3 Economics उद्योग, सेवा क्षेत्र 1 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 1. पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे? (a) पहिला ट्रॅक्टर भारतामध्ये सन 1914 मध्ये आणला गेला. (b) केंद्रीय ट्रॅक्टर ऑरगनायझेशनने 1940 च्या दशकात उच्च अश्वशक्ति ट्रॅक्टर केवळ जमीन विकसित करण्यास आयात केला. (राज्यसेवा मुख्य - 2014) A) न (a) योग्य न (b) B) केवळ (b) C) केवळ (a) D) (a) व (b) दोन्ही "केवळ (a)" हा पर्याय बरोबर आहे कारण: विधान (a) योग्य आहे: भारतात पहिला ट्रॅक्टर 1914 मध्ये आयात केला गेला होता. विधान (b) चुकीचे आहे: केंद्रीय ट्रॅक्टर ऑरगनायझेशन (CTO) ची स्थापना 1947 मध्ये झाली आणि त्यांनी जमीन विकासासाठी उच्च अश्वशक्ती ट्रॅक्टर आयात केले. परंतु, हे 1940 च्या दशकात नव्हे तर 1950 च्या दशकात घडले. 2 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 2. चामडे उत्पादनांकरिता निर्यातीसाठी उत्कृषष्ट शहरे म्हणून मान्यता पावलेली शहरे कोणती? (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) कानपूर, देवास, अंबर B) उदयपूर, पहलगाम, गाझियाबाद C) जयपूर, चेन्नई, चंदीगड D) कानपूर, जयपूर, श्रीनगर कानपूर, देवास आणि अंबर ही शहरे चामडे उत्पादनांकरिता निर्यातीसाठी उत्कृष्ट म्हणून मान्यता प्राप्त आहेत. कानपूर: उत्तर प्रदेशमधील हे शहर "भारताचे चर्मराजधानी" म्हणून ओळखले जाते. देवास: मध्य प्रदेशमधील हे शहर चामड्याच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. अंबर: राजस्थानमधील हे शहर चामड्याच्या वस्तू आणि कलाकृतींसाठी प्रसिद्ध आहे. उदयपूर, पहलगाम आणि गाझियाबाद ही शहरे चर्मोद्योगासाठी प्रसिद्ध नाहीत. जयपूर चामड्याच्या उत्पादनांसाठी ओळखले जाते पण निर्यातसाठी प्रसिद्ध नाही. चेन्नई आणि चंदीगड हे चर्मोद्योग केंद्रे नाहीत. 3 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 3. ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास निधी (RIDF) खालीलपैकी कोणी उभारला ? (MES Pre.-2019) A) आर.बी.आय. B) अर्थ मंत्रालय C) भारत सरकार D) नाबार्ड भारत सरकारने ग्रामीण पायाभूत सुविधा विकास निधी (RIDF) उभारला आहे. हा एक विशेष निधी आहे जो ग्रामीण पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी वापरला जातो जसे रस्ते, पूल, पाटबंधारे आणि आरोग्य केंद्रे. नाबार्ड, आर.बी.आय. आणि अर्थ मंत्रालय यांनी RIDF ची स्थापना केली नाही. 4 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 4. खालील जोड्या जुळवा : (ई- प्रशासन प्रकल्प) अ) भूमि ब) सरिता क) स्मार्ट रेशन ड) ऑपरेशन ग्रामदूत (राज्य) 1. राजस्थान 2. केरळ 3. कर्नाटक 4. महाराष्ट्र (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 4 3 2 1 B) 1 4 3 2 C) 1 2 3 4 D) 3 4 2 1 बरोबर उत्तर: 3 4 2 1 'अ) भूमि' - कर्नाटक (भूमि मालकी वितरण सुधार) 'ब) सरिता' - महाराष्ट्र (वृहत सिंचन प्रकल्प) 'क) स्मार्ट रेशन' - राजस्थान (सार्वजनिक वितरण प्रणाली सुधारणा) 'ड) ऑपरेशन ग्रामदूत' - केरळ (ग्रामीण भागातील विकास) बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते जोड्यांशी जुळत नाहीत: पर्याय 1: राजस्थान-सरिता जुळत नाही. पर्याय 2: केरळ-भूमि जुळत नाही. पर्याय 4: महाराष्ट्र-ऑपरेशन ग्रामदूत जुळत नाही. 5 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 5. खालीलपैकी कोणती अपारंपारिक ऊर्जा साधने आहेत ? अ. नैसर्गिक वायू आणि वीज ब. पवन ऊर्जा आणि बायोगॅस क. भू-औष्णिक ऊर्जा आणि सौर ऊर्जा ड. कोळसा आणि पेट्रोलियम (MES पूर्व 2020) A) क आणि ड B) ब आणि क C) अ आणि ब D) अ आणि ड पर्याय ब आणि क बरोबर आहेत कारण पवन ऊर्जा, बायोगॅस, भू-औष्णिक ऊर्जा आणि सौर ऊर्जा ही अपारंपारिक ऊर्जा साधने आहेत. नैसर्गिक वायू आणि वीज (पर्याय अ) ही पारंपारिक ऊर्जा साधने आहेत, कोळसा आणि पेट्रोलियम (पर्याय ड) यांचाही समावेश पारंपारिक ऊर्जा साधनांमध्ये होतो. 6 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 6. BPO सेवा या - - - - - सेवांच्या उपघटक आहेत. