या उद्देशांनुसार योग्यरित्या जुळविल्या आहेत. चिपको आंदोलन वृक्षतोड रोखण्यासाठी झाले होते आणि यामुळे पर्यावरणाच्या संरक्षणावर महत्त्वपूर्ण परिणाम झाला. केरळ शास्त्र साहित्य परिषद जलविद्युत निर्मिती केंद्राच्या संदर्भात कार्यरत होती, जेणेकरून शास्त्रीय दृष्टिकोनातून जलस्रोतांचे व्यवस्थापन करता येईल. मिट्टी बचाव आंदोलनाने तवा नदी प्रकल्पाच्या पार्श्वभूमीवर माती आणि जलसंपत्तीचे संरक्षण करण्यासाठी काम केले. बॉम्बे बचाव कमिटी खत कारखान्यांच्या संदर्भात काम करत होती, जे प्रदूषण आणि आरोग्यावरील परिणामांवर लक्ष केंद्रित करत होते. त्यामुळे दिलेल्या जोड्या योग्य आहेत.

"भरपूर मनुष्यबळ व संस्थिक श्रोत" हा पर्याय प्रगत देश व भारत यांच्यामधील दरी कमी होण्यासाठी योग्य आहे. भारतात कार्यक्षमतेसाठी आवश्यक मनुष्यबळ उपलब्ध आहे, पण त्याची योग्य वापर आणि कौशल्य विकास यावर लक्ष केंद्रित केल्यास, विकासाची गती वाढू शकते. संस्थिक स्रोत म्हणजे शिक्षण, तंत्रज्ञान, आरोग्य सेवा, आणि इतर मूलभूत सुविधा यांचा समावेश होतो, जे प्रगत देशांच्या स्तरावर पोहोचण्यास मदत करू शकतात. यामुळे भारतीय अर्थव्यवस्थेला अधिक गती आणि स्थिरता मिळेल. इतर पर्याय योग्य नाहीत कारण अकुशल मनुष्यबळ आणि कमी दर्जाचे मूलभूत सोयी सुविधा दरी कमी करण्यात मदत करत नाहीत, तर यापैकी कोणतेही नाही हा पर्यायही अयोग्य आहे.

डर्मल नायट्रेट टेस्टचा उपयोग मुख्यतः बंदूकीच्या दारूचा अंश शोधण्यासाठी केला जातो. या चाचणीद्वारे व्यक्तीच्या त्वचेला लागलेले नायट्रेट किंवा नायट्राइट यांचे प्रमाण तपासले जाते, जे बंदूकांच्या गोळ्या किंवा दारूच्या वापरामुळे त्वचेत उपस्थित असू शकते. या चाचणीचा परिणाम सकारात्मक आल्यास, तो संदिग्ध व्यक्तीने गोळीबार केला असल्याचे सूचित करू शकतो. यामुळे, या चाचणीचा उपयोग गुन्हेगारी प्रक्रियेत आणि तपासात महत्त्वपूर्ण ठरतो. इतर पर्याय जसे की वीर्याचा डाग किंवा रक्ताचा डाग यांशी या चाचणीचा थेट संबंध नाही, त्यामुळे बरोबर उत्तर "बंदूकीच्या दारूचा अंश" आहे, कारण तोच या चाचणीचा मुख्य उद्देश आहे.

1972 मध्ये संसदेने वन्यजीव संरक्षण कायदा संमत केला, जो पशु, प्राणी आणि वनस्पती यांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण ठरला. हा कायदा वन्यजीवांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यात मदत करतो आणि त्यांच्या अधिवासांचे संरक्षण सुनिश्चित करतो. यामुळे विविध जीवजंतूंचा अधिवास कायम राहतो आणि जैवविविधतेची हानी टळते. या कायद्यामुळे शिकारी, वन्यजीव व्यापार आणि पर्यावरणीय तक्रारींवर नियंत्रण ठेवणे शक्य झाले आहे. वन्यजीव संरक्षण कायदा 1972 च्या अंमलबजावणीमुळे भारतात वन्यजीवांच्या संरक्षणावर एक मजबूत आधारभूत संरचना निर्माण करण्यात आली, ज्यामुळे पर्यावरण संतुलन कायम ठेवण्यात मदत मिळाली. त्यामुळे, 1972 हे योग्य उत्तर आहे.

सिडनी हे शहर 2007 साली वसुंधरा तास (Earth Hour) या संकल्पने अंतर्गत एक तास दिवे मालवण्याची कृती राबवणारे पहिले शहर आहे. वसुंधरा तास हा एक जागतिक उपक्रम आहे, जो कार्बन प्रदूषणाबाबत जाणीव वाढवण्यासाठी आणि पर्यावरणीय संवेदनशीलतेसाठी प्रेरित करतो. या उपक्रमात संपूर्ण शहरभर एकाच वेळी दिवे मालवले जातात, ज्यामुळे लोकांना ऊर्जा व वायू प्रदूषण कमी करण्याची आवश्यकता लक्षात येते. सिडनीमध्ये यशस्वीरित्या राबविलेल्या या उपक्रमाने पर्यावरणीय जागरूकतेला नवीन वळण दिले आणि ते इतर शहरांसाठी एक प्रेरणा बनले. त्यामुळे, सिडनी हा पर्याय बरोबर आहे.

ओझोन थरामध्ये घट झाल्यामुळे जीवसृष्टीवर अनेक परिणाम होत असल्याने "वरील सर्व" हा पर्याय योग्य आहे. ओझोन थर सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्रावायलेट (UV) विकिरणांपासून संरक्षण करते. यामध्ये घट झाल्यास माणसांच्या रोग प्रतिकारक क्षमतेवर नकारात्मक परिणाम होतो, ज्यामुळे विविध रोगांचा धोका वाढतो. याशिवाय, ओझोनच्या कमीमुळे वनस्पतींच्या वाढीवरही विपरीत परिणाम होतो, कारण UV विकिरणामुळे त्यांची वाढ खुंटते. तापमानात वाढ सुद्धा होत असून, यामुळे पर्यावरणीय असंतुलन निर्माण होऊ शकते. मोतीबिंदू होण्याचे कारणही UV विकिरणाशी संबंधित आहे, ज्यामुळे डोळ्यांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे, सर्व पर्याय योग्य ठरतात, म्हणून "वरील सर्व" हा उत्तम पर्याय आहे.

आभासी रंग प्रतिमांमध्ये लाल रंग हिरव्या रंगात दिसतो, त्यामुळे "हिरव्या" हा उत्तर योग्य आहे. रंग प्रतिमांच्या सृष्टीत, लाल रंग आणि हिरवा रंग यांचा संबंध रंगाचे मिश्रण समजून घेतल्यास स्पष्ट होतो. लाल रंगाचा प्रकाश हिरव्या रंगाच्या प्रकाशासोबत मिळाल्यावर एक विशिष्ट छटा तयार होते, ज्यामुळे लाल रंग हिरव्या रंगात पडतो. रंगांची यांत्रिकी समजून घेतल्यास, रंगाच्या मिश्रणाच्या सिद्धांतानुसार लाल आणि हिरवा रंग एकत्रित झाल्यास त्यांची भिन्न छटा प्रकट होते. त्यामुळे हे लक्षात घेता "हिरव्या" हा पर्याय बरोबर आहे.

"II I IV III" हा पर्याय बरोबर आहे कारण या जोड्या योग्य अर्थाने संबंधित आहेत. कचऱ्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी "कचरा डेपो" म्हणजे कचरा जमिनीवर पसरविणे (IV), "भस्म करणे" म्हणजे कचरा जाळणे (I), "ढवळणे" म्हणजे कचरा टाकणे आणि बुलडोझरच्या साहाय्याने दाबणे (II), आणि "पॅरोलिसिस" म्हणजे ऑक्सिजन विरहीत ज्वलन (III). यामुळे प्रत्येक पद्धतीसाठी योग्य व्याख्या निश्चित करण्यात आल्या आहेत, ज्यामुळे पर्यावरणीय व्यवस्थापनात योग्य निर्णय घेता येतात. या जोड्या एकत्र केल्यास कचऱ्याच्या विल्हेवाटीच्या विविध पद्धतींचा स्पष्ट आढावा घेता येतो, ज्यामुळे त्यांची प्रभावीता आणि उपयोगिता समजून घेता येते.

"वरीलपैकी एकही नाही" हा पर्याय योग्य आहे कारण दिलेल्या वर्षांमध्ये निर्दिष्ट केलेले प्रकल्प किंवा कायदे योग्यरित्या संबंधित नाहीत. 1963 मध्ये वन्यजीव संरक्षण कायदा अस्तित्वात असला तरी त्यास संबंधित प्रकल्पांची माहिती दिलेली नाही. 1983 मध्ये हत्तींच्या संरक्षणासाठी कोणताही विशिष्ट प्रकल्प कार्यान्वित झालेला नाही, तर 1993 मध्ये सुसर आणि मगर यांच्यासाठी विशेष प्रकल्प म्हणजे "सुसर प्रकल्प" अस्तित्वात आहे, परंतु याला दिलेल्या पर्यायात अचूक माहिती नाही आहे. त्यामुळे, दिलेल्या सर्व पर्यायांमध्ये योग्य जोडी उपलब्ध नाही, म्हणून "वरीलपैकी एकही नाही" हा उत्तर योग्य ठरतो.

खगोलशास्त्र विषयक सिद्धांत हा बर्फाळ प्रदेशातील बर्फाचे प्रसरण आणि आकुंचनाचे गणितीय मॉडेल तयार करण्यासाठी वापरण्यात येणारा प्रमुख सिद्धांत आहे. या सिद्धांतानुसार, पृथ्वीच्या वातावरणातील बदल, विशेषतः खगोलशास्त्रातील घटकांवर अवलंबून असलेले असतात, जसे की सूर्याची किरणे, ग्रहांची हालचाल आणि अन्य खगोलीय घटनांचा परिणाम. हे बदल बर्फाळ प्रदेशांतील वातावरणीय स्थितीवर थेट परिणाम करतात. त्यामुळे बर्फाचे प्रमाण आणि त्याचे आकुंचन यांचे गणितीय मॉडेल तयार करण्यासाठी खगोलशास्त्र विषयक सिद्धांताचा आधार घेतला जातो. त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे.