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) संशोधन व अभियांत्रिकी B) माहिती व तंत्रज्ञान संबंधित C) संगणक उत्पादन D) व्यापारी "माहिती व तंत्रज्ञान संबंधित" हे बरोबर उत्तर आहे कारण BPO सेवा (बॅक ऑफिस प्रोसेसिंग आउटसोर्सिंग) माहिती तंत्रज्ञानावर आधारित असतात आणि त्यांचा वापर मुख्यतः डेटा प्रोसेसिंग, ग्राहक सेवा आणि तांत्रिक समर्थन यासारख्या माहिती-केंद्रित कार्ये पूर्ण करण्यासाठी केला जातो. "व्यापारी" सेवांचा संदर्भ व्यापारी क्रियाकलापांशी संबंधित सेवांशी असतो. "संगणक उत्पादन" संगणक हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअरच्या उत्पादनाशी संबंधित आहे. "संशोधन व अभियांत्रिकी" सेवांचा संदर्भ संशोधन आणि विकास क्रियाकलापांशी संबंधित सेवांशी असतो. 7 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 7. पुढील विधानांचा विचार करा. विधान (I) : 1951 च्या तुलनेत आज पोलाद उत्पादनात 10 पट वाढ झाली. विधान (II) : भारताला पोलाद निर्मितीसाठी आवश्यक विदेशी मदत प. जर्मनी, रशिया, इंग्लंड, फ्रान्स इ. देशांकडून मिळाली. (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) दोन्ही विधाने चूक B) विधान (II) बरोबर, (I) चूक C) दोन्ही विधाने बरोबर D) विधान (I) बरोबर, (II) चूक दोन्ही विधाने चूक आहेत. विधान (I): 2016 मध्ये पोलाद उत्पादन 1951 च्या तुलनेत 100 इतके वाढले नाही. विधान (II): पश्चिम जर्मनी (आता जर्मनी), रशिया, इंग्लंड आणि फ्रान्स या देशांनी भारताला पोलाद निर्मितीसाठी विदेशी मदत प्रदान केली नाही. 8 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 8. राष्ट्रीय उत्पादन धोरण 2011 ची प्रमुख उद्दिष्टे - - - - - . अ. उत्पादन क्षेत्राची वाढ 12 ते 14 टक्क्यांपर्यंत वाढविणे. ब. 2022 पर्यंत उत्पादन क्षेत्रात 100 दशलक्ष अतिरिक्त रोजगार निर्माण करणे. क. भारतीय उत्पादनाची जागतिक स्पर्धात्मकता वाढविणे. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) केवळ ब आणि क B) वरीलपैकी सर्व C) केवळ अ आणि क D) केवळ अ आणि ब बरोबर उत्तर आहे: वरीलपैकी सर्व कारण: राष्ट्रीय उत्पादन धोरण 2011 च्या प्रमुख उद्दिष्टांमध्ये उत्पादन क्षेत्राची वाढ 12 ते 14 टक्क्यांपर्यंत वाढविणे, 2022 पर्यंत उत्पादन क्षेत्रात 100 दशलक्ष अतिरिक्त रोजगार निर्माण करणे आणि भारतीय उत्पादनाची जागतिक स्पर्धात्मकता वाढविणे हे सर्व समाविष्ट आहे. 9 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 9. 1991 नंतर 'महाराष्ट्र शासनाने' नवीन औद्योगिक धोरणाची घोषणा कधी केली? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 04 B) 01 C) 90 D) 94 1991 मध्ये आर्थिक सुधारणांनंतर महाराष्ट्र शासनाने 1992 मध्ये नवीन औद्योगिक धोरण जाहीर केले होते. हा पर्याय 01 बरोबर आहे. पर्याय 04 (2004), पर्याय 94 (1994) आणि पर्याय 90 (1990) चुकीचे आहेत कारण या वर्षांमध्ये महाराष्ट्र शासनाने नवीन औद्योगिक धोरण जाहीर केले नव्हते. 10 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 10. भाखरा-नांगल प्रकल्प - - - - , - - - - - , - - - - - राज्यांशी संबंधीत आहे. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) पंजाब, हरियाणा, राजस्थान B) बिहार, झारखंड, पश्चिम बंगाल C) मध्य प्रदेश, पंजाब, हरियाणा D) उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, बिहार स्पष्टीकरण:' भाखरा-नांगल प्रकल्प हा एक धरण प्रकल्प आहे जो पंजाब, हरियाणा आणि राजस्थान राज्यांना सिंचन आणि विद्युत पुरवठा करतो. हा प्रकल्प सतलज नदीवर बांधण्यात आला असून त्याने या तीन राज्यांतील शेती क्षेत्र बदलून टाकले आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 'पर्याय 1:' उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंड हे भाखरा-नांगल प्रकल्पाशी संबंधित नाहीत. 'पर्याय 2:' बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगाल हे भाखरा-नांगल प्रकल्पाशी संबंधित नाहीत. 'पर्याय 4:' मध्य प्रदेश भाखरा-नांगल प्रकल्पाशी संबंधित आहे, परंतु पंजाब किंवा हरियाणा नाही. 11 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 11. डंकेल मसुदयावर भारताने कोणत्या दिवशी स्वाक्षरी केली? (STI Main-2019) A) 15 एप्रिल, 1994 B) 15 एप्रिल, 1993 C) 15 जुलै, 1994 D) 15 जुलै, 1993 डंकेल मसुदा हा जागतिक व्यापार संघटने (WTO) चा प्रारूप करार होता. भारताने पॅरिस येथे 15 एप्रिल, 1994 रोजी या मसुद्यावर स्वाक्षरी केली, जे पर्याय 3 मध्ये दिलेले आहे. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पर्याय 1 मध्ये दिलेली 15 एप्रिल, 1993 ही स्वाक्षरी तारीख चुकीची आहे कारण त्या दिवशी डंकेल मसुदा अस्तित्वात नव्हता. पर्याय 2 मध्ये दिलेली 15 जुलै, 1993 ही स्वाक्षरी तारीख चुकीची आहे कारण त्या दिवशी भारताने डंकेल मसुद्यावर स्वाक्षरी केली नाही. पर्याय 4 मध्ये दिलेली 15 जुलै, 1994 ही स्वाक्षरी तारीख चुकीची आहे कारण भारताने स्वतः डंकेल मसुद्यावर 15 जुलै, 1994 रोजी स्वाक्षरी केली नाही. 