"अ, ब, क व ड" हा पर्याय बरोबर आहे कारण जागतिक तापमान 2° से. वाढल्यास पृथ्वीवर अनेक गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. वार्षिक पूर यामुळे जलवायू परिवर्तनाचे प्रमाण वाढेल आणि त्यामुळे जलस्तर उचलील. कीटकांमुळे होणारे आजार, जसे की मलेरिया, तापमान वाढल्याने प्रसार वाढवू शकतात. शेतीमध्ये, वाढत्या तापमानामुळे पिकांचे उत्पादन आणि विविधता प्रभावित होईल. तसेच, वाढत्या तापमानामुळे अनेक प्राणी आणि वनस्पती प्रजातींचा अस्तित्व धोक्यात येईल, ज्यामुळे जैवविविधता कमी होऊ शकते. त्यामुळे सर्व पर्यायांचा परिणाम ध्यानात घेतल्यास "अ, ब, क व ड" हा पर्याय योग्य ठरतो.

किटकनाशकांचा वापर करताना योग्य किटकनाशक प्रकाराची निवड, किटकनाशकाची कार्यक्षमता आणि किटकनाशकाची मात्रा या बाबी प्रामुख्याने विचारात घेतल्या पाहिजेत, म्हणून 'अ, ब आणि क फक्त' हा पर्याय बरोबर आहे. कारण योग्य किटकनाशकाची निवड केल्यास त्याचा प्रभावी परिणाम मिळवता येतो, तसेच कार्यक्षमता यामुळे किटकनाशकाचे योग्य परिणाम साधता येतात. त्याचबरोबर, किटकनाशकाची योग्य मात्रा वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण कमी किंवा जास्त मात्रा दोन्ही परिणामकारकता कमी करू शकतात. परंतु किटकनाशकाचा रंग हा एक तांत्रिक मुद्दा आहे ज्याचा प्रभाव कार्यप्रणालीवर कमी असतो, त्यामुळे तो प्रामुख्याने विचारात घेतला जात नाही.

भारतीय वन संशोधन संस्था पुण्यामध्ये आहे, जी भारत सरकारच्या पर्यावरण, वन आणि जलवायू परिवर्तन मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत आहे. ही संस्था वनसंशोधन, वनसंवर्धन, आणि वनक्षेत्रातील विविध बाबींवर संशोधन करण्यासाठी अति महत्त्वाची आहे. पुण्यातील या संस्थेचा मुख्य उद्देश भारतीय वनसंवर्धन तंत्रज्ञान आणि वनजैवविविधता यांचे संरक्षण करणे आणि त्यांचा विकास करणे आहे. संस्थेने अनेक संशोधन प्रकल्प आणि शैक्षणिक कार्यक्रमामध्ये सहभाग घेतला आहे, ज्यामुळे भारतातील वनसंरक्षण धोरणे अधिक मजबूत केली जातात. त्यामुळे पुणे हे स्थान भारतीय वन संशोधन संस्थेसाठी योग्य आहे, आणि यामुळे ते एक महत्त्वाचे शैक्षणिक आणि संशोधन केंद्र बनले आहे.

"किटके" हा पर्याय बरोबर आहे कारण जगभरात किड्यांची प्रजातींची संख्या अत्यधिक आहे. वैज्ञानिक संशोधनानुसार, किटकांच्या प्रजातींची संख्या एक दशलक्षाहून अधिक आहे, आणि त्यात अजून अनेक अनवट प्रजातींचा समावेश आहे. किडे, जे इकोसिस्टममध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात, विविध पर्यावरणीय परिस्थितींमध्ये जीवित राहतात आणि अनेक प्रकारच्या कार्यांमध्ये योगदान देतात, जसे की परागण, अपघटन आणि जैव विविधता टिकविणे. याउलट, वनस्पती, प्राणी आणि मनुष्य यांची प्रजातींची संख्या किटकांच्या तुलनेत कमी आहे. त्यामुळे किटक ही प्रजाती संख्या दृष्टीने सर्वात समृद्ध आहे, आणि जगातील विविधता समजून घेण्यासाठी ते अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

इन्डोसल्फॉन हे कीडनाशकाचे उदाहरण आहे कारण हे एक आमिषात्मक कीडनाशक आहे, जे कीडांच्या विविध प्रजातींना मारण्यासाठी वापरले जाते. इन्डोसल्फॉन विशेषत: कीडांच्या प्रजातींवर प्रभावी असते आणि त्याचा उपयोग कृषी क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात केला जातो. हे कीडनाशक कीडांच्या शारीरिक कार्यांवर परिणाम करून त्यांना मारतो आणि त्यामुळे पिकांचे संरक्षण करण्यात मदत होते. शेतीमध्ये उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि कीडांच्या संख्येला नियंत्रणात ठेवण्यासाठी इन्डोसल्फॉनचा वापर महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे हा पर्याय योग्य आहे कारण इन्डोसल्फॉनची मुख्य भूमिका कीडांवर नियंत्रण ठेवणे आहे.

अ, ब आणि ड हा पर्याय बरोबर आहे कारण समुद्रजल पातळीत वाढ होण्याच्या प्रमुख कारणांमध्ये जागतिक तापमान वृद्धि, हरितगृह परिणाम आणि त्सुनामी लाटा यांचा समावेश आहे. जागतिक तापमान वाढल्यामुळे बर्फाचा वितळा वाढतो, ज्यामुळे समुद्रजल पातळी वाढते. हरितगृह परिणामामुळे वातावरणातील तापमान वाढल्याने जलवायू बदल होतो, ज्याचा समुद्रांच्या पाण्यात थेट परिणाम होतो. त्सुनामी लाटा देखील समुद्रजल पातळी कमी किंवा जास्त करण्यास कारणीभूत ठरतात. या सर्व घटकांमुळे समुद्रजल पातळी वाढण्यास महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे हा पर्याय योग्य ठरतो.

हायग्रोमीटर विशेषतः सापेक्ष आर्द्रता मोजण्यासाठी वापरला जातो. सापेक्ष आर्द्रता म्हणजे वायूमध्ये असलेल्या आर्द्रतेचे प्रमाण, जे वायूच्या तापमानाशी संबंधित आहे. हायग्रोमीटरच्या साहाय्याने वातावरणातील आर्द्रतेची मोजणी करता येते, त्यामुळे कृषी, हवामानशास्त्र आणि इतर अनेक क्षेत्रात याचा उपयोग होतो. हायग्रोमीटरद्वारे मिळालेल्या माहितीच्या आधारे, आपण हवामानाच्या स्थितीचे विश्लेषण करू शकतो आणि त्यानुसार आवश्यक ती उपाययोजना करू शकतो. त्यामुळे, हायग्रोमीटर सापेक्ष आर्द्रता मोजतो हे बरोबर आहे.

डाचीगाम अभयारण्य हा जम्मू आणि काश्मिर राज्यात आहे, सुंदरबन अभयारण्य पश्चिम बंगाल राज्यात आहे, पेरियार अभयारण्य केरळ राज्यात आहे आणि मानस अभयारण्य आसाम राज्यात आहे. या अभयारण्यांचे स्थान शुद्धपणे त्यांच्या संबंधित राज्यांशी संबंधित आहे, ज्यामुळे अभयारण्य आणि राज्यांच्या जोड्या योग्य ठरतात. पर्याय d a c b हा बरोबर आहे कारण यामध्ये प्रत्येक अभयारण्याचे स्थान द्यावे लागले आहे. डाचीगाम अभयारण्य जम्मू आणि काश्मिरमध्ये, सुंदरबन अभयारण्य पश्चिम बंगालमध्ये, पेरियार अभयारण्य केरळमध्ये आणि मानस अभयारण्य आसाममध्ये आहे. त्यामुळे या जोड्या योग्य आहेत.

विधान अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत. विधान अ मध्ये माती, पाणी, आणि हवामान या असेंद्रीय घटकांचा उल्लेख आहे, जे पर्यावरणाचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. या घटकांमुळे जीवनाची आधारभूत आवश्यकता पूर्ण होते. विधान ब मध्ये शिक्षण संस्था आणि दळणवळण यांचा संदर्भ आहे, जे सांस्कृतिक पर्यावरणाचे घटक आहेत. शिक्षण संस्था व्यक्तींच्या विचारसरणीला प्रभावीत करतात आणि दळणवळण सांस्कृतिक आदानप्रदानाचे साधन आहे. त्यामुळे दोन्ही विधानं पर्यावरणाच्या विविध पैलूंना अधोरेखित करतात आणि त्यांचे एकत्रित महत्त्व असते. यामुळे विधान अ आणि ब दोन्हींचे बरोबर असणे योग्य ठरते.

3 4 2 1 हा पर्याय बरोबर आहे कारण गट अ मधील घटकांचे गट ब मधील घटकांशी योग्य जुळणारे संबंध आहेत. संपुष्टात न येणारी संसाधने म्हणजे सौर ऊर्जा, जी अपुनरावर्ती/पुनर्नुतनी करणारी आहे, म्हणून ती 3 सोबत जुळते. स्ट्रॅटोस्फीयर म्हणजे ओझोनचा दाट थर, जो वातावरणात संरक्षणात्मक भूमिका बजावतो, म्हणून तो 4 सोबत जुळतो. जीवाश्म इंधन जसे कोळसा, पेट्रोल हे अनुतनावर्ती संसाधने आहेत, त्यामुळे ते 2 शी जुळतात. क्लोरोफ्लुरोकार्बन्स हे मानवनिर्मित कृत्यांचे उदाहरण आहेत, ज्यामुळे ओझोन थराला हानी पोहोचते, म्हणून ते 1 शी जुळते. यामुळे 3 4 2 1 ह्या जोड्या योग्य ठरतात.

वातावरणाचा सुमारे 78% भाग नत्रवायु (Nitrogen) व्यापतो. हे प्रमाण वातावरणात सर्वात मोठा घटक आहे, जो जीवनासाठी अत्यंत आवश्यक आहे, कारण नत्रवायु वनस्पतींच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या प्रथिनांचा एक मुख्य घटक आहे. नत्रवायुच्या या प्रमाणामुळे विविध जैविक प्रक्रियांचा विकास होतो. इतर पर्यायांच्या संख्यांमध्ये नत्रवायुची प्रमाणता दर्शविलेली नाही. नत्रवायूच्या विद्यमानतेमुळे पृथ्वीवरील जीवन टिकून राहते, त्यामुळे बरोबर पर्याय म्हणून 45717, 45689, 45750, आणि 45781 या संख्यांमध्ये योग्य पर्याय निवडता येत नाही. नत्रवायुच्या अत्याधुनिक अभ्यासामुळे या घटकाचे महत्त्व अधिक स्पष्ट झाले आहे.

युनायटेड नेशनने 2002 हे वर्ष पर्यावरणीय आंतरराष्ट्रीय पर्यटन वर्ष म्हणून साजरे केले. हे वर्ष पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी आणि टिकाऊ पर्यटनाच्या विकासासाठी जागरूकता वाढवण्यासाठी महत्त्वाचे ठरले. या वर्षात, आंतरराष्ट्रीय पर्यटन क्षेत्रातील विविध मुद्द्यांवर लक्ष केंद्रित करून, पर्यावरणीय पर्यटनाच्या प्रोत्साहनासाठी जागतिक चळवळीला चालना देण्यात आली. यामध्ये निसर्गाचे संवर्धन, स्थानिक संस्कृतींचे जतन आणि टिकाऊ विकास या बाबींना प्राधान्य देण्यात आले. त्यामुळे, 2002 हे पर्यावरणीय आंतरराष्ट्रीय पर्यटन वर्ष म्हणून बरोबर उत्तर आहे, कारण यामुळे जागतिक पातळीवर टिकाऊ पर्यटनाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले.

वाळवंटीकरण ही पर्यावरणाची समस्या आहे जी नैरोबी येथे 1977 मध्ये झालेल्या संयुक्त राष्ट्र संघाच्या कॉन्फरन्समध्ये चर्चिली गेली. वाळवंटीकरणाची समस्या मुख्यतः अत्यधिक धूप, कमी पर्जन्य, आणि मातीच्या अपर्याप्त व्यवस्थापनामुळे उद्भवते, ज्यामुळे उत्पादनक्षम भूमी कमी होत जाते आणि पर्यावरणीय संकटात वाढ होते. या कॉन्फरन्समध्ये वाळवंटीकरणाच्या प्रभावांची सखोल चर्चा झाली, ज्यामुळे जागतिक पातळीवर यावर उपाय शोधण्याची गरज समजली गेली. वाळवंटीकरणाने केवळ पर्यावरणावरच नाही तर स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समुदायांच्या जीवनावरही गंभीर परिणाम घडवले आहेत, त्यामुळे या समस्येवर लक्ष केंद्रित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

"3 4 1 2" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 'जल प्रतिबंध व प्रदुषण नियंत्रण' हा कायदा 1981 मध्ये लागू करण्यात आला. 'वनसंवर्धन' कायदा 1980 मध्ये अस्तित्वात आला, जेव्हा वनांचे संरक्षण आणि संवर्धन सुनिश्चित करण्यासाठी उपाययोजना करण्यात आल्या. 'हवा प्रतिबंध व प्रदुषण नियंत्रण' कायदा 1974 मध्ये लागू झाला, ज्यामुळे वायू प्रदूषणाचे नियंत्रण करणे शक्य झाले. 'वन्यजीव रक्षण' कायदा 1972 मध्ये बनवण्यात आले, ज्यामुळे वन्यजीवांचे संरक्षण निश्चित करण्यात आले. त्यामुळे या सर्व कायद्यांचे वर्षे त्यांच्या संबंधित विषयाशी योग्य जोडलेले आहेत, ज्यामुळे "3 4 1 2" हा पर्याय यथार्थ आहे.

2014 च्या पर्यावरणविषयक अहवालानुसार जगातील सर्वाधिक 20 प्रदूषित शहरांपैकी दिल्ली आणि कोलकाता ही शहरे भारतातील आहेत. दिल्ली हे प्रदूषणाच्या बाबतीत जागतिक पातळीवर एक प्रमुख शहर आहे, जिथे हवेतील कणांचे प्रमाण अत्यंत वाढलेले आहे. यामध्ये वाहने, औद्योगिक उत्सर्जन, आणि बांधकाम यांमुळे प्रदूषण वाढत आहे. कोलकाता देखील प्रदूषणाच्या बाबतीत मागे नाही, जिथे वायू आणि जल प्रदूषणाची समस्या गंभीर आहे. त्यामुळे दिल्ली आणि कोलकाता या दोन शहरांचे नाव या अहवालात समाविष्ट केल्याने प्रदूषणाच्या समस्येचे गंभीर चित्र स्पष्ट होते, आणि त्यामुळे हा पर्याय बरोबर आहे.

1972 हे वर्ष भारतातील पर्यावरणासंबंधी वैधानिक कारवाईसाठी एक महत्वाची खूण म्हणून मानले जाते कारण या वर्षी राष्ट्रीय पर्यावरण नियोजन आणि समन्वय समितीची स्थापना झाली. या समितीच्या स्थापनेमुळे पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी आणि संवर्धनासाठी आवश्यक धोरणे आणि उपाययोजना विकसित करण्यात मदत झाली. 1972 मध्ये स्टॉकहॉममध्ये झालेल्या जागतिक पर्यावरण परिषदेत भारताने पर्यावरण विषयक जागरूकता वाढवण्यासाठी वचनबद्धता दर्शवली. यामुळे पर्यावरणाच्या संदर्भात भारतात कायदेशीर आणि व्यवस्थापकीय संरचना मजबूत करण्यात आली, ज्यामुळे विविध पर्यावरणीय समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणे शक्य झाले. त्यामुळे 1972 हे वर्ष पर्यावरणीय धोरणाच्या विकासात एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानले जाते.

"CO2" हा पर्याय बरोबर आहे कारण कार्बन डाइऑक्साइड (CO2) हा हरितगृह परिणामामध्ये मुख्य कारणकारक वायू आहे. मानवी क्रियाकलाप, जसे की इंधन जाळणे, उद्योग, आणि वनीकरण कमी करणे यामुळे वातावरणात CO2 चा स्तर वाढत आहे. हा वायू सूर्याची उष्णता आत राहण्यास मदत करतो, ज्यामुळे पृथ्वीवर तापमान वाढते. तसेच, CO2 च्या अधिक प्रमाणामुळे जलवायु परिवर्तनाचे गंभीर परिणाम होतात, जसे की समुद्राची पातळी वाढणे, हवामानातील बदल आणि जैवविविधतेवर परिणाम. त्यामुळे, CO2 चा वाढता स्तर हरितगृह प्रभावाचा मुख्य कारण आहे आणि यामुळे पर्यावरणीय स्थिरता कायम राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

पर्यावरणातील विविध थरांच्या विश्लेषणासाठी "पर्यावरण मनोरा" ही संकल्पना सर्वप्रथम चार्ल्स एल्टनने 1927 मध्ये मांडली. चार्ल्स एल्टन हा एक ब्रिटिश पर्यावरणतज्ञ होता, ज्याने जैविक समुदायांच्या कार्यप्रणालींवर संशोधन केले. त्याने विविध पर्यावरणीय घटकांच्या आपसातील संबंध आणि त्यांच्या प्रभावांचा अभ्यास केला, ज्यामुळे पर्यावरणीय तत्त्वे अधिक स्पष्ट होऊ शकली. एल्टनच्या या संकल्पनेने नंतरच्या संशोधनांसाठी एक ठसा निर्माण केला, ज्यामुळे आजच्या काळात पर्यावरणीय विज्ञानाच्या क्षेत्रात विविध थरांची व्याख्या आणि समज वाढवण्यात मदत झाली. त्यामुळे चार्ल्स एल्टनचा हा योगदान अत्यंत महत्त्वाचा ठरला आहे.

"4 3 2 1" हा पर्याय बरोबर आहे कारण यामध्ये दिलेल्या हरितगृह वायूंना पृथ्वीच्या तापमान वृद्धीत त्यांच्या योगदानानुसार योग्यरित्या क्रमबद्ध केले आहे. नायट्रस ऑक्साईड (ड) हा सर्वात मोठा योगदान करणारा वायू आहे, ज्याला 60% वाटा दिला जातो. त्यानंतर क्लोरोफ्युरोकार्बन्स (क) चा 20% वाटा आहे. मिथेन (ब) 14% योगदान देतो, आणि कार्बन डायऑक्साईड (अ) 6% योगदान देतो. यामुळे या वायूंना त्यांच्या योगदानानुसार योग्य जोड्या लावून त्यांचे परिणाम स्पष्टपणे समजून घेता येतात. त्यामुळे "4 3 2 1" हा पर्याय योग्य आहे.

क्योटो येथील जागतिक तापमान वाढ परिषदा (Kyoto Protocol) हे जागतिक तापमान वाढीच्या समस्येवर चर्चा करण्यासाठी आयोजित करण्यात आले होते, ज्याचा मुख्य उद्देश जागतिक स्तरावर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचा करार संमत करणे होता, त्यामुळे पहिलं विधान बरोबर आहे. यासोबतच, क्योटो प्रोटोकॉल अंतर्गत कार्बन ट्रेडिंग प्रणालीचा समावेश होता, ज्यामध्ये देशांनी त्यांच्या कार्बन उत्सर्जनाच्या अधिकारांची खरेदी आणि विक्री करणे शक्य झाले. त्यामुळे दुसरं विधानदेखील खरे आहे. या दोन्ही विधानांच्या आधारावर, दिलेला पर्याय "अ आणि ब दोन्ही विधाने खरे आहेत" हा बरोबर आहे, कारण क्योटो प्रोटोकॉलने जागतिक तापमान वाढ कमी करण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे.

वनसंवर्धन हे अप्रत्यक्षरित्या मृदा, पाणी आणि प्राणी यांचे सुद्धा संवर्धन असते. वनसंवर्धनामुळे मृदावरील धारण, निचरा आणि जैविक विविधता या सर्वांचा समृद्ध लाभ होतो. वनक्षेत्रामुळे पाण्याची गुणवत्ता सुधारते आणि जलचक्रात संतुलन राखले जाते. तसेच, वनांतील विविध प्राणी प्रजातींचे स्थानिक वातावरणात संरक्षण होते, ज्यामुळे पारिस्थितिकीय संतुलन टिकून राहते. वनसंवर्धनामुळे जंगली प्राण्यांचे अधिवास सुरक्षित राहतात आणि विविध प्रजातांचे सहअस्तित्व सुनिश्चित होते. या सर्व कारणांमुळे, 'वरील सर्व' हा पर्याय बरोबर आहे, कारण वनसंवर्धन सर्वच अंगांनी पर्यावरणाचे संरक्षण आणि संवर्धन करतो.