12 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 12. खालील विधानांवर विचार करा : अ) हिंदूहदय सम्राट बाळासाहेब ठाकरे महाराष्ट्र समृद्धी महामार्ग हा मुंबई व नागपूर यांना जोडतो. ब) हा महामार्ग 701 कि.मी. लांब आहे. क) या प्रकल्पाचा एकूण अपेक्षित खर्च रु. 55,335.32 कोटी आहे. वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) फक्त अ आणि ब B) फक्त ब आणि क C) फक्त अ आणि क D) अ, ब आणि क बरोबर उत्तर: 'अ, ब आणि क' विधान अ बरोबर आहे कारण महाराष्ट्र समृद्धी महामार्ग खरोखर मुंबई आणि नागपूरला जोडतो. विधान ब बरोबर आहे कारण महामार्गची लांबी 701 किमी आहे. विधान क बरोबर आहे कारण प्रकल्पाचा एकूण अपेक्षित खर्च रु. 55,335.32 कोटी आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते अपूर्ण किंवा चुकीचे आहेत. 13 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 13. भारत सरकारने - - - - साली पायाभूत विकास वित्तीय कंपनीची स्थापना केली. (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) जानेवारी,. 2001 B) जानेवारी, 1999 C) जानेवारी, 1997 D) जानेवारी, 1995 बरोबर उत्तर:' जानेवारी, 1997 'स्पष्टीकरण:' भारत सरकारने जानेवारी 1997 मध्ये पायाभूत विकास वित्तीय कंपनी (IDFC)ची स्थापना केली. ही एक विकासात्मक वित्तीय संस्था होती जी पायाभूत विकास प्रकल्पांना निधी पुरवत होती. 'बाकी पर्याय का चुकीचे आहेत:' जानेवारी, 1995: हा पर्याय चुकीचा आहे कारण IDFCची स्थापना 1995 मध्ये झाली नाही. जानेवारी, 1999: हा पर्याय चुकीचा आहे कारण IDFCची स्थापना 1999 मध्ये झाली नाही. जानेवारी, 2001: हा पर्याय चुकीचा आहे कारण IDFCची स्थापना 2001 मध्ये झाली नाही. 14 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 14. भारतातील व्यवसाय सेवांच्या जलद वाढीचे मुख्य कारण म्हणजे (ASO Mains July, 2022) A) माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राची वाढ B) कृषी क्षेत्रातील वृद्धी C) बहुराष्ट्रीय कंपन्या D) विमा क्षेत्राची वृद्धी भारतातील व्यवसाय सेवांच्या जलद वाढीचे मुख्य कारण माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राची वाढ आहे. IT क्षेत्राने आउटसोर्सिंग, सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट आणि बीपीओ सेवांमध्ये मोठा वाढीचा अनुभव घेतला आहे. बहुराष्ट्रीय कंपन्यांची भारतात उपस्थिती, विमा क्षेत्राची वृद्धी आणि कृषी क्षेत्रातील वाढ या सर्वांनी काही प्रमाणात व्यवसाय सेवांच्या वाढीस हातभार लावला आहे, परंतु IT क्षेत्राची वाढ हा प्रमुख चालक आहे. 15 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 15. वस्तू निर्माण क्षेत्रात उद्योगधंद्यांचे वर्गीकरण करतांना मध्यम उद्योगाची व्याख्या अशी केली जाते : (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) यंत्रसामुग्रीसह प्रकल्पाची गुंतवणूक रु. 10 कोटी इतकी असणारा उद्योग B) यंत्रासामुग्रीसह प्रकल्पाची गुंतवणूक रु. 15 कोटी इतकी असणारा उद्योग. C) यंत्रसामुग्रीसह प्रकल्पाची गुंतवणूक 5 कोटीपेक्षा कमी मात्र 2 कोटीपेक्षा जास्त असणारा उद्योग D) यंत्रसामुग्रीसह प्रकल्पाची गुंतवणूक 5 कोटी एवढी परंतु 10 कोटीपेक्षा जास्त नसणारा उद्योग. बरोबर उत्तर: 'यंत्रसामुग्रीसह प्रकल्पाची गुंतवणूक 5 कोटी एवढी परंतु 10 कोटीपेक्षा जास्त नसणारा उद्योग.' सरकारी व्याख्येनुसार, मध्यम उद्योगांमध्ये असे उद्योग येतात ज्यांची मशीनरी सहित प्रकल्पाची गुंतवणूक 5 कोटींहून कमी परंतु 10 कोटींहून अधिक नसते. पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण तो मध्यम उद्योगांसाठी किमान गुंतवणूक सीमा 10 कोटी निर्दिष्ट करतो. पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण तो मध्यम उद्योगांसाठी किमान गुंतवणूक सीमा 15 कोटी निर्दिष्ट करतो. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण तो मध्यम उद्योगांसाठी कमाल गुंतवणूक सीमा 2 कोटी निर्दिष्ट करतो. 