इटली हा पर्याय बरोबर आहे कारण जागतिक वारसा स्थळांच्या संख्येत इटलीचा प्रघात सर्वाधिक आहे. युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत इटलीमध्ये 58 वारसा स्थळे नोंदणीकृत आहेत, ज्यामध्ये ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि स्थापत्यकलेचे महत्त्वपूर्ण ठिकाणे समाविष्ट आहेत. पिझा, रोम, वेसुव्हियस पर्वत आणि व्हेनिस यांसारख्या स्थळांनी इटलीच्या सांस्कृतिक वारशाला अद्वितीय ओळख दिली आहे. इटलीच्या वारसा स्थळांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची ऐतिहासिक महत्त्व, कला, वाणिज्य, आणि स्थापत्यशास्त्र, ज्यामुळे त्यांची जागतिक स्तरावर प्रशंसा होते. त्यामुळे इटली हा जागतिक वारसा स्थळांची सर्वाधिक संख्या असलेला देश आहे.

सुवर्ण तांदुळ या जनुकीय रूपांतरीत पिकामध्ये जनुकीय अभियांत्रिकी तंत्राने अ जीवनसत्त्व निर्माण करणारी तीन जनुके घातली आहेत. या तांदळामध्ये अ जीवनसत्त्वाची प्रमाण अधिक असते, जे मानवासाठी आवश्यक आहे. अ जीवनसत्त्वाचे महत्त्व लक्षात घेतल्यास, यामुळे आहारातील पोषणमूल्ये वाढतात आणि काही आरोग्यदायी समस्यांचा सामना करण्यास मदत होते. सुवर्ण तांदळामुळे कमी पोषण असलेल्या आहारातही लोकांना आवश्यक जीवनसत्त्वे मिळू शकतात. यामुळे या पिकाची महत्त्वपूर्णता वाढते आणि ते जैविक सुरक्षा आणि पोषणाच्या दृष्टीकोनातून उपयुक्त ठरते. त्यामुळे सुवर्ण तांदुळ हा योग्य पर्याय आहे.

क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFCs) संयुगांना फ्रिऑन म्हणून ओळखले जाते आणि ते रासायनिक अक्रियाशील, बिनविषारी आणि गंधहीन असतात. त्यांचा उपयोग द्रावक, सुक्ष्मतुषार प्रणोदनकारी आणि स्पंजनकारक म्हणून केला जातो, परंतु ते वातावरणात असलेल्या ओझोनच्या थराला हानी पोचवतात. CFCs सूर्याच्या जंबुलातीत किरणांमुळे अवकाशाच्या वरील पट्ट्यात विघटन पावतात, त्यामुळे ओझोन कमी होते. "विविधपैकी कोणतेही नाही" हा पर्याय बरोबर आहे कारण इतर सर्व विधानांमध्ये CFCs बाबत माहिती चुकीची नाही. त्यामुळे, याचा अर्थ CFCs विषयी दिलेली सर्व माहिती चुकीची नाही, त्यामुळे "विविधपैकी कोणतेही नाही" हा पर्याय योग्य आहे.

2009 च्या अहवालानुसार, पर्यावरण व वने मंत्रालय आणि केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने महाराष्ट्रातील सर्वात प्रदूषित शहर म्हणून चंद्रपूर शहराची निवड केली. चंद्रपूर हे औद्योगिक विकासामुळे आणि खाण कार्यामुळे प्रदूषणाच्या उच्च स्तरावर आहे. येथे अनेक उद्योग, विशेषत: कोळसा खाणे, असल्यामुळे वायू आणि जल प्रदूषणाचे प्रमाण वाढले आहे. या प्रदूषणामुळे स्थानिक रहिवाशांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत आहेत. शहरातील वायू गुणवत्ता काही ठिकाणी गंभीर स्थितीत आहे, ज्यामुळे अनेक आरोग्य समस्यांचा सामना करावा लागत आहे. त्यामुळे, चंद्रपूर हे योग्य उत्तर आहे, कारण ते प्रदूषणाच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातील सर्वात गंभीर परिस्थितीशी संबंधित आहे.

सुपोषणाबाबत दिलेली विधानं तपासल्यास, ब आणि क हे योग्य आहेत. सुपोषण थांबलेल्या पाण्यात घडते, जिथे जिवांचा आणि त्यांच्या उत्पादनांचा संचय होतो, त्यामुळे हळूहळू सुपोषित पाण्यात पोषणतत्त्वांचा संचय वाढतो. हे पोषणतत्त्वे नंतर शेवाळाच्या पुंजांच्या रूपात तयार होतात, जे अन्न म्हणून वापरले जाते आणि त्यामुळे माशांच्या वाढीसाठी आवश्यक पोषक तत्वे मिळवली जातात. यामुळे जलजीवांच्या जीवनचक्राला महत्त्वाचा आधार मिळतो. अ आणि ड विधानांमध्ये काही तथ्यात्मक चुका आहेत, त्यामुळे ब आणि क हे योग्य पर्याय ठरतात. यामुळे या दोन विधानांचा समर्थन करणे आवश्यक आहे.

"जैवविविधता" हा पर्याय बरोबर आहे कारण याची व्याख्या वनस्पतींच्या जाती, प्राण्यांचे विविध प्रकार आणि सूक्ष्मजीव यांचे एकत्रित अस्तित्व म्हणून केली जाते. जैवविविधता म्हणजे एक विशिष्ट मूळस्थानामध्ये जीवनाचे विविध स्वरूप, म्हणजेच त्यात वनस्पती, प्राणी आणि सूक्ष्मजीव यांचे समावेश होतो. हे एक परिसंस्थेतील जीवनाच्या सर्व स्तरांवर विविधता दर्शवते, ज्यात प्रत्येक घटक एकमेकांवर अवलंबून आहे. जैवविविधतेचे अस्तित्व पारिस्थितिकी तंत्राचे संतुलन राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते आणि वातावरणीय परिस्थितींसह बदलांवर प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता प्रदान करते. त्यामुळे, "जैवविविधता" हा पर्याय योग्य आहे.

"कोलकात्ता-मुंबई" हा पर्याय योग्य आहे कारण या दोन शहरांमध्ये ध्वनी प्रदूषणाची पातळी अत्यंत उच्च आहे. कोलकात्ता आणि मुंबई हे भारतातील अती वर्दळीचे शहरे आहेत, जिथे वाहतूक, उद्योग, आणि लोकसंख्येची घनता हे सर्व ध्वनी प्रदूषणात महत्त्वाची भूमिका निभावतात. मुंबईतील ट्राफिक जाम, बांधकामे आणि मोठ्या प्रमाणात लोकसंख्या यामुळे ध्वनी प्रदूषणात वाढ होते. त्याचप्रमाणे, कोलकात्तामध्ये देखील वाहतूक आणि औद्योगिकीकरणामुळे ध्वनी प्रदूषणाचे प्रमाण अधिक आहे. यामुळे या शहरांची तुलना इतर पर्यायांपेक्षा अधिक प्रदूषणाच्या बाबतीत योग्य ठरते, म्हणून "कोलकात्ता-मुंबई" हा उत्तर बरोबर आहे.

"पश्चिमी घाटमाथा" हा पर्याय बरोबर आहे कारण हा भारतातील जैवविविधतेचा एक महत्त्वाचा हॉटस्पॉट मानला जातो. पश्चिमी घाटमाथ्यावर अनेक दुर्मिळ आणि स्थानिक प्रजातींचा समावेश आहे, ज्यामुळे ते जैवविविधतेसाठी खूप महत्त्वाचे आहे. या क्षेत्रात अनेक नैसर्गिक परिसंस्थांचे संरक्षण केले जाते, आणि येथे विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राण्यांचे निवासस्थान आहे. याशिवाय, पश्चिमी घाटात जलवायु बदल, वने तोडणे आणि शहरीकरणामुळे मोठा धोका निर्माण झाला आहे. त्यामुळे, या संदर्भात, पश्चिमी घाटमाथा हा जैवविविधतेचा एक महत्त्वाचा हॉटस्पॉट आहे, म्हणूनच हा पर्याय योग्य आहे.

फ्रिऑन हा रसायन शीतगृह आणि शुद्ध हवा पूरक यंत्रणेत वापरला जातो आणि तो वातावरणातील ओझोन थराच्या क्षयासाठी जबाबदार आहे. फ्रिऑनच्या रासायनिक संरचनेमध्ये क्लोरीन आणि ब्रोमीनचे अणू असतात, जे ओझोन थराला हानी पोचवतात. ओझोन थराचे संरक्षण खूप महत्वाचे आहे, कारण हे थर सूर्याच्या हानिकारक युल्ट्रावायलेट किरणांपासून पृथ्वीवरील जीवांचे संरक्षण करते. फ्रिऑनच्या वापरामुळे ओझोन थरात हानीकारक रसायनांचा साठा होतो, ज्यामुळे ओझोन थर कमी होतो आणि त्यामुळे जलवायु परिवर्तनासही वृद्धी होते. त्यामुळे फ्रिऑन हा प्रश्नाचा योग्य उत्तर आहे, कारण तो थेट ओझोन थराच्या क्षयाशी संबंधित आहे.

हरीत शेणखत हा पर्याय बरोबर आहे कारण हरीत शेणखत म्हणजेच ग्रीन मॅन्युअर हा एक पिकांचा उपयोग करून बनवलेला एक प्रकारचा सेंद्रिय खत आहे, ज्याला जैविक खत म्हणून गणले जात नाही. हे पिके पिकवून नंतर गाळून किंवा कापून जमिनीत मिसळले जाते ज्यामुळे त्यातून पोषण तत्वे मिळतात. इतर पर्यायांमध्ये जीवाणू खत आणि शैवाल खत हे जैविक खते आहेत, कारण हे जैविक पदार्थांपासून तयार होतात आणि जमिनीत जीवांच्या वाढीसाठी उपयुक्त आहेत. "वरील सर्व" हा पर्याय देखील चुकीचा आहे कारण हरीत शेणखत जैविक खत असले तरी ते एक विशिष्ट प्रकार आहे, त्यामुळे हरीत शेणखत योग्य उत्तर आहे.

"पश्चिम बंगाल - पुलिकत, आंध्र प्रदेश - राधानगरी, गोवा - जलदापारा, महाराष्ट्र - भगवान महावीर" ही जोड्या बरोबर आहेत कारण प्रत्येक अभयारण्य संबंधित राज्याच्या जैवविविधतेला प्रतिबिंबित करते. पुलिकत हे पश्चिम बंगालमधील एक प्रसिद्ध अभयारण्य आहे, जे जलचर जीवनासाठी ओळखले जाते. राधानगरी अभयारण्य आंध्र प्रदेशात असून, ते वन्यजीव संरक्षणासाठी महत्त्वाचे आहे. जलदापारा हे गोव्यातील अभयारण्य आहे, जे ताजे पाण्याच्या जीवनासाठी महत्त्वाचे स्थान असल्यामुळे चिरंतन जीवनाची सुरक्षितता करते. भगवान महावीर अभयारण्य महाराष्ट्रात असून, ते त्या राज्यातील जैवविविधतेचं संरक्षण करतं. या सर्व जोड्या संबंधित क्षेत्रांमध्ये समर्पक आहेत आणि त्यामुळेच हे उत्तम संयोजन आहे.

"दोन्ही अ आणि ब" हा पर्याय बरोबर आहे कारण तृणभक्षकांच्या तुलनेत मांसभक्षकांमध्ये दांत अणकुचीदार असतात, जे मांस पकडण्यास आणि चिरण्यासाठी उपयुक्त असते. मांसभक्षकांचे आतडे देखील आखुड असतात, कारण त्यांना खाद्य पचवण्यासाठी साधारणतः कमी वेळ लागतो, ज्यामुळे ते अधिक प्रभावीपणे आणि लवकर मांस पचवू शकतात. या दोन्ही विशेषणांमुळे मांसभक्षकांची पचनक्रिया तृणभक्षकांपेक्षा भिन्न आणि कार्यक्षम असते, त्यामुळे या विधानांचे समर्थन होते. त्यामुळे "दोन्ही अ आणि ब" हा पर्याय योग्य ठरतो.

क्योटो प्रोटोकोलचा प्रमुख उद्देश म्हणजे ग्रीनहाउस गॅसेसच्या उत्सर्जनात घट करणे. म्हणून 'फक्त ब' हा पर्याय बरोबर आहे. क्योटो प्रोटोकोल 1997 मध्ये स्वीकारण्यात आला होता आणि त्याचे मुख्य लक्ष्य वायुमंडळातील तापमान वाढीला थांबवणे हे होते, जे ग्रीनहाउस गॅसेसच्या वाढत्या उत्सर्जनामुळे होत आहे. या प्रोटोकॉलद्वारे विकसित देशांना त्यांच्या ग्रीनहाउस गॅस उत्सर्जनाचे प्रमाण कमी करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली होती, ज्यामुळे जागतिक तापमान वाढ थांबवण्याच्या दिशेने एक महत्वपूर्ण पाऊल उचलले गेले. उर्वरित पर्याय म्हणजे ओझोन पातळीत घट, ऑक्सीजनमध्ये घट आणि क्लोरीनमध्ये घट यांचा क्योटो प्रोटोकोलशी थेट संबंध नाही.

होमियोस्टाटिक मेक्यानिजम हा पर्याय बरोबर आहे कारण हा तत्त्व नैसर्गिक पर्यावरणातील विविध घटकांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी कार्यरत असतो. हे तत्त्व जीवांच्या अंतर्गत प्रणालींमध्ये संतुलन ठेवण्यास मदत करते, जसे की तापमान, pH स्तर, आणि अन्य जैविक प्रक्रिया. होमियोस्टेटिक व्यवस्था प्रणालीला आवश्यक असल्यास विविध पर्यावरणीय बदलांनुसार स्वतःचे समायोजन करण्याची क्षमता असते, ज्यामुळे जीव जगण्यास अनुकूल वातावरण मिळवतात. इतर पर्यायांमध्ये प्रकाशसंश्लेषण, जैवरासायनिक प्रक्रिया आणि नैसर्गिक प्रक्रिया या सर्वांचा अर्थ वेगळा आहे आणि ते स्वयंनियमनाच्या प्रक्रियेशी संबंधित नाहीत, त्यामुळे ते बरोबर पर्याय नाहीत.

3 1 2 4 हा पर्याय बरोबर आहे कारण प्रत्येक कायद्याच्या स्थापनेचा वर्ष क्रमशः योग्य जोड्या म्हणून दिला आहे. जैवविविधता कायदा 2002 मध्ये लागू झाला, जो पर्यावरणातील जैवविविधतेचे रक्षण करण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. महापालिका घन कचरा व्यवस्थापन नियम 2000 मध्ये अस्तित्वात आले, जे शहरी वातावरणात कचरा व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी आवश्यक आहे. राष्ट्रीय वन धोरण 1988 मध्ये स्वीकारले गेले, ज्यामुळे वनांच्या संरक्षणासाठी आणि विकासासाठी दिशा निश्चित झाली. पर्यावरण (संरक्षण) कायदा 1986 मध्ये लागू झाला, ज्याचा उद्देश पर्यावरणाचे रक्षण करणे आणि प्रदूषण नियंत्रण करणे आहे. त्यामुळे, या चार कायद्यांच्या वर्षांचा योग्य अनुक्रम 3 1 2 4 आहे.

"क्लोरो फल्यूरो कार्बन" हा पर्याय बरोबर आहे कारण क्लोरो फल्यूरो कार्बन (CFCs) वायू ओझोन थराच्या नष्ट होण्याचे मुख्य कारण आहे. हे रासायनिक संयुगे सामान्यतः एरोसोल स्प्रे, रेफ्रिजरेटर्स, आणि फोम निर्माण करणाऱ्या उत्पादनांमध्ये वापरले जातात, आणि वायुमंडलात गेल्यावर ओझोन थराला हानी पोचवतात. CFCs ओझोनच्या संरचनेला नष्ट करतात, ज्यामुळे सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्रा वायलेट किरणांचा प्रभाव वाढतो. इतर पर्याय जसे की कार्बन डाय ऑक्साईड, नायट्रोजन डाय ऑक्साईड, आणि मिथेन हे ओझोन थराच्या हानीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत नाहीत. त्यामुळे, CFCs च्या प्रभावामुळे ओझोन थराचा व्हास होतो, आणि हा कारण स्पष्ट करते की हा पर्याय योग्य आहे.

"III I IV II" हा पर्याय बरोबर आहे कारण नायट्रोजन ऑक्साईड (III) हा मुख्यतः हवेतील प्रदूषक आहे, जो वायू प्रदूषणामुळे तयार होतो. पेट्रोलियम हायड्रोकार्बन (I) समुद्रात प्रदूषण निर्माण करतात, विशेषतः तेलाच्या अपघातामुळे आणि औद्योगिक उत्सर्जनामुळे. फ्लोराइड (IV) सामान्यतः स्वच्छ पाण्यात आढळतो, जो जल प्रदूषणाचे कारण बनवू शकतो. मायकोटॉक्सिन्स (II) अन्नामध्ये आढळतात, जे अन्न प्रदूषणाचे मुख्य कारण आहे. या सर्व प्रदूषकांचे माध्यमांसह योग्य जुळणी केल्याने प्रदूषणाची प्रभावीपणे ओळख करणे शक्य होते आणि यामुळे पर्यावरणीय ताण कमी करण्याची दिशा ठरवता येते.

"अ, ब, क आणि ड बरोबर" हा पर्याय बरोबर आहे कारण सुक्ष्मतुषारांचा हवामानावर विविध प्रभाव असतो. सुर्यप्रकाशाचा थेट अवकाशात परावर्तन करणे (अ) आणि अप्रत्यक्षरित्या ढगांना परावर्तक बनवणे (ब) हे दोन्ही परिणाम हवामानातील तापमानावर प्रभाव टाकतात. तसेच, सुक्ष्मतुषारांचा हवामान प्रणालीवर थंड परिणाम होतो (क), ज्यामुळे तापमान कमी होण्यास मदत होते. मानव निर्मित सुक्ष्मतुषारांमुळे नागरिकांच्या तापमान वाढीत आळा बसतो (ड), ज्यामुळे उष्णता कमी होण्यास मदत होते. या सर्व कारणांमुळे या पर्यायामध्ये दिलेल्या सर्व परिणामांचा समावेश होतो, जो "अ, ब, क आणि ड बरोबर" पर्यायाचे समर्थन करतो.

प्राथमिक व दुय्यम दोन्ही प्रकारचे प्रदूषण हा पर्याय बरोबर आहे कारण मोटार वाहनांमुळे हवेमध्ये प्रदूषणाच्या दोन्ही प्रकारांचा समावेश होतो. प्राथमिक प्रदूषण म्हणजे थेट स्रोतांमधून उत्सर्जित होणारे प्रदूषक, जसे की कार्बन मोनोऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साइड आणि वायूयुक्त कण, हे सर्व मोटार वाहनांमधून बाहेर पडतात. याशिवाय, दुय्यम प्रदूषण म्हणजे प्राथमिक प्रदूषकांच्या रासायनिक प्रतिक्रियांनी निर्माण होणारे प्रदूषक. उदाहरणार्थ, वायूयुक्त कण आणि ओझोन यांचे निर्माण मूळ प्रदूषकांच्या प्रतिक्रियेमुळे होते. त्यामुळे मोटार वाहनांमुळे प्राथमिक आणि दुय्यम दोन्ही प्रकारचे प्रदूषण होते, ज्यामुळे पर्यावरण आणि मानव आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतात.

परिस्थितीकी शास्त्र ही संज्ञा 'पर्यावरणीय जीवशास्त्र' अशी ओळखली जाते, ज्यामुळे पर्यावरणातील जीवांच्या परस्पर संबंधांचा अभ्यास केला जातो. हे शास्त्र सर्वप्रथम अर्स्ट हॅकेलने प्रस्तुत केले, ज्याने या संकल्पनेला आकार दिला. 'Oikos' म्हणजे घर आणि 'logos' म्हणजे अध्ययन किंवा शास्त्र, हे ग्रीक शब्द आहेत, जे परिस्थितीकी शास्त्राच्या संज्ञेचा आधार घेतात. यामुळे, पर्याय अ, ब आणि क हे सर्व योग्य आहेत. तथापि, लॅटीन शब्दांचा यामध्ये काहीच संबंध नाही, त्यामुळे 'ड' हा पर्याय चुकीचा आहे. त्यामुळे, अ, ब आणि क हे योग्य उत्तर आहेत, जे परिस्थितीकी शास्त्राच्या संकल्पनेच्या मूळात आहे.