16 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 16. मजबूत कामगार संघटनेचे - - - - मापदंड आहेत. अ. राजकीय पक्षांचा हस्तक्षेप नाही. ब. एक उद्योग एक संघटना व मजबूत आर्थिक स्रोत. क. कामगारातून नेतृत्व ड. राजकीय नेतृत्व (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) अ आणि ब B) क आणि अ C) अ, ब आणि क D) फक्त ड बरोबर उत्तर: पर्याय ब: अ, ब आणि क मजबूत कामगार संघटनांमध्ये अनेक मापदंड असतात, त्यापैकी काही महत्वाचे आहेत: - 'राजकीय पक्षांचा हस्तक्षेप नाही (अ):' स्वातंत्र्य आणि निष्पक्षता सुनिश्चित करण्यासाठी कामगार संघटनांना राजकीय पक्षांपासून वेगळे ठेवले जाते. - 'एक उद्योग एक संघटना व मजबूत आर्थिक स्रोत (ब):' प्रत्येक उद्योगासाठी स्वतंत्र संघटना असते आणि ही संघटना मजबूत आर्थिक पाया असते ज्यामुळे तिला सदस्यांचे हित स्वतंत्रपणे संरक्षित करता येते. - 'कामगारातून नेतृत्व (क):' मजबूत कामगार संघटनांमध्ये नेतृत्व सदस्यांकडूनच येते, बाहेरील राजकीय नेत्यांकडून येत नाही. पर्याय ड (फक्त राजकीय नेतृत्व) चुकीचा आहे कारण कामगार संघटनांना राजकीय नेतृत्वापासून स्वतंत्र असणे अपेक्षित असते. 17 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 17. देशांतर्गत व विदेशी गुंतवणूक दारांनी भारतामध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी जागतिक स्तरावर पुढाकार घ्यावा यासाठी भारताच्या पंतप्रधानांनी 25 सप्टेंबर, 2014 रोजी - - - - ची घोषणा केली. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) मेक-इन-इंडिया B) वरीलपैकी नाही C) राष्ट्रीय उत्पादन धोरण D) दिल्ली-मुंबई औद्योगिक कॉरीडॉर भारतीय पंतप्रधानांनी 25 सप्टेंबर 2014 रोजी "मेक-इन-इंडिया" साठी पुढाकार घोषित केला, जो देशांतर्गत आणि विदेशी गुंतवणूकदारांना भारतामध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यावर केंद्रित आहे. या पुढाकारामध्ये भारताला एक जागतिक उत्पादन केंद्र बनवण्याचे उद्दिष्ट आहे. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण: राष्ट्रीय उत्पादन धोरण हा एक धोरण आहे जे भारताच्या उत्पादन क्षेत्राचे पुनरुज्जीवन करण्यावर केंद्रित आहे, गुंतवणूक आकर्षित करण्यावर नाही. दिल्ली-मुंबई औद्योगिक कॉरीडॉर हा एक पायाभूत सुविधा प्रकल्प आहे जो दिल्ली आणि मुंबई शहरांना जोडतो, गुंतवणूक आकर्षित करण्यासाठी नाही. वरीलपैकी नाही हा पर्याय चुकीचा आहे कारण मेक-इन-इंडिया हे बरोबर उत्तर आहे. 18 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 18. 1950-51 ते 2016-17 या कालावधीत भारतीय सेवा क्षेत्राच्या वैशिष्ट्यांबाबत खालीलपैकी कोणते विधान सत्य नाही ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) सेवा क्षेत्रांचा व्यापार नेहमीच प्रतिकूल राहिलेला आहे. B) भारताच्या जीडीपी मध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा 2016-17 मध्ये 53.7 टक्के होता. C) निर्यातीत सेवा क्षेत्राचा वाटा 2016-17 मध्ये 41.8 टक्के झाला. D) कार्यकारी लोकसंख्येला पुरविलेल्या रोजगार क्षमतेच्या बाबतीत सेवा क्षेत्राचा वाटा 2011 मध्ये 26.9 टक्के होता. बरोबर उत्तर आहे: 'सेवा क्षेत्रांचा व्यापार नेहमीच प्रतिकूल राहिलेला आहे.' इतर पर्याय खालील कारणांमुळे चुकीचे आहेत: भारताच्या जीडीपी मध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा 2016-17 मध्ये 53.7 टक्के होता: हा विधान सत्य आहे कारण सेवा क्षेत्र भारतीय अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मोठा भाग आहे. कार्यकारी लोकसंख्येला पुरविलेल्या रोजगार क्षमतेच्या बाबतीत सेवा क्षेत्राचा वाटा 2011 मध्ये 26.9 टक्के होता: हा विधान देखील सत्य आहे कारण सेवा क्षेत्र भारतामध्ये सर्वाधिक रोजगार निर्माण करणारे क्षेत्र आहे. निर्यातीत सेवा क्षेत्राचा वाटा 2016-17 मध्ये 41.8 टक्के झाला: हा विधान देखील सत्य आहे कारण सेवा क्षेत्र भारतीय निर्यातीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. मात्र, "सेवा क्षेत्रांचा व्यापार नेहमीच प्रतिकूल राहिलेला आहे" हे विधान चुकीचे आहे कारण सेवा क्षेत्रांचा व्यापार नेहमीच अनुकूल किंवा प्रतिकूल नसतो. 19 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 19. - - - - - मध्ये राष्ट्रीय जल-विद्या संस्था या स्वायत्त संस्थेची स्थापना करण्यात आली. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) 04 B) 56 C) 32 D) 50 स्वायत्त संस्था राष्ट्रीय जल-विद्या संस्था (NIH) ही 1956 मध्ये स्थापन करण्यात आली होती. त्यामुळे बरोबर उत्तर 'पर्याय :- 50' आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पर्याय 04: NIH 1956 मध्ये स्थापन झाली, 1904 मध्ये नाही. पर्याय 32: 1932 मध्ये NIH ची स्थापना झाली नाही. पर्याय 56: 1956 साली NIH ची स्थापना झाली, 1965 मध्ये नाही. 