3 1 4 2 हा पर्याय बरोबर आहे कारण ध्वनि प्रदूषणाच्या विविध पातळ्यांवर माणसाच्या कार्यांवर होणारे परिणाम योग्यरित्या दर्शवले आहेत. 100 dB च्या आवाजाच्या पातळीवर कायमची श्रवण क्षमतेची हानी होते, ज्यामुळे व्यक्तीला दीर्घकालीन नुकसान होते. 40 dB च्या पातळीवर झोपेत अडथळा येतो, ज्यामुळे व्यक्तीची विश्रांती आणि आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. 70 dB च्या आवाजामुळे भाषणात व्यत्यय येऊ शकतो, ज्यामुळे संवादात अडथळे निर्माण होतात. 90 dB च्या पातळीवर कार्यक्षमतेची हानी होऊ शकते, कारण उच्च आवाजामुळे एकाग्रता कमी होते. त्यामुळे या जोड्या योग्य आहेत, जे ध्वनि प्रदूषणाचे परिणाम स्पष्टपणे दर्शवतात.

बरोबर उत्तर म्हणजे ओझोन वनस्पतींच्या वाढीसाठी उपयुक्त ठरतो. हे विधान अयोग्य आहे कारण ओझोन (O₃) हे वातावरणामध्ये असलेले एक प्रदूषक आहे, जे मानवांसाठी तसेच वनस्पतींसाठी हानिकारक ठरू शकते. ओझोन कमी उंचीवर असलेल्या वातावरणात असताना, हे वनस्पतींच्या वाढीस अडथळा आणते, कारण ते सूर्याच्या प्रकाशाची शोषण करणे कमी करते आणि अशा प्रकारे वनस्पतींच्या जैविक प्रक्रियांवर नकारात्मक परिणाम करतो. दुसरीकडे, कार्बन मोनोऑक्साईड, कार्बन डायऑक्साईड आणि तरंगणारे कण यांच्याशी संबंधित विधाने विज्ञानाच्या दृष्टीकोनातून योग्य आहेत आणि त्यांचे परिणाम मानवी आरोग्यावर आणि पर्यावरणावर ज्ञात आहेत. त्यामुळे, ओझोनच्या संदर्भात दिलेलं विधान अयोग्य आहे.

"जागतिक उबदारपणा" हा पर्याय बरोबर आहे कारण क्योटो करार हा जागतिक तापमान वाढीला नियंत्रणात आणण्यासाठी करण्यात आलेला एक आंतरराष्ट्रीय करार आहे. या करारात विविध देशांनी ग्रीनहाउस गॅस उत्सर्जन कमी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, ज्यामुळे जागतिक उबदारपणाच्या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी एकत्रितपणे काम केले जाईल. क्योटो करार 1997 मध्ये क्योटो, जपानमध्ये स्वीकारला गेला आणि त्यामध्ये विकसित देशांनी त्यांच्या उत्सर्जनाचे लक्ष्य ठरवले आहे. त्यामुळे, जागतिक उबदारपणा आणि क्योटो करार यांच्यामध्ये थेट संबंध आहे, ज्यामुळे हा पर्याय योग्य ठरतो.

पाण्याची वाफ हा पर्याय बरोबर आहे कारण पाण्याची वाफ मुख्यत्वे नैसर्गिक प्रक्रियांच्या परिणामी तयार होते, जसे की जलवाष्पीकरण, आणि ती थेट मानवी क्रियांमुळे एकवटत नाही. अन्य पर्याय जसे की कार्बन डाय ऑक्साईड, मिथेन आणि ओझोन यांचा स्तर मानवाच्या क्रियाकलापांमुळे वाढतो. उदाहरणार्थ, कार्बन डाय ऑक्साईड उत्सर्जनाच्या स्रोतांमध्ये कार्बन इंधनाचा वापर, औद्योगिक प्रक्रिया आणि वनीकरणाचा अभाव यांचा समावेश आहे. मिथेन मुख्यतः पशुपालन आणि कचरा व्यवस्थापनामुळे वाढतो. ओझोन तर मानवी क्रियाकलापांमुळे वायुमंडळात तयार होतो, विशेषत: औद्योगिक प्रदूषणामुळे. त्यामुळे, पाण्याची वाफ हा पर्याय मानव क्रियांच्या थेट परिणामांपासून स्वतंत्र आहे.

कार्बन डायऑक्साइडचा उपयोग खत उत्पादनात करण्यात येतो. कृषी क्षेत्रात कार्बन डायऑक्साइड एक महत्त्वाचा घटक आहे, कारण तो वनस्पतींच्या फोटोसिंथेसिस प्रक्रियेसाठी आवश्यक आहे. या प्रक्रियेद्वारे वनस्पती सूर्याच्या प्रकाशाचा उपयोग करून कार्बन डायऑक्साइड आणि जलाचे उपयोग करून अन्न उत्पादन करतात. यामुळे फळे, भाज्या आणि इतर पिकांची गुणवत्ता आणि उत्पादन वाढते. अन्य पर्यायांमध्ये कार्बन डायऑक्साइडचा थेट वापर नाही. आग्निशामक म्हणून सामान्यतः कार्बन डायऑक्साइडचा वापर केला जातो, पण तो त्याच्या फायदेशीर उपयोगांमध्ये नाही. लोकरीचे विरंजन आणि जंतुनाशकांमध्ये याचा उपयोग होत नाही, त्यामुळे हे पर्याय योग्य नाहीत.

मूळ खडक, वृक्ष-प्राणी, वातावरण आणि काळ यांच्यात योग्य जोड्या लावल्यास पर्यावरणातील मातीच्या गुणधर्मांची स्पष्टता समजते. मूळ खडक हा मातीच्या रंग, पोत व पारगम्यता (2) यामध्ये योगदान देतो. वृक्ष-प्राणी पालापाचोळा खत (ह्युमस) तयार होण्याचा वेग (3) वाढवतात, कारण ते जैविक पदार्थांचे विघटन करतात. वातावरणाचा रूप पालटण्याचा (वेदरिंगचा) वेग (4) मातीच्या रचनेवर प्रभाव टाकतो, जेव्हा हवामान बदलते. काळ मातीची जाडी वा खोली (1) निर्धारित करतो, कारण दीर्घकाळानंतर मातीच्या जमिनीत बदल होतात. त्यामुळे, 2 3 4 1 ही जोडी बरोबर आहे, कारण ती पर्यावरणीय प्रक्रियांमध्ये योग्यरीत्या चित्रित करते.

दिलेले पर्याय "अ व ड फक्त" हे बरोबर आहे कारण पहिल्या जागतिक पर्यावरण परिषदेत पर्यावरणीय प्रदूषण, औद्योगिक व रासायनिक प्रदूषण यासारख्या समस्यांवर चर्चा झाली. याशिवाय, हरितगृह परिणाम आणि ओझोन क्षयसारख्या गंभीर समस्यांचाही उल्लेख करण्यात आला, ज्यामुळे जागतिक तापमान वाढीच्या मुद्यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले. या परिषदेत महत्त्वपूर्ण ठरलेल्या मुद्द्यांमुळे जागतिक स्तरावर पर्यावरणीय संरक्षणाच्या उपाययोजनांचा विचार सुरुवात करण्यात आला. या समस्यांचा समावेश करून, परिषदेत जागतिक सहकार्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली, ज्यामुळे पुढील काळात पर्यावरणीय धोरणांमध्ये सकारात्मक बदल घडविण्याचे उद्दिष्ट साधता आले.

दोन्ही विधानं चुकीची आहेत, त्यामुळे "न अ न ब" हे उत्तर योग्य आहे. पहिले विधान म्हणते की 60 डेसिबल्स आवाजाची तीव्रता असलेल्या आवाजामुळे माणसाला त्रास होत नाही, परंतु वास्तवात 60 डेसिबल्स हा आवाज सामान्यतः माणसाला त्रासदायक ठरतो, जसे की सामान्य चर्चा किंवा पंखा चालू असलेला आवाज. दुसरे विधान, कुजबुज आवाजाची तीव्रता 5 ते 10 डेसिबल्स असल्याचे सांगते, जेही चुकीचे आहे, कारण कुजबुज साधारणतः 30 ते 40 डेसिबल्सच्या दरम्यान असतो. त्यामुळे या दोन्ही विधानांची माहिती बरोबर नसल्याने "न अ न ब" हा पर्याय योग्य आहे.

मिनामाटा हा पर्याय बरोबर आहे कारण पाऱ्याच्या संचयनामुळे होणाऱ्या आजारांमध्ये हा एक प्रमुख आजार आहे. पारा हा एक विषारी धातू आहे जो जलवायू प्रदूषणामुळे जलस्रोतांमध्ये जमा होतो आणि त्याच्या सेवनामुळे मानवी शरीरात भयंकर दुष्परिणाम होऊ शकतात. मिनामाटा आजारामुळे व्यक्तीला न्यूरोलॉजिकल समस्या, हालचाल करण्यामध्ये अडचण आणि मानसिक विकारांचा सामना करावा लागू शकतो. या आजाराचा पहिला मोठा प्रकरण जपानच्या मिनामाटा शहरात आढळला, ज्यामुळे या आजाराला या शहराचे नाव दिले गेले. इतर पर्याय या श्रेणीतील आजारांशी संबंधित नाहीत, त्यामुळे मिनामाटा हा योग्य उत्तर ठरतो.

'ग्रीन क्लायमेट फंड' ची स्थापना 2010 साली झाली. हा फंड जागतिक उष्णता कमी करण्यासाठी आणि हवामान बदलाच्या परिणामांचा सामना करण्यासाठी विकासशील देशांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करण्यासाठी तयार करण्यात आला. याचा उद्देश आहे की या देशांनी पर्यावरणीय समस्या आणि जलवायु बदलाच्या प्रभावांवर मात करण्यासाठी आवश्यक संसाधने मिळवावी. 'ग्रीन क्लायमेट फंड' द्वारे, विविध प्रकल्प आणि कार्यक्रमांना वित्तीय समर्थन दिले जाते, ज्यामुळे जलवायु कार्यवाही वाढवण्यास मदत होते. त्यामुळे, 2010 हे योग्य वर्ष आहे, कारण यामध्ये या फंडाची स्थापना झाली होती, ज्यामुळे जलवायु बदलाच्या संदर्भात जागतिक पातळीवर एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले गेले.

केरळमधील सायलेंट व्हॅली वाचवा चळवळ केरळ शास्त्र साहित्य परिषदने सुरू केली. या चळवळीचा उद्देश सायलेंट व्हॅलीच्या अनन्यसाधारण जैवविविधतेचे संरक्षण करणे आणि त्या परिसरातील निसर्गसंपत्तीला वाचा देणे हा होता. केरळ शास्त्र साहित्य परिषदने या चळवळीत महत्त्वाची भूमिका निभावली आणि त्यांनी स्थानिक समाजातील जनजागृती केली. सायलेंट व्हॅली हे स्थान जैवविविधतेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे त्याचे संरक्षण करणे आवश्यक आहे. चळवळीच्या माध्यमातून या परिसरातील वृक्ष आणि वनस्पतींचे महत्त्व आणि संरक्षणाची गरज लोकांपर्यंत पोहचवण्यात आली. त्यामुळे केरळ शास्त्र साहित्य परिषदचा हा पर्याय योग्य आहे, कारण तो या चळवळीच्या मूळ सूत्रधाराच्या भूमिकेशी संबंधित आहे.

CH4 व CO2 हे हरित गृह वायु आहेत. हरित गृह वायूंमध्ये कार्बन डाइऑक्साइड (CO2) आणि मिथेन (CH4) यांचा समावेश होतो, जे पृथ्वीच्या वातावरणात तापमान वाढवण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. हे वायू सूर्याच्या उष्णतेला धरून ठेवण्यात मदत करतात, ज्यामुळे ग्लोबल वॉर्मिंग आणि जलवायु परिवर्तनातील भूमिका महत्त्वपूर्ण आहे. CO2 हे जास्त प्रमाणात उत्पादनामुळे वाढते, जसे की जळणाच्या ज्वलनामुळे, तर CH4 मुख्यतः कृषी क्रियेतील मथळे आणि गॅस उत्पादनांमुळे उत्पन्न होते. या वायूंमुळे पृथ्वीच्या तापमानात वाढ होत आहे, ज्यामुळे गाजलेल्या पर्यावरणीय समस्या निर्माण होत आहेत. त्यामुळे CH4 व CO2 चा समावेश हरित गृह वायूंमध्ये योग्य आहे.

सर्व विधाने बरोबर आहेत कारण प्रत्येक विधान परिसंस्थेच्या विविध पैलूंवर प्रकाश टाकते. परिसंस्था ही जैविक व भौतिक पर्यावरणाची एकत्रित बेरीज आहे, ज्यामुळे ती विविध जीव आणि त्यांच्या पर्यावरणीय घटकांचा समावेश करते. परिसंस्थेला एक निश्चित क्षेत्र असते, ज्यात ती कार्यरत असते, तसेच सौर ऊर्जा ही परिसंस्थेचा प्रमुख ऊर्जा स्रोत आहे, जो जीवनसृष्टीला आवश्यक असलेल्या ऊर्जा प्रदान करतो. परिसंस्थेतील ऊर्जा, जैविक आणि भौतिक घटक हे तीन प्रमुख घटक आहेत, जे पर्यावरणातील संतुलन राखण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. या सर्व कारणांमुळे दिलेली सर्व विधाने योग्य आहेत.

भारतामध्ये पहिले वनधोरण 1894 साली अंमलात आले. हे धोरण वनसंरक्षणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे होते, कारण यामुळे वनांची प्रणाली आणि व्यवस्थापन अधिक सुव्यवस्थित करण्यात आले. या धोरणात वनांचे संरक्षण, पुनर्वनीकरण, आणि वनस्पती व जीवजंतूंची विविधता जपण्यावर जोर देण्यात आला. 1894 च्या वनधोरणामुळे सरकारला वनसंवर्धन व व्यवस्थापनाबाबत योग्य नियम व कायदे बनवण्याची संधी मिळाली, ज्यामुळे वने टिकवून ठेवण्याचे कार्य प्रभावीपणे केले जाऊ शकले. हे धोरण भारताच्या वनसंरक्षणाच्या इतिहासात एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला, म्हणून 1894 हे वर्ष योग्य आहे.

पाणी हे वसतीस्थान असणाऱ्या ठिकाणची जैवविविधता कमी होण्यास प्रदूषण (पर्याय ब) आणि प्रजातीचा अति उपसा (पर्याय इ) महत्त्वपूर्ण कारणीभूत ठरतात. प्रदूषणामुळे जलजीवांच्या जीवनशैलीवर नकारात्मक परिणाम होतो, ज्यामुळे त्या ठिकाणच्या जैवविविधतेमध्ये मोठा घट येतो. उदाहरणार्थ, रासायनिक प्रदूषणाने पाण्यातील ऑक्सिजनची पातळी कमी होते, ज्यामुळे अनेक जलजीव मरतात. याशिवाय, प्रजातीचा अति उपसा म्हणजेच एका प्रजातीचे अत्यधिक शिकार किंवा उपसा करणे, जो पारिस्थितिकीय संतुलनाला बाधा आणतो. यामुळे पाण्यातील जैवविविधता कमी होते, कारण इतर प्रजातींवरही याचा परिणाम होतो. त्यामुळे, पर्याय ब आणि इ हे योग्य आहेत.

"हिमाचल प्रदेश" हा पर्याय बरोबर आहे कारण हिमाचल प्रदेशने 2030 पर्यंत कार्बन मुक्त राज्य होण्याचा महत्वकांक्षी उद्देश ठेवला आहे. या राज्याने नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतांचा वापर वाढवण्यासाठी विविध उपाययोजना राबविल्या आहेत, ज्यामध्ये जलविद्युत, सौर ऊर्जा आणि वारेऊर्जा यांचा समावेश आहे. हिमाचल प्रदेशाची भौगोलिक स्थिती आणि नैसर्गिक संसाधनांचा उपयोग करून राज्याने पर्यावरणाच्या संरक्षणावर लक्ष केंद्रित केले आहे. हे राज्य पर्यावरणीय स्थिरता आणि टिकाऊ विकासाच्या दिशेने प्रगती करत आहे, ज्यामुळे ते पहिले कार्बन मुक्त राज्य होण्याच्या दिशेने एक उदाहरण बनत आहे. त्यामुळे "हिमाचल प्रदेश" हा योग्य पर्याय आहे.

क्लोरोफ्लोरोकार्बन (CFC) हा पर्याय बरोबर आहे कारण हा वायू ओझोन स्तराच्या क्षयास मुख्य कारणीभूत ठरतो. CFCs वातावरणात जाऊन ओझोनच्या रासायनिक संरचनेवर प्रभाव टाकतात, ज्यामुळे ओझोन स्तर कमी होतो. ओझोन स्तराचे कमी होणे म्हणजे सूर्याच्या हानिकारक अल्ट्राव्हायलेट किरणांचा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर वाढीव प्रमाणात प्रवेश होणे, जे मानवी आरोग्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी धोकादायक ठरते. इतर पर्याय जसे की कार्बन डायऑक्साइड, सल्फर डायऑक्साइड, आणि नाइट्रोजन डायऑक्साइड हे ओझोन स्तरावर तितके प्रभावी नाहीत. त्यामुळे, ओझोन क्षयाच्या संदर्भात क्लोरोफ्लोरोकार्बन हा एकटा प्रमुख घटक आहे.

अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूहासाठी किनारा नियमन क्षेत्र अधिसूचना - IV हा बरोबर पर्याय आहे, कारण या अधिसूचनेमध्ये किनारी प्रदेशाचे संरक्षण, विकास आणि व्यवस्थापन यांसाठी विशेष मार्गदर्शक तत्त्वे दिली आहेत. या अधिसूचनेचा उद्देश समुद्री जीवनाचा संवर्धन करणे, किनारपट्टीच्या पारिस्थितिकी तंत्राचे रक्षण करणे आणि स्थानिक समुदायांच्या अर्थव्यवस्थेसाठी टिकाऊ विकास सुनिश्चित करणे आहे. त्यामुळे, किनारा नियमन क्षेत्र अधिसूचना - IV ही अधिसूचना अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूहाच्या विशेष परिस्थितींचा विचार करून तयार केलेली आहे, ज्यामुळे या क्षेत्राच्या पर्यावरणीय संतुलनाचे रक्षण केले जाईल. यामुळे हे अधिसूचना योग्य मानले जाते.

कार्टाजिना प्रोटोकॉल जैवसुरक्षितता व आनुवंशिकता अभियांत्रिकी बाबींशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये जैविक संसाधनांचे सुरक्षित वापर सुनिश्चित करण्याच्या दृष्टिकोनातून नियमन करण्यात आले आहे. यामुळे जैविक विविधतेचा संरक्षण करण्याबरोबरच आनुवंशिक संसाधनांच्या वापरामुळे उद्भवणाऱ्या संभाव्य धोक्यांपासून संरक्षण केले जाते. दुसरीकडे, नागोया प्रोटोकॉल प्रवेश व लाभ वाटणे (ॲक्सेस व बेनेफिट शेअरिंग) शी निगडीत आहे, ज्यामध्ये जैविक विविधतेच्या संसाधनांवर आधारित लाभांचे वितरण सुनिश्चित केले जाते, ज्यामुळे स्थानिक समुदायांना फायदे मिळतात. त्यामुळे, या दोन्ही प्रोटोकॉल पर्यावरणाच्या देखभाल व जैविक विविधतेच्या संवर्धनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. त्यामुळे बरोबर उत्तर "दोन्ही" आहे.

अन्नावरील प्रारणांच्या प्रक्रियेशी संबंधित योग्य विधाने म्हणजे "याचा वापर साठवण कालमर्यादा वाढविण्यासाठी आणि निर्जंतुकीकरणासाठी करतात" आणि "ही प्रक्रिया बटाटे व कांदे यांना अंकुर (कोंब) फुटण्याची क्षमता क्षीण करते." पहिली विधाने अन्नाचे संरक्षण करण्याच्या दृष्टिकोनातून महत्त्वाची आहे, कारण प्रारणांचा उपयोग अन्नाच्या जीवनकाळाला वाढविण्यात आणि त्याचे निर्जंतुकीकरण करण्यात केला जातो. दुसरी विधाने दर्शवते की प्रारणांच्या प्रक्रियेमुळे बटाटे व कांद्याच्या अंकुरण्याच्या क्षमतेत कमी येते, जे एक आवश्यक गुणधर्म आहे. त्यामुळे फक्त अ आणि क या पर्यायाला बरोबर ठरवले गेले आहे. अन्य विधाने प्रक्रियेच्या स्वरूपाशी संबंधित नसल्यामुळे त्या चुकीच्या आहेत.

"गवत - ससा - साप - गरूड" हा पर्याय योग्य आहे कारण ही अन्नसाखळी नैसर्गिक क्रमाने तयार झाली आहे. गवत हे प्राथमिक उत्पादक आहे, जे सूर्याच्या प्रकाशाचा वापर करून ऊर्जा निर्माण करते. ससा हा गवत खाणारा शाकाहारी प्राणी आहे, जो गवताच्या माध्यमातून ऊर्जा मिळवतो. साप हा ससा खाणारा मांसाहारी प्राणी आहे, जो अन्न साखळीत पुढील पायऱ्यावर आहे. गरूड हा साप खाणारा उच्च पातळीचा मांसाहारी प्राणी आहे, जो अन्नसाखळीत शीर्ष स्थानावर आहे. या सर्व घटकांमध्ये योग्य अनुक्रम आणि संबंध असल्यामुळे ही अन्नसाखळी बरोबर आहे, ज्यामुळे पर्यावरणीय संतुलन आणि जैव विविधता टिकवण्यात मदत होते.

"पश्चिम घाट" हा पर्याय बरोबर आहे कारण पश्चिम घाट भारतीय उपखंडातील एक अत्यंत समृद्ध जैवविविधतेचे क्षेत्र आहे. यामध्ये विविध प्रकारचे वनस्पती आणि जीवधारी आढळतात, जे विशेषतः अनेक दुर्लभ आणि अद्वितीय प्रजातींचे घर आहेत. पश्चिम घाट UNESCO द्वारा जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मान्यता प्राप्त आहे आणि हा क्षेत्र जैवविविधतेच्या संवर्धनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या पर्वत रांगेत विविध पारिस्थितिकी प्रणाली आढळतात, ज्या पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास योगदान देतात. यामुळे या क्षेत्रास "जैवविविधतेचे संवेदनशील क्षेत्र" मानले जाते, त्यामुळे पर्यावरणीय संरक्षणासाठी विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पृथ्वीवर अस्तित्त्वात असलेल्या सजीवांमधील विविधता म्हणजे जैवविविधता. जैवविविधतेमध्ये वनस्पती, प्राणी, सूक्ष्मजीव यांचा समावेश होतो, ज्यामुळे पारिस्थितिकी तंत्राची समृद्धी आणि संतुलन राखले जाते. जैवविविधता म्हणजे विविध जीवांची प्रजाती, त्यांच्या वंश, जीवनशास्त्रीय प्रक्रियांचे वैविध्य आणि त्यांच्या पर्यावरणातील परस्परसंबंध यांची एकत्रित माहिती. यामुळे जैविक उत्पन्न, औषधीय सामग्री, आणि इतर अनेक संसाधनांच्या उपलब्धतेवर प्रभाव पडतो. जैवविविधता नष्ट झाल्यास वातावरणाच्या संतुलनात गडबड होते तसेच मानवी जीवनावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे जैवविविधतेचे संरक्षण करणे अत्यावश्यक आहे.

कार्बन डायऑक्साईड वायू 'ग्रीन हाऊस इफेक्ट' ला मुख्यतः कारणीभूत असतो. ग्रीन हाऊस इफेक्ट म्हणजे पृथ्वीच्या वातावरणातील काही वायू सूर्याच्या उष्णतेला पृथ्वीवर ठेवून तापमान वाढवतात. कार्बन डायऑक्साईड हा वायू मानवी क्रियाकलापांमुळे, जसे की इंधन जाळणे, मोठ्या प्रमाणावर वातावरणात मिसळला जातो, ज्यामुळे तापमान वाढते आणि पर्यावरणीय संतुलन बिघडते. हे तापमान वाढणे जलवायु परिवर्तनास कारणीभूत ठरते, ज्यामुळे खत, वादळे, आणि नैसर्गिक संकटे वाढतात. त्यामुळे कार्बन डायऑक्साईडचा नियंत्रित उत्सर्जन महत्वाचा आहे, जेणेकरून ग्रीन हाऊस इफेक्ट नियंत्रित केला जाऊ शकेल.

फक्त क आणि ड हा पर्याय बरोबर आहे कारण क्योटो करार 1997 साली जपानच्या क्योटो शहरात झाला. या करारानुसार, विकासित देशांनी कार्बन डाय ऑक्साइड आणि इतर ग्रीनहाऊस वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले होते. परंतु, हा करार लागू झाल्यानंतर, जागतिक स्तरावर उत्सर्जन दर वर्षी साधारणतः 3% वाढत राहिले. तसेच, कराराचा उद्देश 1995च्या पातळीवर उत्सर्जन आणणे नव्हता, त्यामुळे ब आणि अ हे विधान बरोबर नाहीत. त्यामुळे केवळ क आणि ड हे विधान योग्य आहेत, जे क्योटो कराराच्या वास्तविकतेचे प्रतिनिधित्व करतात.

"हँड्रोजन" हा पर्याय बरोबर आहे कारण हँड्रोजन एक हरितगृह वायू नाही. हरितगृह वायू म्हणजे असे वायू जे पृथ्वीच्या वातावरणात उपस्थित असतात आणि सूर्याच्या उर्जेच्या काही प्रमाणात परावर्तन करण्यास मदत करतात, ज्यामुळे तापमान वाढते. कार्बन डाय ऑक्साईड आणि क्लोरोफ्लूरो कार्बन हे दोन्ही हरितगृह वायू आहेत कारण ते वातावरणात उष्णता पकडण्यास सक्षम आहेत. हँड्रोजन, मात्र, एक मूलभूत वायू आहे जो सामान्यतः हरितगृह प्रभावात सहभाग घेत नाही. त्यामुळे, या प्रश्नात हँड्रोजनला हरितगृह वायू म्हणून ओळखले जात नाही.

प्राथमिक भक्षक म्हणजेच सजीव जे स्वतःचे अन्न तयार करू शकत नाहीत. हे सजीव, जसे की प्राणी, वनस्पतींवर अवलंबून असतात आणि त्यांच्या आहारासाठी इतर जीवांचे अन्न घेतात. प्राथमिक भक्षक हे खाद्य साखळीत पहिले स्थान असतात, जे वनस्पती किंवा इतर प्राथमिक उत्पादकांवर अवलंबून राहतात. त्यांच्या आहारात सर्वसामान्यतः वनस्पती, फळे किंवा इतर अन्नद्रव्यांचा समावेश असतो. याउलट, द्वितीय भक्षक हे प्राथमिक भक्षकांवर अवलंबून असतात, तर विघटक आणि मांस भक्षक हे विशिष्ट प्रकारचे अन्न मिळवतात, त्यामुळे प्राथमिक भक्षक हा पर्याय बरोबर आहे.

हरित गृह परिणामास कारणीभूत ठरणारा घटक म्हणजे कार्बन डायऑक्साईड (CO2), मिथेन (CH4) आणि डायनायट्रोजन ऑक्साईड (N2O) हे सर्व ज्ञात घटक आहेत, जे वातावरणात असलेल्या उष्णता पकडण्याच्या क्षमतेमुळे या प्रभावात योगदान देतात. मात्र, अमोनिया (NH3) हा घटक प्रत्यक्ष हरित गृह परिणामास कारणीभूत ठरत नाही, कारण तो मुख्यत्वे नायट्रोजन चक्रात काम करतो आणि त्याची उष्णता पकडण्याची क्षमता कमी आहे. त्यामुळे, अमोनिया हरित गृह परिणामाच्या दृष्टीने कमी महत्वाचा घटक आहे, ज्यामुळे हे उत्तर योग्य ठरते. यामुळे वायू प्रदूषणाच्या संदर्भात अमोनियाच्या प्रभावाची चर्चा भिन्न पद्धतीने केली जाते.

"प्रकाश आणि पोषण उपलब्धता" हा पर्याय बरोबर आहे कारण जलीय परिसंस्थेत प्राथमिक उत्पादकता मुख्यत: प्रकाशाच्या उपलब्धतेवर आणि पोषण तत्वांच्या प्रमाणावर अवलंबून असते. जलचर वनस्पतींना प्रकाशाची गरज असते, कारण त्यांनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ऊर्जा निर्माण केली जाते. याशिवाय, पोषण तत्वांसारख्या नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि इतर खनिजांमुळे उत्पादन क्षमता वाढते. जर प्रकाश कमी असेल किंवा पोषण तत्वांची कमी असेल, तर प्राथमिक उत्पादकता कमी होईल, ज्यामुळे संपूर्ण पारिस्थितिकी तंत्रावर परिणाम होतो. परिणामी, जलीय परिसंस्थेतील प्राथमिक उत्पादकता हे दोन्ही घटकांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.

गडचिरोली जिल्ह्यातील मेंढा-लेखा हे गाव आदिवासी हक्क जतन करणारी एक महत्त्वाची चळवळ म्हणून ओळखले जाते. या गावाने बांबुतोड करणार्‍या आदिवासींच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आवाज उठवला आहे. हे गाव संसाधनांच्या जागतिकीकरणाच्या विरोधात उभे राहून आदिवासींच्या पारंपरिक हक्कांचे संरक्षण करण्यास नेहमीच कटिबद्ध राहिले आहे. आदिवासी लोकांच्या भूमी आणि त्यांच्या जीवनशैलीच्या हक्कांचे महत्त्व लक्षात घेऊन, या चळवळीने देशभरात आदिवासी हक्कांच्या संरक्षणासाठी एक प्रेरणादायी उदाहरण उभे केले आहे. त्यामुळे गडचिरोली जिल्ह्यातील मेंढा-लेखा हे उत्तर बरोबर आहे, कारण हे गाव महाराष्ट्रातील आदिवासी चळवळींचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.