20 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 20. भारताच्या सेवाक्षेत्राच्या बाबतीत खालील विधानांपैकी कोणते विधान बरोबर नाही? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) सेवा क्षेत्राचा एकूण रोजगारातील वाटा खूप मोठा आहे. B) भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नामध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा मोठ्या प्रमाणात वाढला आहेे. C) संपर्क सेवा क्षेत्राने एकूण सेवाक्षेत्राच्या वाढीमध्ये मोठे योगदान दिले आहे. D) उद्योगधंद्यांशी निगडीत सेवा ज्यामध्ये माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रही समाविष्ट आहे - हे क्षेत्र सर्वात वेगाने वाढणारे क्षेत्र आहे. स्पष्टीकरण:' बरोबर उत्तर 'सेवा क्षेत्राचा एकूण रोजगारातील वाटा खूप मोठा आहे.' आहे. हे विधान चुकीचे आहे कारण सेवा क्षेत्र भारतात एकूण रोजगाराचा तुलनेने कमी वाटा आहे. सेवा क्षेत्रात रोजगाराचा वाटा सुमारे 50% आहे, तर शेती क्षेत्रात रोजगाराचा वाटा सुमारे 40% आहे. बाकी पर्याय बरोबर आहेत: उद्योगधंद्यांशी निगडीत सेवा आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्र सेवा क्षेत्रातील सर्वात वेगाने वाढणारी क्षेत्रे आहेत. भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नामध्ये सेवा क्षेत्राचा वाटा लक्षणीयरीत्या वाढला आहे. संपर्क सेवा क्षेत्राने सेवा क्षेत्राच्या वाढीमध्ये मोठे योगदान दिले आहे. 21 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 21. निर्यात प्रक्रिया क्षेत्रांचे (EPZ) रूपांतरण पुढीलपैकी कशामध्ये करण्यात आले ? (STI Main-2019) A) मुक्त व्यापार व वखार क्षेत्रे (FTWZ) B) विशेष आर्थिक क्षेत्रे (SEZ) C) कृषी निर्यात क्षेत्रे (AEZ) D) मुक्त औद्योगिक क्षेत्रे (FIZ) निर्यात प्रक्रिया क्षेत्रांचे (EPZ) रूपांतरण विशेष आर्थिक क्षेत्रांमध्ये (SEZ) करण्यात आले. हे क्षेत्र जागतिक व्यापाराच्या प्रोत्साहनासाठी डिझाइन केलेले आहेत आणि ते इतर आर्थिक क्षेत्रांपेक्षा भिन्न नियम आणि धोरणांचा आनंद घेतात, जसे की कर सवलती आणि व्यापार आराम. कृषी निर्यात क्षेत्रे (AEZ) कृषी उत्पादनांवर केंद्रित आहेत, मुक्त व्यापार आणि वखार क्षेत्रे (FTWZ) आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर केंद्रित आहेत आणि मुक्त औद्योगिक क्षेत्रे (FIZ) औद्योगिक विकासावर केंद्रित आहेत. 22 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 22. खालीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत? (नवीन उत्पादन धोरणांतर्गत हरित तंत्रज्ञानाचा उपयोग करताना) अ) शून्य पाणी बाहेर सोडणाज्या युनिट्सला 10% भांडवली अनुदान. ब) शून्य पाणी बाहेर सोडणाज्या युनिट्सला 10% एकदाच भांडवली अनुदान. क) सांडपाणी पुनर्वापर सुविधा उभारणीसाठी पाणी उपकरांवर 25% सवलत. ड) सांडपाणी पुनर्वापर यंत्रणा उभारल्यास पाणी उपकरामध्ये 10% सवलत. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) विधाने अ आणि क बरोबर आहेत B) विधाने ब आणि क बरोबर आहेत C) विधान ड बरोबर आहे D) विधान ब बरोबर आहे बरोबर उत्तर आहे: विधाने ब आणि क बरोबर आहेत. विधान अ चुकीचे आहे कारण हरित तंत्रज्ञानाचा वापर करणाऱ्या युनिट्सना शून्य पाणी बाहेर सोडण्यासाठी भांडवली अनुदान प्रदान केले जाते, परंतु ते 10% नसते. विधान ब योग्य आहे कारण हरित तंत्रज्ञानाचा उपयोग करणाऱ्या शून्य पाणी बाहेर सोडणाऱ्या युनिट्सना एकदाच भांडवली अनुदान प्रदान केले जाते. विधान क योग्य आहे कारण सांडपाणी पुनर्वापर सुविधा उभारण्यासाठी पाणी उपकरांवर 25% सवलत दिली जाते. विधान ड चुकीचे आहे कारण सांडपाणी पुनर्वापर यंत्रणा उभारण्यासाठी पाणी उपकरांमध्ये 10% सवलत दिली जात नाही. 23 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 23. भारतात औद्योगिक आजारपणाची खालीलपैकी कोणते/ कोणती कारण/कारणे आहे/आहेत ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) तंत्रज्ञानाचा अभाव B) वरीलपैकी सर्व C) करांचे उच्चतम दर D) आर्थिक तेजी व मंदीचे व्यापार चक्र बरोबर उत्तर: वरीलपैकी सर्व स्पष्टीकरण: औद्योगिक आजारपण हे कामगारांचे आर्थिक दुखणे आहे जे विविध कारणांमुळे होते. करांचे उच्चतम दर, तंत्रज्ञानाचा अभाव आणि आर्थिक तेजी व मंदीचे व्यापार चक्र ही सर्व भारत आणि अन्यत्र औद्योगिक आजारपणाची कारणे आहेत. करांचे उच्चतम दर उत्पादनांच्या किंमती वाढवतात, जे मंदीस कारणीभूत ठरू शकते आणि नोकऱ्यांचे नुकसान होऊ शकते. तंत्रज्ञानाचा अभाव अधिक उत्पादकता आणि उच्च वेतनात अडथळा आणू शकतो. आर्थिक तेजी व मंदीचे व्यापार चक्र उत्पादन आणि नोकरीच्या संधींमध्ये चढ-उतार दर्शवते, ज्यामुळे औद्योगिक आजारपण होऊ शकते. 24 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 24. खालील दोन विधानांचा विचार करा : विधान (I) : माहिती आणि तंत्रज्ञानासह व्यवसायविषयक सेवा क्षेत्र हे सर्वाधिक वेगाने वाढणारी क्षेत्रे आहेत. विधान (II) : भारताच्या एकूण रोजगारीमधे सेवा क्षेत्राचा हिस्सा खूप मोठा आहे. योग्य पर्याय निवडा. (राज्यसेवा मुख्य-2018) A) विधान (I) बरोबर आणि विधान (II) चूक. B) दोन्ही विधाने चूक. C) दोन्ही विधाने बरोबर. D) विधान (II) बरोबर आहे आणि विधान (I) चूक. विधान (I) बरोबर आहे कारण माहिती आणि तंत्रज्ञान तसेच व्यवसायविषयक सेवा ही क्षेत्रे वेगाने वाढत आहेत. विधान (II) चुकीचे आहे कारण भारत कृषीप्रधान देश असल्याने, शेती क्षेत्राला एकूण रोजगाराचा मोठा हिस्सा मिळतो, सेवा क्षेत्राला नाही. म्हणून, बरोबर उत्तर आहे: विधान (I) बरोबर आणि विधान (II) चूक. 25 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 25. 2020 मध्ये चॅम्पीयन्स (Champions) म्हणजे Creation and Harmoniuous Application of Modern Processes for Increasing the Output and National Strength हा ऑनलाईन प्लेटफार्म (व्यासपीठ) भारत सरकारने खालीलपैकी कुणाकरीता सुरू केले? अ) एम.एस.ई.बी. (MSEBs) ब) एम.एस.एम.ई. (MSMEs) क) आय.सी.टी. (ICTs) ड) मोठे-अवजड उद्योग (Large and Heavy Indústries) (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) केवळ ब करीता B) केवळ ड करीता C) अ आणि ब करीता D) अ आणि ड करीता "चॅम्पीयन्स" हे ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म भारत सरकारने विशेषत: एम.एस.एम.ई. (मायक्रो, स्मॉल आणि मध्यम उद्योग) साठी सुरू केले आहे. पर्याय अ चुकीचा आहे कारण एम.एस.ई.बी. (राज्य वीज मंडळे) हे एम.एस.एम.ई. च्या श्रेणीत येत नाहीत. पर्याय क आणि ड चुकीचे आहेत कारण "चॅम्पीयन्स" हा प्लॅटफॉर्म आय.सी.टी. किंवा मोठे-अवजड उद्योगांसाठी विशेषतः डिझाइन केलेला नाही. 26 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 26. 6 व्या पंचवार्षिक योजनेनुसार शहरी भागातील व्यक्ती - - - - - एवढे उष्मांक मिळवू शकत नसेल तर ती व्यक्ती दारिद्रयात आहे असे मानता येते. (राज्यसेवा मुख्य-2019) A) 575 B) 683 C) 82 D) 189 6 व्या पंचवार्षिक योजनेनुसार, शहरी भागात राहणारी व्यक्ती जी 18 वर्षांपेक्षा जास्त वयाची आहे, दारिद्र्यरेषेखालील असे मानली जाते जर तिला किंवा त्याच्या कुटुंबाला प्रति दिवस प्रति व्यक्ती कमीत कमी 82 उष्मांकांचा पुरवठा मिळत नसेल. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: पर्याय 575 हा ग्रामीण भागातील व्यक्तींसाठी दारिद्र्यरेषेखालील मर्यादा आहे. पर्याय 683 हा कमीत कमी गरजेची कॅलरी आहे जी शहरी भागातील व्यक्तींना प्रति दिवस प्रति व्यक्ती आवश्यक असते, दारिद्र्यरेषेखालील मर्यादा नाही. पर्याय 189 हा ग्रामीण भागातील व्यक्तींसाठी दारिद्र्यरेषेखालील मर्यादा आहे. 27 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 27. विशेष आर्थिक क्षेत्रामध्ये पुढीलपैकी कशाचा समावेश होतो? अ. मुक्त व्यापार प्रदेश (FTZ) ब. निर्यात प्रक्रिया प्रदेश (EPZ) क. औद्योगिक वसाहती (IE) ड. मुक्त बंदरे (FP) (STI Main-2019) A) फक्त ब आणि ड B) वरील सर्व C) फक्त ब आणि क D) फक्त अ आणि ब बरोबर उत्तर "वरील सर्व" आहे कारण: 'विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ)' म्हणजे भौगोलिकदृष्ट्या परिभाषित क्षेत्र जे आर्थिक विकास आणि व्यापाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी विशेष धोरणे आणि प्रोत्साहनांसह निर्दिष्ट केलेले असते. 'मुक्त व्यापार प्रदेश (FTZ)' आणि 'निर्यात प्रक्रिया प्रदेश (EPZ)' हे SEZ च्या प्रकार आहेत जे विशेषतः निर्यातोन्मुख व्यवसायांवर केंद्रित असतात. 'औद्योगिक वसाहती (IE)' हे आणखी एक प्रकारचे SEZ आहे जे औद्योगिक विकासाला प्रोत्साहन देते. 'मुक्त बंदरे (FP)' हे SEZ चा एक प्रकार आहे जो व्यापारी वस्तूंसाठी शुल्कमुक्त क्षेत्रांच्या रूपात काम करतात. 28 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 28. खालीलपैकी कोणत्या दोन राष्ट्रांची 1991 ते 2010 या कालावधीमध्ये महाराष्ट्र राज्यात औद्योगिक क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक होती? (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) इंग्लंड आणि अमेरिका B) अमेरिका आणि जपान C) अमेरिका आणि मॉरिशस D) अमेरिका आणि फ्रान्स अमेरिका आणि मॉरिशस हा पर्याय बरोबर आहे कारण 1991 ते 2010 या कालावधीमध्ये या दोन देशांनी महाराष्ट्र राज्यात औद्योगिक क्षेत्रात सर्वात मोठी गुंतवणूक केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण या काळात इंग्लंड, फ्रान्स आणि जपानकडून महाराष्ट्रातील औद्योगिक क्षेत्रात एवढी मोठी गुंतवणूक झाली नाही. 29 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 29. औद्योगिक क्षेत्रातील उत्पादकता आणि गुणवत्तेला प्रोत्साहन देण्याकरीता खालीलपैकी कोणते नोडल (main) विभाग आहेत? अ) एम.एस.एम.ई. (MSMEs) ब) क्यू.सी.आय. (QCI) क) डी.पी.आय.आय.टी. (DPIIT) ड) डी.एम.आय.सी. (DMIC) (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) फक्त ब आणि क बरोबर आहेत B) फक्त ब बरोबर आहे C) फक्त अ बरोबर आहे D) फक्त क बरोबर आहे औद्योगिक क्षेत्राचा मुख्यालय विभाग म्हणून नियुक्त करण्यात आलेला डी.पी.आय.आय.टी. (DPIIT) औद्योगिक उत्पादकता आणि गुणवत्ता सुधारण्यासाठी जबाबदार आहे. डी.पी.आय.आय.टी. ही वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाची संलग्न कार्यालये आणि हा विभाग उद्योगांना संधी ओळखण्यास आणि त्यांच्या विकासाला चालना देण्यासाठी उद्योगित्यांना पाठिंबा प्रदान करतो. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: एम.एस.एम.ई. ही लघु, मध्यम आणि सूक्ष्म उद्योगांना समर्थन देणाऱ्या उद्योजकत्व हेतूने स्थापन केलेली स्वायत्त संस्था आहे. क्यू.सी.आय. ही गुणवत्ता मानके आणि प्रमाणीकरणांना प्रोत्साहन देते, परंतु ते औद्योगिक उत्पादकता आणि गुणवत्तेवर थेट प्रभाव टाकत नाही. डी.एम.आय.सी. ही पायाभूत सुविधा आणि औद्योगिक विकासासाठी एक विशेष उद्देश वाहन आहे, परंतु ते उत्पादकता आणि गुणवत्ता सुधारण्यावर केंद्रित नाही. 30 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 30. 2011 मधील सेवांच्या जागतिक निर्यातीमध्ये भारताचा वाटा किती होता? (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) 0.6% B) 2.0% C) 3.3% D) 1.0% 3.3% बरोबर उत्तर आहे. 2011 मध्ये, भारताचा सेवांच्या जागतिक निर्यातीत वाटा सुमारे 3.3% होता. पर्याय 0.6% आणि 1.0% खूप कमी आहेत, तर पर्याय 2.0% खूप जास्त आहे. 31 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 31. औद्योगिक शांतता निर्माण करणे आणि औद्योगिक कलह मिटविण्याचे - - - - - हे भारतातील मार्ग आहेत. अ) चौकशी न्यायालय (समिती) ब) समझोता मंडळ क) औद्योगिक न्याय प्राधिकरण ड) केंद्रीय औद्योगिक संबंध यंत्रणा (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ आणि क योग्य आहेत B) अ आणि ब योग्य आहेत C) अ, ब आणि क योग्य आहेत D) अ, ब, क आणि ड योग्य आहेत बरोबर उत्तर :- अ, ब, क आणि ड योग्य आहेत कारण :- भारत सरकारने औद्योगिक शांतता राखण्यासाठी आणि औद्योगिक कलह सोडविण्यासाठी अनेक संस्था स्थापन केल्या आहेत. या संस्थांमध्ये चौकशी न्यायालय (समिती), समझोता मंडळ, औद्योगिक न्याय प्राधिकरण आणि केंद्रीय औद्योगिक संबंध यंत्रणा यांचा समावेश आहे. पर्याय अ आणि ब योग्य आहेत कारण चौकशी न्यायालय (समिती) आणि समझोता मंडळ ही औद्योगिक संघर्षांचा निवारण करण्यासाठी दोन महत्त्वाच्या संस्था आहेत. पर्याय क देखील योग्य आहे कारण औद्योगिक न्याय प्राधिकरण हे भारतीय अर्थव्यवस्थेत औद्योगिक संबंधांवर देखरेख करण्याची जबाबदारी असलेले एक वैधानिक संस्थान आहे. पर्याय ड देखील योग्य आहे कारण केंद्रीय औद्योगिक संबंध यंत्रณา ही एक स्वतंत्र संस्था आहे जी भारत सरकारच्या कामगार आणि रोजगार मंत्रालयाच्या अंतर्गत येते. हे विशिष्ट औद्योगिक संबंध कायद्यांच्या अंमलबजावणीसाठी जबाबदार आहे आणि औद्योगिक शांतता राखणे आणि औद्योगिक विवादांचे निराकरण करण्यात मदत करते. 32 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 32. पुढील उपक्रम वास्तविक गुंतवणूकी संदर्भात उतरत्या क्रमाने लावा : (a) ऑईल अँड नँचरल गैस कमीशन. (b) भारत संचार निगम. (c) इंडियन ऑयल कॉर्पोरेशन. (d) नॅशनल थर्मल पॉवर कॉपोरेशन. (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) (a), (d), (c), (b). B) (a), (b), (d), (c) C) (a), (c), (d), (b) D) (a), (b), (c), (d) बरोबर उत्तर '(a), (b), (d), (c)' आहे. वस्तूंच्या उत्पादनात वापरल्या जाणार्या गुंतवणुकीला वास्तविक गुंतवणूक म्हणतात. पर्यायांमध्ये दिलेल्या उपक्रमांचे वास्तविक गुंतवणुकीतील योगदान खालील प्रमाणे घटत्या क्रमात आहे: (a) ऑईल अँड नँचरल गैस कमीशन (ओएनजीसी): हा तेल आणि वायू उत्पादन उपक्रम आहे. (b) भारत संचार निगम (बीएसएनएल): हा दूरसंचार सेवा पुरवणारा उपक्रम आहे. (d) नॅशनल थर्मल पॉवर कॉपोरेशन (एनटीपीसी): हा थर्मल पॉवर जनरेशन उपक्रम आहे. (c) इंडियन ऑयल कॉर्पोरेशन (आयओसी): हा तेल आणि गॅस रिफाइनिंग आणि वितरण उपक्रम आहे. 33 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 33. कोणत्या वर्षी औद्योगिक उत्पादनाच्या वाढीचा दर -0.1 टक्के ऋणात्मक होता ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) 2015−16 B) 2013−14 C) 2016−17 D) 2011-12 2013-14 हा बरोबर उत्तर आहे कारण याच वर्षी औद्योगिक उत्पादनाच्या वाढीचा दर -0.1% नकारात्मक होता. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण या वर्षांमध्ये वाढीचा दर नकारात्मक नव्हता. 34 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 34. भारताच्या औद्योगिक विकास प्रक्रियेत 1966 ते 1980 चा कालखंड - - - - - नावाने ओखला जातो. (वनसेवा मुख्य 2019) A) औद्योगिक घसरणीचा काळ B) औद्योगिक सुधारणीचा काळ C) औद्योगिक विविधीकरणाचा काळ D) मजबूत औद्योगिक पाया प्रदान करण्याचा काळ बरोबर उत्तर आहे: 'औद्योगिक घसरणीचा काळ' 1966 ते 1980 च्या काळात भारताच्या औद्योगिक विकास प्रक्रियेत मंदी आली होती. या काळात औद्योगिक उत्पादनाचा दर्जा खालावला, नवा गुंतवणूक कमी झाला आणि नोकऱ्यांची संख्या घटली. हे निम्न कारणांमुळे घडले: सरकारी परवाना प्रणाली आणि नियंत्रणांमुळे औद्योगिक विकास प्रतिबंधित झाला. अवकीर्ण क्षेत्राला संरक्षण नसल्यामुळे मोठ्या उद्योगांशी स्पर्धा करणे कठीण झाले. जागतिक मंदीमुळे निर्यातीवर नकारात्मक परिणाम झाला. 35 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 35. भारतीय औद्योगिक पुनर्रचना महामंडळाकडे खालील कार्ये सोपविलेली होती. (a) आजारी उद्योगांना वित्तीय मदत देणे. (b) आजारी उद्योगांना व्यवस्थापकीय आणि तांत्रिक मदत देणे. (c) आजारी उद्योगांच्या प्रकरणा संबंधात बँकेला समुपदेशन देणे. (d) आजारीं उद्योगांना वाहतूक आणि दळणवळण सेवा देणे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने चुकीचे/ची आहे/आहेत? A) (c) आणि (d) B) फक्त (d) C) (a) आणि (b) D) फक्त (c) पर्याय (d) "आजारीं उद्योगांना वाहतूक आणि दळणवळण सेवा देणे" चुकीचे आहे. भारतीय औद्योगिक पुनर्रचना महामंडळाची (बीआयएफआर) स्थापना आजारी उद्योगांना आर्थिक, व्यवस्थापकीय आणि तांत्रिक मदत प्रदान करण्यासाठी करण्यात आली होती. बँकांसोबत समुपदेशन आणि समन्वय साधणे हे देखील त्यांच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये समाविष्ट होते. तथापि, वाहतूक आणि दळणवळण सेवा देणे हा त्यांचा भाग नव्हता. 36 / 36 Category: उद्योग, सेवा क्षेत्र 36. 2019-20 मध्ये भारताच्या ऊर्जा संसाधन व त्याच्या वापराबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत? अ) भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा ऊर्जा संसाधन उपभोक्ता आहे. ब) भारत जगातील कच्च्या तेलाचा तिसरा मोठा आयातदार आहे. क) भारत हा जगातील चौथा सर्वात मोठा एल.एन.जी. (LNG) आयातदार आहे. ड) परदेशी कच्चेतेल व नैसर्गिक वायू बाबत भारताचे अवलंबीत्व अनुक्रमे 85% आणि 53% आहे. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) अ आणि ब बरोबर आहेत B) अ, ब, क आणि ड सर्व विधाने बरोबर आहेत C) केवळ ब हे विधान बरोबर आहे D) अ, ब आणि क बरोबर आहेत अ, ब, क आणि ड सर्व विधाने बरोबर आहेत" हे पर्याय बरोबर आहे कारण ते सर्व उपलब्ध आकडेवारीनुसार सत्य आहेत: भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा ऊर्जा संसाधन उपभोक्ता आहे. भारत हा कच्चा तेल आयात करणारा जगातील तिसरा मोठा देश आहे. भारत हा जगातील चौथा सर्वात मोठा एल.एन.जी. आयातदार आहे. परदेशी कच्चेतेल आणि नैसर्गिक वायूवरील भारताचे अवलंबित्व अनुक्रमे 85% आणि 53% आहे. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE
